Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

1α) Προοίμιο ακμής (843–867): Εκχριστιανισμοί ως διπλωματία

• 843: αρχή «ακμής» μετά το τέλος της Εικονομαχίας.

• Στόχος Βυζαντίου: σταθεροποίηση βόρειων συνόρων μέσω
  εκχριστιανισμού + πολιτιστικής επιρροής.

• Μοραβία (863): πρόσκληση ηγεμόνα Ραστισλάβου
  → Κωνσταντίνος-Κύριλλος & Μεθόδιος (Θεσσαλονίκη)
  → σλαβική γραφή + μετάφραση Αγ. Γραφής
  → ρίζωμα του χριστιανισμού στους Σλάβους.

• Βουλγαρία: αίτημα βάπτισης
  → Βυζάντιο επεμβαίνει για να αποτρέψει δυτική επιρροή
  → Βόρις βαπτίζεται (864) = “Μιχαήλ”.
  
  

1β) Ανταγωνισμός Εκκλησιών – Πρώτο Σχίσμα (Φώτιος)

• Βάπτιση Βουλγάρων → ερώτημα δικαιοδοσίας:
  Κων/πολη ⇄ Ρώμη (“ποιος θα ελέγχει εκκλησιαστικά τη Βουλγαρία;”)

• Πατριάρχης Φώτιος: οργάνωση βουλγαρικής Εκκλησίας με ελληνικό κλήρο.
  Ο Βόρις πιέζει/στρέφεται και προς Ρώμη για πλεονέκτημα.

• Σύγκρουση κύρους + δογματική ένταση (Filioque).

• 867: «Πρώτο Σχίσμα» (αφορισμοί/καταδίκες στο πλαίσιο της σύγκρουσης).

• 870 (Κων/πολη): τελική έκβαση → Βουλγαρία υπάγεται στο
  Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως.
  
  
  

  

   

  • 5στ) Σχίσμα Εκκλησιών 

    Το 1054 κορυφώθηκε η μακρόχρονη ένταση ανάμεσα στην Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης και τη Ρώμη, σε μια περίοδο όπου οι σχέσεις Ανατολής–Δύσης επιβαρύνονταν και από τις εξελίξεις στην Ιταλία. Η νορμανδική κατάκτηση διευκολύνθηκε έμμεσα από το Σχίσμα, καθώς ενίσχυσε αντιβυζαντινή διάθεση στη Δύση.

    Αφορμές (άμεσες διαφωνίες)

    Οι συγκρούσεις εκδηλώθηκαν μέσα από θεολογικές και δογματικές διαφορές, όπως:

    • η νηστεία του Σαββάτου,

    • η αγαμία (υποχρεωτική αγαμία) του κλήρου,

    • η χρήση αζύμων στη Θεία Λειτουργία,

    • και το δόγμα της Ρώμης για την εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος και “από τον Υιό” (Filioque).

    Βαθύτερα αίτια (υπόβαθρο σύγκρουσης)

    Πίσω από τα δογματικά ζητήματα υπήρχε ισχυρή πολιτικοεκκλησιαστική αντιπαράθεση:
    η Ρώμη διεκδικούσε πρωτείο/προκαθεδρία στον χριστιανικό κόσμο, κάτι που η Κωνσταντινούπολη δεν αποδεχόταν. Έτσι, οι διαφορές δεν ήταν μόνο «τελετουργικές», αλλά αφορούσαν και το ποιος ηγείται της χριστιανοσύνης.

    Ποιοι πρωταγωνίστησαν και πώς “έκλεισε” η ρήξη

    Μεγάλες ευθύνες αποδίδονται στον πατριάρχη Μιχαήλ Κηρουλάριο και στον καρδινάλιο Ουμβέρτο (εκπρόσωπο της Ρώμης στις διαπραγματεύσεις). Η αδιαλλαξία και των δύο οδήγησε σε αμοιβαίους αφορισμούς, τερματίζοντας τις συζητήσεις με τρόπο οριστικό.

    
    Σημασία

    Οι σύγχρονοι της εποχής δεν αντιλήφθηκαν πλήρως τη βαρύτητα του γεγονότος. Η κοσμοϊστορική σημασία του Σχίσματος έγινε πιο καθαρή αργότερα, ιδιαίτερα με τις μεγάλες ανατροπές που ακολούθησαν στις σχέσεις Ανατολής–Δύσης.