Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

Εικονομαχία (726–843) 

Eπιτρέπεται ή όχι η λατρεία των εικόνων; 

Α. Συνθήκες εκδήλωσης (γιατί ξεκίνησε)

• Πρωταγωνιστές: οι πρώτοι Ίσαυροι αυτοκράτορες Λέων Γ΄ και Κωνσταντίνος Ε΄, σε συνεργασία με μέρος του ανώτερου κλήρου.

• Ιδεολογική βάση: στις ανατολικές επαρχίες υπήρχαν ανεικονικές/αντι-εικονολατρικές αντιλήψεις και έντονη αντίδραση στις “υπερβολές” λατρείας (όρια δεισιδαιμονίας).

• Πολιτική αναγκαιότητα: η αυτοκρατορία στηριζόταν ιδιαίτερα στους αγροτικούς πληθυσμούς της Μ. Ασίας που επάνδρωναν τους θεματικούς στρατούς και απέρριπταν τη λατρεία των εικόνων· η εικονομαχική πολιτική λειτούργησε ως τρόπος συμφιλίωσης της κεντρικής εξουσίας με αυτούς.

Β. Έναρξη της Εικονομαχίας

• Αφορμή: ο καταστροφικός σεισμός/φαινόμενο στη Θήρα (726) ερμηνεύτηκε ως θεία οργή λόγω «ειδωλολατρίας» των εικόνων.

• 726: ο Λέων Γ΄ στρέφεται κατά των εικόνων και ξεκινά η σύγκρουση (απομάκρυνση συμβολικής εικόνας από τη Χαλκή Πύλη και γενικότερη πολιτική κατά των εικόνων).

• 730: πρώτο επίσημο εικονομαχικό διάταγμα → καταστροφή εικόνων και διώξεις κατά των εικονοφίλων (π.χ. περιορισμοί, εξορίες κ.ά.).

• Η πολιτική αυτή προκάλεσε αντιδράσεις (λαϊκές/εκκλησιαστικές) και επιβάρυνε τις σχέσεις με τη Δύση (αντίθεση πάπα, προσέγγιση προς Φράγκους).

Γ. Κορύφωση – Τέλος

• Η Εικονομαχία κορυφώθηκε επί Κωνσταντίνου Ε΄, με έντονη σύγκρουση με μοναστήρια.

• 754 – Σύνοδος Ιερείας: νομιμοποιεί την εικονομαχική πολιτική και καταδικάζει τη λατρεία των εικόνων.

• 787 – Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος (Νίκαια): επί Ειρήνης και Κωνσταντίνου ΣΤ΄ → καταδίκη της εικονομαχίας και αποκατάσταση των εικόνων (πρώτη ανατροπή).

• Η Εικονομαχία αναζωπυρώθηκε με Λέοντα Ε΄

• 843 (Μάρτιος): σύνοδος επί Θεοδώρας και Μιχαήλ Γ΄ → οριστική αποκατάσταση των εικόνων
  Γιορτάζεται μέχρι σήμερα  Κυριακή της Ορθοδοξίας, (την πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής)
  

Επιχειρήματα (συνοπτικά)

• Εικονοκλάστες: οι εικόνες είναι είδωλα/κατασκευάσματα· η τιμή προς αυτές οδηγεί σε ειδωλολατρία.

• Εικονολάτρες/εικονοφίλοι: γίνεται τιμητική προσκύνηση (όχι λατρεία της ύλης)· η τιμή «ανεβαίνει» στο πρωτότυπο (τον εικονιζόμενο).