Μάθημα : Ιστορία Β΄ Λυκείου

2β. Εσωτερική αναδιοργάνωση – Το σύστημα των «θεμάτων» (μέσα 7ου αι.)

Στα μέσα του 7ου αιώνα το Βυζάντιο αντιμετώπιζε σοβαρές πιέσεις και επιδρομές (Σλάβοι, Άβαροι, Πέρσες κ.ά.). Για να οργανωθεί αποτελεσματικότερα η άμυνα και η διοίκηση, προχώρησε σε μεγάλη διοικητικοστρατιωτική μεταρρύθμιση: τη δημιουργία των θεμάτων.

Βασικοί όροι 

Θέματα: Για την αποτελεσματικότερη διακυβέρνηση του κράτους επιδιώχθηκε μια εκτεταμένη διοικητική μεταρρύθμιση, η δημιουργία των θεμάτων. Τα θέματα αρχικά ήταν στρατιωτικές μονάδες, μετακινούμενες ανά την επικράτεια. Όταν οι μονάδες αυτές απέκτησαν μόνιμη εγκατάσταση, θέματα ονομάστηκαν οι περιοχές εγκατάστασής τους, οι οποίες εξελίχθηκαν σε διοικητικές περιφέρειες. Την ανώτατη στρατιωτική και πολιτική εξουσία του θέματος ασκούσε ο στρατηγός.
 
Στρατιωτόπια: Οι στρατιώτες διέθεταν στρατιωτόπια, δηλαδή κτήματα, από τα έσοδα των οποίων εξασφάλιζαν και συντηρούσαν το άλογο και τον οπλισμό τους. Το κτήμα και η υποχρέωση για στρατιωτική υπηρεσία μεταβιβαζόταν από τον πατέρα στον πρωτότοκο γιο.

Συμπέρασμα:
Τα θέματα βελτίωσαν την άμυνα (γρήγορη αντίδραση, τοπικός στρατός, ισχυρή περιφερειακή διοίκηση) και αναδιάταξαν την κοινωνία ενισχύοντας τους στρατιώτες-γεωργούς και τη σύνδεση γης με στρατιωτική υπηρεσία.

2γ. Εξελληνισμός του κράτους

Μετά τις ανακατατάξεις του 7ου αιώνα, το κράτος γίνεται σταδιακά πιο «ελληνόφωνο» και περισσότερο προσανατολισμένο στον ελληνικό χώρο.

Κύρια σημεία

• Η ελληνική γλώσσα κυριαρχεί στη διοίκηση και στην καθημερινή λειτουργία του κράτους.

• Ενισχύεται ο ρόλος της Κωνσταντινούπολης και του ελληνικού στοιχείου στη διοίκηση και στον στρατό.

• Η αυτοκρατορία παραμένει «Ρωμαϊκή» στην ταυτότητα (Ρωμαίοι/Ρωμιοί), αλλά η λειτουργία της είναι ολοένα και περισσότερο ελληνόγλωσση και ανατολικομεσογειακή.

Λογοθέτης του Δρόμου: Από τα μέσα του 7ου αιώνα οι κρατικές υπηρεσίες εξαρτιόνταν άμεσα από τον αυτοκράτορα. Εξάλλου, εκτός από το λογοθέτη του Γενικού, που είχε την ευθύνη των οικονομικών, εμφανίστηκε το αξίωμα του λογοθέτη του Δρόμου, ο οποίος έγινε βαθμιαία ο πρώτος αξιωματούχος της αυτοκρατορίας, ένα είδος πρωθυπουργού. Ο Λογοθέτης του Δρόμου, στενός συνεργάτης του αυτοκράτορα, ήδη από τον 7ο αιώνα, ήταν υπεύθυνος για την υποδοχή ξένων πρεσβευτών, τον ορισμό των μελών των βυζαντινών πρεσβειών κ.ά.

Ερώτηση

Ποιες ήταν οι συνέπειες της δημιουργίας διοικητικών περιφερειών (θεμάτων) κατά τα μέσα του 7ου αιώνα για το αμυντικό σύστημα και την κοινωνική οργάνωση του Βυζαντίου;