Ενότητα 3η 
Ἐν μὲν οὖν τῷ λοιπῷ βίῳ	Για τον υπόλοιπο, λοιπόν, βίο	
τὴν τοιαύτην ἐπιείκειαν ἴσως οὐκ ἂν τις ἐκβάλλοι·	δε θα μπορούσε κάποιος να αποβάλει αυτού του είδους την εύνοια (προς γνωστούς και φίλους)·	
καὶ γὰρ φιλόφιλον εἶναι δεῖ τὸν ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ φιλόπατριν	γιατί, πράγματι, ο αγαθός άντρας πρέπει να αγαπάει τους φίλους του και την πατρίδα του	
καὶ συμμισεῖν τοῖς φίλοις τοὺς ἐχθροὺς	και να μισεί τους ίδιους εχθρούς που μισούν και οι φίλοι του	
καὶ συναγαπᾶν τοὺς φίλους·	και να αγαπά τους ίδιους φίλους (που αγαπούν και οι φίλοι του)·	
ὅταν δὲ τὸ τῆς ἱστορίας ἦθος ἀναλαμβάνῃ τις,	όταν, όμως, κάποιος υιοθετεί το χαρακτήρα του ιστορικού	
ἐπιλαθέσθαι χρή πάντων τῶν τοιούτων	πρέπει να τα ξεχάσει όλα αυτά	
καὶ πολλάκις μὲν εὐλογεῖν καὶ κοσμεῖν 	και πολλές φορές πρέπει να επαινεί και να τιμά 	
τοῖς μεγίστοις ἐπαίνοις τοὺς ἐχθρούς,	με τους μεγαλύτερους επαίνους τους εχθρούς,	
ὅταν αἱ πράξεις ἀπαιτῶσι τοῦτο,	όταν οι πράξεις το απαιτούν,	
πολλάκις δ’ἐλέγχειν καὶ ψέγειν ἐπονειδίστως τοὺς ἀναγκαιοτάτους,	και πολλές φορές θα χρειαστεί να κατακρίνει και να κατηγορεί κατά τρόπο που ντροπιάζει τους στενούς συγγενείς,	
ὅταν αἱ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἁμαρτίαι τοῦθ’ ὑποδεικνύωσιν.	όταν τα σφάλματα στις πράξεις τους αυτό υποδεικνύουν.	
Ὥσπερ γὰρ ζῴου τῶν ὄψεων ἀφαιρεθεισῶν	Όπως ακριβώς, όταν ένας ζωντανός οργανισμός χάσει τα μάτια του,	
ἀχρειοῦται τὸ ὅλον,	αχρηστεύεται ολόκληρος,	
οὕτως ἐξ ἱστορίας ἀναιρεθείσης τῆς ἀληθείας	έτσι κι από την ιστορία αν αφαιρεθεί η αλήθεια	
τὸ καταλειπόμενον αὐτῆς 	ό,τι απομένει από αυτήν 	
ἀνωφελὲς γίνεται διήγημα.	γίνεται ανώφελο (ασήμαντο) διήγημα.	
Το χρέος του ιστορικού
Πολύβιος, Ἱστορίαι 1.14.4-7
© Ελληνικός Πολιτισμός -  Γιάννης Παπαθανασίου
 Νόημα :
Στο κείμενο της ενότητας αυτής ο Πολύβιος αναφέρεται στο χρέος του ιστορικού. Κατά την άποψή του, ο χρηστός πολίτης πρέπει να αγαπά και να μισεί τους ίδιους ανθρώπους με τους φίλους του, κάτι που δεν ισχύει για το σωστό ιστορικό. Αυτός πρέπει να είναι αντικειμενικός και αμερόληπτος παρατηρητής της πραγματικότητας και να επαινεί τους ίδιους του τους εχθρούς, όταν οι καταστάσεις το απαιτούν, ενώ να κατακρίνει με το χειρότερο τρόπο τους φίλους του, όταν το επιβάλουν τα γεγονότα. Για τον Πολύβιο η αντικειμενικότητα της ιστορίας είναι τόσο σημαντική όσο και τα μάτια για ένα ζωντανό οργανισμό, τα  οποία αν αφαιρεθούν τότε αυτός αχρηστεύεται. Έτσι και η ιστορία, αν αφαιρεθεί η αλήθεια καταντά ένα άχρηστο διήγημα.

Ερωτήσεις :
1) Ποιες είναι οι υποχρεώσεις ενός φίλου προς τους συντρόφους του σύμφωνα με τον Πολύβιο; 
Απάντηση: Σύμφωνα με τον Πολύβιο κάθε σωστός πολίτης πρέπει να ακολουθεί ένα συγκεκριμένο κώδικα συμπεριφοράς κατά τις συναναστροφές του με τον κοινωνικό του περίγυρο. Πρέπει να αγαπά τους φίλους του και όσους αυτοί αγαπούν και να μισεί μαζί τους τους ίδιους ανθρώπους. Τέλος, πρέπει να αγαπά την πατρίδα του και να δείχνει σεβασμό σε αυτή.

2) Πώς πρέπει να αντιμετωπίζει ο ιστορικός τα πρόσωπα για τα οποία κάνει λόγο στα έργα του;
Απάντηση: Κατά την άποψη του Πολύβιου, ο σωστός ιστορικός οφείλει να είναι αντικειμενικός και αδέκαστος κριτής των γεγονότων. Πρέπει να επαινεί και να τιμά ακόμη και τους ίδιους του τους εχθρούς, όταν οι καταστάσεις το απαιτούν, καθώς και να κατακρίνει τους φίλους, όταν οι πράξεις τους είναι καταδικαστέες. Με λίγα λόγια, όσοι επιτελούν το χρέος καταγραφής της ιστορίας πρέπει να παραμερίζουν οποιαδήποτε προσωπική συμπάθεια και αντιπάθεια και να κρίνουν τα γεγονότα και τις καταστάσεις ως αποσπασιοποιημένοι και αμερόληπτες κριτές.

3) Ποιες συνέπειες έχει για την ποιότητα του ιστορικού έργου η μη τήρηση των προϋποθέσεων που εκθέτει ο Πολύβιος; 
Απάντηση: Ο Πολύβιος ξεκάθαρα δηλώνει ότι, αν  ο ιστορικός δεν τηρεί τις προϋποθέσεις που περιγράφει, τα αποτελέσματα είναι εμφανή στο ιστορικό του έργο. Τότε αυτό παύει να έχει ιστορική αξία και μοιάζει με ένα άχρηστο διήγημα. Μάλιστα για να κάνει ξεκάθαρη την άποψη του, ο ιστορικός παραθέτει την άποψη ότι το έργο που δεν ακολουθεί την αντικειμενικότητα και την αμεροληψία μοιάζει με ένα ζωντανό οργανισμό που του έχουν αφαιρεθεί τα μάτια. Όπως ακριβώς δηλαδή τυφλώνεται εκείνο έτσι και το ιστορικό έργο παρουσιάζεται ως "τυφλό" απέναντι τα πραγματικά γεγονότα και την αλήθεια.

Λεξιλογικός πίνακας
ἡ κόσμηση: η διακόσμηση, ο στολισμός
τὸ κόσμημα: το στολίδι
κοσμητικός: ο σχετικός με το στόλισμα
κόσμιος: ο ευπρεπής
ἡ κοσμιότητα: η ευπρέπεια
κοσμικός:  ο σχετικός με τον κόσμο/κοινωνία
ὁ κοσμήτορας: ο διευθυντής μιας πανεπιστημιακής σχολής
ἡ κοσμογονία: η γέννηση του κόσμου
ἡ κοσμογραφία: η περιγραφή του κόσμου
ὁ κοσμοκράτορας: ο κυρίαρχος όλου του κόσμου
ὁ κοσμοπολίτης: ο πολυταξιδεμένος
ἡ ἀκοσμία: η απρέπεια
ὁ ὑπόκοσμος: σύνολο ανθρώπων που διαπράττουν εγκλήματα πάσης φύσεως
κοσμικότητα: η ιδιότητα του κοσμικού
κοσμάκης: ο απλός λαός
κοσμοθεωρία: η θεωρία για τη ζωή που υιοθετεί κανείς
κοσμογυρισμένος: ο πολυταξιδεμένος
κοσμοπλημμύρα: η κοσμοσυρροή
κοσμοσωτήριος: αυτός που σώζει τον κόσμο
κοσμοϊστορικός: αυτός που έχει ιστορική σημασία για κάτι
κοσμοναύτης: ο αστροναύτης
κοσμοκαλόγερος: αυτός που ζει με εγκράτεια αποστασιοποιημένος από κάθε είδους απόλαυση
κοσμηματοπώλης: ο ιδιοκτήτης κοσμηματοπωλείου
κοσμηματοθήκη: η θήκη κοσμημάτων
απόκοσμος: ο ακοινώνητος
μαθητόκοσμος: οι μαθητές
φοιτητόκοσμος: οι φοιτητές

Λεξιλογικές Ασκήσεις

1) Να συμπληρώσετε τα κενά των παρακάτω προτάσεων με την κατάλληλη λέξη  του Λεξιλογικού Πίνακα (σελ. 24).

α) Γνωστός επιχειρηματίας συνελήφθη από την αστυνομία καθότι είχε συνάψει εγκληματικές συμφωνίες με μέλη του _____________ .
β) Η Κατερίνα Λιάμπη, καθηγήτρια του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας, είναι _____________ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
γ) Η οδός Αβέρωφ στην πόλη των Ιωαννίνων είναι γεμάτη  ______________ .
δ) Στο άκουσμα την υπουργικής απόφασης για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, όλος ο ____________ αντέδρασε σύσσωμα με πορείες διαμαρτυρίας.
ε) Η προσεδάφιση του ανθρώπου στο φεγγάρι αποτέλεσε ________________ γεγονός για την ανθρωπότητα.
στ) Ο Γιούρι Γκαγκάριν ήταν Σοβιετικός ____________ που, στις 12 Απριλίου του 1961, έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ταξίδεψε στο διάστημα.
ζ) Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης με την ταπεινή ζωή του χαρακτηρίζονταν από πολλούς ως ______________ .
η) Η οικονομική κρίση που ταλανίζει την χώρα μας έχει κάνει τον απλό ____________ να υποφέρει από την ένδεια.

2) Να σχηματίσετε προτάσεις με τις λέξεις:  κοσμικός, υπόκοσμος, μαθητόκοσμος, κοσμογυρισμένος, κοσμοπλημμύρα. 

3) Να ετυμολογήσετε τις παρακάτω λέξεις:  υπόκοσμος, κοσμοϊστορικός, κοσμοθεωρία, κοσμηματοπώλης, απόκοσμος, φοιτητόκοσμος, κοσμογυρισμένος.