ΔΙΑΛΟΓΟΣ 
«Αν n επικοινωνία είναι λειτoυργία θεμελιακή και αναγκαία στη ζωή των ανθρώπων (για λόγους συμβίωσης, συνεννόnσnς και συνεργασίας). ο διάλογος είναι ro τελειότερο μέσο που ικανοποιεί αυτή την ανάγκη». Κ. Τσάτσος 
Προσδιορισμός του όρου 
Είναι η ανταλλαγή απόψεων πάνω σ' ένα θέμα με στόχο την προσέγγιση της αλήθειας. Είναι ένας δημοκρατικός τρόπος προσέγγισης άλλων απόψεων και γι' αυτό η αξία του είχε τονιστεί από την αρχαιότητα. 
Μορφές διαλόγου 
Υπάρχει ο εσωτερικός διάλογος που συμβάλλει στην αυτοκριτική, ο διάλογος μ' ένα βιβλίο ή έργο τέχνης, όπου ο άνθρωπος προσπαθεί να προσεγγίσει ένα καλλιτεχνικό μήνυμα. Επίσης, υπάρχει ο διάλογος μεταξύ ατόμων για την επίλυση διαφορών ή την προσέγγιση της αλήθειας, ο επιστημονικός, ο διακρατικός διάλογος κ.ά. 
Προϋποθέσει ς 
Προϋποθέσεις εποικοδομητικού διαλόγου 
>- Γνώσεις και κριτική ικανότητα, προκειμένου το άτομο να μην παρασύρεται από προκαταλήψεις και μισαλλοδοξίες και να αποποιείται το δογματισμό και το φανατισμό που μαραίνουν το διάλογο. 
>- Αυτοκυριαρχία, προκειμένου ένα άτομο να μην ξεπερνά κάποια όρια που εκμαυλίζουν το πνεύμα του διαλόγου. 
>- Για τη διεξαγωγή του διαλόγου είναι απαραίτητο το δημοκρατικό κλίμα, η έλλειψη αιωρούμενων απειλών που θα οδηγούσαν τα άτομα στην επανάληψη στερεότυπων και όχι καινοτόμων ιδεών. 
-Απαιτείται καλοπροαίρετη διάθεση, αλληλοσεβασμός, διάθεση αναζήτησης της αλήθειας.
- η γνώση του ζητούμενου θέματος για να τροφοδοτείται ο διάλογος με νέα στοιχεία και να γίνεται χρήση διαφορετικής επιχειρηματολογίας

Ανασταλτικοί παράγοντες 
Ο δογματισμός, ο φανατισμός και η απολυτότητα απομακρύνουν από την ορθολογιστική και αντικειμενική θεώρηση των δεδομένων.  Οδηγούν σε έριδες, σε αντιγνωμίες, διαπληκτισμούς και έντάσεις. Επιβάλλεται η άποψη του ισχυρότερου και καταλύεται έτσι ο δημοκρατικός διάλογος.
Αποτελέσµατα 
Η αξία του διαλόγου 
- Ο διάλογος συμβάλλει στην εμβάθυνση της σκέψης. Εάν οι ομιλούντες διακρίνονται για τη  δημοκρατικότητα τους, το άτομο προσεγγίΖει την αλήθεια και Ασκείται στο να σκέφτεται και  να επιχειρηματολογεί. 
- Ο διάλογος είναι και έρεισμα ως αυτογνωσίας, αφού μέσω αυτού ο άνθρωπος δέχεται κρίσεις για τον εαυτό του από τους συνομιλούντες και έρχεται σε μια ουσιαστικότερη επαφή με τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία της προσωπικότητας του, τις γνώσεις και τις ελλείψεις του. 
- ο άνθρωπος έρχεται σε επαφή με το συνάνθρωπό του, αναγνωρίζει την αξία του και την προσφορά του. Θεωρεί τη σύμπραξη μ' αυτόν αναπόδραστη ανάγκη και έτσι ευαισθητοποιείται ηθικά. 
>- Καλλιεργείται το δημοκρατικό ήθος, ο σεβασμός στην άποψη του συνανθρώπου, αφού χωρίς αυτό διάλογος δεν υφίσταται. 
>- Ο επιστημονικός, καλλιτεχνικός διάλογος συμβάλλει στην τόνωση του πολιτιστικού επιπέδου μιας χώρας. Μέσα από το διάλογο νέα δεδομένα ανακαλύπτονται και ο τελευταίος αποτελεί ωστική δύναμη για την ανάπτυξη των γραμμάτων, των τεχνών και των επιστημών. Επίσης, στο χώρο της εργασίας, μέσω του διαλόγου αναπτύσσεται η άμιλλα, ο ευγενής συναγωνισμός, χωρίς δόλια μέσα, αλλά με εκτίμηση και τρόπους θεμιτούς. 
> Τέλος, καλλιεργείται πνεύμα ομόνοιας, συνεργασίας, επιτυγχάνεται η ισχυροποίηση της ομάδας και έτσι πολλαπλασιάΖονται ΟΙ πιθανότητες επιτυχούς αντιμετώπισης κοινών προβλημάτων όπως και ΟΙ πιθανότητες πραγμάτωσης των στόχων και των κοινών ιδανικών. Ως αποτέλεσμα παγιώνεται η κοινωνική ομαλότητα και πρόοδος και καλλιεργειται η κοινωνική ευθύνη. 
Σύγχρονα προβλήµατα 
Ο διάλογος σήμερα χωλαίνει. Τα αίτια του φαινομένου αυτού ειναι πολλά και ανιχνεύονται στις γενικές και ειδικές συνθήκες της σύγχρονης πραγματικότητας. 
>- Αρχικά το άγχος, τα πολλά προβλήματα και οι αυξημένες απαιτήσεις των καιρών μας δεν αφήνουν χρόνο για διάλογο και οδηγούν τον άνθρωπο σε ψυχολογική καταρράκωση, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να διαλεχθεί. 
>- Ακόμα η κρίση των αξιών και ο ατομικισμός, εξάλειψαν το σεβασμό προς την άποψη του άλλου και οδήγησαν σε διαμόρφωση σχέσεων ανταγωνιστικών. Έτσι, ο εποικοδομητικός διάλογος αποκλείστηκε. 
>- Τέλος, σήμερα έπαψε να υφίσταται το πρότυπο του πολιτικού ηγέτη και κατ' επέκταση ο δημοκρατικός διάλογος έπαψε να αποτελεί ιδεώδες. Η ματαιοδοξια και ο φανατισμός επικρατεί στο χώρο της πολιτικής και ο διάλογος έπαψε να αποτελεί μέσο και στυλοβάτη της δημοκρατιας και ιδανικό των πολιτών. 
Προτάσεις 
Η καλλιέργεια της διαλεκτικής ικανότητας των ατόμων ειναι συνισταμένη πολλών παραγόντων. Είναι σημαντικό να καλλιεργειται από τη νεανική ηλικία του ατόμου, αφού έτσι μόνο επιτυγχάνεται η ολοκλήρωση της ανθρώπινης προσωπικότητας. 
> Καθοριστικά συμβάλλει προς αυτή την κατεύθυνση αρχικά η οικογένεια. 
Το άτομο διδάσκεται και παραδειγματίζεται από τους γονείς. Εάν τα προβλήματα επιλύονται και ΟΙ αποφάσεις λαμβάνονται με δημοκρατικό διάλογο, τότε αυτή τη μέθοδο θα υιοθετήσει ως τρόπο Ζωής και συμπεριφοράς ο νέος, ενώ σε διαφορετική περιπτωση θα καταφύγει σε ολοκληρωτικές και απόλυτες στάσεις ζωής. 
>- Σημαντικά επισης θα συμβάλλει στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και τΟ σχολείο, που αποτελεί σημαντικό φορέα κοινωνικοποίησης. Η εκπαιδευση, προσαρμοσμένη στις ανάγκες των καιρών μας, θέσπίζει το διάλογο ως µέσο επίλυσης προβληµάτων και λήψης αποφάσεων. Μέσω τέτοιων διαδικασιών, ο νέος γαλουχείται µε δηµοκρατικά οράµατα και κοινωνικοποιείται οµαλά. 
>- Αξιοσηµείωτος είναι και ο ρόλος του πολιτικού ηγέτη που λειτουργεί, ή τουλάχιστον θα πρέπει να λειτουργεί, ως πρότυπο στη συνείδηση του νέου. Ο διάλογος του πολιτικού -τόσο µε τους πολιτικούς ηγέτες, όσο και µε τους εκπροσώπους του λαού- αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την πάταξη του καιροσκοπισµού, του λαϊκισµού και τη θεσµοθέτηση του διαλόγου ως στυλοβάτη της δηµοκρατίας. Έτσι µόνο ο νέος θα συµµετέχει ενεργά στα κοινά, θα επανακτήσει το ενδιαφέρον του γι' αυτά και θα αποδεχτεί τη διαλεκτική µέθοδο ως τη µόνη θεµιτή για την προσέγγιση των συνανθρώπων του, την αποδοχή ή την απόρριψη ιδεών και αντιλήψεων. 
>- Οι πρόγονοί µας πρόβαλαν το διάλογο ως τη µόνη οδό για τη συναγωγή συµπερασµάτων. Η µαιευτική µέθοδος υπήρξε εκείνη που οδηγούσε στην προσέγγιση της αλήθειας. Σήµερα όµως ο διάλογος, έτσι όπως προβάλλεται από τα µέσα µαΖικής ενηµέρωσης είναι τετριµµένος, µε προκαθορισµένες συχνά ερωτήσεις-απαντήσεις, στηρίΖεται σε στεγανά και δεν λειτουργεί ως κινητήρια δύναµη στη νόηση του νέου. Ο ρόλος όµως κυρίως του ηλεκτρονικού τύπου σήµερα είναι καίριος, αφού ο νέος αντλεί µηνύµατα και πρότυπα Ζωής και συµπεριφοράς απ' αυτόν. Επιβάλλεται λοιπόν τα µέσα µαΖικής ενηµέρωσης να µετατραπούν σε µαΖικά µέσα επικοινωνίας και να µυούν το νέο στις αρχές του δηµοκρατικού διαλόγου.
- Σωστή χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των δημόσιων διαβουλέυσεων.

Σπ. Κ. Κούτρα «Πεισπκός λόγος», σελ 408-409. 
Ο διάλογος µας βοηθά να προσεγγίσουµε την αλήθεια 
Από ανάγκη ή από περιέργεια ο άνθρωπος θέλει να εξερευνά το άγνωστο, να ξεδιαλύνει το µυστήριο, να γνωρίζει αυτό που κάθε φορά κρύβεται, που λανθάνει. Με λίγα λόγια, θέλει να µαθαίνει την αλήθεια. Εξαιτίας της επιθυµίας του αυτής ερευνά διαρκώς, αλλά και επινοεί µεθόδους που τον φέρνουν πιο κοντά στο στόχο του, την αληθινή δηλαδη γνώση. Η εύρεση, όµως, της αλήθειας δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση, παρ' όλες τις φιλότιµες και αξιόλογες προσπάθειες της σκέψης. Μολονότι η αλήθεια είναι τελικός στόχος της νόησης, ωστόσο, ανάµεσα στο «νοειν» και το «είναι», ανάµεσα στον αντικειμενικό κόσµο και την ανθρώπινη συνείδηση, παρεµβάλλονται εµπόδια και δυσκολίες που δυσχεραίνουν την κατάκτηση της. Προκαταληψεις, στερεοτυπικές αντιληψεις, δογµατικές πεποιθήσεις, υποκειµενικές κρίσεις, ηµιμάθεια και άγνοια, σκοπιμότητες, παραποίηση από τα διάφορα συστηµατα θεώρησης της ζωής, παραπληροφόρηση, αλλά και αδυναµίες του ανθρώπου να δεχτεί ό,τι δεν τον συµφέρει και να κατανοήσει ό,τι ξεφεύγει από την πνευµατικη του εµβέλεια, κρατούν την αλήθεια στο σκοτάδι.
Παρ' όλες, όµως, τις δυσκολίες, υπάρχει ένα ισχυρό, αναµφισβητητο για την αποτελεσµατικότητά του µέσο που µας βοηθά να την προσεγγίσουµε. Είναι ο διάλογος, η «διά λόγου» ανταλλαγή γνώσεων, αντιλήψεων κοι συναισθηµάτων. Είναι η πληρέστερη µορφή επικοινωνίας που έδωσε την πρώτη ουσιαστική ώθηση στη ζωή, βγάζοντας τον άνθρωπο από την αποµόνωση. Υπηρξε αυθόρµητη εκδήλωση απελευθέρωσης και µέσο αναγκαίο για την κοινωνικη ζωη. Πέρα από την απλή επικοινωνία, ο διάλογος έδωσε και µας δίνει τη δυνατότητα να συζητήσουμε τα προβλήµατά µας, να ερµηνεύσουµε τους νόµους της Ζωης, να περιγράψουµε και να νιώσουµε µε το συνάνθρωπό µας το περιεχόµενο κοι τις αξίες της. «Ο διάλογος είναι μια κυκλική κίνηση του λόγου γύρω από την αξία της ζωής και τα χρέη της».Το «διαλεγεσθαι» είναι αρχή του Σύµπαντος θεµελιωµένη στη σύσταση του κόσµου, δηλαδη στην αµοιβαία, δυναµική σχέση των στοιχείων του. Η αντίθεση των στοιχείων της φύσης, και της κοινωνίας ακόµη, οδηγεί στην κίνηση, στη δηµιουργία. Από τη διαπίστωση της αρχής αυτής προήλθε η διαλεκτική, η εγκυρότερη φιλοσοφική και επιστηµονική µέθοδος για την εύρεση της αλήθειας. Με τη µέθοδο αυτή ο άνθρωπος δεν αντιλαµβάνεται την πραγµατικότητα στατικά, αλλά δέχεται τη µορφή της ως αποτέλεσµα εξέλιξης που ωθείται από τις σχέσεις, από τις αντιθέσεις των στοιχείων της.
Η διαλεκτική είναι η µέθοδος που συνθέτει το εµπειρικό και το αφηρηµένο, την αιτία µε το αποτέλεσµα, την κίνηση µε τη µορφή. Εκτός από το χώρο της επιστήµης, και στις καθηµερινές µας συναναστροφές, όταν συζητούµε ένα συγκεκριµένο θέµα µε άλλους συνοµιλητές, έχουµε την ευχέρεια να δοκιµάσουµε τις απόψεις µας, τις ερµηνείες µας, να τις επαληθεύσουµε ή να τις αντικαταστήσουµε µε άλλες πιθανότερες ή πληρέστερες. Η συζητηση, αν δεν υπάρχει εµπάθεια, αδιαλλαξία και δογµατισµός, γίνεται οµαδική αναζήτηση. Ανοίγει περισσότερο και φωτίζει το δρόµο της έρευνας και, επισηµαίνοντας τις δυσχέρειες, µας οδηγεί ταχύτερα και ασφαλέστερα στη ζητούµενη λύση, όπου µόνοι µας θα φτάναµε πολύ αργά ή δε θα φτάναµε ποτέ. Ο προβληµατισµός µας ανανεώνεται και οι απορίες στοιβάζονται αλλεπάλληλες στην καλοπροαίρετη διάθεση. «Για το εν εγρηγόρσει πνεύµα δεν υπάρχουν λύσεις ανέκκλητες, τελικές, παρά µόνο προσωρινές αναπαύσεις, µικρά διαλείµµατα σε µια πορεία που προχωρεί όχι ίσια και οµαλά, αλλά περίπλοκα και ανώµαλα, µε "θέσεις" και "αντιθέσεις", "καταφάσεις" και "αρνήσεις", "παραδοχές" και "απορρίψεις" προς ένα ιδεατό τέρµα, αποµακρυνόµενο, όσο πλησιάΖουµε, σαν τις ψευδαισθήσεις της ερήµου». Με τον αντίλογο ο νους προωθείται προς νέα ευρήµατα, είτε διασκελίζοντας τα εµπόδια που του αντιστέκονται, είτε διευρύνοντας τις έννοιές του, για να συµπεριλάβει τα στοιχεία που έχουν µείνει έξω από την περιµετρο των σχηµατισµών του.

1. Να δώσετε το διάγραµµα του κειµέvου. 
Απάντηση 

Παράγραφοι 	Μέρη του κειµένου 	Πλαγιότιτλος	
	ι 	      Πρόλογος. 	 	
α 				
				
β' 		 	
				
γ 				

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ - ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ - ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΣΥΝΤΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ 

1.	1. Πολλαπλών επιλογών

1. λανθάνω          α. διαπράττω λάθος β. ξεφεύγω από την προσοχή κάποιου 

2. εμβέλεια            α. η εµβάθυνση σε ένα θέµα      β. η µέγιστη απόσταση βολής 
3. σύσταση                        α. συγκρότηση - ίδρυση                   β. αναδιοργάνωση 
4. διαλεκτική                    α. µέθοδος αναζήτησης της αλήθειας             β. µονολογικός συλλογισµός 
5. στατικός                          α. αεικίνητος                 β. ακίνητος
6. ανέκκλητος                     α. τελεσίδικος, οριστικός                     β. αυτός που εύκολα ακυρώνεται 
7. ιδεατός                          α. φανταστικός, ιδεώδης                β. υπαρκτός
8. διασκελίζω                     α. υπερπηδώ                       β. ακινητοποιώ 

σύσταση < συν + ίστηµι                       εµβέλεια < εν + βέλος 
διαλεκτική < διά + λόγος                          ανέκκλητος < α- (στερ.) + εκκαλώ         διασκελίζω < διά + σκέλος  

Απάντηση 
λαvθάvω:       λαθραιος, -α, -ο.  Συνελήφθη γιατί ειχε στην κατοχή του λαθραια αντικείµενα. 
ωθούµαι: ωστικός, -ή, -ό. 
πρόταση: Η µόρφωση είναι ωστική δύναµη που οδηγεί στην πρόοδο και την ολοκλήρωση. 

ΠΑΡΑΓΩΓΉ ΚΕΙΜΕΝΟΥ 

Διάλογος είναι η ανταλλαγή απόψεων πάνω σ' ένα θέµα µε στόχο την προσέγγιση της αλήθειας. Το διάλογο αναζητά κάθε πολιτισµένο ον, προκειµένου να βρει διέξοδο στα προβλήµατά του. Όµως, για να είναι εποικοδοµητικός ο διάλογος, θα πρέπει να πληρούνται κάποιες βασικές προϋποθέσεις, τόσο ατοµικές, όσο και συλλογικές. Αρχικά, βασική προϋπόθεση του επιτυχηµένου διαλόγου είναι η ελευθερία του λόγου. Με την πολυφωνία ο άνθρωπος συλλέγει γνώσεις για πολλά θέµατα και καλλιεργεί την κριτική του ικανότητα. Έχει τη δυνατότητα να µην άγεται και φέρεται από ευκαιριακές λύσεις και καιροσκοπικές διαθέσεις, αφού αξιολογεί τα δρώµενα µετά από σφαιρική προσέγγιση. Αντίθετα, η λογοκρισία αφαιρεί από τον άνθρωπο τη σφαιρική ενόραση των πραγµάτων και ο διάλογος δε συµβάλλει στην αλήθεια. Ακόµα δεν θα πρέπει να υπάρχουν αιωρούµενες φοβίες και απειλές, αλλά αντίθετα κλίµα δηµοκρατικό που θα δίνει ώθηση σε κάθε νεωτεριστική ιδέα. Έτσι µόνο ο διάλογος θα είναι εποικοδοµητικός, γιατί σε διαφορετική περίπτωση θα στηρίζεται σε τετριµµένα και στεγανά, λόγω του φόβου για ενδεχόµενες κυρώσεις. Με προκαθορισµένες απαντήσεις για όλα, ο διάλογος δεν δύναται να φωτίσει καµία διαφορετική οπτική γωνία που θα οδηγούσε σε ωρίµανση τον ανθρώπινο νου. Αναντίλεκτα, όταν επικρατούν οι δηµοκρατικοί θεσµοί, τότε ο άνθρωπος δεν επιβάλλεται στο συνάνθρωπό του, σέβεται την αντίθετη άποψη και είναι έτοιµος µε προσοχή να ενστερνιστεί οτιδήποτε θετικό. Σίγουρα λοιπόν ο διάλογος σ' αυτή την περίπτωση αποτελεί δύναµη ωστική προς την αλήθεια. Κι εδώ επιβεβαιώνεται η ορθότητα των λόγων του διαφωτιστή Βολταίρου που δήλωνε έτοιµος να θυσιαστεί προκειµένου ο καθένας ελεύθερα να λέει όσα πρεσβεύει Εκτός όµως από τις κοινωνικές προϋποθέσεις, και ατοµικοί παράγοντες συντελούν στην ευόδωση του διαλόγου. Η προσωπικότητα, λοιπόν, του ατόµου συµβάλλει ή λειτουργεί ως τροχοπέδη στη διαµόρφωση ενός σωστού διαλόγου. Η υπευθυνότητα ωθεί τον άνθρωπο στη συλλογή συγκεκριµένων και φερέγγυων πληροφοριών, ώστε να µη συσκοτίζεται η αλήθεια µε ανεξακρίβωτα στοιχεία, ενώ ο σεβασµός του συνοµιλητή επιτρέπει την απρόσκοπτη και σωστή διεξαγωγή του διαλόγου. Φυσικά και η συµπεριφορά των συνοµιλητών αποτελεί στυλοβάτη µιας ολοκληρωµένης συζήτησης. Η νηφαλιότητα λοιπόν, η αυτοκυριαρχία, η πάταξη των ορµέµφυτων, του εγωισµού, του θυµού είναι καίρια στοιχεία για έναν επιτυχή διάλογο. Σε αντίθετη περίπτωση, ο διάλογος µετατρέπεται σε θυελλώδη συζήτηση που δεν µπορεί παρά να προκαλέσει έριδες, και να µην οδηγήσει πουθενά, καθώς καθένας εµµένει δογµατικά στις απόψεις του και ουσιαστικά δεν «ακούει» το συνοµιλητή του. Ο διάλογος συνεπώς, πέρα από το γενικότερο κλίµα δηµοκρατίας και ελευθερίας, προϋποθέτει και κάποια στοιχεία που πρέπει να έχει κάθε οµιλητής. Κι αυτά είναι θέµα εξάσκησης αλλά και «δουλειάς» µε τον ίδιο του τον εαυτό. Στο διάλογο λοιπόν πρέπει να µυηθεί ο νέος από την παιδική του ηλικία και γι' αυτό, για µια ακόµη φορά, ο ρόλος των φορέων κοινωνικοποίησης αναδεικνύεται καίριος, αφού αυτοί καΛούνται να τον διδάξουν όχι µόνο θεωρητικά, αλλά και µε το παράδειγµά τους.