Άξονας 1: Γλώσσα και Μορφή (Γλωσσικές επιλογές, ρηματικά πρόσωπα, στίξη, εκφραστικά μέσα, ύφος και τόνος)
Οι παρακάτω ερωτήσεις εστιάζουν στους κειμενικούς δείκτες της μορφής, όπως ζητούνται στο 2ο Θέμα των εξετάσεων:
- Ερώτηση 1 (Ρηματικά πρόσωπα & Εγκλίσεις): Στο ξεκίνημα του ποιήματος, κατά τη διάρκεια της φιλονικίας για τον γάμο της Αρετής, παρατηρείται εναλλαγή ανάμεσα στο πρώτο (α' ) και το τρίτο (γ' ) ρηματικό πρόσωπο, καθώς και χρήση της προστακτικής έγκλισης («δώσε», «μάνα, δός την»). Ποια συναισθηματική κατάσταση των ηρώων αναδεικνύουν αυτές οι επιλογές και πώς επηρεάζουν τον τόνο της σκηνής;
- Ερώτηση 2 (Εκφραστικά Μέσα & Ύφος): Το δημοτικό τραγούδι αξιοποιεί έντονα το σχήμα της αντίθεσης (π.χ. η χαρά του γάμου / ο θρήνος του θανάτου, η απόφαση των γιων / η άρνηση της μάνας) και την υπερβολή («ανάθεμά σε, Κωνσταντή»). Πώς οι συγκεκριμένοι δείκτες διαμορφώνουν το τραγικό ύφος του ποιήματος;
- Ερώτηση 3 (Λεξιλόγιο & Στίξη): Να εντοπίσετε στο κείμενο λέξεις ή φράσεις που σχετίζονται με το συναίσθημα της απομόνωσης και του πένθους της μητέρας (γλωσσικές επιλογές) και να σχολιάσετε πώς η χρήση των αποσιωπητικών ή των ερωτηματικών στους διαλόγους συμβάλλει στη δραματικότητα της αφήγησης.
✍️ Άξονας 2: Ερμηνευτικό Σχόλιο – Ανταπόκριση & Στοχασμός (Αποδοχή/Απόρριψη στάσεων, αξιών και κοινωνικών περιβαλλόντων)
Η ερώτηση αυτή αντιστοιχεί στο 3ο Θέμα (ανάπτυξη 100-150 λέξεων), όπου ζητείται η προσωπική ανταπόκριση των μαθητών:
- Ερώτηση (Ερμηνευτικό Σχόλιο): «Στο ποίημα παρουσιάζεται μια πατριαρχική κοινωνία όπου οι άνδρες της οικογένειας (τα εννέα αδέρφια) αποφασίζουν για την τύχη και τον γάμο της Αρετής στα ξένα, παρά την έντονη άρνηση της μητέρας, η οποία στο τέλος υποτάσσεται.
Λαμβάνοντας υπόψη το κοινωνικό περιβάλλον της εποχής, πώς κρίνετε τη στάση των αδερφών και τη θέση της γυναίκας (μάνας και κόρης) όπως αποτυπώνονται στο κείμενο; Ποια είναι η δική σας πρόσληψη/ανταπόκριση απέναντι σε αυτές τις έμφυλες αξίες και κατά πόσο αποδέχεστε ή απορρίπτετε την ιδέα ότι η μοίρα μιας γυναίκας έπρεπε να καθορίζεται αποκλειστικά από τους άνδρες προστάτες της; Να τεκμηριώσετε την άποψή σας με στοιχεία του κειμένου.»