1. Ποιους στόχους εξυπηρετεί η επίκληση των προηγούμενων υπηρεσιών του Φαρνάβαζου;
Η αναφορά του Φαρνάβαζου στις υπηρεσίες που προσέφερε στους Σπαρτιάτες κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο (οικονομική ενίσχυση, ναυτική υποστήριξη, προσωπική ανδρεία) στοχεύει στα εξής:
- Ηθικός έλεγχος: Θέλει να κάνει τους Σπαρτιάτες να νιώσουν τύψεις για την αχαριστία τους.
- Απόδειξη της συνέπειάς του: Υπενθυμίζει ότι υπήρξε ειλικρινής σύμμαχος και ποτέ «διπρόσωπος» (δεν κατηγορήθηκε για διπλολογία).
- Δικαιολόγηση της αγανάκτησής του: Επιθυμεί να δείξει ότι η τωρινή εχθρική στάση των Σπαρτιατών είναι παράλογη και άδικη, δεδομένου ότι αυτός τους βοήθησε να επικρατήσουν έναντι των Αθηναίων.
2. Σε ποια κατάσταση έχει περιέλθει ο Φαρνάβαζος και ποια απορία διατυπώνει;
- Η κατάσταση: Ο Φαρνάβαζος βρίσκεται σε απόγνωση. Οι δυνάμεις του Αγησιλάου έχουν ερημώσει τη χώρα του, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να δειπνήσει στην ίδια του τη γη, εκτός αν μαζέψει τα αποφάγια των Σπαρτιατών («ὥσπερ τὰ θηρία... τὰ ὑπολείμματα συλλέγω»). Έχει χάσει τα πλούτη, τα οικοδομήματα και τα παραδείσια άλση του.
- Η απορία: Απορεί πώς είναι δυνατόν άνθρωποι που γνωρίζουν την έννοια της οφειλής και της ευγνωμοσύνης να συμπεριφέρονται έτσι. Τη διατυπώνει λέγοντας ότι δεν μπορεί να καταλάβει πώς, σύμφωνα με τους κανόνες των οσίων και των δικαίων, οι Σπαρτιάτες θεωρούν σωστό να τον αντιμετωπίζουν ως εχθρό αντί για ευεργέτη.
3. Η παρατήρηση του Θουκυδίδη και η περίπτωση του Φαρνάβαζου
Η παρατήρηση του Θουκυδίδη βρίσκει απόλυτη εφαρμογή εδώ:
- Ο Φαρνάβαζος ως ευεργέτης: Λειτουργεί ακριβώς όπως περιγράφει ο Θουκυδίδης. Είναι ο «σταθερός φίλος» που υπενθυμίζει την ευεργεσία του για να διατηρήσει ζωντανή την υποχρέωση των Σπαρτιατών. Η στάση του πηγάζει από την υπεροχή που του δίνει το γεγονός ότι αυτός έδωσε και οι άλλοι πήραν.
- Οι Σπαρτιάτες ως ευεργετημένοι: Εμφανίζονται «απρόθυμοι» και αχάριστοι. Όπως επισημαίνει ο Θουκυδίδης, ο ευεργετημένος συχνά νιώθει το χρέος της ευγνωμοσύνης ως βάρος. Στην περίπτωση αυτή, οι Σπαρτιάτες, αντί να εξοφλήσουν το «χρέος» τους προς τον Φαρνάβαζο, επιλέγουν να τον πολεμήσουν, επιβεβαιώνοντας ότι η ευγνωμοσύνη στις πολιτικές σχέσεις είναι συχνά εφήμερη και υποχωρεί μπροστά στο τρέχον συμφέρον.