Παρουσίαση/Προβολή

Πτώσεις σε σχέση με το ρήμα

ΕΝΟΤΗΤΑ 6^η

ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ -  ΧΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΠΤΩΣΕΩΝ ΤΟΥ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΥ

ΟΙ ΠΤΩΣΕΙΣ ΦΑΝΕΡΩΝΟΥΝ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΧΕΙ ΕΝΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ ΜΕ ΤΟ ΡΗΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ. ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ:

1) Η   ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ λειτουργεί ως υποκείμενο του ρήματος. Το υποκείμενο βρίσκεται πάντα σε ονομαστική. Για να το βρούμε απαντάμε στην ερώτηση «ποιος».

π.χ. Η κίνηση των χορευτών ήταν υπέροχη. Το έπαθλο είναι ένα ταξίδι υπερατλαντικό. Ο Πικάσο ζωγράφισε την Γκουέρνικα. Ο καιρός αγρίεψε.

• Η ονομαστική λειτουργεί επίσης ως κατηγορούμενο στο υποκείμενο, όταν το ρήμα μας είναι συνδετικό. Το βρίσκουμε με την ερώτηση «τι».

π.χ. Ο Γιάννης υπηρετεί στρατιώτης. Ο θείος μου εκλέχτηκε βουλευτής.

2) Η ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ λειτουργεί ως αντικείμενο του ρήματος. Το αντικείμενο βρίσκεται συνήθως σε αιτιατική. Για να το βρούμε απαντάμε στην ερώτηση «ποιον» ή «τι». π.χ. Η ορχήστρα έπαιζε τραγούδια. Το χαλάζι κατάστρεψε τους κήπους.

• Μερικά ρήματα δέχονται δύο αντικείμενα: ένα άμεσο και ένα έμμεσο (λέγονται δίπτωτα) , το έμμεσο μπορεί να είναι και αυτό σε αιτιατική, π.χ. Ο κ. Σαββίδης διδάσκει τους μαθητές ιστορία. Πότισε τους γονείς του πολλά φαρμάκια.
• Η αιτιατική λειτουργεί επίσης ως κατηγορούμενο στο αντικείμενο ενός συνδετικού ρήματος. Π.χ. Η τάξη όρισε τον Γιώργο γραμματέα. Το ίδρυμα Νιάρχου ανακήρυξε τον κ. Ευστρατίου ευεργέτη. Θεωρούσε το γείτονα συμφεροντολόγο.
• Η αιτιατική μερικές φορές λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός στο ρήμα, δηλώνοντας χρόνο, τόπο, ποσό κ.ά.: π.χ. Την άνοιξη αναζωογονείται όλη η φύση. Το δάσος απέχει από το χωριό τρία χιλιόμετρα.

3)  Η   ΓΕΝΙΚΗ λειτουργεί ως αντικείμενο του ρήματος. Π.χ. Η Νίκη μοιάζει της μητέρας της. Το αντικείμενο σε γενική είναι σπάνιο , συνήθως τη γενική την αντικαθιστά εμπρόθετο αντικείμενο, δηλ. …μοιάζει με την μητέρα της ή στη μητέρα της.

• Στα δίπτωτα ρήματα το έμμεσο αντικείμενο μπορεί να είναι σε γενική, π.χ. Δε δίνει του αγγέλου του νερό. Κάνεις κακό του εαυτού σου.
• Η γενική λειτουργεί επίσης ως κατηγορούμενο κυρίως στο υποκείμενο ενός συνδετικού ρήματος (γενική κατηγορηματική), π.χ. Το αυτοκίνητο είναι του κ. Ανδρέα. Το μωρό μας έγινε τριών μηνών.
• Η γενική μερικές φορές λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός στο ρήμα, δηλώνοντας χρόνο, τόπο, ποσό κ.ά. : π.χ. Κοιμάται του καλού καιρού. Πεθάναμε της πείνας.
• Γενική προσωπική, έτσι ονομάζεται η γενική μιας προσωπικής αντωνυμίας που συνάπτεται με απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις (φαίνεται, πρέπει, είναι δύσκολο, είναι δυνατό…) ή ακόμα με άλλα ρήματα , στα οποία δεν μπορεί να είναι αντικείμενο. Η γενική προσωπική φανερώνει το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται η έννοια του ρήματος και δηλώνει ότι αυτό συμμετέχει σε ό,τι εκφράζει το ρήμα ή δέχεται ωφέλεια ή βλάβη από αυτό που σημαίνει η πρόταση: π.χ. Μου πονάει το κεφάλι. Να μου το θυμηθείς. Σου χρειάζεται ξεκούραση.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΤΩΣΕΙΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΡΗΜΑΤΟΣ

1. Στις παρακάτω προτάσεις να υπογραμμίσετε τα υποκείμενα των ρημάτων , τι παρατηρείτε ως προς την πτώση τους;

α) Γύρισαν όλοι.

β) Οι αρχαίοι ζούσαν λιτά.

γ) Ποιος έφταιξε;

δ) Οι θεατές γέμισαν το στάδιο.

ε) Κάποιος μαρτύρησε το μυστικό.

2. 2. Στα παρακάτω αποσπάσματα πολλά υποκείμενα ρημάτων δηλώνονται, ενώ άλλα παραλείπονται. Να επισημάνετε όσα υπάρχουν και να δηλώσετε το ρήμα στο οποίο αναφέρεται το καθένα από αυτά:

α) Ωστόσο, μέσα στον ίδιο χρόνο μάς πέθανε το Λενάκι μας.  Ένα πρωί τέλειωσε έτσι ήσυχα,  όπως ήρθε. Μόνο που έκλεισε πια τα λυπημένα ματάκια του και δε μας ξανακοίταξε με κείνο τον παράξενο τρόπο του. Η μητέρα ακόμα κι ακόμα πιστεύει πως ήταν από αυτό: που έχασε το σπίτι το καλό του στοιχειό…

β) Άξαφνα κάτι είπε ένας τους και μεμιάς σήκωσαν τα μάτια κι έβλεπαν τ΄ αγόρι εκεί πάνου, τόσο ψηλά απ΄ όλους. Όλοι σώπαιναν κι έβλεπαν.

γ) Το κεφάλι του Βασίλη φαινόταν από το δρόμο, εκεί στην άκρη της στέγης…

δ) Φτάνει να αγαντάρουν οι σιδεροδεσιές , συλλογιόνταν όλοι μες στην καρδιά τους…

3. Να συμπληρώσετε τα αντικείμενα που λείπουν:

α) Άνοιξε να τρέξει δροσερό νερό.

β) Χτυπάω, αλλά κανένας δε μου ανοίγει.

γ) Έσκαβαν από το πρωί ως το βράδυ.

δ) Ο οδηγός έστριψε απότομα δεξιά.

ε) Όταν πίνω, συνήθως ζαλίζομαι.

4. Να μετατρέψετε τα αντικείμενα που υπογραμμίζονται σε εμπρόθετα:

 α) Σου ζήτησα δουλειά.

β) Μου εξήγησε τι συμβαίνει.

γ) Τους έδειξα το δρόμο.

δ) Ο Θανάσης μού εκμυστηρεύεται πάντα τα σχέδιά του.

ε) Του είχαμε πάντα εμπιστοσύνη.

στ) Αύριο θα σας ανακοινώσω κάτι σπουδαίο.