Ανακοινώσεις μαθήματος ΝΕΑ ΕΛΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (Γγ3)

Ασκήσεις Επαναληπτικές (Β' προς Γ')

Sat, 14 Sep 2024 13:22:37 +0300

— Ασκήσεις Επαναληπτικές (Β' προς Γ')

Α. Ενεργητική - Παθητική σύνταξη

1) Να αναγνωρίσετε στις προτάσεις που ακολουθούν την παθητική ή την ενεργητική σύνταξη και να την μετατρέψετε στην αντίθετή της.

α. Οι οικοδόμοι χτίζουν σπίτια.

β. Οι τιμές των καυσίμων αυξήθηκαν από τις εταιρείες.

γ. Η αυλή καθαρίστηκε από εθελοντές μαθητές.

δ Η καθηγήτρια διδάσκει το μάθημα της Ιστορίας.

ε. Σύννεφα έχουν σκεπάσει τον ουρανό.

στ. Οι νόμοι ψηφίζονται από τη Βουλή.

2) Να μετατρέψετε τη σύνταξη των παρακάτω προτάσεων από ενεργητική σε παθητική και αντίστροφα.

α. Ο πληθυσμός ταλαιπωρείται από την οικονομική κρίση.

β. Τα πλοία ταρακουνήθηκαν από τον δυνατό θαλασσινό άνεμο.

γ. Οι αρχαιολογικοί χώροι στολίζουν την Ελλάδα.

δ. Οι εκπαιδευτικοί του σχολείου υπέγραψαν το πρακτικό του συλλόγου διδασκόντων.

στ. Ο δάσκαλος καθοδήγησε τους μαθητές.

ζ. Ένας περαστικός παρασύρθηκε από έναν απρόσεκτο οδηγό και τραυματίστηκε.

η. Οι εμπρηστές προκαλούν ανεπανόρθωτη καταστροφή στο φυσικό περιβάλλον.

θ. Η μόλυνση του περιβάλλοντος αυξάνεται από τα ρυπογόνα αυτοκίνητα.

ι. Η εκτελεστική εξουσία ασκείται από την κυβέρνηση.

Β. ΔΟΜΗ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ – ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ - ΣΥΝΟΧΗ

3) Να διακρίνετε i. τα δομικά στοιχεία και ii. τους τρόπους ανάπτυξης των παρακάτω παραγράφων και iii. πώς επιτυγχάνεται η συνοχή μεταξύ των περιόδων τους.

α. Τα οφέλη της ειρήνης φαίνονται και στον τομέα της οικονομίας του κάθε κράτους, αφού οι κυβερνήσεις δαπανούν ποσά για τομείς, όπως είναι η παιδεία, η υγεία, η ασφάλιση συντελώντας μ’ αυτόν τον τρόπο, στην κοινωνική πρόοδο και στην ανέλιξη του κράτους. Αντίθετα, τα τεράστια χρηματικά ποσά που δαπανώνται σε περιόδους πολέμων ή σε περιόδους προετοιμασίας και ετοιμότητας για έναν πόλεμο, δαπανώνται σε άλλους τομείς, ζωτικούς για την εξελικτική πορεία ενός κράτους. Έτσι, με την αύξηση των κοινωνικών παροχών βελτιώνεται η ποιότητα της ζωής του λαού και γίνονται έργα κοινής ωφέλειας.

β. Η μόδα είναι ένας τρόπος εξωτερίκευσης των συναισθημάτων, των διαθέσεων και των προθέσεών μας. Ένα είδος τέχνης που μας βοηθάει να επικοινωνήσουμε με τους άλλους, δίχως να χρειάζεται να μιλήσουμε, γιατί τα ρούχα που επιλέγουμε να φορέσουμε κάθε πρωί, προτού βγούμε από το σπίτι μας, είναι η αντανάκλαση της διάθεσης με την οποία ξυπνήσαμε. Έτσι, οποιοδήποτε συναίσθημα και να επικρατεί στην ψυχή μας διαγράφεται στο βλέμμα και εν συνεχεία μεταδίδεται στο ντύσιμο και στις στιλιστικές επιλογές μας. Με άλλα λόγια, ο συναισθηματικός μας κόσμος, μέσω της μόδας, βρίσκει μια διέξοδο εκδήλωσης, αποκτά υπόσταση και πρακτικό χαρακτήρα.

γ. Η εδραίωση της ειρήνης απαιτεί καλή θέληση και διαρκή αγώνα. Η σημαντικότερη προϋπόθεση είναι ο αφοπλισμός των κρατών, με τον οποίο οι εξοπλισμοί μειώνονται ή καταργούνται, συμβάλλοντας έτσι στην ευημερία. Παράλληλα, η παροχή ανθρωπιστικής παιδείας θεωρείται αναγκαία για τη δημιουργία ολοκληρωμένων και υπεύθυνων προσωπικοτήτων, που θεωρούν την ειρήνη ως ύψιστο αγαθό και την διεκδικούν. Ακόμη, αναγκαία είναι η εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων και κάθε είδους ανισοτήτων, για να εξασφαλιστεί ένα ήρεμο κλίμα συμβίωσης των ανθρώπων και εξάλειψης της πιθανότητας πολεμικής αναμέτρησης. Συμπερασματικά, η ειρήνη αποτελεί τον μοναδικό δρόμο για την αρμονική και φιλική συνύπαρξη όλων των λαών. Επομένως, οι κυβερνήσεις των κρατών οφείλουν να δημιουργήσουν κατάλληλο έδαφος για την εκπλήρωση των προϋποθέσεων επικράτησής της.

Γ. Το Αντικείμενο

4) Να δηλώσετε ποια από τα παρακάτω ρήματα είναι μεταβατικά και ποια αμετάβατα.

α. Κατάφεραν να νικήσουν τους αντιπάλους τους με χαρακτηριστική άνεση.

β. Πρέπει να διαβάσω περισσότερο τον επόμενο μήνα, αν θέλω να πετύχω τον στόχο μου.

γ. Εργάζεται σε μια από τις μεγαλύτερες πολυεθνικές εταιρείες.

δ. Έκριναν ότι δεν είναι αποδοτικός και γι’ αυτό τον απέλυσαν.

5) Να βρείτε ποια από τα παρακάτω ρήματα είναι μονόπτωτα και ποια δίπτωτα.

α. Του δάνεισα χρήματα, γιατί τα είχε πραγματικά ανάγκη.

β. Έκανα ένα σωρό ψώνια. Αγόρασα ρούχα, παπούτσια κι ένα καινούριο ρολόι.

γ. Δεν κατάφερα να της το δώσω μέσα στην πολυκοσμία.

δ. Θα τελειώσω τα μαθήματά μου το Σαββατοκύριακο.

Δ. Οι βαθμοί των επιθέτων

6) Να δηλώσετε τον βαθμό των παρακάτω επιθέτων.

α. Εγώ θεωρώ ότι μπορείς να γίνεις ο καλύτερος μαθητής της τάξης.

β. Η βοήθειά σου ήταν σημαντικότατη για την ολοκλήρωση του έργου.

γ. Πρέπει να είστε πολύ προσεκτικοί, γιατί η θάλασσα σ’ αυτό το σημείο είναι βαθιά.

δ. Τα μαθήματα της φετινής χρονιάς είναι δυσκολότερα από τα περσινά.

7) Να δηλώσετε τον βαθμό των παρακάτω επιθέτων και επιρρημάτων:

μεγάλος, συνηθέστερος, νεότατος, βαρύτερος, διαβασμένος, επιεικώς, επιμελώς, βαθύτατος, ικανότερος.

8) Στις παρακάτω φράσεις να βρείτε τον β΄ όρο σύγκρισης και να δηλώσετε πώς εκφέρεται.

α. Μην αγανακτείς, πάντα ήταν καλύτερός σου.

β. Προτιμότερο είναι να πηγαίνεις εκδρομές, όταν έχεις ελεύθερο χρόνο, παρά να κάθεσαι στο σπίτι.

γ. Νομίζω ότι τα κορίτσια είναι προσεκτικότερα από τα αγόρια της τάξης.

Ε. Οι Αντωνυμίες

9) Στις παρακάτω φράσεις να δηλώσετε πότε οι τύποι είναι αντωνυμίες και πότε άρθρα.

α. Για να το επιβεβαιώσουμε πρέπει να συνεχίσουμε την έρευνά μας.

β. Της έδωσα να καταλάβει ότι το έκανα για το καλό της.

γ. Του το αγόρασα για τα γενέθλιά του.

δ. Τον είδα χτες αργά να οδηγεί το αυτοκίνητο που του δάνεισες.

10) Να βρείτε το είδος των παρακάτω αντωνυμιών.

α. Η ιδέα της ανέγερσης του νέου κτηρίου ήταν δική του.

β. Η επιτυχία του σχεδίου εξαρτάται αποκλειστικά από εμάς.

γ. Δικαίωμα εγγραφής στο πρόγραμμα έχουν μόνο όσοι είναι άνεργοι.

δ. Κάποιοι πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες των πράξεών τους.

ε. Τόση ποσότητα αλατιού είναι κατάλληλη, για να γίνει εύγευστο εκείνο το φαγητό.

στ. Πρέπει να προσέχεις τον εαυτό σου.

ζ. Ποιοι άνθρωποι θεωρούνται ευτυχισμένοι;

η. Μου ζήτησαν να παρουσιαστώ η ίδια, για να υποβάλω την αίτησή μου

Στ. Εγκλίσεις - Χρόνοι

11) Να σημειώσετε την έγκλιση των παρακάτω ρημάτων.

α. Κλείσε, την πόρτα καθώς φεύγεις.

β. Προσέξτε σ’ αυτό το σημείο του δρόμου, γιατί έχει απότομες στροφές.

γ. Ίσως να νιώσω καλύτερα με λίγο ελεύθερο χρόνο.

δ. Η ποδοσφαιρική ομάδα του σχολείου μας κέρδισε την δεύτερη θέση στο σχολικό πρωτάθλημα.

ε. Ετοιμάσου, γιατί θα φύγουμε σε πέντε λεπτά.

στ. Οι θεατές αποθέωσαν τους ηθοποιούς στο τέλος της παράστασης.

ζ. Να ασχοληθούμε λίγο τώρα και με τα θέματα του γραφείου μας.

12) Να δηλώσετε τη χρονική βαθμίδα (παρόν, παρελθόν, μέλλον) και το ποιόν (συνοπτικό, μη συνοπτικό, συντελεσμένο) των παρακάτω ρημάτων.

έχει ξεπεραστεί, θα γράψω, δημιουργούσαν, χτύπησε, θα έχω φτάσει, θα βλέπουμε, είχες φροντίσει, αντιλαμβάνεται.

Ζ. Επιρρηματικοί προσδιορισμοί - Μετοχές

13) Στις παρακάτω φράσεις να εντοπίσετε τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς και να δηλώσετε τη μορφή τους.

α. Αποφάσισα να μην έρθω, γιατί ο καιρός θα χαλάσει.

β. Το ποσοστό ανεργίας στην πατρίδα μας είναι ανησυχητικό.

γ. Η άφιξή του έγινε τη νύχτα, για να μην την αντιληφθεί κανείς.

δ. Κατεβήκαμε τη σκάλα τρέχοντας.

ε. Τα πράγματά σου είναι πίσω από την βιβλιοθήκη.

ζ. Του χρόνου θα πάμε στη Σκιάθο.

14) Να συμπληρώσετε τα κενά με τους κατάλληλους τύπους της μετοχής των ρημάτων που βρίσκονται στην παρένθεση.

Έμεινε ……………………. (κρύβομαι) στην σπηλιά, για να μπορέσει να ξεφύγει.

Κρύωσε, γιατί βγήκε …………………(ιδρώνω) στο μπαλκόνι.

Κλείσε το φώς ……………….. (βγαίνω) από το μπάνιο.

Περάσαμε όλο το βράδυ …………….. (μιλώ) για την παράσταση που είχαμε παρακολουθήσει.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΟΕΔΒ

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

http://users.sch.gr/ ]

Ασκήσεις στις Ομόηχες και Παρώνυμες λέξεις

Sat, 07 Sep 2024 13:19:54 +0300

Ασκήσεις στις Ομόηχες και Παρώνυμες λέξεις

1. Συμπληρώνω τις παρακάτω προτάσεις με την ομόηχη λέξη που ταιριάζει. φοιτώ – φυτό, κλείνω – κλίνω, νίκη – νοίκι, Μαίρη – μέρη, καιροί- κερί, πάλη – πάλι, τόποι - τόπι

α. Η ………………………………. είναι η καλύτερή μου φίλη και κάθε καλοκαίρι παρέα με τους γονείς μας επισκεπτόμαστε πολλά ……………………………….

β. Πέρασαν οι παλιοί ………………………………. και τώρα τα σπίτια φωτίζονται με ηλεκτρική λάμπα και όχι με ………………………………. όπως παλιά.

γ. Εγώ ………………………………. στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και μου αρέσει το ………………………………. τριανταφυλλιά.

δ. Πρώτα ………………………………. την πόρτα του δωματίου μου, για να μην ενοχλώ την αδερφή μου και μετά ………………………………. όσα ρήματα, ουσιαστικά και επίθετα θέλω φωναχτά.

ε. Ο Μενέλαος αθλείται στην ………………………………., αλλά ………………………………. σήμερα δεν πήγε για προπόνηση, γιατί είχε πολλά διαβάσματα.

στ. Προχτές η ομάδα μας πέτυχε την πρώτη της ………………………………. στο πρωτάθλημα και από τη χαρά μου ξέχασα να πληρώσω το ………………………………. του σπιτιού που μένω.

ζ. Εγώ όλο το καλοκαίρι έπαιζα με το ………………………………. μου και οι ……………………………….,που επισκέφθηκαν οι γονείς μου στην εκδρομή τους, ήταν υπέροχοι.

2. Να γράψετε τα τονικά παρώνυμα των παρακάτω λέξεων.

σχόλιο σχολείο

φορά …………………………………………...

θόλος …………………………………………...

νόμος …………………………………………...

ράφι …………………………………………...

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΟΕΔΒ

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

http://users.sch.gr/ ]

Ασκήσεις στα Αντώνυμα - Συνώνυμα

Sat, 07 Sep 2024 13:20:03 +0300

Ασκήσεις στα Αντώνυμα - Συνώνυμα

1. Να βρεις από ένα επίθετο με αντίθετη σημασία:

ανεύθυνος ≠ ………………………….
φυσικός ≠ ………………………….
αθώος ≠ ………………………….
γρήγορος ≠ ………………………….
πιθανός ≠ ………………………….
αξιόπιστος ≠ ………………………………..
ευκίνητος ≠ ………………………………....
ευανάγνωστος ≠ ..................................
ειλικρινής ≠ ………………………………..
ισχυρός ≠ ………………………………..
καλλιεργημένος ≠ ………………………………..
εύπιστος ≠ ………………………………..
επιτρεπτός ≠ .........................................
βεβαιότητα ≠ ………………………………..
νοικοκυρεμένος ≠ ………………………………..

2. Να ταιριάξετε τις λέξεις, ώστε να βρείτε τα συνώνυμα των πιο κάτω ρημάτων:

1 βλέπω α φωνάζω

2 ενημερώνω β διορθώνω

3 σκεπάζω γ παρατηρώ

4 επισκευάζω δ μεστώνω

5 ωριμάζω ε ενώνω

6 κραυγάζω στ προφταίνω

7 προλαβαίνω ζ αρπάζω

8 κλείνω η καλύπτω

9 παίρνω θ πληροφορώ

10 συνδέω ι κλειδώνω

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΟΕΔΒ

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

http://users.sch.gr/ ]

Ασκήσεις στη Μεταφορική χρήση του λόγου - Ασκήσεις στην Πολυσημία των λέξεων

Sat, 07 Sep 2024 13:21:13 +0300

Ασκήσεις στη Μεταφορική χρήση του λόγου

1. Να βάλετε δίπλα από κάθε πρόταση ένα Κ αν είναι κυριολεξία ή ένα Μ αν είναι μεταφορά.

Σηκώνω το χέρι. Κ
Σηκώνω ψηλά τα χέρια. Μ
Τρίβω τα χέρια μου από χαρά.
Τρίβω το πάτωμα να καθαρίσει.
Βρήκα την ευτυχία.
Βρήκαμε τα λεφτά μας.
Έχω χάσει τα λεφτά μου.
Έχω χάσει τον νου μου.
Γύρισε με άδεια χέρια.
Το πορτοφόλι μου είναι άδειο.
Το παιχνίδι κόπηκε στη μέση.
Το μολύβι κόπηκε στα δυο.
Ο Γιώργος κοιμήθηκε βαθιά.
Ο Νίκος βούτηξε βαθιά μέσα στο νερό.
Τον ψάρεψε για να δει τι ξέρει.
Πήγε για να ψαρέψει, αλλά είχε θαλασσοταραχή.
Ταξιδέψαμε με φουρτούνα.
Πέρασα πολλές φουρτούνες στη ζωή μου.
Μαζεύτηκε όλος ο κόσμος στην πλατεία.
Μαζεύτηκε εκεί κάθε καρυδιάς καρύδι.

2. Nα εντάξετε σε περιόδους λόγου τις ακόλουθες μεταφορικές φράσεις:

α. τον ψάρεψε………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

β. τα έκανε θάλασσα………………………………………………………………………………………………………..... …………………………………………………………………………………………………………………………………………

γ. έγινε καπνός…………………………………………………………………………………………….………………….....

Ασκήσεις στην Πολυσημία των λέξεων

1. Η λέξη γράμμα/γράμματα έχει πολλές και διαφορετικές σημασίες, είναι δηλαδή πολύσημη. Να ταιριάξετε τις προτάσεις με την κατάλληλη λέξη από τις προτεινόμενες. επιστολή, λογοτεχνία, γραπτό σύμβολο που παριστάνει ένα φθόγγο, γραφικός χαρακτήρας, μάθηση, γραφή και ανάγνωση, με ακρίβεια

α. Το ελληνικό αλφάβητο αποτελείται από 24 γράμματα.

β. Δεν του αρέσουν τα γράμματα, με το ζόρι πήγαινε σχολείο.

γ. Με αυτή τη συλλογή διηγημάτων έκανε την πρώτη του εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα. δ. Πολλοί ηλικιωμένοι δεν ξέρουν γράμματα.

ε. Δεν έχω λάβει ακόμη γράμμα σου.

στ. Κάνει πολύ άσχημα γράμματα.

ζ. Ακολούθησε κατά γράμμα τις οδηγίες μου.

2. Με τη λέξη λόγος να γράψετε δύο προτάσεις ώστε να φανεί η πολυσημία της. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….................................................................................. ……………..……………………………………………………………………………………………

3. Η λέξη γράμμα/γράμματα έχει πολλές και διαφορετικές σημασίες. Να ταιριάξετε τις προτάσεις με την κατάλληλη λέξη από τις προτεινόμενες: επιστολή, λογοτεχνία, γραπτό σύμβολο που παριστάνει ένα φθόγγο, γραφικός χαρακτήρας, μάθηση Μια λέξη μπορεί να ταιριάζει σε δύο παραδείγματα.

Το ελληνικό αλφάβητο αποτελείται από 24 γράμματα. ...........................................
Δεν του αρέσουν τα γράμματα, με το ζόρι πήγαινε σχολείο. ....................................
Με αυτή τη συλλογή διηγημάτων έκανε την πρώτη του εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα.
Πολλοί ηλικιωμένοι δεν ξέρουν γράμματα. .................................................
Δεν έχω λάβει ακόμη γράμμα σου. .............................................................
Κάνει πολύ άσχημα γράμματα. ...................................................................
Ακολούθησε κατά γράμμα τις οδηγίες μου. .................................................

4. Nα αντικαταστήσετε με κατάλληλα ρήματα ή περιφράσεις το ρήμα βλέπω. Σε μερικές περιπτώσεις πρέπει να αντικατασταθεί ολόκληρη η φράση.

α. Βλέπω σφαιρικά τα πράγματα.

β. Το σπίτι βλέπει στη θάλασσα.

γ. Βλέπω με καλό μάτι την όλη υπόθεση.

δ. Τα βλέπω ρόδινα.

ε. Τα βλέπω μαύρα.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΟΕΔΒ

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

http://users.sch.gr/ ]

Ασκήσεις στις Δευτερεύουσες Επιρρηματικές Προτάσεις

Sat, 07 Sep 2024 13:20:20 +0300

Ασκήσεις στις Δευτερεύουσες Επιρρηματικές Προτάσεις

1. Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις, να τις ονομάσετε και να γράψετε τι δηλώνουν (αιτιολογικές, τελικές).

α. Η νεράιδα λυπόταν, γιατί δεν ήταν όμορφη.

β. Έτρεχε, για να μη χάσει το τρένο.

γ. Αφού δεν έρχονται αυτοί, θα πάμε εμείς.

δ. Φώναξε δυνατά, να σε ακούσουν.

ε. Εργάζεται σκληρά, για να πετύχει τον στόχο της.

στ. Οι άνθρωποι αλληλοσπαράζονται, επειδή είναι ατομιστές.

2. Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις και να αναγνωρίσετε το είδος τους (αιτιολογικές, τελικές, χρονικές).

Η Ελένη στενοχωριόταν, γιατί δεν έγραψε καλά στις εξετάσεις.
Η Μαρία ήρθε σπίτι μου, για να παίξουμε σκάκι.
Χάρηκε, επειδή ήρθαν οι φίλοι του.
Πριν με ακούσει, θύμωσε.
Όταν διαβάζει, γράφει καλά στις εξετάσεις.
Θα παίξουμε επιτραπέζια παιχνίδια, αφού βρέχει έξω.
Έφυγε βιαστικά, για να μη χάσει το πλοίο.
Οι μαθητές ήθελαν να κλείσει το σχολείο, μόλις άρχιζαν οι ζέστες.
Ήρθε να μας χαιρετήσει.
Καταλαβαίνουμε ότι ήρθε το φθινόπωρο, όταν αρχίζουν τα πρωτοβρόχια.
Είμαστε χαρούμενοι, αφού πλησιάζουν τα Χριστούγεννα.
Σηκώθηκε στον πίνακα, για να λύσει την άσκηση.
Ώσπου να γράψει τις ασκήσεις, είχε νυχτώσει.
Σκόνταψε κι έπεσε στο χώμα, καθώς έτρεχε.
Μόλις γύρισε από τις διακοπές, συναντήθηκε με τους φίλους του.

3. Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις δευτερεύουσες επιρρηματικές υποθετικές προτάσεις και να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου.

α. Αν κάνει καλό καιρό, θα πάμε εκδρομή.

β. Αν φύγεις εσύ, θα φύγω κι εγώ.

γ. Σαν χάσει ο άνθρωπος την τιμή, τι τη θέλει τη ζωή.

δ. Άμα δε διαβάσεις τα μαθήματά σου, δε θα πάμε πουθενά.

ε. Αν με άκουγες, τώρα δε θα υπέφερες.

στ. Αν δεν κρυβόσουν, θα σε έβλεπα.

ζ. Να μην το έβλεπα ο ίδιος, δε θα το πίστευα.

η. Αν ως το καλοκαίρι δεν έχεις πάρει το δίπλωμα, μην περιμένεις τίποτα από μένα.

4. Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις και να αναγνωρίσετε το είδος τους (εναντιωματικές - παραχωρητικές, αποτελεσματικές/συμπερασματικές).

α. Ενώ δε διάβασε καθόλου, τα πήγε πολύ καλά στις εξετάσεις.

β. Μολονότι τον προσκάλεσαν, δεν πήγε.

γ. Αν και είναι πλούσιος, ζει φτωχικά.

δ. Αν και ήταν φτωχός, έδωσε το δαχτυλίδι του για τα θύματα του πολέμου.

ε. Κι ας είναι παλιό το σπίτι, εμένα μου αρέσει.

στ. Παρόλο που τρώει όλη τη μέρα, δεν παχαίνει καθόλου!

ζ. Και να μη μου το έλεγες, εγώ θα ερχόμουν.

η. Όλη την ώρα μάλωναν, ενώ εγώ καθόμουν ήσυχος στο δωμάτιό μου.

θ. Μιλάει πολύ σιγά, ώστε μόλις ακούγεται.

ι. Ήταν τόσο σπάταλος, που έμεινε απένταρος.

ια. Ο καλλιτέχνης μεταχειρίζεται τεχνάσματα, ώστε να υπερπηδήσει τα εμπόδια της ύλης.

ιβ. Έτρεχε σαν τρελός, ώστε να προλάβει το τρένο.

ιγ. Η Ελένη έτρεχε τόσο γρήγορα, ώστε δεν την πρόλαβε κανείς.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]

Ασκήσεις στις Δευτερεύουσες Αναφορικές Προτάσεις

Sat, 07 Sep 2024 13:20:38 +0300

Ασκήσεις στις Δευτερεύουσες Αναφορικές Προτάσεις

1) Να βρείτε τις αναφορικές προτάσεις στις περιόδους που ακολουθούν, να τις χαρακτηρίσετε ως ονοματικές ή επιρρηματικές και να αναφέρετε τον συντακτικό τους ρόλο:

α. Μπορούμε να πάμε όπου θέλετε.

β. Όσοι επιθυμούν μπορούν να παρακολουθήσουν το μάθημα.

γ. Οι εξελίξεις δεν είναι αυτές που περίμενα.

δ. Ο Γιάννης, ο οποίος κατάγεται από την Ξάνθη, σπουδάζει στην Πάτρα.

ε. Θα κάνω ό,τι πεις.

στ. Έδωσα το φαγητό που περίσσευε.

ζ. Όποτε επισκέπτονται την εξοχή, ηρεμούν.

η. Θα σε βοηθήσω όσο μπορώ.

2) Στα παρακάτω παραδείγματα να υπογραμμίσετε τις ονοματικές αναφορικές προτάσεις και να τις διακρίνετε σε επιθετικές ή ελεύθερες, αναγνωρίζοντας τον συντακτικό τους ρόλο:

α. Ο καθηγητής που ήρθε φέτος στο σχολείο μας είναι νεοδιόριστος.

β. Θα επιτύχουν μόνο όσοι διαβάζουν.

γ. Όταν πληρώθηκε, αγόρασε ό,τι χρειαζόταν.

δ. Μπορείς να επιλέξεις όποιους θέλεις.

ε. Η Άννα, η οποία είναι μαθηματικός, φέτος κάνει μεταπτυχιακό.

3) Ποιες από τις παρακάτω υπογραμμισμένες αναφορικές προτάσεις είναι ελεύθερες ονοματικές και ποιες ελεύθερες επιρρηματικές;

α. Μπορείς να έρθεις οποτεδήποτε θέλεις.

β. Όσοι αγαπούν πραγματικά το δείχνουν έμπρακτα.

γ. Στις διακοπές θα πάμε οπουδήποτε επιθυμείς.

δ. Δεν πίστεψα ποτέ ό,τι μου είπε.

4) Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις επιθετικές αναφορικές προτάσεις και να τις διακρίνετε σε προσδιοριστικές και προσθετικές, βάζοντας κόμμα όπου χρειάζεται:

α. Ποιος ήταν αυτός που κέρδισε το βραβείο;

β. Ο πατέρας σου τον οποίο συνάντησα χθες μου είπε όσα έπαθες.

γ. Συνήθως από τους συμμαθητές μας θυμόμαστε εκείνους που έχουν ισχυρή προσωπικότητα.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]

Ασκήσεις στις Πλάγιες Ερωτηματικές Προτάσεις - Ευθύς - Πλάγιος Λόγος

Sat, 07 Sep 2024 13:20:50 +0300

Ασκήσεις στις Πλάγιες Ερωτηματικές Προτάσεις - Ευθύς - Πλάγιος Λόγος

1. Στις παρακάτω προτάσεις να υπογραμμίσετε τις δευτερεύουσες πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις, να βρείτε τον σύνδεσμο με τον οποίο εισάγονται, να δηλώσετε το είδος τους και να αναφέρετε τον συντακτικό τους ρόλο.

Απορώ τι θέλει αυτός.
Είναι παράξενο πώς τα καταφέρνει χωρίς πολύ διάβασμα.
Εκείνο δεν καταλαβαίνω, πώς με το συνεχιζόμενο δανεισμό θα βγούμε ποτέ από την κρίση.
Ρωτούσε πόσο κόστισε το ταξίδι.
Δεν υπάρχει καμιά πληροφορία αν είναι ακόμη ζωντανός.
Τον απασχολούσε η ίδια σκέψη, πώς θα εμπλούτιζε το βιογραφικό του.
Αμφιβάλλω αν έγραψε καλά στο διαγώνισμα.
Τον έτρωγε η αμφιβολία αν θα κατάφερνε να ολοκληρώσει εγκαίρως την αποστολή του.

2. Στα παρακάτω παραδείγματα να βρείτε το συντακτικό ρόλο των πλάγιων ερωτηματικών προτάσεων.

α. Δεν ήταν σίγουρο αν θα έρθει μαζί μας.

β. Δεν ξέρουν τι ώρα θα φτάσουν στον προορισμό τους.

γ. Αυτό φοβάμαι, πώς θα αντέξω τόσες ώρες.

δ. Ξέρω καλά πόσο πονάς.

ε. Βρήκαμε γρήγορα πού έμενε.

στ. Είναι ζήτημα αν μιλήσαμε δύο φορές φέτος στο τηλέφωνο.

ζ. Εκείνο δεν καταλαβαίνω, πώς με το τόσο διάβασμα δεν έγραψα καλά.

η. Απορώ τι με ήθελε επειγόντως.

θ. Αμφιβάλλω αν με αγαπάει αληθινά.

ι. Λύσε την απορία μου, πότε θα φύγουμε.

3. Να βρείτε ποιες από τις παρακάτω πλάγιες ερωτήσεις είναι ολικής αγνοίας και ποιες μερικής.

α. Με ρώτησε αν θα πάμε διακοπές το καλοκαίρι.

β. Δεν ήξερε πώς να γυρίσει πίσω.

γ. Τον ρώτησε ποιος το έκανε αυτό.

δ. Αμφέβαλλε αν τον πίστεψαν.

ε. Σκεφτόμουν συνεχώς πόσο θα μου κοστίσει αυτό το ταξίδι.

στ. Με ρώτησε μήπως τον γνωρίζω.

ζ. Εξήγησέ μου πώς θα λύσω την άσκηση.

η. Σκέψου τι θα κάνουμε το Σάββατο.

θ. Δεν θυμόταν πού είχε βάλει την τσάντα της.

ι. Δεν ξέρει ποιο είναι το καλό του.

4. Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις πλάγιες ερωτήσεις. Να γίνουν ευθείες.

α Αναρωτιόταν πού ξέχασε τα κλειδιά του.

β. Δεν ξέρω αν σου είπε για ποιο λόγο συμπεριφέρεται άσχημα.

γ. Τη ρώτησε γιατί δεν είχε διαβάσει τα μαθήματά της.

δ. Αγνοούν ποια είναι η λύση του προβλήματος.

ε. Ανησυχούσε μήπως είμαι κουρασμένος.

5. Να μετατρέψετε τον ευθύ λόγο σε πλάγιο χρησιμοποιώντας ως εξάρτηση τα ρήματα που βρίσκονται μέσα στις παρενθέσεις.

α. Γιατί έλειπες χθες από το σχολείο; (Με ρώτησε…)

β. Κλείσε την πόρτα αθόρυβα. (Του ζήτησε…)

γ. Ήρθε η ώρα να φύγουμε. (Μας ανακοίνωσε…)

δ. Μη μου προκαλείς άγχος. (Μου ζήτησε…)

ε. Πώς θα επιστρέψεις στο σπίτι; (Με ρώτησε…)

στ. Γιατί είναι ανυπόμονη η φίλη σου; (Απορούσε …)

ζ. Θα σε βοηθήσω οικονομικά όσο μπορώ. (Μου υποσχέθηκε…)

η. Μπορώ να σας τηλεφωνήσω αύριο; (Μας ρώτησε…)

θ. Μείνετε απόψε μαζί μου. (Μας παρακάλεσε…)

6. Να μετατρέψεις τον ευθύ λόγο σε πλάγιο.

α. «Θ’ αργήσεις να γυρίσεις εδώ;» ρώτησε ο πατέρας τη Μαρία.

β. «Αύριο θα πάμε στο πάρκο να παίξουμε» είπαν τα παιδιά.

γ. «Δεν περίμενα ποτέ να μου δανείσεις το ποσό που σου ζήτησα» είπε ο Κώστας.

7. Να μετατρέψετε τον ευθύ σε πλάγιο λόγο. π.χ.

1. Ευθύς λόγος: Πότε θα πάμε διακοπές; Πλάγιος λόγος: Αναρωτιόταν πότε θα πάνε διακοπές.

2. Ευθύς λόγος: Γιατί δεν ήρθατε χθες;

Πλάγιος λόγος: ....................................................................................................................

3. Ευθύς λόγος: Γιατί δεν απάντησες στο τηλέφωνο;

Πλάγιος λόγος: ....................................................................................................................

4. Ευθύς λόγος: Πήρες το μήνυμα που σου έστειλα;

Πλάγιος λόγος: ....................................................................................................................

5. Ευθύς λόγος: Θα πάτε βόλτα ή θα μείνετε στο σπίτι;

Πλάγιος λόγος: ....................................................................................................................

6. Ευθύς λόγος: Πού βρήκε τόσο θάρρος;

Πλάγιος λόγος: ....................................................................................................................

7. Ευθύς λόγος: Γιατί είσαι αναστατωμένη;

Πλάγιος λόγος: ..............................................................................................................

8. Να μετατρέψετε τον πλάγιο σε ευθύ λόγο. π.χ.

1. Πλάγιος λόγος: Με ρώτησε αν θα κρατήσω την υπόσχεσή μου.

Ευθύς λόγος: Θα κρατήσεις την υπόσχεσή σου;

2. Πλάγιος λόγος: Σκέφτονται τι θα κάνουν με τα χρήματα που κέρδισαν.

Ευθύς λόγος: .................................................................................................................

3. Πλάγιος λόγος: Με ρώτησε αν θα με ξαναδεί ποτέ.

Ευθύς λόγος: .................................................................................................................

4. Πλάγιος λόγος: Ρώτησέ την αν θα μείνει για φαγητό.

Ευθύς λόγος: .................................................................................................................

5. Πλάγιος λόγος: Αναρωτιόταν πώς θα μπορούσε να τη βοηθήσει.

Ευθύς λόγος: ................................................................................................................

6. Πλάγιος λόγος: Δεν μπορούσε να καταλάβει αν του είπε ψέματα.

Ευθύς λόγος: .................................................................................................................

7. Πλάγιος λόγος: Αναρωτιέμαι πότε θα ανακοινωθούν τα αποτελέσματα.

Ευθύς λόγος: .................................................................................................................

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΟΕΔΒ

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

http://users.sch.gr/ ]

Ασκήσεις στις Δευτερεύουσες Ονοματικές Προτάσεις (ειδικές, βουλητικές, ενδοιαστικές)

Sat, 07 Sep 2024 13:20:59 +0300

Ασκήσεις στις Δευτερεύουσες Ονοματικές Προτάσεις

(ειδικές, βουλητικές, ενδοιαστικές)

1) Στις παρακάτω φράσεις να αναγνωρίσετε τις δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις και να δηλώσετε το είδος τους και το συντακτικό τους ρόλο.

Κατά την διάρκεια της νύχτας ήρθε η είδηση ότι ο στρατός υποχώρησε μετά τη μάχη.
Οφείλεις να ακούσεις τις συμβουλές του γιατρού σου.
Μετά τις τελευταίες εξελίξεις ανησυχούσε διαρκώς μήπως χάσει τη θέση του.
Διάβασα στην εφημερίδα ότι τη φωτιά την έβαλαν εμπρηστές.
Πήγα στο γραφείο του και του ζήτησα να πάρω άδεια στο τέλος του μήνα.

2) Στις παρακάτω φράσεις να συμπληρώσετε τα κενά με το ότι ή το ό, τι.

Πάντα έδινε στα παιδιά της …… της ζητούσαν.
Θεώρησε …… ήταν παράλογο να έρθει να σε δει μετά από όσα έγιναν μεταξύ σας.
Οι κάμερες καταγράφουν …… συμβαίνει στον χώρο της εταιρείας.
Κάλεσε την αστυνομία, γιατί νόμιζε …… κάποιος προσπαθούσε να μπει στο σπίτι του.

3) Να αντικαταστήσετε τις δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις με ένα κατάλληλο ονοματικό σύνολο κάνοντας όποιες αλλαγές νομίζετε ότι χρειάζονται.

Αποφάσισε να αφήσει ελεύθερους τους κρατούμενους . …………………………………………………………………………… ……………
Αντιλαμβάνομαι πως η προσπάθειά σου είναι δύσκολη . …………………………………………………………………………… ……………
Φοβάται μήπως τον απορρίψουν . …………………………………………………………………………… …………….
Απαγορεύεται να σταθμεύετε εδώ . …………………………………………………………………………… ……………..
Μόλις πληροφορήθηκα ότι η παράσταση αναβλήθηκε . …………………………………………………………………………… ……………

4) Να μετατρέψετε σε δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις τις υπογραμμισμένες λέξεις ή φράσεις, κάνοντας και όποιες αλλαγές θεωρείτε απαραίτητες.

Δεν σου ταιριάζει η άπρεπη συμπεριφορά. …………………………………………………………………………… ……………
Ο μεγάλος πόθος του ήταν ένα ταξίδι στην Αμερική …………………………………………………………………………… ……………
Μου ζήτησε δανεικά. …………………………………………………………………………… ……………
Φοβάται τον θάνατο. …………………………………………………………………………… ……………
Δε σκέφτηκες την τιμωρία για την πράξη σου; …………………………………………………………………………… ……………..

5) Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις ειδικές προτάσεις και να προσδιορίσετε το συντακτικό τους ρόλο.

Έμαθα ότι παντρεύτηκε.
Λέγεται ότι έχουν πολλά χρήματα.
Παραδέχτηκε πως ήταν ένοχος.
Ένα είναι βέβαιο ότι ο Γιώργος θα έρθει στο πάρτι του σχολείου.
Είναι κρίμα που δεν σε κάλεσαν.

6) Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις βουλητικές προτάσεις και να προσδιορίσετε το συντακτικό τους ρόλο.

Θέλω να ξεκουραστώ
Πρέπει να πάρω άδεια για μια εβδομάδα .
Αυτό θέλω , να κάνετε ησυχία.
Μπορώ να σε βοηθήσω.
Απαγορεύεται να κάνετε θόρυβο σε ώρες κοινής ησυχίας.

7) Στις παρακάτω περιόδους να βρείτε τις ενδοιαστικές προτάσεις και να προσδιορίσετε το συντακτικό τους ρόλο.

Φοβάμαι μήπως αρρωστήσω
Πρόσεξε μη σε κλέψουν.
Κάθε φορά στις εξετάσεις έχω αυτή την αγωνία, μήπως δεν πετύχω.
Τούτο τον τρόμαζε, μήπως δεν τα καταφέρει.
Ανησυχούσε μήπως χάσει τα χρήματά του.

8) Να υπογραμμίσετε τις παρακάτω ονοματικές δευτερεύουσες προτάσεις και να τις αντικαταστήσετε με ένα ουσιαστικό, κάνοντας τις απαραίτητες αλλαγές. π.χ.

α. Του ευχήθηκε να αναρρώσει γρήγορα. Του ευχήθηκε γρήγορη ανάρρωση.

β. Δεν επιτρέπεται να συζητάτε μεταξύ σας την ώρα του μαθήματος.

γ. Οι υπεύθυνοι προσπάθησαν να αποτρέψουν τις δυσάρεστες εξελίξεις.

δ. Φαίνεται ότι η κατάσταση είναι κρίσιμη.

ε. Υπάρχει στην ομάδα μας ο φόβος μήπως αναβληθεί η εκπαιδευτική εκδρομή, λόγω κακοκαιρίας.

στ. Δεν επιτρέπεται να συζητάτε μεταξύ σας την ώρα του μαθήματος.

9) Να μετατρέψετε τα υπογραμμισμένα ονοματικά σύνολα σε δευτερεύουσες βουλητικές, ενδοιαστικές και ειδικές προτάσεις. π.χ.

α. Στις πρόσφατες εκλογές το κόμμα του πέτυχε την άνοδό του στην εξουσία. Στις πρόσφατες εκλογές το κόμμα του πέτυχε να ανέβει στην εξουσία.

β. Πολλοί φοβούνται την αλλοίωση της γλώσσας από την εισροή ξένων στοιχείων.

γ. Είναι γνωστή η αδιαφορία των άλλων για το πρόβλημά του.

δ. Απαίτησε την άμεση ανάληψη των οικονομικών ευθυνών του απέναντί της.

ε. Αναγγέλθηκε η επαναλειτουργία της υπηρεσίας.

στ. Κάποιοι παραδέχτηκαν την άγνοιά τους επί του θέματος.

ζ. Είναι ωφέλιμη η αναζήτηση της πολιτιστικής μας ταυτότητας.

10) Να αντικαταστήσετε τις δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις με ένα κατάλληλο ονοματικό σύνολο κάνοντας όποιες αλλαγές νομίζετε ότι χρειάζονται.

Αποφάσισε να αφήσει ελεύθερους τους κρατούμενους.
Αντιλαμβάνομαι πως η προσπάθειά σου είναι δύσκολη.
Φοβάται μήπως τον απορρίψουν.
Απαγορεύεται να σταθμεύετε εδώ.
Μόλις πληροφορήθηκα ότι η παράσταση αναβλήθηκε.

11) Στις παρακάτω προτάσεις να υπογραμμίσετε τις δευτερεύουσες ειδικές, βουλητικές και ενδοιαστικές προτάσεις, να βρείτε τον σύνδεσμο με τον οποίο εισάγονται, να δηλώσετε το είδος τους και να αναφέρετε τον συντακτικό τους ρόλο.

Ένα μόνο δεν κατάφερε, να δημιουργήσει οικογένεια. να βουλητική επεξήγηση
Τρέμει μήπως αποκαλυφθεί.
Πιθανολογείται ότι θα υπάρξουν συγχωνεύσεις μεγάλων σχολείων.
Το αίτημά της, να αναβληθεί η διαδικασία, έγινε αποδεκτό.
Μας ανήγγειλε μια ευχάριστη είδηση, ότι ο γιος του πέτυχε στις Παγκύπριες εξετάσεις.
Υπάρχει ανησυχία μήπως η κυβέρνηση πάρει κι άλλα μέτρα.
Οι μαθητές της Α΄ τάξης δεν μπορούν να λύσουν τις ασκήσεις των Μαθηματικών.
Ξέρω πολύ καλά ότι ο Γιώργος θα έρθει στην ώρα του.
Η μητέρα του Γιώργου ανησυχούσε μήπως και δεν γράψει ο γιος της στις εξετάσεις.
Λέγεται ότι ο καιρός θα χαλάσει.
Δεν είναι δυνατό να δουλεύει κάθε μέρα από το πρωί ως το βράδυ.
Είχε πάντα την ίδια αγωνία μήπως δεν προλάβει το αεροπλάνο.
Προχθές στο σχολείο μας βγήκε μια φήμη ότι θα μας επισκεφθεί ο υπουργός.
Ο Γιάννης ζούσε με μια ελπίδα, να γυρίσει στην πατρίδα του.
Τους κυρίεψε ο φόβος, μήπως δεν μπορέσουν να περάσουν το ποτάμι.
Oι καθηγητές ήταν σίγουροι ότι ο Άγγελος θα είναι ο πρώτος μαθητής.
Είναι αδύνατο να έφτασε τόσο νωρίς στο σπίτι του.
Φοβάται μήπως δεν μπορέσει να φέρει τη δουλειά σε πέρας.
Πήρα το μήνυμα ότι με ήθελες για κάτι σοβαρό.
Ισχυρίστηκε πως ήταν παλιά σε μια οικολογική οργάνωση.
Είναι περιττό να ασχολούμαι με κάτι τόσο ασήμαντο.
Είχε μια απαίτηση, να δοθεί το δέμα έγκαιρα.
Ανησυχούσε μήπως κάνει κάποιο λάθος στο διαγώνισμα.

12) Στις παρακάτω φράσεις να συμπληρώσετε τα κενά με το ότι ή το ό, τι.

Πάντα έδινε στα παιδιά της …… της ζητούσαν.
Θεώρησε …… ήταν παράλογο να έρθει να σε δει μετά από όσα έγιναν μεταξύ σας.
Οι κάμερες καταγράφουν …… συμβαίνει στον χώρο της εταιρείας.
Κάλεσε την αστυνομία, γιατί νόμιζε …… κάποιος προσπαθούσε να μπει στο σπίτι του.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΟΕΔΒ

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

http://users.sch.gr/ ]

Ασκήσεις στη Σύνδεση των Προτάσεων και στις Κύριες και Δευτερεύουσες προτάσεις

Sat, 07 Sep 2024 13:21:28 +0300

Ασκήσεις στη Σύνδεση των Προτάσεων και στις Κύριες και Δευτερεύουσες προτάσεις

1. Να βρείτε με ποιον τρόπο συνδέονται οι προτάσεις στις παρακάτω περιπτώσεις (ασύνδετο σχήμα, παρατακτική ή υποτακτική σύνδεση):

Όταν θα έρθει η ώρα, θα θυμηθείς τα λόγια μου.
Οργίστηκε, φώναξε, έκλαψε, στο τέλος ηρέμησε.
Δουλεύει πολύ, αλλά δεν διαμαρτύρεται ποτέ.
Οι άνθρωποι αθλούνται για να ασκήσουν το σώμα τους.
Ή δεν έχουμε γράψει σωστά την άσκηση ή έχουμε κάνει λάθος στη λύση.
Όλος ο κόσμος γονάτισε στα χώματα, έκανε τον σταυρό του, κοίταζε παρακαλεστικά τον Θεό μέσα στα γαλάζια μάτια τ’ ουρανού.
Μείνε μαζί μας, αλλά κάθισε ήσυχα.
Φοβάται μήπως χάσει τη δουλειά του.
Αποφάσισα να ασχοληθώ με τη ρυθμική γυμναστική.
Ήθελε τόσο πολύ αυτό το ταξίδι, ώστε αποφάσισε να το πραγματοποιήσει.
Οι μαθητές άκουσαν τον δάσκαλο προσεχτικά, άνοιξαν τα βιβλία, έλυσαν την άσκηση.
Οι συγγενείς μου ήταν δίπλα μου σ' αυτή τη δύσκολη στιγμή της ζωής μου και μου συμπαραστάθηκαν πολύ.
Αν ξαναπάς στο νησί, μην ξεχάσεις να μου φέρεις από κείνο το τοπικό γλυκό.
Η βροχή ήταν δυνατή, τα νερά κυλούσαν ορμητικά, οι δρόμοι είχαν πλημμυρίσει
Φώναξε για να τον ακούσουν, αλλά το αυτοκίνητο ήταν ήδη πολύ μακριά.
Τον επέπληξε, γιατί μίλησε με αυθάδεια.
Η αδερφή μου με φώναξε, για να τελειώσουμε την κατασκευή μας.
Εάν έχει καλό καιρό, θα πάμε εκδρομή με τους φίλους μας
Δεν ήθελε να σου επιτεθεί, αλλά να σου εκδηλώσει τη χαρά του.
Πολλοί φοβούνται μήπως ματαιωθεί η πτήση.

2. Να αναγνωρίσετε στις προτάσεις που ακολουθούν ποιες είναι κύριες και ποιες δευτερεύουσες.

α. Ο Παναγιώτης κοιμάται, γιατί είναι κουρασμένος.

β. Αν πεινάς, φάε κάτι.

γ. Ξύπνα με, όταν αρχίσει ο αγώνας.

δ. Πρέπει να διαβάζεις.

ε. Μου είπε ότι θα έρθει οπωσδήποτε.

στ. Θα με βοηθήσει ο Χρήστος που είναι πολύ καλός στα Μαθηματικά.

ζ. Για να πάρεις καλό βαθμό, χρειάζεται προσεκτικό διάβασμα.

3. Υπογράμμισε τι είναι αυτό που συνδέει τις παρακάτω προτάσεις και συμπλήρωσε το είδος της σύνδεσης (ασύνδετο σχήμα, παρατακτική, υποτακτική).

α. Ο παππούς μου πήγε στον κήπο, για να ποτίσει τα λουλούδια. …………….....................

β. Ο αδερφός μου σήκωσε το πακέτο και το έβαλε στο τραπέζι. …………….....................

γ. Η γιαγιά έφτιαξε το φαγητό, ετοίμασε το γλυκό, έστρωσε το τραπέζι. ……………...................

δ. Η θεία μου ήρθε στο σπίτι μας και μας έφερε δώρα. …………….....................

ε. Ο Γιάννης μού εξήγησε πώς παίζεται το καινούριο επιτραπέζιο παιχνίδι του. …………….....................

στ. Τα παιδιά της οικογένειας έπαιξαν, τραγούδησαν, χόρεψαν. …………….....................

ζ. Οι συγγενείς μου ήταν δίπλα μου σ' αυτή τη δύσκολη στιγμή της ζωής μου και μου συμπαραστάθηκαν πολύ. …………….....................

4. Να αναγνωρίσετε τα είδη και τη σύνδεση των προτάσεων.

α. Θα πάμε εκδρομή, αν έχει καλό καιρό

β. Πήρε το βιβλίο και το τοποθέτησε στο ράφι.

γ. Θα μείνετε ή θα φύγετε;

δ. Αναζήτησε τα παιδιά της, για να ηρεμήσει.

ε. Όταν χτύπησε το τηλέφωνο, είχα τελειώσει τα μαθήματά μου.

στ. Έτρεξε, έπαιξε, διασκέδασε, ευχαριστήθηκε.

ζ. Γνωρίζει τις συνέπειες, αλλά αδιαφορεί.

η. Μου είπε ότι θα επιστρέψει σύντομα.

θ. Λυπήθηκε, επειδή δεν ήρθες.

ι. Αν και αγωνίστηκε σθεναρά, δεν τα κατάφερε.

5. Να αναγνωρίσετε τη σύνδεση των προτάσεων.

α. Θα πάμε εκδρομή, αν έχει καλό καιρό

β. Πήρε το βιβλίο και το τοποθέτησε στο ράφι.

γ. Θα μείνετε ή θα φύγετε;

δ. Αναζήτησε τα παιδιά της, για να ηρεμήσει.

ε. Όταν χτύπησε το τηλέφωνο, είχα τελειώσει τα μαθήματά μου.

στ. Έτρεξε, έπαιξε, διασκέδασε, ευχαριστήθηκε.

ζ. Γνωρίζει τις συνέπειες, αλλά αδιαφορεί.

η. Μου είπε ότι θα επιστρέψει σύντομα.

θ. Λυπήθηκε, επειδή δεν ήρθες.

ι. Αν και αγωνίστηκε σθεναρά, δεν τα κατάφερε.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΟΕΔΒ

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

http://users.sch.gr/ ]

Ενότητα 8 ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Sat, 07 Sep 2024 13:21:55 +0300

Ενότητα 8 ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

Σχολιασμός:

1) Μόρια: Χρήση και είδη μορίων

Είδη: Τα μόρια είναι μονοσύλλαβες λέξεις που χρησιμοποιούνται στη νέα ελληνική με διάφορες σημασίες. Τα μόρια αυτά είναι τα εξής: ας, για, θα, μα, να. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τα μόρια της νέας ελληνικής και τις σημασίες που εκφράζουν στον λόγο.

^ ας: προτροπή, συγκατάθεση, π.χ. Ας φάμε τώρα. Ας γίνει όπως λες.

^ για: προτροπή, π.χ. Για πάμε μέχρι εκεί.

^ θα: κάτι που θα γίνει, κάτι που θα μπορούσε να γίνει, κάτι που είναι πιθανόν, να έχει συμβεί (μελλοντικό, δυνητικό, πιθανολογικό), π.χ. Θα σου πω. Δε σου άρεσε. Αλλιώς, θα έτρωγες. Μάλλον θα τελείωσε.

^ μα: επιβεβαίωση, όρκο (ορκωτικό), π.χ. Μα την αλήθεια.

Μα τον Θεό.

^ να: δείξη (δεικτικό), π.χ. Να το χωριό μου.

Σύμφωνα με ορισμένες περιγραφές της νέας ελληνικής μόρια είναι και τα παρακάτω: ναι, όχι, δε(ν), μη(ν).

2) Σημεία στίξης:

Τελεία .

Χρησιμοποιείται στο τέλος μίας πρότασης που έχει ολοκληρωμένο νόημα. Σ’ αυτό το σημείο σταματά για λίγο η φωνή μας. Μετά την τελεία αρχίζουμε με κεφαλαίο γράμμα. Π.χ.: Ήρθε το καλοκαίρι. Θα ξεκουραστούμε κάνοντας διακοπές.

Άνω τελεία ·

-Για να δηλώσει την ημιπερίοδο. Στον γραπτό λόγο, περίοδος θεωρείται το διάστημα ανάμεσα σε δύο τελείες. Ημιπερίοδος είναι το διάστημα μεταξύ τελείας και άνω τελείας.

Π.χ. Τα μέσα μαζικής μεταφοράς πρέπει να προτιμηθούν από τους πολίτες για τη μείωση των καυσαερίων· στόχος είναι να καλύψουν το 50% των μετακινήσεων.

-Για να ξεχωρίσει ή ομαδοποιήσει φράσεις στις οποίες παρουσιάζονται δραστηριότητες, στάδια, διαδικασίες κ.λπ. Με την άνω τελεία ομαδοποιούμε και ταυτόχρονα διαφοροποιούμε τις πληροφορίες που λαμβάνει ο αναγνώστης. Π.χ. Του Αισχύλου σώζονται τρεις τραγωδίες από τον τρωικό κύκλο, ο Αγαμέμνονας, οι Χοηφόροι, οι Ευμενίδες∙

Το κόμμα ,

- 'Οταν θέλουμε να χωρίσουμε ασύνδετες λέξεις ή φράσεις που είναι στη σειρά. π.χ. Οι αγαπημένες μου ενασχολήσεις είναι το κολύμπι, ο χορός, η μουσική και η ζωγραφική. (ασύνδετο σχήμα)

- Όταν θέλουμε να χωρίσουμε την κλητική προσφώνηση από την υπόλοιπη πρόταση. Π.χ. Πέτρο, δώσε μου τις σημειώσεις.

- Όταν θέλουμε να χωρίσουμε μικρότερες φράσεις που εξηγούν κάτι μέσα σε μία πρόταση. Π.χ. Η Αθήνα, η πρωτεύουσα της Ελλάδας, οργάνωσε τους Ολυμπιακούς αγώνες του 2004. (ονοματικοί προσδιορισμοί: παράθεση, επεξήγηση)

-Όταν συνδέεται μια κύρια με μια δευτερεύουσα πρόταση, άλλοτε ονοματική κι άλλοτε επιρρηματική. Π.χ. Μας ανακοίνωσε κάτι σημαντικό, ότι αποχωρεί. Προσπαθεί πολύ, για να πετύχει τον στόχο της. (υπόταξη)

-Όταν σε μια περίοδο υπάρχει εκτενής μετοχική έκφραση.

Π.χ. Έχοντας απολέσει τα αποθεματικά του Ταμείου μέσω χρηματιστηριακών επενδύσεων, η διοίκηση δεν μπορούσε να πληρώσει τις συντάξεις των ασφαλισμένων.

-Το κόμμα είναι αναγκαίο μεταξύ προτάσεων που συνδέονται με αντιθετικούς συνδέσμους. Π.χ.: Το φλέγον αυτό ζήτημα απασχόλησε τα μέλη του συμβουλίου, αλλά δεν ελήφθησαν οριστικές αποφάσεις.

-Ύστερα από ένα βεβαιωτικό ή αρνητικό μόριο, επίρρημα ή επιρρηματική φράση (διαρθρωτική λέξη ή φράση) που βρίσκεται στην αρχή μιας περιόδου και τη συνδέει μορφικά με τα προηγούμενα. Π.χ.: Ναι, θα έρθω αύριο μαζί σας.

Προσοχή:

-Δεν χωρίζεται με κόμμα το υποκείμενο από το ρήμα και το ρήμα από το αντικείμενο ή το κατηγορούμενο (εκτός αν παρεμβάλλεται τμήμα λόγου). Παράδειγμα: "Ο καβαλάρης κατέβηκε από το άλογό του αστραπιαία" (χωρίς κόμμα). Αντιθέτως, "Ο καβαλάρης, χωρίς να διστάσει, κατέβηκε από το άλογό του αστραπιαία."

-Συνήθως δεν μπαίνει κόμμα πριν απ' τα "και, ούτε, μήτε, ή".

Θαυμαστικό !

- θαυμασμό, έκπληξη, ενθουσιασμό, ειρωνεία, ενθάρρυνση, έκπληξη, έντονη προτροπή, προσταγή, επιθυμία, χαρά, ελπίδα, φόβο, ξαφνικό ή έντονο συναίσθημα.

- υπερβολή

- αποδοκιμασία, αμφισβήτηση προς αυτά που προηγούνται, όταν είναι σε παρένθεση

Εισαγωγικά " "

- μεταφορά αυτούσιων των λόγων κάποιου - ειδικό λεξιλόγιο

- τίτλους βιβλίων κ.ά. - ειρωνεία/αμφισβήτηση

- μεταφορά - αποδοκιμασία/επίκριση - έμφαση

Αποσιωπητικά ...

- υπαινικτικό λόγο

- θαυμασμό, ειρωνεία, δισταγμό, απειλή, συγκίνηση, φόβο, περιφρόνηση για όσα θα σημειωθούν κατόπιν

- πρόκληση προβληματισμού

- αποσιώπηση για κάτι που δεν επιθυμούμε να αναφέρουμε

- παράλειψη ομοειδών όρων με αυτούς που αναφέρουμε

Παρένθεση ( )

Διευκρινίζει, συμπληρώνει, επεξηγεί, δίνει ποικιλία στο λόγο και κάποτε προφορικότητα.

Περιλαμβάνει μη απαραίτητες, συμπληρωματικές πληροφορίες. Διευκολύνει την κατανόηση της πληροφορίας. Συχνά η παρένθεση περιέχει μια παραπομπή.

Διπλή παύλα - -

Η λειτουργία της είναι ανάλογη της παρένθεσης, με τη διαφορά ότι οι διευκρινίσεις που περιλαμβάνει είναι απαραίτητες, πιο σημαντικές από αυτές της παρένθεσης και δίνονται χωρίς να διακόπτεται η ροή του λόγου.

Ερωτηματικό ;

- διέγερση προβληματισμού - πρόκληση ανησυχίας

- αμεσότητα, θεατρικότητα ζωντάνια, οικειότητα

- κάποτε ειρωνεία - έμφαση, ειδικά με τις ρητορικές ερωτήσεις

- κάποτε σύνδεση δύο διαφορετικών νοηματικών ενοτήτων (μηχανισμός συνοχής)

- αν βρίσκεται σε παρένθεση, δηλώνει αμφισβήτηση/αμφιβολία, ειρωνεία σε σχέση με όσα προηγούνται.

3) Περίληψη κειμένου:

Προσέχω τον τίτλο και την ταυτότητα του κειμένου (πρόκειται για άρθρο, απόσπασμα, ποιος είναι ο συγγραφέας ή ο αρθρογράφος;…)

Διαβάζω προσεκτικά το κείμενο και υπογραμμίζω τα σημαντικότερα, καθώς και λέξεις συνδετικές που με βοηθούν να καταλάβω τη συλλογιστική πορεία του συγγραφέα.

Σημειώνω στην αρχή του κειμένου το θέμα του, λαμβάνοντας υπόψη τον τίτλο και το περιεχόμενό του.

Ελέγχω από τους πλαγιότιτλους τον αριθμό των λέξεων, μειώνοντάς τον αν έχω περάσει το όριο που μου ζητείται.

Συνθέτω την περίληψή μου:

Αρχίζω: Ο συγγραφέας στο κείμενο (ή απόσπασμα κ.λπ.) παρουσιάζει , επισημαίνει….+ το θέμα που σημείωσα αρχικά ή Το κείμενο, το άρθρο, το απόσπασμα αναφέρεται, παρουσιάζει …+ το θέμα που σημείωσα αρχικά.

Συνεχίζω: Τονίζει (-εται), επισημαίνει (-εται), αναφέρει (-εται), προσθέτει (προστίθεται) , απορεί, διαπιστώνει (-εται), διερωτάται, υποστηρίζει (-εται), διευκρινίζει(-εται), δηλώνει (-εται), εξετάζει (-εται), εξηγεί (-είται), προτείνει (-εται), αναγνωρίζει (-εται) κ.λπ. +το θέμα κάθε παραγράφου.

Τελειώνω: Στο τέλος συμπεραίνει (-εται), καταλήγει, κ.λπ. + το θέμα της τελευταίας παραγράφου.

Αποφεύγω: να αντιγράφω αυτούσιες φράσεις του κειμένου, να διατυπώνω ερωτήματα, να αναφέρω συγκεκριμένα παραδείγματα,να παραθέτω δευτερεύοντα στοιχεία του κειμένου, να επαναλαμβάνω τα ίδια πράγματα, να μιμούμαι το ύφος του συγγραφέα, να σχολιάζω τον συγγραφέα.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 7 TEXNH: MIA ΓΛΩΣΣA ΓIA OΛOYΣ, ΣE OΛEΣ TIΣ EΠOXEΣ

Sat, 07 Sep 2024 13:22:11 +0300

Ενότητα 7 TEXNH: MIA ΓΛΩΣΣA ΓIA OΛOYΣ, ΣE OΛEΣ TIΣ EΠOXEΣ

Σχολιασμός:

1) Αποτελεσματικές (συμπερασματικές) και εναντιωματικές προτάσεις:

-- Αποτελεσματικές λέγονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που δηλώνουν τις συνέπειες ή το αποτέλεσμα της πρότασης την οποία προσδιορίζουν και από την οποία εξαρτώνται. Εισάγονται με τους αποτελεσματικούς συνδέσμους "ώστε", "που", με τον σύνδεσμο "να" και με τις εκφράσεις "ώστε να", "που να", "για να", π.χ."Μιλάει τόσο σιγά, ώστε μόλις ακούγεται.", "Είναι τόσο σπάταλη, που έμεινε απένταρη.","Δεν είναι επιπόλαιη, ώστε να τα πει όλα."

Σημείωση: Όταν ο σύνδεσμος "ώστε" βρίσκεται στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου, εισάγει κύρια πρόταση, π.χ."Αύριο το πρωί αποχωρούν. Ώστε το πήραν απόφαση.

Άλλοι τρόποι δήλωσης του αποτελέσματος είναι:

- με ρήματα ή περιφράσεις, όπως: καταλήγω, η κατάληξη είναι, το αποτέλεσμα είναι, έχει ως αποτέλεσμα κ.λπ., π.χ. "Οι διαμαρτυρίες των πολιτών είχαν ως αποτέλεσμα την επίτευξη των στόχων."

- με επιρρήματα, όπως "έτσι, επομένως, κατά συνέπεια, συνεπώς, ως εκ τούτου" κ.λπ., π.χ."Έχουμε πολλή δουλειά σήμερα, επομένως θα απουσιάζω πολλές ώρες".

-- Εναντιωματικές λέγονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που φανερώνουν εναντίωση, δηλαδή ισχυρή αντίδραση προς κάτι που θεωρούμε πραγματικό και το οποίο δηλώνεται από την πρόταση που προσδιορίζουν και από την οποία εξαρτώνται.

Εισάγονται με τους εναντιωματικούς συνδέσμους "ενώ", "μολονότι", "αν και", και με τις εκφράσεις "και ας", "παρόλο που", "μόλο που", "και που", "παρ' ότι", "παρά το ότι", π.χ. "Ενώ δε μελέτησε αρκετά, τα πήγε καλά στις εξετάσεις.","Μολονότι πονούσε, δεν πήρε παυσίπονο.","Αν και είναι πλούσιος, ζει φτωχικά.", "Κι ας είναι παλιό το σπίτι, εμένα μου αρέσει."

- Παραχωρητικές προτάσεις είναι υποκατηγορία των εναντιωματικών δευτερευουσών προτάσεων. Παραχωρητικές λέγονται οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που φανερώνουν εναντίωση, δηλαδή ισχυρή αντίδραση προς κάτι που, όμως, δεν το θεωρούμε πραγματικό, αλλά ενδεχόμενο ή και αδύνατο· ή φανερώνουν παραχώρηση σε κάτι που είναι αντίθετο από αυτό που δηλώνεται στην πρόταση που προσδιορίζουν και από την οποία εξαρτώνται. Εισάγονται με τα "και αν", "και να", "που να", "ας.. και", "να", π.χ. "Κι αν σε προσβάλουν, εσύ να αδιαφορήσεις.","Και να μη μου το ζητούσες, εγώ θα σε βοηθούσα."

2) Μετωνυμία είναι σχήμα λόγου κατά το οποίο μια λέξη/φράση χρησιμοποιείται αντί αυτής που λογικά θα έπρεπε να επιλεγεί, επειδή έχει στενή εννοιολογική συγγένεια μαζί της, π.χ. "Ελλάδα" αντί "Έλληνες", "τρίτη ηλικία" αντί "ηλικιωμένοι".

Το σχήμα μετωνυμία χρησιμοποιείται σε διάφορες μορφές:

α) το όνομα του δημιουργού αντί για το δημιούργημά του, π.χ. "Στην Εθνική Πινακοθήκη εκτίθεται ένας Θεοτοκόπουλος." (αντί: "Στην Εθνική Πινακοθήκη εκτίθεται ένας πίνακας του Θεοτοκόπουλου."), "Όλη την ημέρα διάβαζε Καβάφη." (αντί: "Όλη την ημέρα διάβαζε ποιήματα του Καβάφη.")

β) το όνομα του εφευρέτη αντί για τη λέξη που φανερώνει την εφεύρεση, π.χ. "Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας δούλευε στα πλοία ως Μαρκόνι." (αντί: "Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας δούλευε στα πλοία ως ασυρματιστής.")

γ) αυτό που περιέχει κάτι αντί για το περιεχόμενό του, π.χ. "Έλα να πιούμε ένα ποτηράκι." (αντί: "Έλα να πιούμε ένα ποτηράκι κρασί.")

δ) Το αφηρημένο αντί το συγκεκριμένο, π.χ. "Η πόλη ήταν ανάστατη." (αντί: "Οι πολίτες ήταν ανάστατοι."), "Τόπο στα νιάτα!"(αντί: "Τόπο στους νέους!").

3) Παραγωγή λόγου:

Τέχνη είναι η συνειδητή ενέργεια, αλλά και η ιδιαίτερη ικανότητα του ανθρώπου για δημιουργία έργων που προκαλούν αισθητική συγκίνηση και αναπτύσσουν προβληματισμό.

ανάλογο με τις αντιλήψεις του δημιουργού και τις ιδιαίτερες συνθήκες του καιρού του. Αναπτύσσει μια βαθύτερη σύλληψη της πραγματικότητας.

Μορφές τέχνης:

Αρχιτεκτονική, Γλυπτική, Εικαστικές τέχνες (Ζωγραφική, Χαρακτική), Λογοτεχνία - Ποίηση, Μουσική, Θέατρο, (Όπερα, Χορός, Παντομίμα), Κινηματογραφία (έβδομη τέχνη), Φωτογραφία (όγδοη τέχνη), Κόμικς (ένατη τέχνη)

Η μορφωτική αξία της τέχνης είναι ανεκτίμητη. Αυτή προσφέρει:

- ανάπτυξη της ευαισθησίας και της καλαισθησίας, π.χ. τάξη, ρυθμό, συμμετρία , αρμονία, στοιχεία απαραίτητα για τη βελτίωση της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου. Έτσι, αποζητά το ωραίο σε κάθε εκδήλωση της ζωής του, στα απλά καθημερινά θέματα (όπως στην ένδυσή του, στη διακόσμηση του σπιτιού του), στα μέσα ψυχαγωγίας που επιλέγει, στις ενασχολήσεις του.

- ανάπτυξη της παρατηρητικότητας, της φαντασίας και της πρωτοτυπίας

- καλλιέργεια του λόγου , δηλαδή της σκέψης και της έκφρασης

- ψυχαγωγία με την αισθητική συγκίνηση, την τέρψη, τη γαλήνη, λυτρώνοντας τον άνθρωπο από την ανιαρή και αγχωτική καθημερινότητα

- μόρφωση με τη μετάδοση ιδεών, γνώσεων, προβληματισμών, ως αντίδοτο στην πνευματική οκνηρία και στη μαζοποίηση

- διαμορφώνει το ήθος, εμφυσώντας υψηλές αξίες και ιδανικά, αρετές που αποτελούν υγιή πρότυπα (σεβασμού, ενσυναίσθησης, ανιδιοτέλειας...) για τη διάπλαση των ανθρώπων με υψηλό αίσθημα ευθύνης, ώστε να δράσουν ενάντια στην εκμετάλλευση, στην απανθρωποποίηση, στην αδικία

- εξευγενίζει τον χαρακτήρα, κατευναζει τα πάθη και λυτρώνει

- οδηγεί στην αυτοκριτική και, κατά συνέπεια, στην αυτογνωσία

- προωθεί τη γνώση της πολιτιστικής κληρονομιάς και της καλλιτεχνικής δημιουργίας

- μετατρέπεται σε φωνή διαμαρτυρίας και αντίστασης στην αυθαιρεσία της εξουσίας

- στηλιτεύει την ανηθικότητα και την ασχήμια και δίνει στον άνθρωπο το όραμα για έναν καλύτερο κόσμο

- συντροφεύει και ενισχύει τα φιλειρηνικά αισθήματα, επισημαίνοντας την κοινή μοίρα των ανθρώπων, αντιμάχεται τον ρατσισμό και τον εθνικισμό

- εμπνέει την αγάπη για τη φύση και τον σεβασμό αυτής

- λυτρώνει το άτομο από τη μοναξιά/αντικοινωνική συμπεριφορά και συμβάλλει στην καλλιέργεια της ομαδικότητας, της κοινωνικής συνείδησης

- συντελεί στη διαμόρφωση της υγιούς εθνικής και πανανθρώπινης συνείδησης και στην εδραίωση της δημοκρατίας.

Η ανάπτυξη της εμπορευματοποιημένης τέχνης οφείλεται:

- στη λειτουργία της πολιτιστικής βιομηχανίας (δισκογραφικές, κινηματογραφικές, κ.ά. εταιρείες), που παράγει με μαζικό τρόπο "καλλιτεχνικά" προϊόντα ευτελούς αξίας.

- στη συνεχή προβολή των καλλιτεχνικών υποπροϊόντων απ’τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τη διαφήμιση. Έτσι, η υποκουλτούρα καθιερώνεται άκριτα, ενώ νεκρώνεται η φαντασία, η επινοητικότητα και ο προβληματισμός.

- στην ελλιπή αισθητική αγωγή του κοινού, στη μη εξοικείωσή του με την πραγματική τέχνη.

- στους φορείς αγωγής (όπως το σχολείο, η οικογένεια, τα Μ.Μ.Ε.), που δεν προάγουν επαρκώς την καλλιτεχνική ευαισθησία και παιδεία.

- στην απουσία ερεθισμάτων και παραστάσεων λόγω του απρόσωπου τρόπου ζωής και της συνακόλουθης αλλοτρίωσης.

- στην κυριαρχία των ειδώλων, των λανθασμένων και εφήμερων προτύπων.

- στην ανάγκη για ξεκούραση και εκτόνωση από την σκληρή πραγματικότητα που δημιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για ανάπτυξη μορφών νόθας ψυχαγωγίας.

- στην αδράνεια της πολιτικής και πνευματικής ηγεσίας για την προβολή της ιστορίας της τέχνης, του ρόλου και της αναγκαιότητας της διαχρονικά.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 6 ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ ΑΞΙΩΝ

Sat, 07 Sep 2024 13:22:18 +0300

Ενότητα 6 ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΩΝ ΑΞΙΩΝ

Σχολιασμός:

1) Σ' αυτήν την ενότητα θα εξετάσουμε το θέμα της υπεράσπισης των οικουμενικών αξιών και του εθελοντισμού σε αντίθεση με τον συμβιβασμό και την αδιαφορία απέναντι στην κοινωνική ανισότητα, αδικία και εν γένει παθογένεια ( κείμενα 1-3). Στο πλαίσιο του εθελοντισμού (εκούσια κοινωνική προσφορά χωρίς αντάλλαγμα), θα συναντήσουμε τη δράση ανθρωπιστικών οργανώσεων, όπως είναι η Unicef. Το όνομά της προέρχεται από τους αρχικούς χαρακτήρες των αγγλικών λέξεων: United Nations International Children's Emergency Fund, (Διεθνές Ταμείο Επείγουσας Βοήθειας των Ηνωμένων Εθνών για τα Παιδιά) και δημιουργήθηκε από τη γενική συνέλευση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, στις 11 Δεκεμβρίου 1946. Επίσης, θα γνωρίσουμε τις πρωτοβουλίες μη κυβερνητικών οργανώσεων, όπως είναι οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, η Actionaid και η Διεθνής Αμνηστία (κείμενα 4-9).

2) Παράλληλα, θα συνεχίσουμε τη μελέτη των δευτερευουσών επιρρηματικών προτάσεων, εξετάζοντας τις δευτερεύουσες χρονικές και υποθετικές προτάσεις.

-- Δευτερεύουσες χρονικές προτάσεις: Είναι αυτές που εισάγονται με τους χρονικούς συνδέσμους (όταν, σαν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν, πριν να, μόλις, προτού, όποτε, ώσπου, ωσότου) και με λέξεις ή εκφράσεις αντίστοιχες με χρονικούς συνδέσμους (εκεί που, έως ότου, κάθε φορά που, κάθε που). Δηλώνουν πότε γίνεται αυτό που εκφράζει η κύρια πρόταση, άρα λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου. Πιο ειδικά, οι χρονικές προτάσεις εκφράζουν κάτι που έγινε πριν από την πράξη της κύριας πρότασης (προτερόχρονο) ή μετά από αυτήν (υστερόχρονο) ή συγχρόνως με αυτήν (σύγχρονο), π.χ.

- "Αφού ετοίμασε τις αποσκευές, ξεκίνησε για το ταξίδι" (προτερόχρονο)

-"Θα αγωνίζεται καθημερινά, έως ότου πετύχει τον στόχο του" (υστερόχρονο").

-"Όποτε πηγαίνει στο σχολείο,, συναντά τους φίλους του" (σύγχρονο).

-- Δευτερεύουσες υποθετικές προτάσεις: Είναι αυτές που εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους (αν, εάν, άμα) και ανάλογες εκφράσεις (εφόσον, έτσι και, σε περίπτωση που) και εκφράζουν την προϋπόθεση που ισχύει, για να γίνει αυτό που δηλώνει η κύρια πρόταση, άρα λειτουργούν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του όρου ή της προϋπόθεσης. Μια υποθετική πρόταση μαζί με την κύρια που την προσδιορίζει αποτελεί έναν υποθετικό λόγο. Η υποθετική πρόταση λέγεται "υπόθεση", ενώ η κύρια "απόδοση".

Σύμφωνα με ορισμένες κατηγοριοποιήσεις, τα είδη των υποθετικών λόγων είναι τα εξής δύο:

α) Υποθετικές προτάσεις του πραγματικού: είναι αυτές στις οποίες, αν αληθεύει αυτό που εκφράζεται στην υπόθεση, τότε αληθεύει και αυτό που εκφράζεται στην απόδοση, π.χ. "Αν του μιλήσεις, θα σ' ακούσει". Το ρήμα στην υποθετική πρόταση βρίσκεται σε οριστική οποιουδήποτε χρόνου, εκτός παρατατικού και υπερσυντέλικου, ενώ στην απόδοση βρίσκεται σε οποιαδήποτε έγκλιση, π.χ. "Αν θέλεις να είσαι υγιής, μην κάνεις καταχρήσεις".

β) Υποθετικές προτάσεις του μη πραγματικού: είναι αυτές στις οποίες εκείνο που εκφράζεται στην υπόθεση ούτε πραγματοποιήθηκε ούτε πρόκειται να πραγματοποιηθεί, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με αυτό που εκφράζεται στην απόδοση, π.χ. "Αν το ήξερε, θα αντιδρούσε". Το ρήμα στην υποθετική πρόταση βρίσκεται σε παρατατικό ή υπερσυντέλικο, ενώ στην απόδοση έχουμε το "θα" με παρατατικό ή υπερσυντέλικο, π.χ. "Αν είχαν φτάσει έγκαιρα, θα είχαν προλάβει το λεωφορείο".

Παρατηρήσεις:

- Υπόθεση μπορεί να εκφραστεί και με ευθεία ερώτηση, π.χ. Θέλεις χρήματα; Δούλεψε (= αν θέλεις χρήματα, δούλεψε).

- Σε έναν υποθετικό λόγο η υποθετική πρόταση μπορεί να προηγείται της κύριας (απόδοση), μπορεί όμως και να ακολουθεί, π.χ. "Αν ζητήσεις βοήθεια, θα επιβιώσεις" ή "Θα επιβιώσεις, αν ζητήσεις βοήθεια".

- Σε έναν υποθετικό λόγο μπορεί να έχουμε δύο ή και περισσότερες υποθετικές προτάσεις και μία απόδοση. Η σύνδεση των υποθετικών προτάσεων σε αυτές τις περιπτώσεις γίνεται μετά "είτε … είτε" χωρίς υποθετικό σύνδεσμο ή με το "και … και" με υποθετικό σύνδεσμο, π.χ. "Είτε έρθεις είτε δεν έρθεις, εγώ θα φύγω".

3) Θα γνωρίσουμε τα υπώνυμα των λέξεων/φράσεων, δηλαδή τις λέξεις/φράσεις που συμπεριλαμβάνονται στην έννοια μιας άλλης λέξης/φράσης (η οποία είναι η υπερώνυμη αυτών), π.χ. η Actionaid, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα και η Διεθνής Αμνηστία είναι υπώνυμα των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων.

4) Θα επιμείνουμε στον ορισμό των λέξεων, που, άλλωστε, μας παραπέμπει και στην ανάλογη μέθοδο ανάπτυξης παραγράφου, π.χ. "Εθελοντισμός είναι η οργανωμένη, εκούσια προσφορά υπηρεσιών στο κοινωνικό σύνολο χωρίς την απαίτηση ανταλλάγματος":

- Οριστέα έννοια: "Εθελοντισμός".

- Έννοια γένους: υπηρεσίες/"οργανωμένη προσφορά υπηρεσιών" ( δηλαδή η υπερώνυμη έννοια).

- Ειδοποιός διαφορά: "εκούσια προσφορά χωρίς απαίτηση ανταλλάγματος" (δηλαδή αυτό είναι που ξεχωρίζει τον εθελοντισμό από τις άλλες υπηρεσίες).

5) Παραγωγή λόγου:

Θα συζητήσουμε ευρέως για τη σημασία και την αναγκαιότητα του εθελοντισμού για την αντιμετώπιση των κοινωνικών προβλημάτων, την ανακούφιση ευάλωτων ομάδων (π.χ. ασθενών με ανίατα νοσήματα, άπορων, άστεγων, μεταναστών, θυμάτων κακοποίησης), την αντιμετώπιση μιας πανδημίας, την αποκατάσταση της ισορροπίας του φυσικού περιβάλλοντος (π.χ. Διαβάζω και γράφω, σελ. 119, άσκηση 2)

ΘΕΜΑ:

Σ’ έναν κόσμο που συγκλονίζεται από φρικτές πράξεις βίας και φυσικές καταστροφές, οι εθελοντές, άτομα και οργανώσεις, αναλαμβάνουν να απαλύνουν τον ανθρώπινο πόνο, να περιθάλψουν, να στείλουν ένα μήνυμα ανθρωπιάς και συμπάθειας. α) Τι ωθεί τους ανθρώπους σε πράξεις εθελοντικής προσφοράς σήμερα; β) Κάτω από ποιες προϋποθέσεις μπορεί ο εθελοντισμός να λύσει το πρόβλημα της ανθρώπινης δυστυχίας;

Πρόλογος → Ζούμε σ’ ένα κόσμο που καθημερινά συγκλονίζεται από φαινόμενα βίας και φυσικές καταστροφές. Μοναδική ελπίδα σωτηρίας είναι οι εθελοντές και οι διάφορες εθελοντικές οργανώσεις, που με τη δράση τους προσπαθούν ν’ απαλύνουν τον ανθρώπινο πόνο και να δημιουργήσουν έναν καλύτερο κόσμο.

Κύριο μέρος →

1η παράγραφος → Λόγοι ενασχόλησης με τον εθελοντισμό:

– Αγάπη για το συνάνθρωπο, αλληλεγγύη και συμπόνια. Οι εθελοντές αγαπούν το συνάνθρωπό τους και θέλουν να τον βοηθούν, όταν βρίσκεται σε ανάγκη.

– Αλτρουισμός, ρομαντισμός, υψηλά ιδανικά. Οι περισσότεροι άνθρωποι ασχολούνται με τον εθελοντισμό παρακινούμενοι από υψηλά ιδανικά και μια ρομαντική διάθεση ότι μπορούν ν’ αλλάξουν τον κόσμο και να καταπολεμήσουν τη φτώχεια, τον πόνο και τη δυστυχία. Επιπλέον, είναι αλτρουιστές, αφού βάζουν το συνάνθρωπό τους πάνω από τον εαυτό τους. – Αίσθηση του καθήκοντος. Οι εθελοντές είναι υπεύθυνοι και κοινωνικά ευαισθητοποιημένοι με υψηλή αίσθηση του χρέους. Γνωρίζουν ότι η προσφορά και η αλληλεγγύη αποτελούν τη βάση για την ομαλή συμβίωση και πρόοδο των ανθρώπων.

– Ο εθελοντισμός δίνει νόημα στη ζωή του ανθρώπου. Μέσα από την προσφορά και την επαφή με το συνάνθρωπο αισθάνονται ολοκληρωμένοι και ευτυχισμένοι.

2η παράγραφος → Κάτω από ποιες προϋποθέσεις μπορεί ο εθελοντισμός να λύσει το πρόβλημα της ανθρώπινης δυστυχίας ;

– Να είναι οργανωμένος. Ένα άτομο ή μια μικρή ομάδα ατόμων δε μπορούν να σώσουν τον κόσμο. Οι εθελοντικές ομάδες πρέπει να έχουν τη στήριξη της πολιτείας και των χωρών όπου λαμβάνουν δράση, να έχουν χρηματοδότηση και να αποτελούνται από καταρτισμένους εθελοντές που να έχουν τις απαραίτητες γνώσεις, ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες των ανθρώπων που τους χρειάζονται.

– Να είναι ανεξάρτητος από πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα. Μόνο έτσι μπορεί να προσφέρει ουσιαστικό έργο.

– Οι εθελοντές πρέπει να έχουν ουσιαστική διαθεση γι’ αυτό που κάνουν. Να μη νοιάζονται για την προσωπική τους προβολή και ματαιοδοξία.

– Να υπάρχει συνεργασία των εθελοντικών ομάδων σε παγκόσμιο επίπεδο. Με αυτό τον τρόπο, η βοήθεια θα είναι πιο άμεση και αποτελεσματική.

Επίλογος → Ο εθελοντισμός είναι στάση ζωής και η ύψιστη μορφή προσφοράς. Γι’ αυτό πρέπει όλοι μας να στηρίξουμε και να προωθήσουμε την ιδέα του εθελοντισμού.

(schooltime.gr)

"Μη βαδίζεις μπροστά μου, γιατί μπορεί να μη σε ακολουθήσω. Μη βαδίζεις πίσω μου, γιατί μπορεί να μη σε οδηγήσω. Βάδιζε πλάι μου και γίνε ο σύντροφός μου."

(Αλμπέρ Καμύ, 1913-1960, Γάλλος συγγραφέας, Νόμπελ 1957)

"Σ’ αυτόν τον κόσμο που ολοένα στενεύει, ο καθένας μας χρειάζεται όλους τους άλλους. Πρέπει να αναζητήσουμε τον άνθρωπο όπου κι αν βρίσκεται."

(Γιώργος Σεφέρης, 1900-1971, Έλληνας ποιητής, Νόμπελ 1963, από την ομιλία του κατά την απονομή του Νόμπελ)

"Αγάπα τον άνθρωπο γιατί είσαι εσύ…"

(Νίκος Καζαντζάκης, 1883-1957, Έλληνας συγγραφέας)

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 5 ΕΙΡΗΝΗ - ΠΟΛΕΜΟΣ

Sat, 07 Sep 2024 13:22:24 +0300

Ενότητα 5 ΕΙΡΗΝΗ - ΠΟΛΕΜΟΣ

Σχολιασμός:

1) Κείμενα αναφοράς: 1 - 4. Κείμενο 5 : Γκουέρνικα (Η τέχνη στην υπηρεσία του ανθρώπου, ένα αντιπολεμικό μήνυμα).

2) Από το βιβλίο της Γραμματικής της Νέας Ελληνικής Γλώσσας διαβάζουμε στις σελίδες 148-149 για τις δευτερεύουσες αιτιολογικές και τελικές προτάσεις.

Οι τελικές προτάσεις: Είναι επιρρηματικές και δηλώνουν τον σκοπό που οδηγεί σε μια ενέργεια, άρα είναι επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού και προσδιορίζουν το ρήμα ή το περιεχόμενο της πρότασης εξάρτησής τους. Εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους: για να, να (με τη σημασία του για να), π.χ. "Αγόρασε καινούρια τηλεόραση, για να δει τους αγώνες" (με σκοπό να δει τους αγώνες). "Έσκυψε να αποφύγει την μπάλα" (για να αποφύγει την μπάλα, δηλαδή με σκοπό να αποφύγει την μπάλα). -

- Προσοχή!!! Και οι ονοματικές βουλητικές προτάσεις εισάγονται με το "να". Οι βουλητικές, όμως, χρησιμοποιούνται ως όρος μιας άλλης πρότασης, δηλαδή ως υποκείμενο, αντικείμενο, επεξήγηση. Όταν έχουμε μια πρόταση που αρχίζει με το "να", ο πιο εύκολος τρόπος για να διακρίνουμε αν είναι επιρρηματική τελική ή ονοματική βουλητική είναι να δούμε αν το "να" μετατρέπεται σε "για να", π.χ. "Θέλω να μιλήσουμε" (βουλητική πρόταση), "Ήρθα να μιλήσουμε" (τελική πρόταση). Αν το "να" δεν μπορεί να αντικατασταθεί με το "για να", τότε η πρόταση είναι σίγουρα βουλητική. Οι τελικές προτάσεις ξεχωρίζουν από τις βουλητικές και από το ρήμα της εξάρτησής τους: οι τελικές εξαρτώνται συνήθως από ρήματα που δηλώνουν κίνηση, ενώ οι βουλητικές από ρήματα που δηλώνουν θέληση, ικανότητα, προσταγή κλπ.

- Οι αιτιολογικές προτάσεις: Είναι οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις που φανερώνουν την αιτία για την οποία γίνεται αυτό που δηλώνει η πρόταση που προσδιορίζεται. Εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους ή λέξεις-φράσεις που χρησιμοποιούνται ως αιτιολογικοί σύνδεσμοι, όπως: γιατί, διότι, αφού, επειδή, που, καθώς, μια και, μια που κ.α. Λειτουργούν ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας, π.χ. "Δεν πήγε στο σχολείο, επειδή ήταν άρρωστος", "Δουλεύει μέρα νύχτα, γιατί έχει χρέη".

3) Μελετούμε τη δομή των κειμένων (κείμενο 6,7), για να κατανοήσουμε πώς αναλύονται στα συστατικά τους (παραγράφους, προτάσεις, λέξεις). Μελετούμε το θεματικό πεδίο του κειμένου , π.χ. του κειμένου 7 (Άλκη Ζέη, "Ο μεγάλος περίπατος", απόσπασμα), το ειδικό του θέμα, το επιμέρους ζήτημα της κάθε παραγράφου, το λεξιλόγιο. Για παράδειγμα, στο κ. 7 το θεματικό πεδίο είναι η αντιπολεμική λογοτεχνία, το ειδικό του θέμα είναι η Αθήνα της Κατοχής, τα επιμέρους ζητήματα είναι "η νυχτερινή περιπλάνηση στην κατεχόμενη Αθήνα" και "ο φόβος του πολέμου και η γλυκιά ανάμνηση της ειρήνης".

- Παράλληλα, διαβάζουμε απόσπασμα από το "Άξιον εστί" του Οδυσσέα Ελύτη, "Η πορεία προς το μέτωπο".

4) Εξετάζουμε τις ομώνυμες ή ομόηχες και τις παρώνυμες λέξεις , σελίδα 163 της Γραμματικής της Νέας Ελληνικής Γλώσσας (όπου εξετάζονται και οι συνώνυμες, οι αντώνυμες, οι ταυτόσημες και οι υπώνυμες λέξεις), π.χ.

- Ομώνυμες ή ομόηχες: έξι (αριθμός) - έξη (συνήθεια).

- Παρώνυμες: αμυγδαλιά (δέντρο) - αμυγδαλή (αδένας λαιμού), πόλη - πολύ (τονικά παρώνυμα).

5) Παραγωγή λόγου:

" Δεν πρέπει να βασιζόμαστε πως κάποιος θα μας σώσει, αλλά να συνειδητοποιήσουμε ότι οι λαθεμένες επιλογές μάς κάνουν ανίκανους να σώσουμε τους εαυτούς μας. Πρέπει να αποκτήσουμε γνώση, για να μπορούμε να διαλέγουμε το καλό και να μην χάσουμε ποτέ την ικανότητα να μας να συγκινεί η δυστυχία ενός άλλου ανθρώπινου όντος…".

(Διασκευή) Απόσπασμα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ με τίτλο: "Η καρδιά του ανθρώπου".

Ο Έριχ Φρομ ήταν Γερμανός ψυχολόγος, ψυχαναλυτής, κοινωνιολόγος, ανθρωπιστής και φιλόσοφος. Θεωρείται από τους σημαντικότερους ψυχολόγους του 20ου αιώνα.

Αίτια πολέμων – Υπονόμευσης ειρήνης (υπονομεύω=υποσκάπτω, φαλκιδεύω, βλάπτω ύπουλα)

~ Ανελέητος ανταγωνισμός κρατών και πολυεθνικών, προκειμένου να εξασφαλίσουν οικονομική κυριαρχία, π.χ. εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών και του ορυκτού πλούτου.

~ Οικονομικές σκοπιμότητες των πολεμικών βιομηχανιών. Επιβάλλεται να συντηρούνται πολεμικές εστίες ανά την υφήλιο, προκειμένου να είναι κερδοφόρα η βιομηχανία όπλων.

~ Η ιμπεριαλιστική πολιτική των ισχυρών κρατών, για να διευρύνουν τη σφαίρα επιρροής τους. Η γεωπολιτική θέση ορισμένων αδύναμων χωρών γίνεται αντικείμενο σφετερισμού (=οικειοποίησης) από μεγάλες δυνάμεις, γεγονός που οδηγεί στην αποσταθεροποίηση στην περιοχή, π.χ. με στρατιωτικές βάσεις και με επεμβάσεις στην εσωτερική πολιτική ασθενέστερων κρατών.

~ Τα εσωτερικά προβλήματα μιας κοινωνίας σε κρίση, όπως είναι η οικονομική ύφεση, η κοινωνική αδικία, η ανεργία, η φαλκίδευση (=αποδυνάμωση, υπονόμευση νόμιμων δικαιωμάτων) της δημοκρατίας και των ελευθεριών. Ο πόλεμος χρησιμοποιείται ως μέσο αποπροσανατολισμού ενός ταλαιπωρημένου από τα προβλήματα λαού.

~ Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα δε διστάζουν να σύρουν τη χώρα σε στρατιωτικές περιπέτειες, προκειμένου να διατηρηθούν στην εξουσία. Ο θρησκευτικός και ιδεολογικός φανατισμός αναζωπυρώνει (=δίνει εκ νέου ένταση) έριδες (=διαφωνίες, έχθρες, μίση) και μια μαζική υστερία που εκτονώνεται με βία. Η αναβίωση ρατσιστικών/εθνικιστικών ιδεολογιών πυροδοτεί (=προκαλεί, ανάβει) βίαιες συγκρούσεις.

~ Ιστορικές αντιπαλότητες, ιδίως μεταξύ όμορων κρατών, που διαμορφώνουν ένα υπόβαθρο πρόσφορο για εμφάνιση προκαταλήψεων και στερεοτύπων και για την εκδήλωση φανατισμού. Κατά συνέπεια, οι λαοί αδυνατούν να βρουν συμβιβαστικές λύσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν.

~ Ο πνευματικός σκοταδισμός, ο αναλφαβητισμός, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, το έλλειμμα ενημέρωσης των ανθρώπων (π.χ. με την παραπληροφόρηση) συντελούν στην κατάπτωση των ηθικών αξιών, στην υποχώρηση δηλαδή των ηθικών φραγμών που θα απέτρεπαν τον πόλεμο.

Επιπτώσεις πολέμου

~ Απώλεια ανθρώπινων ζωών, πρόκληση προβλημάτων υγείας όχι μόνο στους πληγέντες, αλλά και στις επόμενες γενιές.

~ Καταστροφή των υποδομών, ανάσχεση των οικονομικών δραστηριοτήτων

~ Ανέχεια και κατάρρευση του συστήματος υγείας και των κοινωνικών υπηρεσιών.

~ Πλήγμα για τη δημοκρατία. Η αποκατάστασή της μετά τον πόλεμο αποτελεί μακροχρόνια και επίπονη διαδικασία.

~ Ηθική εξαχρείωση (=εμαυλισμός, διαφθορά, αισχρότητα), καθώς επικρατεί το ένστικτο της επιβίωσης.

~ Καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος

~ Μεγάλα προσφυγικά ρεύματα ως αποτέλεσμα της αποσταθεροποίησης και της ανασφάλειας που προκαλείται.

~ Αναστολή (=προσωρινή παύση, διακοπή) της πολιτιστικής προόδου. Η επιστημονική γνώση τίθεται στην υπηρεσία του πολέμου

Προτάσεις για την επικράτηση ειρήνης

ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ/ ΚΡΑΤΗ:

- Ενίσχυση της δημοκρατίας, υπεύθυνη αντιμετώπιση των προβλημάτων των λαών

- Ειλικρινής και ισότιμος διάλογος, αμοιβαίες υποχωρήσεις

- Αποβολή της ανταγωνιστικής νοοτροπίας, επικράτηση οικονομικής και πολιτικής άμιλλας (συναγωνισμού).

- Σύναψη διεθνών ειρηνικών σχέσεων, σεβασμός στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης (=του δικαιώματος κάθε λαού/ κράτους να ρυθμίζει ελεύθερα το πολιτικό του μέλλον σε σχέση με το καθεστώς και την εθνική του υπόσταση).

- Ανάληψη ειρηνευτικών πρωτοβουλιών από τις κυβερνήσεις των χωρών, από διεθνείς οργανισμούς και συνασπισμούς κρατών, π.χ. από τον ΟΗΕ, αλλά και την ΕΕ.

~ Πυρηνικός αφοπλισμός (κορυφαίο αίτημα της εποχής μας)/σταδιακός περιορισμός των πυρηνικών εξοπλισμών με μακροπρόθεσμο στόχο τον αφοπλισμό.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ:

Το σχολείο έχει καθήκον να μυήσει τους μαθητές στην κουλτούρα της ειρήνης και στην παιδεία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καταδεικνύοντας τα δεινά και τον όλεθρο που προκαλεί ο πόλεμος. Οφείλει να καταστήσει σαφές ότι οι άνθρωποι μεγαλούργησαν σε περιόδους ειρήνης και ελευθερίας. Η διαπολιτισμική εκπαίδευση (=αναγνώριση της ισοτιμίας των πολιτισμών και της μεταξύ τους αλληλεπίδρασης) και ο διάλογος δύνανται να μεταδώσουν στα παιδιά αξίες, όπως η ανεκτικότητα, η διαλλακτικότητα, η θετική στάση απέναντι στο συνάνθρωπο.

Μ.Μ.Ε.:

Αντικειμενική ενημέρωση, ώστε να αποσοβηθεί (=αποτραπεί) ο κίνδυνος του φανατισμού, να λειτουργούν όλοι οι ιθύνοντες (=αυτοί που κατευθύνουν, οι επικεφαλής) με γνώμονα το συλλογικό συμφέρον και όχι την πολιτική προπαγάνδα. Καθήκον τους είναι να προβάλλουν αξίες που ενώνουν τους ανθρώπους (π.χ. τον ανθρωπισμό), που εξευγενίζουν τα κατώτερα ένστικτα της ανθρώπινης φύσης.

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ:

Η τέχνη με τα υψηλά νοήματα που μεταδίδει και με τη συγκίνηση που προκαλεί προσανατολίζει σωστά τον άνθρωπο και νοηματοδοτεί τη ζωή του. Αντιμιλιταριστικά (=αντιπολεμικά, αντιστρατοκρατικά) έργα τέχνης υμνούν τα αγαθά της ειρήνης και στηλιτεύουν (=επικρίνουν) τα δεινά του πολέμου.

ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ:

Ευρύτατα διαδεδομένη είναι η άποψη πως ο αθλητισμός μπορεί να λειτουργήσει ως παρακαταθήκη (=πολύτιμη κληρονομιά) ειρήνης για την ανθρωπότητα στην κατεύθυνση της σύσφιξης των διακρατικών σχέσεων. Για παράδειγμα, το ολυμπιακό ιδεώδες είναι δυνατό να καλλιεργήσει πνεύμα ομόνοιας, αλληλεγγύης, άμιλλας και φιλίας. Ιδιαίτερα η διεξαγωγή των Ολυμπιακών Αγώνων δίνει την ευκαιρία σε όλους τους λαούς της γης να έρθουν σε επαφή.

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ:

Διάπλαση των νεαρών μελών με ανθρωπιστικές αξίες και ιδανικά, καλλιέργεια άδολης αγάπης για την πατρίδα και την οικουμένη, προβολή της ανεκτίμητης αξίας της ειρηνικής διαβίωσης.

ΝΕΟΙ:

Μέριμνα για εσωτερική καλλιέργεια, επιδίωξη εποικοδομητικού διαλόγου, αποβολή ατομικισμού και ρατσιστικών αντιλήψεων.

Πρακτικά, θα συμβάλλουν στην παγίωση της ειρήνης με την ενεργό συμμετοχή τους σε φιλειρηνικά κινήματα/ εκδηλώσεις εναντίον του πολέμου/πορείες διαμαρτυρίας για την κήρυξη πολέμων, με αρθογραφία που καταγγέλλει κάθε αυθαιρεσία των ισχυρών, επικοινωνώντας με εφήβους από όλο τον κόσμο μέσω του διαδικτύου, καθώς και με την ανθρωπιστική τους δράση (π.χ. με την καθημερινή τους παρουσία/στάση και ως μέλη εθελοντικών οργανώσεων).

Τα αγαθά της ειρήνης

Αίσθημα ασφάλειας και σιγουριάς, κυριαρχούν ο σεβασμός, η κατανόηση και η αλληλεγγύη, χωρίς τραυματικές εμπειρίες, πρόοδος και ευημερία της κοινωνίας, ο πολιτισμός αναπτύσσεται σε όλους τους τομείς – επιστήμες, τέχνες, γράμματα, πολιτιστικές ανταλλαγές ανάμεσα στα κράτη, ανάπτυξη της οικονομίας, ενίσχυση της δημοκρατίας και του διαλόγου, διάδοση της ανθρωπιστικής παιδείας/ηθικών αξιών, επικοινωνία και συνεργασία ανάμεσα στα κράτη για την αντιμετώπιση σοβαρών προβλημάτων π.χ. περιβαλλοντική καταστροφή.

Τα δεινά του πολέμου

Χιλιάδες άνθρωποι πεθαίνουν στο πεδίο της μάχης, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης ή από τις αρρώστιες και την πείνα, ο άμαχος πληθυσμός αναγκάζεται να εγκαταλείψει την εστία του (πρόσφυγες), παιδιά μένουν ορφανά, τα θύματα του πολέμου τραυματίζονται ψυχικά (οδυνηρές εμπειρίες), τα παιδιά εξοικειώνονται με τη βία/χάνουν την αθωότητά τους και από θύματα μετατρέπονται σε στυγνούς τιμωρούς, κυριαρχεί το μίσος, η οργή και η επιθυμία για εκδίκηση, ανασφάλεια, αβεβαιότητα, απαισιοδοξία, ο άνθρωπος ενδιαφέρεται μόνο για την επιβίωσή του/μετατρέπεται σε «θηρίο», στις διαπροσωπικές σχέσεις επικρατούν η καχυποψία και η απομόνωση, o ρατσισμός και οι προκαταλήψεις, ο φόβος για το ξένο ή το διαφορετικό, πολιτιστική οπισθοδρόμηση, τα σχολεία κλείνουν, μνημεία πολιτισμού καταστρέφονται.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr /

http://schooltime.gr ]

Ενότητα 4 ΕΝΩΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ

Sat, 07 Sep 2024 13:22:33 +0300

Ενότητα 4 ΕΝΩΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ

Σχολιασμός:

1) Εντοπισμός θεματικού κέντρου των κειμένων αναφοράς: Η σύλληψη και πραγμάτωση της ευρωπαϊκής ιδέας - ένωσης (κείμενα 1-3, δοκιμιακός λόγος).

2) Οι αναφορικές προτάσεις:

Αναφορικές προτάσεις ονομάζονται οι δευτερεύουσες προτάσεις που εισάγονται με τις αναφορικές αντωνυμίες και τα αναφορικά επιρρήματα.

Αναφορικές αντωνυμίες: που, ο οποίος, η οποία, το οποίο, όποιος, όποια, όποιο, ό,τι, οποιοσδήποτε, οποιαδήποτε, οποιοδήποτε, οτιδήποτε, όσος, όση, όσο, οσοσδήποτε, οσηδήποτε, οσοδήποτε.

Αναφορικά επιρρήματα: όπου, οπουδήποτε, που, όποτε, οποτεδήποτε, όπως, καθώς, σαν, όσο, οσοδήποτε.

Οι αναφορικές προτάσεις χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες, ανάλογα με τον συντακτικό τους ρόλο μέσα στο λόγο. Έτσι, υπάρχουν:

Οι ονοματικές, που εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες και έχουν ρόλο ονόματος, δηλαδή είναι υποκείμενα, αντικείμενα, κατηγορούμενα ή ονοματικοί προσδιορισμοί (π.χ. επιθετικός προσδιορισμός, παράθεση, επεξήγηση) σε έναν όρο μιας άλλης πρότασης.
Οι επιρρηματικές, που εισάγονται με αναφορικά επιρρήματα ή με άλλους αναφορικούς επιρρηματικούς προσδιορισμούς (π.χ. με πρόθεση και αναφορική λέξη) και είναι επιρρηματικοί προσδιορισμοί σε όρο μιας άλλης πρότασης (π.χ. σε ρήμα ή σε επίρρημα).

Στα πλαίσια αυτών, οι αναφορικές προτάσεις διακρίνονται επίσης σε:

α) Επιθετικές αναφορικές προτάσεις (ονοματικές), που εισάγονται με τις αντωνυμίες "που" και "ο οποίος, η οποία, το οποίο". Αυτές είναι ονοματικοί προσδιορισμοί (π.χ. επιθετικοί) σε ένα όνομα μιας άλλης πρότασης (συνήθως σε ουσιαστικό).

β) Ελεύθερες αναφορικές προτάσεις, που εισάγονται με τις υπόλοιπες αναφορικές αντωνυμίες (ονοματικές) και με τα αναφορικά επιρρήματα (επιρρηματικές).

* Επιθετικές αναφορικές (ονοματικές) προτάσεις: Διακρίνονται σε:

-- Επιθετικές αναφορικές προσδιοριστικές (ή περιοριστικές) προτάσεις. Αυτές δε χωρίζονται με κόμμα από την πρόταση σε όρο της οποίας αναφέρονται και περιέχουν μια πληροφορία απαραίτητη για τη διάκριση και τον ακριβή προσδιορισμό του όρου αυτού, π.χ."Θα μας μείνει αξέχαστος ο πίνακας που είδαμε στο μουσείο μοντέρνας τέχνης", "Πέταξαν τα προϊόντα που είχαν σαπίσει", "Αυτή που ήρθε είναι η μητέρα μου".

-- Επιθετικές αναφορικές προσθετικές (ή μη περιοριστικές ή παραθετικές) προτάσεις. Αυτές χωρίζονται πάντα με κόμμα από την πρόταση σε όρο της οποίας αναφέρονται. Προσθέτουν απλώς μια πληροφορία, όχι απαραίτητη, σχετικά με το όνομα που προσδιορίζουν (δηλαδή σχετικά με τον όρο αναφοράς τους), π.χ. "Ανέφερε τα έργα της, που μας ήταν άγνωστα",

"Η Ευρώπη, στην οποία ανήκει η Ελλάδα ,είναι η γηραιά ήπειρος".

* Ελεύθερες αναφορικές προτάσεις: Διακρίνονται σε:

-- Ονοματικές, δηλαδή οι ίδιες αποτελούν όρο μιας άλλης πρότασης (π.χ. της κύριας), π.χ.

"Όποιος μορφώνεται προοδεύει" (υποκείμενο),

"Θα επιλέξει όσους θέλει" (αντικείμενο),

"Μακάρι να γίνεις ό,τι ονειρεύεσαι" (κατηγορούμενο).

-- Επιρρηματικές, δηλαδή οι ίδιες αποτελούν επιρρηματικούς προσδιορισμούς στο ρήμα ή στο περιεχόμενο μιας άλλης πρότασης (π.χ.της κύριας), π.χ.

-"Να απαντάτε όποτε σας ρωτώ" (επιρρηματικός προσδιορισμός χρόνου),

-"Συνήθως τα παιδιά φέρονται όπως τα διδάσκουν οι γονείς" (επιρρηματικός προσδιορισμός τρόπου),

-"Πάμε όπου θέλετε" (επιρρηματικός προσδιορισμός τόπου),

-"Θα πληρώσω όσο αξίζει" (επιρρηματικός προσδιορισμός ποσού),

-"Όσο κι αν προσπάθησε, δεν τα κατάφερε"(επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης),

-"Πορευόμαστε όπως πορεύεται η χελώνα" (επιρρηματικός προσδιορισμός της παρομοίωσης).

Οι επιρρηματικές αναφορικές προτάσεις γενικά διακρίνονται σε: Αιτιολογικές, τελικές, αποτελεσματικές, υποθετικές, εναντιωματικές, παρομοιαστικές, τοπικές, χρονικές, τροπικές, ποσοτικές, πάντα ανάλογα με την επιρρηματική σχέση που εκφράζουν.

"Διαβάζω και γράφω", σελ.71 (ότι και ό,τι).

3) Διαπιστώνεται η ευρύτατη χρήση ελληνικών λέξεων και λεκτικών στοιχείων στις ευρωπαϊκές γλώσσες (κείμενα 9-13).

4) Οι αντώνυμες (αντίθετες) λέξεις στην ελληνική γλώσσα. "Διαβάζω και γράφω", σελ.83.

5) Παραγωγή λόγου:

"Διαβάζω και γράφω", σελ.85. Η θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη, πολίτες της ευρωπαϊκής Ένωσης, ευρωπαϊκή συνεργασία, η Ευρώπη στον σύγχρονο κόσμο.

«Είστε πολίτες μιας Ευρώπης που σταδιακά ενοποιείται. Τι περισσότερο ελπίζετε και τι κυρίως φοβάστε από την προοπτική αυτή; Γράψτε ένα κείμενο, το οποίο στη συνέχεια θα διαβάσετε στην τάξη σας, προκειμένου να αποτελέσει αφορμή για προβληματισμό και συζήτηση».

Πρόλογος – Τα τελευταία χρόνια η ύπαρξη της Ε.Ε. τίθεται υπό αμφισβήτηση. Οι κάτοικοι των κρατών – μελών της είδαν τα όνειρά τους να διαψεύδονται και τους φόβους τους να πραγματοποιούνται.

Κύριο μέρος

1η παράγραφος → Οι ελπίδες μου

Προστασία, προβολή και προώθηση του πολιτισμού και των παραδόσεων κάθε χώρας. Σεβασμός των ιδιαιτεροτήτων κάθε λαού.
Προάσπιση της δημοκρατίας, προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και του περιβάλλοντος. Η Ευρώπη, άλλωστε, είναι η ήπειρος της Δημοκρατίας, του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης.
Από κοινού μέτρα για την εξάλειψη της τρομοκρατίας, της εγκληματικότητας, της ανέχειας και του ρατσισμού.
Ευρωπαϊκή παιδεία (πιο σφαιρική). Δημιουργία πολιτών με ευρωπαϊκή συνείδηση.
Οικονομική ανάπτυξη. Ενίσχυση του εμπορίου. Προώθηση των ελληνικών προϊόντων σε όλη την Ευρώπη.
Καταπολέμηση της ανεργίας. Δημιουργία νέων θέσεων εργασίας ιδιαίτερα στις χώρες που αντιμετωπίζουν κρίση.

2η παράγραφος → Οι φόβοι μου

Η Ενωμένη Ευρώπη να καταλήξει μία τυπική ένωση χωρίς ουσιαστικούς λόγους ύπαρξης, που δε θα προσφέρει τίποτα στους πολίτες της.
Να μετατραπεί σε ένα οικονομικό οργανισμό, που θα εξυπηρετεί τα συμφέροντα των ισχυρών και θα αγνοεί τις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων. Οι λίγοι θα καθορίζουν την τύχη των λαών ελέγχοντας την οικονομία τους.
Απώλεια της εθνικής ταυτότητας. Παγκοσμιοποίηση και ομοιομορφία σε όλους τους τομείς. Μη προβολή των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της παράδοσης κάθε χώρας.
Αδυναμία να αντεπεξέλθει στον ρόλο και στο όραμά της. Ανισότητες, ανεργία, οικονομική κρίση, πολιτική αποσταθεροποίηση, μετανάστευση.
Ευρώπη 2 ταχυτήτων – ισχυρή και πλούσια βορειοδυτική Ευρώπη, που θα έχει την εξουσία και θα αναπτύσσεται, και ανίσχυρη, φτωχή και αποδυναμωμένη νοτιοανατολική Ευρώπη, που θα υποτάσσεται σ’ αυτή.

Επίλογος → Η Ενωμένη Ευρώπη αποτελεί αναγκαιότητα. Είναι επείγουσα η αναθεώρηση των στόχων και των δομών της, ώστε να γίνει λειτουργική και αποτελεσματική ως θεσμός και όλοι οι κάτοικοί της να τη θεωρούν δεύτερη πατρίδα τους.

H Ελλάδα και η Ε.Ε.

Το 1957 έξι ευρωπαϊκές χώρες, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο υπέγραψαν στη Ρώμη τη συμφωνία για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (Ε.Ο.Κ.).

Θεσμικά όργανα της ΕΕ:

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης,

Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΕΟΚΕ) κ ά.

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Η Ελλάδα έχει 21 μέλη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Συμβούλιο της Ε.Ε.

Στο Συμβούλιο της ΕΕ, συνέρχονται τακτικά οι υπουργοί των κρατών μελών για να εγκρίνουν τη νομοθεσία της ΕΕ και να συντονίσουν τις πολιτικές της. .

Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή

Η Ελλάδα έχει 12 εκπροσώπους. Το συμβουλευτικό αυτό όργανο εκπροσωπεί τους εργοδότες, τους εργαζομένους και άλλες ομάδες συμφερόντων - γνωμοδοτεί σχετικά με την προτεινόμενη νομοθεσία και την κοινωνική κατάσταση στα κράτη μέλη.

Μόνιμη αντιπροσωπεία στην Ε.Ε.

Ως η «πρεσβεία της Ελλάδας στην ΕΕ», η ελληνική μόνιμη αντιπροσωπεία έχει ως κύριο καθήκον να διασφαλίζει την αποτελεσματικότερη δυνατή προαγωγή των συμφερόντων και των πολιτικών της χώρας στην ΕΕ.

Τα κράτη μέλη της ευρωπαϊκής ένωσης είναι τα εξής:

Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Γαλλία, Γερμανία, Δανία, Ελλάδα, Εσθονία, Ηνωμένο Βασίλειο, Δημοκρατία της Ιρλανδίας, Ισπανία, Ιταλία, Κύπρος, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Ολλανδία, Ουγγαρία, Πολωνία, Πορτογαλία, Ρουμανία, Σλοβακία, Σλοβενία, Σουηδία, Τσεχία, Φινλανδία, Κροατία

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr /

https://www.schooltime.gr ]

Ενότητα 3 ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΙΔΙΟΙ. ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ

Sat, 07 Sep 2024 13:22:39 +0300

Ενότητα 3 ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΙΔΙΟΙ. ΕΙΜΑΣΤΕ ΟΛΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ

Σχολιασμός:

1) Εξετάζουμε τα κείμενα αναφοράς ως προς το περιεχόμενό τους (ρατσισμός - προκατάληψη, κείμενα 1-5).

2) Οι ερωτηματικές προτάσεις: ευθείες και πλάγιες:

Διακρίνουμε τις ερωτήσεις σε:

α.-- Ευθείες ερωτήσεις (κύριες/ανεξάρτητες προτάσεις), π.χ. "Τι είναι ο ρατσισμός;

-- Πλάγιες ερωτήσεις (δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις), π.χ. "Τον ρώτησε τι είναι ο ρατσισμός". Αυτές έχουν ρόλο υποκειμένου, αντικειμένου ή επεξήγησης στο ρήμα ή σε έναν όρο μιας άλλης πρότασης (όπως οι ειδικές, οι βουλητικές και οι ενδοιαστικές προτάσεις). Εξαρτώνται από ερωτηματικά, γνωστικά, αισθητικά ρήματα, δείξης, μνήμης, απορίας, π.χ.

-"Αναρωτιέμαι πώς θα περιοριστεί το φαινόμενο του σεξισμού"(αντικείμενο).

- "Θα υποδειχθεί ποια μέτρα είναι αναγκαία για τον περιορισμό του ιού"(υποκείμενο).

- "Οι νέοι ρωτούν αυτό, πώς θα αποκατασταθούν επαγγελματικά"(επεξήγηση).

β. -- Γνήσιες ερωτήσεις (πραγματικές), για να πάρουμε πληροφορίες, π.χ. "Τι είναι η προκατάληψη;"

-- Ρητορικές ερωτήσεις, για να δοθεί έμφαση σε μια κρίση, π.χ. "Δε θα έπρεπε να εκλείψει ο ρατσισμός;"

-- Ερωτήσεις προσταγής, διατυπώνοντας με ευγένεια μια προσταγή ή παράκληση, π.χ. "Θα μου πεις για τον σεξισμό;".

γ. -- Ολικής άγνοιας, οπότε η ζητούμενη πληροφορία αναφέρεται σε ολόκληρη την πρόταση και η απάντηση είναι πολύ σύντομη (π.χ. "ναι", "όχι"). Οι πλάγιες εισάγονται με τα "αν, μη, μήπως, μην τυχόν", π.χ. "Με ρώτησε αν γνωρίζω την έννοια του κοινωνικού ρατσισμού". Οι ευθείες με τα παραπάνω ή με τίποτα, π.χ. "Ο ρατσισμός είναι επίκτητη συμπεριφορά;"

-- Μερικής άγνοιας, οπότε η ζητούμενη πληροφορία αναφέρεται σε ένα μέρος της πρότασης και η απάντηση είναι αναλυτική. Αυτές είτε είναι ευθείες είτε πλάγιες εισάγονται πάντα με ερωτηματικές αντωνυμίες και επιρρήματα, π.χ. "Τι είναι τα στερεότυπα;", "Με ρώτησε τι είναι τα στερεότυπα”.

Επίσης, οι ερωτήσεις διακρίνονται σε:

- Ανοιχτές, που επιδέχονται απάντηση σε συνεχή λόγο, π.χ. "Γιατί γινόμαστε ρατσιστές;".

- Κλειστές, με απάντηση μονολεκτική ή πολύ σύντομη, π.χ. "Είναι ο Έλληνας ξενοφοβικός;".

3) Ευθύς και πλάγιος λόγος:

α. Ευθύς λόγος: παράθεση (προφορικά ή γραπτά) αυτούσιων των λόγων κάποιου, π.χ. "Γνωρίζεις τα στερεότυπα;". Ο ευθύς λόγος είναι λόγος άμεσος και προσδίδει προφορικότητα, ζωντάνια, αμεσότητα, παραστατικότητα, αυθεντικότητα, οικειότητα (με τον αναγνώστη), βοηθά τον αναγνώστη να βιώσει όσα αναφέρονται/έχει βιωματικό χαρακτήρα, διαλογικό τόνο, ελκύει το ενδιαφέρον του, σπάει τη μονοτονία του λόγου.

β. Πλάγιος λόγος: παράθεση (προφορικά ή γραπτά) μετασχηματισμένων των λόγων κάποιου, oπότε υπάρχει ρήμα εξάρτησης, π.χ. "Τον ρώτησα αν γνωρίζει τα στερεότυπα".

Ο πλάγιος λόγος είναι έμμεσος και εκφράζει την αποστασιοποίηση του συγγραφέα από τα λόγια που αναφέρει και από τον αναγνώστη. Το ύφος χάνει την αμεσότητα και τη ζωντάνια, γίνεται απρόσωπο, ουδέτερο και κάποτε υποκειμενικό.

4) Κυριολεξία (αναφορική λειτουργία του λόγου, δηλωτικός λόγος): η λέξη διατηρεί τη βασική και ακριβή της σημασία, π.χ. "Άσχημο πρόσωπο". Δίνει στον λόγο σαφήνεια και ακρίβεια, ο λόγος αποβαίνει αντικειμενικός, το ύφος σοβαρό.

Μεταφορά (ποιητική λειτουργία του λόγου, συνυποδηλωτικός λόγος): η λέξη αποκτά σημασία διαφορετική από την αρχική, π.χ. "Άσχημη συμπεριφορά". Δίνει αμεσότητα, ζωντάνια, παραστατικότητα, χάρη στο λόγο, διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, προκαλεί το συναίσθημα και προσφέρει αισθητική απόλαυση

Εφαρμογή στο κείμενο 9. Λεξιλόγιο για την ισότητα και τη διαφορά, σ.56.

5) Παραγωγή λόγου:

Δραστηριότητες του "Διαβάζω και γράφω"(σελ. 61, ασκήσεις 2, 3) σχετικά με τις φυλετικές και κοινωνικές διακρίσεις και το δικαίωμα των ανθρώπων στην ισότητα και στη διαφορετικότητα.

Ρατσισμός - Σχεδιάγραμμα

Πρόκειται για την αντίληψη εκείνων που πιστεύουν ότι η δική τους ταυτότητα (φυλή, έθνος, θρησκεία, φύλο, κοινωνική τάξη - ομάδα) είναι ανώτερη από τις άλλες.

Μορφές ρατσισμού:

Εθνικισμός (σωβινισμός), δηλαδή η αντίληψη ότι το έθνος στο οποίο ανήκει κάποιος είναι ανώτερο από τα υπόλοιπα· θεωρείται πως οι υπόλοιποι λαοί οφείλουν την εξέλιξη του πολιτισμού στο έθνος αυτό. έτσι, παρατηρείται: άνιση μεταχείριση μειονοτήτων ή άλλων εθνικών ομάδων (π.χ. περιθωριοποίηση των τσιγγάνων), αρνητική στάση απέναντι σε πρόσφυγες και μετανάστες (εξαθλίωση αυτών), αντισημιτισμός, δηλαδή η πίστη πως οι εβραίοι εκμεταλλεύονται οικονομικά τον κόσμο (ιστορικά: ολοκαύτωμα)

Φυλετικός ρατσισμός: η υποτιμητική αντιμετώπιση των έγχρωμων (π.χ. όσοι ανήκουν στη μαύρη φυλή θεωρούνται κατώτεροι άνθρωποι), που οδήγησε και οδηγεί στην κατάφωρη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (ιστορικά: δουλεία, γενοκτονία)

Κοινωνικός ρατσισμός: διακρίσεις σε βάρος περιθωριακών κοινωνικών ομάδων (π.χ. ναρκομανών, αποφυλακισμένων, φορέων – ασθενών με aids), καχυποψία απέναντι σε αλλόδοξους (θρησκευτικός ρατσισμός), διαχωρισμός των επαγγελμάτων σε ανώτερα και υποδεέστερα, ανάλγητη στάση απέναντι στα άτομα με ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ), υποτίμηση της γυναίκας, κυρίως στις υπανάπτυκτες χώρες, αλλά και στις αναπτυγμένες, και γενικά ο σεξισμός (διακρίσεις με βάση το φύλο).

Αίτια του ρατσισμού:

Πολιτικά, όπως είναι οι εδαφικές διεκδικήσεις και οι επεκτατικές βλέψεις, που οδηγούν στην προσπάθειά υποδούλωσης, στην καταπίεση και στην εκμετάλλευση κάποιου λαού από κάποιον άλλο, άρα στην παραβίαση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Κοινωνικά: θρησκευτικός φανατισμός, μη ανθρωπιστική εκπαίδευση/παιδεία, άγνοια ή ελλιπής ενημέρωση για τους άλλους λαούς, ανεργία, υψηλός αριθμός μεταναστών, που δημιουργεί αισθήματα ανασφάλειας, υποθετικής απειλής από τους ξένους (ξενοφοβία)

Ψυχοκοινωνικά: η δυσκολία να εξοικειωθεί κανείς με το διαφορετικό, να αμφισβητήσει τα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις της κοινωνίας στην οποία ανήκει.

Τρόποι αντιμετώπισης του ρατσισμού:

-- πλατιά και ουσιαστική μόρφωση/ πνευματική και ηθική καλλιέργεια,

-- συστηματική επαφή με την ιστορία και τον πολιτισμό/τη νοοτροπία των άλλων λαών,

-- ανθρωπιστικός εκπαιδευτικός προσανατολισμός με έμφαση π.χ. στο μάθημα της Ιστορίας και της Γλώσσας - Λογοτεχνίας, της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής.

-- γνωριμία των λαών - χωρών μέσα από σχολικά προγράμματα, προβολές, ανταλλαγές μαθητών και φοιτητών,

-- πρωτοβουλίες των κρατών για συνεργασία σε πολιτικό, οικονομικό, πολιτιστικό επίπεδο (π.χ. οργάνωση επιστημονικών και μη συνεδρίων - συναντήσεων, κοινών εκθέσεων έργων τέχνης και άλλων πολιτιστικών εκδηλώσεων),

-- συνειδητοποίηση ότι οι λαοί έχουν πολύ περισσότερα κοινά στοιχεία παρά διαφορές/ οικουμενική (παγκόσμια) συνείδηση,

-- αναγνώριση και έμπρακτος σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων/δημοκρατική συνείδηση.

-- για να επιτευχθούν όλα αυτά, πρέπει:

α. να εξυγιανθούν οι φορείς κοινωνικοποίησης του ατόμου και της ομάδας (οικογένεια, εκπαίδευση, μέσα μαζικής ενημέρωσης, ευρύτερος περίγυρος),

β. να αυτενεργήσει το άτομο, επιστρατεύοντας την κριτική του σκέψη, τους πνευματικούς του ορίζοντες και τον κώδικα των ηθικών του αξιών και αρχών μέσω της αυτομόρφωσης και της διά βίου μάθησης.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 2 ΓΛΩΣΣΑ - ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Sat, 07 Sep 2024 13:22:47 +0300

Ενότητα 2 ΓΛΩΣΣΑ - ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ

Σχολιασμός:

1) Στα πλαίσια της υποτακτικής σύνδεσης των προτάσεων, προβάλλεται ο ρόλος των δευτερευουσών προτάσεων. Αυτές διακρίνονται σε ονοματικές και σε επιρρηματικές.

Ονοματικές είναι όσες έχουν ρόλο ονόματος μέσα στον λόγο, δηλαδή αυτές που χρησιμοποιούνται ως υποκείμενα, αντικείμενα ή ονοματικοί προσδιορισμοί (π.χ. ως επεξήγηση).

Επιρρηματικές είναι όσες αποτελούν επιρρηματικούς προσδιορισμούς, π.χ. της αιτίας (αιτιολογικές), του σκοπού (τελικές), του χρόνου (χρονικές), της εναντίωσης (εναντιωματικές), της προϋπόθεσης (υποθετικές), του τρόπου ή του ποσού ή της σύγκρισης (αναφορικές κατά ένα μέρος), του αποτελέσματος (αποτελεσματικές ή συμπερασματικές).

2) Ονοματικές είναι οι βουλητικές, οι ειδικές, οι ενδοιαστικές, οι πλάγιες ερωτηματικές και εν μέρει οι αναφορικές προτάσεις. Όλες οι υπόλοιπες είναι επιρρηματικές προτάσεις (δείτε στο 1).

Ειδικές προτάσεις: εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους "ότι", "πως", "που". Μπορεί να είναι αντικείμενο του ρήματος της προηγούμενης πρότασης (π.χ. "Είπε ότι θα φύγει"), υποκείμενο (αν το ρήμα της προηγούμενης πρότασης είναι απρόσωπο ή απρόσωπη έκφραση, π.χ. "Λέγεται ότι θα βρέξει"), επεξήγηση σε έναν όρο της προηγούμενης πρότασης (συχνά σε δεικτική αντωνυμία ουδέτερου γένους, π.χ. "Μας εξήγησε αυτό, ότι ο αγώνας δικαιώνεται"). Πριν από την επεξήγηση μπαίνει κόμμα!

Βουλητικές προτάσεις: Έχουν ανάλογο ρόλο με τις ειδικές. Εισάγονται με το "να", π.χ. "Με παρακίνησε να μιλήσω" (αντικείμενο), "Πρέπει να φύγω" (υποκείμενο), "Με συμβουλεύει αυτό, να προσέχω" (επεξήγηση). Συχνά εισάγονται και με τα "χωρίς να", "αντί να", "από το να" ως συμπλήρωμα πρόθεσης.

Ενδοιαστικές προτάσεις: Εισάγονται με τους ενδοιαστικούς συνδέσμους "μη", "να μη", "μήπως". Λειτουργούν όπως ακριβώς οι προηγούμενες και εξαρτώνται από ρήματα που σημαίνουν φόβο, ανησυχία, δισταγμό (ενδοιασμό). Π.χ. "Φοβάμαι μήπως αρρωστήσει" (αντικείμενο), "Υπάρχει ανησυχία μήπως κοπεί το ρεύμα" (υποκείμενο), "Ομολόγησε τον φόβο του, μήπως αποτύχει" (επεξήγηση).

3) Η πολυσημία της λέξης. Είναι το φαινόμενο κατά το οποίο η ίδια λέξη έχει δύο ή περισσότερες σημασίες, π.χ. "λόγος": "Ο λόγος της γιορτής" (ομιλία), "Ο λόγος της απουσίας" (αιτία), "Έδωσε τον λόγο του" (υπόσχεση), "Ο λόγος είναι ανθρώπινο προνόμιο" (δυνατότητα να μιλά), "Ο ορθός λόγος οδηγεί σε σωστές αποφάσεις" (η λογική σκέψη). Η πολυσημία της λέξης είναι ορατή στην καθημερινή ζωή: στο σχολείο (π.χ. "βάση" στη βαθμολογία, στα μαθηματικά, στη χημεία), στο επάγγελμα (π.χ. "φύλλο" στους βοτανολόγους, στους ζαχαροπλάστες, στους δημοσιογράφους, στους βιβλιοπώλες, στους μαραγκούς, στους χαρτοπαίκτες), στο διαδίκτυο (πλοήγηση, αναζήτηση, πρόσβαση, αργεί να κατέβει...).

Διαβάζω και γράφω:

Ένα χιουμοριστικό επεισόδιο παρεξήγησης με βάση την πολυσημία της γλώσσας.

Είναι απίστευτο τι λογής παρεξηγήσεις είναι δυνατό να προκληθούν λόγω της πολυσημίας μιας λέξης στα πλαίσια της ιδιαιτερότητας της ελληνικής γλώσσας! Μπορεί κανείς να γίνει αυτόπτης μάρτυρας ομηρικών και συγχρόνως ευτράπελων συγκρούσεων της καθημερινότητας, αρκεί να παρατηρήσει τη γύρω του πραγματικότητα.

Για παράδειγμα, όντας πελάτης ενός ιχθυοπωλείου, ενδέχεται να βιώσει τη διένεξη του απλοϊκού ιδιοκτήτη με τη στριφνή και απαιτητική καταναλώτρια που ψάχνει επίμονα φρέσκο ψάρι. Ο μεν, έξαλλος από θυμό για τη δυστροπία της πελάτισσας, εξαπολύει ύβρεις. Η δε, πεισμωμένη και ανυποχώρητη, ξαφνικά εντοπίζει το εμπόρευμα που αναζητά και του λέει: "Βλέπω ότι έχετε μεγάλη γλώσσα". Ο ιχθυοπώλης, παρανοώντας τα λόγια της, προβαίνει σε περαιτέρω προπηλακισμούς, αφήνοντας έκπληκτη την κυρία, η οποία προσβάλλεται και ανταπαντά:"Μάζεψε τη γλώσσα σου!". Την ίδια στιγμή, κάποιος ενοχλημένος περαστικός μονολογεί λέγοντας:"Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει και κόκκαλα τσακίζει"!

4) Με αφορμή τα κείμενα αναφοράς (π.χ. τα κείμενα 1, 2, 3, 5, 6, 8, 9, 10), εξετάζεται το θέμα της γλωσσικής αφομοίωσης, της ξενομανίας, της αναγκαιότητας της γλωσσομάθειας, της γλώσσας των νέων, της τεράστιας σημασίας της κατάκτησης της μητρικής γλώσσας. Στην προσέγγιση αυτή εντάσσεται και η ενασχόληση με τις δραστηριότητες του "Διαβάζω και γράφω" της σ. 44.

5) Παραγωγή λόγου:

Κύριος στόχος της ενότητας είναι η κατανόηση της αξίας της γλώσσας για την επικοινωνία, την ειρηνική - δημιουργική συνύπαρξη και την έκφραση των ανθρώπων. Στα πλαίσια αυτού, εστιάζοντας στη σύνδεση και στα είδη των προτάσεων, επιδιώκεται η ικανότητα δημιουργίας περιόδων και ευρύτερου κειμένου με σαφές και ολοκληρωμένο νόημα. Παράλληλα, τίθενται οι βάσεις για την ορθή χρήση του κόμματος και, γενικότερα, των παύσεων (παραγλωσσικά στοιχεία).

Η αξία της γλώσσας:

~ Αποτελεί όργανο/δίαυλο επικοινωνίας (ανταλλαγή ιδεών, έκφραση συναισθημάτων, πληροφόρηση/ενημέρωση…).

~ Είναι ο κύριος φορέας της ανθρώπινης σκέψης, την οργανώνει, τη μετατρέπει σε συγκροτημένο λόγο και την εκφράζει.

~ Είναι παράγοντας κοινωνικοποίησης, καθώς διασφαλίζει την ουσιαστική επαφή μεταξύ των ανθρώπων.

~ Συντελεί στην ανάπτυξη του πολιτισμού, αφού η πνευματική δημιουργία στηρίζεται σ” αυτή (Γράμματα, Τέχνες, Επιστήμη).

~ Οδηγεί στην επικοινωνία των λαών (αλληλογνωριμία, αλληλεπίδραση, αλληλεγγύη, άρση ρατσιστικών στερεοτύπων, ειρήνη).

~ Παρέχει στο άτομο τη δυνατότητα να καλλιεργήσει και να αναπτύξει τη φιλομάθειά του.

~ Μεταδίδει την παράδοση και αποτελεί φορέα μνήμης (ιστορίας), διατηρώντας την εθνική ταυτότητα και δημιουργώντας την οικουμενική συνείδηση.

~ Φανερώνει την ιδιαιτερότητά του κάθε ατόμου, το προσωπικό του ύφος και τον διαφοροποιεί από τη μάζα.

Το γλωσσικό πρόβλημα σήμερα:

Χαμηλή ποιότητα στον λόγο (συχνά φτωχός, ανούσιος ή και χυδαίος λόγος)

και υποβάθμιση της γλώσσας λόγω της κρίσης θεσμών και αξιών (π.χ. οικογένειας, εκπαίδευσης, δημοκρατίας, ανθρωπιστικής παιδείας) που πλήττει τη γλωσσική μας επικοινωνία.

Προβλήματα γλώσσας:

° Λεξιπενία, φτωχό λεξιλόγιο

° Βαρβαρισμοί (γραμματικά λάθη)

° Σολοικισμοί (Συντακτικά λάθη)

° Αδυναμία ακριβούς διατύπωσης, λόγος αποσπασματικός, άχρωμος

° Βωμολοχίες, ροπή προς τη χυδαιότητα

° Περιορισμός ζωντανού, πηγαίου, γνήσια αυθόρμητου προφορικού λόγου (κωδικοποιημένη χρήση της γλώσσας - στερεότυπες ανούσιες εκφράσεις - μαζοποίηση, π.χ. χρήση greeklish - γλωσσικό συνοθύλευμα)

° Καταιγισμός ξένων λέξεων (ξενομανία)

Αίτια της γλωσσικής κρίσης:

~ Η παιδεία έχει χάσει το ανθρωπιστικό της περιεχόμενο (έμφαση στον τεχνικό πολιτισμό/προσανατολισμό σε βάρος του πνευματικού).

~ Η άκριτη υιοθέτηση ξένων λέξεων (αρνητική θεώρηση παγκοσμιοποίησης).

~ Η εικόνα - ήχος (ΜΜΕ και κυρίως τηλεόραση και διαδίκτυο) απομακρύνει από τον γραπτό λόγο (π.χ. βιβλίο) και τη γνωριμία με τη γλώσσα, ενώ προσφέρει συχνά χαμηλού γλωσσικού επιπέδου ερεθίσματα.

~ Η μαζοποίηση και η συνθηματολογία (οι άνθρωποι μαζεύονται στις πόλεις και λειτουργούν ομοιόμορφα, χωρίς ξεχωριστή ταυτότητα. Δεν υπάρχει διάλογος).

~ Εκχυδαϊσμός και εκβαρβαρισμός της γλώσσας στην πολιτική και στη διαφήμιση, η οποία στηρίζει τη λειτουργία της και την αποτελεσματικότητά της στον λόγο – σλόγκαν και στη μηχανική επανάληψή του.

~ Η οικονομία του χρόνου.

Μέτρα – Προτάσεις:

^ Αναβάθμιση της γλωσσικής διδασκαλίας στα σχολεία και γόνιμη σύνδεση της Νέας Ελληνικής με την Αρχαία Ελληνική γλώσσα.

^ Σωστή χρήση του λόγου των ΜΜΕ και ανάδειξη του Τύπου και της τηλεόρασης σε μέσο κατάλληλης γλωσσικής αγωγής.

^ Δραστηριοποίηση των πνευματικών ανθρώπων, αλλά και των ειδικών φορέων (π.χ. εκπαιδευτικών θεσμών) για τη γλωσσική καλλιέργεια.

^ Λήψη μέτρων από την Πολιτεία για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας (π.χ δημιουργία λειτουργικών βιβλιοθηκών).

^ Συμβολή της οικογένειας με την παροχή υψηλών προτύπων και αξιών και την προσπάθειά της να πείσει το παιδί να διαβάζει.

ΣΤΟΧΟΣ: Η γλωσσική ευαισθητοποίηση όλων μας.

Γλωσσομάθεια:

Η σπουδή της γλώσσας ξένων λαών, η εκμάθηση μίας ή περισσότερων ξένων γλωσσών.

Η αναγκαιότητα της γλωσσομάθειας:

~ Η πολυπολιτισμικότητα των σύγχρονων κοινωνιών και η ανάγκη επαφής, συνεννόησης και ενεργοποίησης των μελών τους.

~ Η εκμηδένιση των αποστάσεων και η συνεχής επικοινωνία με αλλόγλωσσους διά ζώσης ή εξ αποστάσεως. Έτσι, επιτυγχάνεται η γνωριμία με τη νοοτροπία, την κουλτούρα ενός λαού και διασφαλίζεται η άρση των εθνικιστικών στερεοτύπων και η ομαλή συμβίωση.

~ Η ραγδαία ανάπτυξη των επιστημών και της τεχνολογίας, καθώς στηρίζονται σε έναν διεθνή γλωσσικό κώδικα.

~ Ο οικονομικός και πολιτικός ανταγωνισμός ή η συνεργασία σε τοπικό και διεθνές πλαίσιο, που επιβάλλει κοινή γλώσσα.

~ Η επαγγελματική αποκατάσταση, που απαιτεί ως απαραίτητο εφόδιο την ουσιαστική γνώση και την πιστοποίηση της γλωσσομάθειας.

~ Η ανάγκη εύκολης πρόσβασης στην ξένη βιβλιογραφία, που εντάσσεται π.χ. στις απαιτήσεις της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.

~ Η επίσκεψη σε ξένες χώρες στα πλαίσια του τουρισμού, της επαγγελματικής δοσοληψίας ή της εκπαιδευτικής διαδικασίας /δραστηριότητας.

~ Η πνευματική καλλιέργεια του ατόμου και η ανάπτυξη της κριτικής του ικανότητας.

Άρθρο - Υπόδειγμα:

Η αξία της γλώσσας

Η γλώσσα είναι ζωτικής σημασίας για κάθε άτομο και σύνολο, καθώς συμβάλλει στην προσωπική συγκρότηση, στην επικοινωνία με τους άλλους, στην ατομική και συλλογική βελτίωση σε καίριους και ποικίλους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας.

Κατ'αρχάς, δίνει τη δυνατότητα στο άτομο να αναπτύξει τη διάνοιά του και να έρθει σε επαφή με τον περίγυρό του, εκφράζοντας εύστοχα τις σκέψεις και τα συναισθήματά του. Έτσι, με την καλλιέργεια της γλωσσικής του ικανότητας μπορεί να δημιουργεί ουσιαστικές διαπροσωπικές σχέσεις, εξωτερικεύοντας τον εσωτερικό του κόσμο και σταδιακά εντάσσοντας τον εαυτό του στην ομάδα.

Επίσης, μέσω του γλωσσικού κώδικα ανταλλάσσει ιδέες με τους συνανθρώπους του, διευρύνει τους πνευματικούς του ορίζοντες και συγχρόνως συμβάλλει στην ομαδική πρόοδο.

Κατά συνέπεια, τα οφέλη από τη γλώσσα είναι μοναδικά, καθώς αυτή είναι μια δύναμη που, επιπλέον, επιτρέπει στον άνθρωπο να συμμετάσχει σε κοινές δραστηριότητες, να ενημερώνει και να ενημερώνεται για ποικίλα θέματα της καθημερινής ζωής, αλλά και να γνωρίσει την ιστορία του είδους του.

Παράλληλα, η γλώσσα συνιστά δύναμη και για το σύνολο της κοινωνίας, εφόσον είναι φορτωμένη με τον πολιτισμό της και με την πάροδο του χρόνου αναπλάθεται, ωριμάζει και βοηθά στην εξέλιξη των επιστημών, των Τεχνών, των Γραμμάτων και των επαγγελμάτων. Έτσι, πλούσιες σημασιολογικά φορτισμένες λέξεις συνοδεύουν κάθε καινούρια κατάκτηση.

Εξάλλου, την αξία της σε συλλογικό επίπεδο αποκαλύπτει η επαφή μεταξύ χωρών, λαών και ηπείρων, δίνει τη δυνατότητα για τη σύναψη φιλικών διακρατικών και διανθρώπινων σχέσεων, διασφαλίζοντας την ειρήνη και την ευημερία.

Επομένως, η γλώσσα δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την προσωπική και συλλογική γόνιμη παρουσία με τη σφραγίδα της ανεπτυγμένης κοινωνικότητας, του διαλόγου, της γνώσης, της εξέλιξης, του πολιτισμού .

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

http://users.sch.gr /

https://e-didadkalia.blogs ]

Ενότητα 1 Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Sat, 07 Sep 2024 13:22:57 +0300

Ενότητα 1 Η ΕΛΛΑΔΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

Σχολιασμός:

Στα εισαγωγικά κείμενα της ενότητας (1-4) αναγνωρίζουμε το θεματικό άξονα στον οποίο κινούνται (η Ελλάδα στον κόσμο), το κειμενικό είδος στο οποίο ανήκουν (κείμενο 1: ιστορικό-επιστημονικό, κείμενο 2: λογοτεχνικό, κείμενο 3: δημοσιογραφικό-άρθρο, κείμενο 4: πολυτροπικό-σκίτσο), την άποψη που παρουσιάζουν για την Ελλάδα (θετική ή αρνητική) και το ύφος του λόγου τους (απλό ή σύνθετο, τυπικό ή οικείο). Στα πλαίσια του ύφους κάνουμε σύντομη αναφορά στην παρατακτική και υποτακτική σύνδεση, στο ασύνδετο σχήμα, στον μακροπερίοδο και μικροπερίοδο λόγο, στο λεξιλόγιο (απλό, λόγιο, χρήση ειδικής ορολογίας).

Προχωράμε στην αναλυτική αναφορά και βαθιά μελέτη του ασύνδετου σχήματος και της παρατακτικής και υποτακτικής σύνδεσης με βάση τα κείμενα αναφοράς του σχολικού εγχειριδίου (π.χ. 1-4, 5, 7) και την Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Σύνδεση προτάσεων, σ. 145-152).

Διαπιστώνουμε ότι οι διάφοροι τρόποι σύνδεσης των προτάσεων (ασύνδετο σχήμα, παράταξη, υπόταξη) αποτελούν επιλογές του συντάκτη ενός κειμένου ή του προφορικού λόγου, με συγκεκριμένες συνέπειες στο ύφος του λόγου αυτού.

Ειδικότερα:

Η παρατακτική σύνδεση των προτάσεων διασφαλίζει έναν άμεσο, απλό (λιτό), εύληπτο λόγο, έναν τόνο οικείο με στοιχεία προφορικότητας.

Η υποτακτική σύνδεση των προτάσεων κάνει τον λόγο επίσημο, τυπικό, δυσνόητο, σύνθετο και χρησιμοποιείται συχνά σε ακαδημαϊκά είδη λόγου (δοκίμιο) και άρθρα (επιστημονικά και μη).

Το ασύνδετο σχήμα προσδίδει στο λόγο έμφαση, ένταση, ζωντάνια, παραστατικότητα, τον πυκνώνει και τον χρωματίζει συναισθηματικά.

Με την παρατακτική σύνδεση συμπορεύεται και ο μικροπερίοδος λόγος (συχνές τελείες, προτάσεις χωρίς πολλούς προσδιορισμούς, δηλαδή χωρίς δευτερεύοντες όρους ή με ελάχιστους απ'αυτούς και συνήθως χωρίς υποτακτική σύνδεση προτάσεων). Άρα, και αυτός προσφέρει απλό και εύληπτο λόγο.

Με την υποτακτική σύνδεση συμπορεύεται ο μακροπερίοδος λόγος, ο οποίος, όπως και η υπόταξη, κάνει το ύφος πιο σύνθετο και δυσνόητο, ιδιαίτερα όταν μέσα σ'αυτόν υπάρχουν πολλές δευτερεύουσες προτάσεις.

α) Παρατακτική σύνδεση προτάσεων: Με τους παρατακτικούς συνδέσμους (και, αλλά, ή, κ.ά.) συνδέονται όμοιοι όροι, όμοιες προτάσεις. Έτσι, συνδέεται μία κύρια με μία άλλη κύρια πρόταση ή μία δευτερεύουσα με μία άλλη (όμοια) δευτερεύουσα πρόταση. Π.χ. "Θαύμασα τον Παρθενώνα και βρήκα τον χρυσό κανόνα.".

β) Υποτακτική σύνδεση προτάσεων: Με τους υποτακτικούς συνδέσμους και με τις αναφορικές ή ερωτηματικές αντωνυμίες και τα αντίστοιχα επιρρήματα ενώνεται μια κύρια με μία δευτερεύουσα πρόταση ή δευτερεύουσες προτάσεις μεταξύ τους (ανόμοιες). Π.χ. "Εάν κοιτάξετε τις εικόνες των ελληνικών ναών, θα δείτε πόσο όμορφη ήταν η τέχνη των Ελλήνων.", "Όταν ήρθε και ξεκουράστηκε, άρχισε να μελετά.".

γ) Ασύνδετο σχήμα: Όμοιοι όροι ή όμοιες προτάσεις χωρίζονται με κόμμα. Π.χ. "Ένας αστός ξεκίνησε με μία βαλίτσα, γύρισε χώρες μακρινές, μάζεψε εμπειρίες.".

Προσοχή!!!

Μαθαίνουμε καλά τους παρατακτικούς συνδέσμους και τα είδη τους. Επίσης, σε μια πρώτη φάση μαθαίνουμε να ξεχωρίζουμε τους υποτακτικούς συνδέσμους (ότι, πως, όταν, γιατί, αν και, για να, ώστε, κ.ά.), τις ερωτηματικές και αναφορικές αντωνυμίες (που, ο οποίος, όποιος, ποιος, πόσος, κ.α.) και τα ερωτηματικά και αναφορικά επιρρήματα (πώς, πού, πόσο, όπως, όπου, κ.ά.), ώστε να είμαστε σε θέση να αναγνωρίζουμε την υπόταξη. Σε βάθος χρόνου θα ασχοληθούμε διεξοδικά με όλα τα είδη των δευτερευουσών προτάσεων και θα έχουμε την ευκαιρία να εμπεδώσουμε την υποτακτική σύνδεση των προτάσεων και την χρήση αυτών.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΔΕΣΜΩΝ

Α. Παρατακτικοί

Συμπλεκτικοί: και/κι, ούτε, μήτε (και ουδέ, μηδέ σε παλαιότερα κείμενα)
Διαχωριστικοί: ή, είτε (ούτε, μήτε)
Αντιθετικοί: αν και, αλλά, μα, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, μολονότι, μόνο (που), όχι μόνο...αλλά και (επιδοτική σύνδεση)
Συμπερασματικοί: λοιπόν, ώστε, άρα, επομένως, οπότε
Επεξηγηματικός: δηλαδή

Προσοχή!!!

Οι σύνδεσμοι αν και, ενώ, μολονότι, ώστε είναι παρατακτικοί μόνο στην αρχή περιόδου ή ημιπεριόδου (δηλαδή μόνο αν προηγείται τελεία ή άνω τελεία).

Β. Υποτακτικοί

Ειδικοί: πως, που, ότι
Χρονικοί: όταν, ενώ, καθώς, αφού, αφότου, πριν (πριν να), μόλις, προτού, ώσπου, ωσότου
Αιτιολογικοί: γιατί, επειδή, αφού, τι (ποιητικό)
Υποθετικοί: αν/εάν, άμα
Τελικοί: να, για να
Αποτελεσματικοί: ώστε (να), που
Εναντιωματικοί / παραχωρητικοί: αν και, ενώ, μολονότι
Ενδοιαστικοί (ή διστακτικοί): μη(ν), μήπως
Βουλητικός: να

¶ Συνδετικές λέξεις στην υποτακτική σύνδεση:

~ υποτακτικοί σύνδεσμοι, π.χ. όταν, ότι, γιατί, αν…

~ συνδεσμικές φράσεις, π.χ. την ώρα που, κάθε φορά που, εκεί που

~ αναφορικές αντωνυμίες, π.χ. όποιος, όσος, ό,τι, ο οποίος, που

~ αναφορικά επιρρήματα, π.χ. όπου, όπως, που, όσο

~ ερωτηματικές αντωνυμίες, π.χ. ποιος, τι, πόσος

~ ερωτηματικά επιρρήματα, π.χ. πού, πώς, πότε, πόσο

Κάνουμε εφαρμογή όλων των παραπάνω μελετώντας την άσκηση της σελίδας 15 του σχολικού βιβλίου και διακρίνουμε το απλό ή το σύνθετο ύφος των αποσπασμάτων με κριτήριο το ασύνδετο σχήμα, την παράταξη ή την υπόταξη, τον μικροπερίοδο ή μακροπερίοδο λόγο που τα χαρακτηρίζει. Όλα τα χωρία προέρχονται από τα κείμενα αναφοράς που πραγματευτήκαμε. Προσοχή! Το ύφος που αποκτά ο λόγος με την παράταξη, την υπόταξη και το ασύνδετο σχήμα αναφέρεται και στο φυλλάδιο "Ν. Γλώσσα - Ν. Κείμενα" που έχει δοθεί.

Στη συνέχεια θα εξετάσουμε τον τρόπο σύνθεσης μιας ερευνητικής εργασίας και την επιλογή της λέξης με κριτήριο το είδος του κειμένου, το πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο χρησιμοποιείται η λέξη αυτή, τον πομπό (ποιος μιλά), τον δέκτη (σε ποιον απευθύνεται). Με λίγα λόγια, λαμβάνουμε υπόψη μας την επικοινωνιακή περίσταση/πλαίσιο και το είδος του κειμένου που θέλουμε να συντάξουμε. Κατόπιν, με βάση τα κείμενα του σχολικού εγχειριδίου (π.χ. κείμενο 13), αλλά και τα "Ακούω και Μιλώ" και "Διαβάζω και Γράφω" (σελίδες 25-27), θα προβούμε σε δραστηριότητες παραγωγής λόγου, αφού πρώτα αρχίσουμε την ενασχόλησή μας με την εύρεση συνωνύμων και αντωνύμων.

Παραγωγή λόγου:

Τουρισμός: η προσωρινή μετακίνηση ατόμων ή ομάδων από τον τόπο διαμονής τους σε άλλες περιοχές (της χώρας ή του εξωτερικού), με στόχο την επίσκεψη αξιοθέατων και γενικότερα την αναψυχή ή κάποιο ειδικό σκοπό. Αποτελεί μια ιδιαίτερα επικερδή δραστηριότητα για τη χώρα μας και απαιτεί την ύπαρξη και εύρυθμη λειτουργία σημαντικών υποδομών, καθώς για την ομαλή πραγματοποίησή του συνδράμουν τουριστικά γραφεία, ξενοδοχειακές μονάδες ή άλλου είδους χώροι φιλοξενίας, αεροπορικές και ναυτιλιακές εταιρείες κ.λπ.

^ Πόλοι έλξης:

~ Η φύση αποτελεί τον κύριο πόλο έλξης των επισκεπτών, µέσα από τον πλούτο και την ποικιλία της, συνεπικουρούµενη από έντονα πολιτισµικά στοιχεία που διατηρούν σε µεγάλο βαθµό την αυθεντικότητά τους.

~ Οι παρεχόµενες τουριστικές υπηρεσίες εστιάζονται στη λειτουργία κυρίως υποστηρικτικών δοµών, όπως είναι τα τουριστικά γραφεία ή τα κέντρα πληροφόρησης και διαφήμισης, που εγγυώνται υψηλές προδιαγραφές άνεσης και αξιοπιστίας. Ιδιαίτερο πόλο έλξης αποτελεί η μεσογειακή / ελληνική παραδοσιακή κουζίνα.

~ Αξιοποίηση της ιστορίας, του πολιτισµού και του πλούσιου φυσικού περιβάλλοντος:

Διεύρυνση των επιλογών εναλλακτικού τουρισμού.

~ Γενικότερες επιλογές για τους επισκέπτες: συνεδριακά κέντρα, υδροθεραπευτήρια, γήπεδα (π.χ. mini football, golf), πισίνες, πίστες αναρρίχησης, παγοδρόµια, σκοπευτήρια, ιππικούς οµίλους, υδάτινα πάρκα (water parks) κ.λπ. Εκµάθηση σπορ (ιππασία, σκι, κολύµπι, αναρρίχηση...)

~ Ιδιαίτερη γεωγραφική θέση - ιδανικός τουριστικός προορισμός, καθώς συνδυάζει το θερμό μεσογειακό κλίμα, σχετικά ήπιους χειμώνες, εκατοντάδες νησιά, ηπειρωτικούς προορισμούς.

~ Η ξεχωριστή ιστορία της χώρας με τα ένδοξα μνημεία πολιτισμού.

~ Η εμπειρία των Ελλήνων στην παροχή τουριστικών υπηρεσιών και οι υπάρχουσες δομές επιτρέπουν στη χώρα να είναι εξαιρετικά ανταγωνιστική σε σχέση με άλλους τουριστικούς προορισμούς.

~ Η φιλειρηνική/φιλόξενη στάση της χώρας και η ποιότητα του πολιτισμού της δημιουργούν ένα θετικό κλίμα απέναντί της σε παγκόσμιο επίπεδο.

^ Τα οφέλη του τουρισμού για τη χώρα:

- Σημαντικότατη πηγή οικονομικών εσόδων για τη χώρα, στηρίζοντας επί της ουσίας όχι μόνο τις αμιγώς τουριστικές επιχειρήσεις, αλλά και την τοπική οικονομία και τις μικρές τοπικές επιχειρήσεις των τουριστικών περιοχών, προσφέροντας χιλιάδες θέσεις εργασίας.

- Επιτρέπει την άμεση επικοινωνία με πολίτες άλλων εθνοτήτων που έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τις ιδιαιτερότητες του μεσογειακού τρόπου ζωής, την ομορφιά του τόπου και των ανθρώπων. Οι Έλληνες έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν και να εκτιμήσουν τους τρόπους άλλων εθνοτήτων.

- Το άτομο έχει την ευκαιρία να απομακρυνθεί για λίγο από την καθημερινότητα και να ανανεωθεί ψυχικά, γνωρίζοντας παράλληλα νέους τόπους και νέους ανθρώπους (απομάκρυνση ρατσιστικών αντιλήψεων).

^ Προτάσεις:

~ Οι παρεχόμενες τουριστικές υπηρεσίες να διατηρούν τη ζητούμενη ποιότητα και να μη βασίζονται σε μια κερδοσκοπική διάθεση εκμετάλλευσης των τουριστών. Έλεγχοι από τα αρμόδια όργανα, προκειμένου να αποτρέπονται φαινόμενα αισχροκέρδειας.

~ Σχεδιασμός ανάπτυξης των αναγκαίων υποδομών, ώστε ο τομέας του τουρισμού να εκσυγχρονίζεται διαρκώς και να καλύπτει κατά τρόπο ανταγωνιστικό τις απαιτήσεις των επισκεπτών της χώρας.

~ Προκειμένου η ενασχόληση με τον τουρισμό να μην εξαρτάται μόνο από τους επισκέπτες της θερινής περιόδου, θα πρέπει να υπάρξει ο κατάλληλος σχεδιασμός για την ανάπτυξη και του χειμερινού τουρισμού, που θα βασίζεται σε άλλες δραστηριότητες και όχι κατ’ ανάγκη στις θαλάσσιες, όπως γίνεται το καλοκαίρι.

~ Τα ιστορικά μνημεία, οι παραδοσιακοί συνοικισμοί και ο ιδιαίτερος χαρακτήρας κάθε περιοχής να προφυλάσσονται τόσο από τις οικοδομικές παρεμβάσεις όσο και από τη μόλυνση, συχνό απότοκο των πολυάριθμων επισκεπτών. Το οικονομικό κέρδος είναι σημαντικό, αλλά δεν θα πρέπει να τους εξωθεί στην εμπορευματοποίηση.

~ O Εναλλακτικός Τουρισμός προσφέρει μεγάλη ποικιλία δραστηριοτήτων, παρέχει τη δυνατότητα εναλλαγής παραστάσεων - παραλία, βουνό, θάλασσα, δάση, ποτάμια, λίμνες, χωριά - διαφορετικούς τρόπους αναψυχής και διασκέδασης, αλλά και εκπαίδευσης.

Εναλλακτικές μορφές τουρισμού (τουρισμού τεσσάρων εποχών):

Οικοτουρισμός (ο τουρισμός στον οποίο οι δραστηριότητες των τουριστών γίνονται στο φυσικό περιβάλλον, αλλά χωρίς να το βλάπτουν ή να οχλούν τα ενδιαιτήματα, δηλαδή τις βιοκοινότητες των ζωικών και φυτικών ειδών.), Αθλητικός & Τουρισμός περιπέτειας, Περιήγηση στα εθνικά πάρκα, Πολιτιστικός Τουρισμός, Θρησκευτικός τουρισμός, Ιαματικός τουρισμός, Θαλάσσιος Τουρισμός (το σύνολο της οργανωμένης τουριστικής δραστηριότητας που στον θαλάσσιο χώρο μιας περιοχής υποδοχής τουριστών, π.χ. καταδυτικός), Αγρο(το)τουρισμός (μορφή ήπιου τουρισμού, κατά την οποία οι επισκέπτες μένουν σε αγρόκτημα και συμμετέχουν σε αγροτικές εργασίες.), Γαστρονομικός Τουρισμός, Οινοτουρισμός, Συνεδριακός τουρισμός, Θεματικά πάρκα (ένας συνήθως τεράστιος χώρος που φιλοξενεί εγκαταστάσεις με ψυχαγωγικές δραστηριότητες είτε απλές είτε και υψηλής αδρεναλίνης, με σκοπό την ψυχαγωγία διαφόρων ομάδων ανθρώπων (στο εξωτερικό η Eurodisney στη Γαλλία).

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

http://users.sch.gr/ ]

Ενεργητική/παθητική σύνταξη, Παρατακτική/υποτακτική σύνδεση, Ευθύς/πλάγιος λόγος, Μικροπερίοδος/μακρoπερίοδος λόγος, Ύφος κειμένου

Sat, 07 Sep 2024 13:23:34 +0300

**Ενεργητική και παθητική σύνταξη

- Η ενεργητική σύνταξη δίνει έμφαση στο υποκείμενο που ενεργεί και ύφος ζωντανό, άμεσο, απλό, παραστατικό, με σαφή νοήματα. Π.χ. "Τα ΜΜΕ παραπληροφορούν το κοινό."

- Η παθητική σύνταξη δίνει έμφαση στην πράξη, στο αποτέλεσμα της ενέργειας και ύφος τυπικό, απρόσωπο, επίσημο, σοβαρό, πολύπλοκο. Π.χ. "Το κοινό παραπληροφορείται από τα ΜΜΕ."

Μόνο τα ρήματα της Ενεργητικής και της Παθητικής διάθεσης μπορούν να μετατραπούν από Ενεργητική σε Παθητική σύνταξη και αντίστροφα.

Ενεργητική διάθεση: Όταν το ρήμα ενεργεί και η ενέργεια είτε μεταβαίνει σε αντικείμενο/α (μεταβατικό) είτε δε μεταβαίνει (αμετάβατο). Π.χ. Ο δάσκαλος μάς έδωσε βιβλία. (μεταβατικό)

Εργάζεται ακατάπαυστα. (αμετάβατο)

Από τα ρήματα της Ενεργητικής διάθεσης ΜΟΝΟ τα μεταβατικά μπορούν να μετατραπούν σε Παθητική σύνταξη.

Παθητική διάθεση: Όταν το υποκείμενο δέχεται ενέργεια από κάποιον/ κάτι άλλο. Π.χ. Η γη θερμαίνεται από τον ήλιο. Το σκαρί σάπισε από την αχρηστία.

Για να μεταφέρω ένα ρήμα από την Ενεργητική στην Παθητική σύνταξη:

Μετατρέπω το αντικείμενο της Ενεργητικής σε υποκείμενο της Παθητικής διάθεσης.
Αν υπάρχουν δύο αντικείμενα (το άμεσο και το έμμεσο), μετατρέπω το άμεσο σε υποκείμενο.
Μετατρέπω το υποκείμενο της Ενεργητικής σε ποιητικό αίτιο της Παθητικής.
Τοποθετώ το ρήμα στον ίδιο χρόνο, στην Παθητική φωνή, ώστε να συμφωνεί στο πρόσωπο με το νέο υποκείμενο.

Π.χ. Μας δίδαξε γραμματική και συντακτικό.

Δίδαξε = ρήμα ενεργητικής φωνής και διάθεσης

(Αυτός = εννοείται υποκείμενο)

Μας = άμεσο αντικείμενο

Γραμματική και συντακτικό = έμμεσα αντικείμενα

Μετατροπή: Διδαχτήκαμε γραμματική και συντακτικό (από αυτόν).

Αποθετικά είναι τα ρήματα που απώθησαν ή πιο σωστά δεν εμφάνισαν εξαρχής Ενεργητική φωνή στη μορφολογία τους. Υπάρχουν τόσο μεταβατικά όσο και αμετάβατα αποθετικά.

Η μετατροπή στην Παθητική Σύνταξη γίνεται με την προσθήκη των βοηθητικών ρημάτων είμαι/ γίνομαι και τη χρήση του ρηματικού επιθέτου που παράγεται από το αποθετικό.

Π.χ. °Αντιλαμβάνομαι την κρισιμότητα της κατάστασης.

Μετατροπή: Η κρισιμότητα της κατάστασης γίνεται αντιληπτή (από/σε εμένα).

°Τον σέβονται όλοι. Μετατροπή: Είναι σεβαστός από όλους/ σε όλους*.

**Παρατακτική και υποτακτική σύνδεση

Παρατακτική σύνδεση προτάσεων:

Πρόκειται για σύνδεση όμοιων προτάσεων (κύριας με κύρια, δευτερεύουσας με όμοια δευτερεύουσα).

Χρησιμοποιούνται οι παρατακτικοί σύνδεσμοι:

^ Συμπλεκτικοί: και (κι), ούτε, μήτε, ουδέ, μηδέ

^ Αντιθετικοί: αλλά, μα, παρά, όμως, ωστόσο, μόνο

^ Διαζευκτικοί ή διαχωριστικοί: ή, είτε

^ Αποτελεσματικοί ή συμπερασματικοί: ώστε, άρα, επομένως, λοιπόν, που.

Κύριες – Δευτερεύουσες προτάσεις (συνοπτικά)

Κύριες / ανεξάρτητες προτάσεις: είναι οι προτάσεις που δεν εξαρτώνται από άλλες προτάσεις και έχουν αυτοτελές νόημα, π.χ. Οι Έλληνες είναι ένας περήφανος λαός .

Δευτερεύουσες / εξαρτημένες προτάσεις: είναι αυτές που συμπληρώνουν το νόημα μιας άλλης πρότασης και εξαρτώνται από αυτήν, π.χ. Όταν κατάλαβα τα σχέδιά του, ήταν πια πολύ αργά.

Υποτακτική Σύνδεση προτάσεων: Πρόκειται για σύνδεση κύριας και δευτερεύουσας πρότασης ή ανόμοιων μεταξύ τους δευτερευουσών προτάσεων. Χρησιμοποιούνται οι υποτακτικοί σύνδεσμοι, οι αναφορικές και ερωτηματικές αντωνυμίες, τα αναφορικά και ερωτηματικά επιρρήματα:

Ονοματικές δευτ. προτάσεις:

√ Ειδικές: ότι, που, πως (π.χ. Είπε ότι θα φύγει)

√ Βουλητικές: να (π.χ. Θέλω να διαβάσω)

√ Ενδοιαστικές: μήπως, μη(ν), να μη(ν) (π.χ. Υπάρχει φόβος μήπως ξεσπάσει πόλεμος)

√ Πλάγιες ερωτηματικές:

-Ολικής άγνοιας: αν, μη, μήπως, μη τυχόν (μονολεκτική απάντηση, π.χ. Θα έρθεις;)

-Μερικής άγνοιας: ερωτηματικές αντωνυμίες και ερωτηματικά επιρρήματα (αναλυτική απάντηση, π,χ, Τι είναι ο ρατσισμός;)

√ Αναφορικές (εν μέρει): αναφορικές αντωνυμίες, όπως είναι: οποίος, όσος, όποιος, ό,τι, που (π.χ. Ό,τι έκανες είναι σωστό.)

Επιρρηματικές δευτ. προτάσεις:

√ Τελικές: για να, να (π.χ. Δουλεύω για να ζήσω.)

√ Αιτιολογικές: γιατί, επειδή, διότι, που αφού, εφόσον, μια και, μια που, καθώς, καθόσον, καθότι (π.χ. Πέτυχε, διότι δούλεψε σκληρά.)

√ Χρονικές:

Ταυτόχρονο: όταν, σαν ενώ, ενόσω, καθώς, όποτε, όσο

Προτερόχρονο: όταν, σαν, καθώς, αφού, αφότου, όποτε, μόλις, άμα

Υστερόχρονο: πριν (να), προτού (να), ωσότου (να), ώσπου (να), όταν, σαν, όποτε

√ Υποθετικές: αν, εάν, άμα, αν τυχόν, σε περίπτωση που

√ Αποτελεσματικές (ή συμπερασματικές): ώστε, που, ώστε να, που να, να, για να (Μελετά, ώστε να εισαχθεί στο πανεπιστήμιο.)

√ Εναντιωματικές: αν και, ενώ, μολονότι, μόλο που, παρόλο που, παρά το ότι, παρότι, παρά το γεγονός κ.λπ. (π.χ. Αν και έβρεχε, δεν πήρα ομπρέλα.)

√ Παραχωρητικές: και αν, και να, και…να, που να, να, ας…και, ακόμη κι αν, κι αν, και ας, όσο και να (π.χ. Και να βρέξει, θα πάμε εκδρομή.)

- Ο παρατακτικός λόγος είναι απλός, λιτός, γοργός, κοφτός, εύληπτος. Προσδίδει ζωντάνια, αμεσότητα, οικειότητα, σαφήνεια. Συχνά, όμως δε δίνει το βάθος του μηνύματος, π.χ. "Ο άνθρωπος ζει και εξελίσσεται".

- Ο υποτακτικός λόγος είναι πυκνός, σύνθετος, επίσημος, σοβαρός, δυσνόητος, τυπικός. Αποτελεί δείγμα βαθιάς γνώσης χρήσης της γλώσσας, ιδιαίτερα η διαδοχική υπόταξη, π.χ. "Ο άνθρωπος προοδεύει, εφόσον προσπαθεί καθημερινά να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που συναντά".

**Ευθύς και πλάγιος λόγος

-- Ο ευθύς λόγος προσδίδει ζωντάνια, αμεσότητα, παραστατικότητα, οικειότητα, βοηθά τον αναγνώστη να βιώσει όσα αναφέρονται, ελκύει το ενδιαφέρον του, σπάει τη μονοτονία του λόγου. Π.χ. "Θα έρθω", είπε. Όταν σε ένα κείμενο ή σε μια διήγηση αναφέρονται ακριβώς τα λόγια που είπε κάποιος, τότε λέμε ότι αποδίδονται σε Ευθύ Λόγο.

– Ο πλάγιος λόγος είναι έμμεσος και εκφράζει την αποστασιοποίηση του συγγραφέα από τα λόγια που αναφέρει και από τον αναγνώστη. Από την άλλη, αποδυναμώνει την πειστικότητα του λόγου εξαιτίας της έλλειψης της ζωντάνιας του ευθέος λόγου, εφόσον δεν πρόκειται για αυτούσια μεταφορά της αυθεντικής δήλωσης. Ακολουθεί μετά από λεκτικά (λέω, ισχυρίζομαι..., αισθητικά (αισθάνομαι, αντιλαμβάνομαι...) και γνωστικά (γνωρίζω...) ρήματα. Π.χ. "Είπε ότι θα έρθει."

Κατά τη μετατροπή του λόγου από ευθύ σε πλάγιο γίνονται οι παρακάτω αλλαγές:

- Προσθήκη ονομάτων στα πρόσωπα, π.χ. "Ο Γιώργος είπε…"

- Χρήση συνδέσμων για την ένωση των προτάσεων, π.χ. "ότι"

- Χρήση ρημάτων εξάρτησης, όπως "ρώτησε / ρωτά", "απάντησε / απαντά", "είπε / λέει", '

ανέφερε / αναφέρει" κ.ά.

- Μετατροπή των κύριων προτάσεων σε εξαρτημένες, π.χ. "Οι διακοπές μου άρχισαν", είπε η Κατερίνα.: "Η Κατερίνα είπε ότι οι διακοπές της άρχισαν"

- Αλλαγή του προσώπου των ρημάτων από πρώτο ή δεύτερο σε τρίτο (π.χ. ήθελα, μου → ήθελε, της)

- Παράλειψη εισαγωγικών και παύλας

- Μερικές φορές, αλλαγή του χρόνου του ρήματος (π.χ. πήραν → είχαν πάρει)

- Αλλαγή χρονικών επιρρημάτων και αντωνυμιών, π.χ.

εγώ - αυτός

αυτός - εκείνος

τώρα – τότε

αύριο – την επόμενη μέρα

σήμερα – την ίδια μέρα

χθες – την προηγούμενη ημέρα

αυτή τη στιγμή – εκείνη τη στιγμή

**Μικροπερίοδος και μακροπερίοδος λόγος

- Ο μικροπερίοδος λόγος προσδίδει αμεσότητα, οικειότητα, ζωντάνια, παραστατικότητα, σαφήνεια και προφορικότητα στο ύφος του συγγραφέα. Είναι γοργός, κοφτός, δηλώνει αυθορμητισμό. Π.χ. "Ο ήλιος φωτίζει τη γη."

- Ο μακροπερίοδος λόγος προσδίδει σοβαρότητα, επισημότητα, συνθετότητα στο ύφος του συγγραφέα. Δείχνει άριστη γνώση της γλώσσας. Π.χ. "Ο λαμπερός και ζωογόνος ήλιος, το φωτεινότερο αστέρι, φωτίζει και θερμαίνει την ετερόφωτη γη."

**Ύφος κειμένου

Για να αξιολογήσουμε το ύφος ενός κειμένου, ελέγχουμε:

- τη σύνδεση των προτάσεων (παρατακτική, υποτακτική, ασύνδετο, πολυσύνδετο)

- τον μικροπερίοδο ή μακροπερίοδο λόγο

- τα σχήματα λόγου

- τα σημεία στίξης

- τα ρηματικά πρόσωπα

- τις εγκλίσεις

- το λεξιλόγιο (λαϊκό, λόγιο, ειδικό, επιστημονικό)

- την επικράτηση ονοματικών συνόλων (επίσημο ύφος) ή ρηματικών (απλό, οικείο)

- την αναφορική ή ποιητική χρήση της γλώσσας

- την ενεργητική ή παθητική σύνταξη

- τον επικοινωνιακό στόχο του συγγραφέα (ενημέρωση, προτροπή, χιούμορ, συμβουλή...)

- το είδος του κειμένου (άρθρο, δοκίμιο, ομιλία, επιστολή...)

Το ύφος μπορεί να είναι:

- τυπικό, επίσημο, σοβαρό, όταν υπάρχει γ' ρηματικό πρόσωπο, υποτακτική σύνδεση, μακροπερίοδος λόγος, κυριολεξία, λεξιλόγιο λόγιας προέλευσης (που χρησιμοποιείται σε διοίκηση, δημόσιες υπηρεσίες, πολιτική).

- απλό, λιτό, οικείο, άμεσο, όταν υπάρχει α' και β' ρηματικό πρόσωπο, παρατακτική σύνδεση, ασύνδετο σχήμα, υποτακτική έγκλιση, μικροπερίοδος λόγος, λαϊκό λεξιλόγιο, δημοτική γλώσσα, συχνά μεταφορές.

- ζωντανό, γλαφυρό, παραστατικό, λογοτεχνικό, όταν υπάρχει ευθύς λόγος, διάλογος, ερωτήσεις, ενεργητική σύνταξη, παραδείγματα, εικόνες και σχήματα λόγου.

- σύνθετο, πολύπλοκο, όταν υπάρχει εξεζητημένο λεξιλόγιο, ειδική ορολογία, μακροπερίοδος λόγος, υποτακτική σύνδεση.

- επιστημονικό, όταν υπάρχει ειδική ορολογία.

- εξομολογητικό, όταν υπάρχει α' ρηματικό πρόσωπο.

- διδακτικό, προτρεπτικό, όταν υπάρχει υποτακτική ή προστακτική έγκλιση.

- λαϊκό, όταν υπάρχει γλώσσα που ανήκει σε διαλέκτους, στην αργκό ή του περιθωρίου.

- λόγιο, όταν υπάρχουν λέξεις που προέρχονται από την καθαρεύουσα ή την αρχαία ελληνική γλώσσα.

- προφορικό, όταν υπάρχουν λέξεις και φράσεις ή εκφραστικοί τρόποι που χρησιμοποιούνται στον καθημερινό προφορικό λόγο.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr /

Πηγή: γλωσσολογεῖν ]

Έκθεση - Επικοινωνιακό Πλαίσιο, Σχήματα λόγου, Σημεία στίξης, Παραδείγματα, Ρηματικά πρόσωπα

Sat, 07 Sep 2024 13:23:08 +0300

¶ Έκθεση - Επικοινωνιακό Πλαίσιο

ΤΥΠΟΙ ΕΚΘΕΣΕΩΝ

Α. ΑΡΘΡΟ

Άρθρο ονομάζεται ένα γραπτό κείμενο, ορισμένης έκτασης, που αναφέρεται σε ένα συγκεκριμένο επίκαιρο ή ειδικό θέμα και έχει ειδησεογραφικό χαρακτήρα. Αποτελεί ανεξάρτητο κείμενο με το δικό του τίτλο και αναφέρεται σε επίκαιρα γεγονότα. Είναι ενταγμένο σε ένα επικοινωνιακό γλωσσικό περιβάλλον και έχει ως βασικό σκοπό την πειθώ.

~ Στην εφημερίδα του σχολείου ή του δήμου/της κοινότητας

~ Σε περιοδικό

~ Στο ηλεκτρονικό περιοδικό/στην ιστοσελίδα του σχολείου…

° Ύφος σοβαρό, απρόσωπο, αντικειμενικό, χρήση κυρίως γ' προσώπου, αναφορική λειτουργία της γλώσσας (κυριολεξία), δεν αποκλείονται ωστόσο χιουμοριστικές ή καυστικές αποχρώσεις στο λόγο.

° Πάντα βάζουμε τίτλο που είναι ευσύνοπτος (συνοπτικός), περιεκτικός, αφορά στο σύνολο του θέματος κι όχι σε μια επιμέρους πτυχή του. Ουσιαστικά με τον τίτλο, δηλώνουμε το θέμα με το οποίο θα ασχοληθούμε.

° Το άρθρο μπορεί να είναι επώνυμο ή ανώνυμο.

° Η αφόρμηση μπορεί να είναι ένα επίκαιρο γεγονός (π.χ. Η γλωσσική κρίση των τελευταίων ετών, ο σύγχρονος ρατσισμός ή η οικολογική ανατροπή).

^ Παράδειγμα:

Οι θετικές επιδράσεις των Μ.Μ.Ε."

"Αναμφίβολα, τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη ζωή του σύγχρονου ανθρώπου. Ο ενημερωτικός και ψυχαγωγικός τους χαρακτήρας..."

° Η ανάπτυξη του θέματος είναι πάντα τριμερής (πρόλογος, κύριο μέρος, επίλογος).

° Πρόκειται για κείμενο επιχειρηματολογίας.

Β. ΟΜΙΛΙΑ

~ Στη Βουλή των Εφήβων

~ Σε συνέδριο, εκδήλωση του σχολείου, του Δήμου κτλ

~ Συζήτηση με συμμαθητές στην τάξη (εδώ το ύφος είναι πιο άμεσο και οικείο)

Ο/η μαθητής/τρια είτε εκπροσωπεί μόνο τον εαυτό του -οπότε εκφράζει προσωπικές απόψεις- είτε αντιπροσωπεύει τη μαθητική κοινότητα - οπότε μιλά εξ ονόματος των συμμαθητών/τριών - και χρησιμοποιεί το α΄πληθυντικό. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο μαθητής ενδέχεται να κληθεί να υποδυθεί ένα άλλο πρόσωπο (π.χ. Μιλά ως διευθυντής/ διευθύντρια του σχολείου, ως μέλος μιας οικολογικής οργάνωσης κ.λπ.)

° Επίκαιρος χαρακτήρας

° Χρήση όλων των ρηματικών προσώπων εκτός του β' ενικού.

Δομή

° Προσφώνηση ακροατηρίου

Ποικίλλει ανάλογα με τη σύνθεση του ακροατηρίου:

- Αγαπητοί συμμαθητές

- Αγαπητοί καθηγητές

- Αγαπητοί συνδημότες

- Κυρίες και κύριοι

- Φίλοι μου

° Πρόλογος

Αναφερόμαστε πάντα στην εκδήλωση που στάθηκε η αφορμή για την ομιλία μας.

^ Παράδειγμα:

Ο θεσμός της βουλής των εφήβων προσφέρει σε όλους εμάς τους νέους την ευκαιρία να εκφράσουμε τις απόψεις για θέματα επικαιρότητας/να ασκήσουμε κριτική στα κακώς κείμενα της εποχής μας/μια ευκαιρία να ακουστεί ο λόγος των νέων για τα σοβαρά προβλήματα της εποχής μας. Από αυτό το βήμα, λοιπόν, θα ήθελα να μοιραστώ τις σκέψεις μου/ανησυχίες μου για ...

° Κυρίως Θέμα

- Εκπροσωπώντας τη μαθητική κοινότητα θα ήθελα να επισημάνω ...

- Κρίνω σκόπιμο να αναφερθώ και ...

- Θα ήταν μεγάλη παράλειψη να μην αναφερθώ και ...

- Ας αναλογιστούμε όλοι ... / Ας προβληματιστούμε πάνω ... / Ας θυμηθούμε ...

°Επίλογος

- Όλα όσα αναφέραμε οδηγούν στο συμπέρασμα ...

- Συνοψίζοντας, θα καταλήξω στο συμπέρασμα ...

- Είναι φανερό λοιπόν ...

° Αποφώνηση

Σας ευχαριστώ

Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας

° Η ανάπτυξη του θέματος είναι πάντα τριμερής (πρόλογος, κύριο μέρος, επίλογος).

° Πρόκειται για κείμενο επιχειρηματολογίας.

Γ. ΕΠΙΣΤΟΛΗ

Το ύφος της επιστολής ποικίλλει ανάλογα με τον αποδέκτη της:

° Ύφος οικείο, άμεσο και καθημερινό, όταν απευθύνεται σε φιλικό πρόσωπο

° Ύφος επίσημο, τυπικό, όταν απευθύνεται σε πρόσωπα που εκπροσωπούν φορέα εξουσίας, είναι επίσημα …

° Επίκαιρος χαρακτήρας

° Χρήση όλων των ρηματικών προσώπων εκτός από το β' ενικό σε επίσημη επιστολή

° Χρήση και β' ενικού ρηματικού προσώπου σε φιλική επιστολή

Δομή

° Προσφώνηση

- Αξιότιμε κύριε/-α/-οι

- Κύριε διευθυντά / κύριε υπουργέ

- Αγαπητέ/ή μου φίλε/η

- Φίλε/η μου

° Πρόλογος

- Αφορμή για τη σύνταξη της επιστολής αυτής στάθηκε/αποτέλεσε ...

σας γνωστοποιήσουμε ... σας ανακοινώσουμε την πρόθεσή μας ...

ζητήσουμε τη συνδρομή σας/την προσωπική σας παρέμβαση ....

- Με αφορμή το γεγονός ... αποφασίσαμε να συντάξουμε την επιστολή αυτή εκπροσωπώντας ...

° Κυρίως Θέμα

- Κι εσείς γνωρίζετε ότι ...

- Είναι γνωστή η ευαισθησία σας για θέματα ...

- Επισημαίνουμε επίσης ότι ...

- Θα θέλαμε να καταστήσουμε σαφές ότι ... / να επισημάνουμε ότι ...

- Οι προτάσεις μας αφορούν στο ...

°Επίλογος

- Ελπίζουμε να λάβετε υπόψη το αίτημα για ...

- Από όλα τα παραπάνω προκύπτει το συμπέρασμα … ότι ...

- Επομένως, ελπίζουμε ότι οι προτάσεις μας θα εισακουστούν…

°Επιφώνηση

- Μετά τιμής,

οι μαθητές…

- Με εκτίμηση,

το 15μελές...

- Με φιλικούς χαιρετισμούς.

Κ... Χ...

° Η ανάπτυξη του θέματος είναι πάντα τριμερής (πρόλογος, κύριο μέρος, επίλογος).

° Πρόκειται για κείμενο επιχειρηματολογίας.

Δ. ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Είναι ένα κειμενικό είδος στο οποίο ένα άτομο καταγράφει τα πιο σημαντικά γεγονότα της ιδιωτικής του ζωής, καθώς και του δημόσιου βίου της εποχής του. Είναι κείμενο με προσωπικό χαρακτήρα και δε γράφεται για να δημοσιευτεί ή για να διαβαστεί από άλλους, εκτός από τον/τη συγγραφέα.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ

- Ακριβής προσδιορισμός του χρόνου και του τόπου με την καταγραφή της ημερομηνίας στην αρχή της σελίδας, συνήθως πάνω δεξιά. Π.χ." Δευτέρα 22 Φεβρουαρίου 2023".

- Χρησιμοποίηση της φράσης "Αγαπημένο/τό μου ημερολόγιο", κάτω από την ημερομηνία και αριστερά .

- Αυστηρή χρονολογική παράθεση των γεγονότων που επιλέγει ο δημιουργός του να καταγράψει.

- Χρήση συνήθως πρώτου ενικού προσώπου. Υπάρχει περίπτωση το ημερολόγιο να απευθύνεται σε κάποιο τρίτο, συνήθως φανταστικό πρόσωπο, οπότε χρησιμοποιείται και το δεύτερο ενικό πρόσωπο.

- Λόγος αυθόρμητος, απλός, καθημερινός.

Ύφος απλό, προσωπικό.

- Αν προορίζεται για δημοσίευση, τότε το ύφος είναι πιο φροντισμένο.

° Δεν πρόκειται για κείμενο επιχειρηματολογίας.

** Περίληψη

Η περίληψη αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της εξέτασης στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. Σε αυτήν συγκεντρώνουμε την ουσία ενός κειμένου, τα κύρια σημεία του.

√ αντικαθιστούμε τις δευτερεύουσες προτάσεις με μετοχές,

π.χ. Επειδή το κράτος θέσπισε αυστηρούς νόμους… -> θεσπίζοντας το κράτος αυστηρούς νόμους…

√ αποφεύγουμε τις ερωτηματικές προτάσεις (ευθείες ή πλάγιες) και προτιμούμε προτάσεις κρίσης,

π.χ. Μήπως είναι απαράδεκτο, αναρωτιέται κάποιος, το να μένουμε παθητικοί δέκτες με όσα συμβαίνουν ->Είναι απαράδεκτο να μένουμε απαθείς με όσα συμβαίνουν

√ ένα σύνολο πράξεων το αντικαθιστούμε με ένα σύνολο που περιγράφει τη συγκεκριμένη ενέργεια,

π.χ. πλύθηκε, χτενίστηκε, ντύθηκε κι έφυγε… -> ετοιμάστηκε κι έφυγε

√ μια περίφραση καλό θα είναι να την αντικαθιστούμε με ένα μονολεκτικό τύπο,

π.χ. ο ένας βοηθάει τον άλλο ->αλληλοβοηθιόμαστε

√ αντικαθιστούμε τις αναφορικές προτάσεις με ένα ισοδύναμο ουσιαστικό, επίθετο ή επίρρημα,

π.χ. καλό θα είναι να μην καταλαμβάνουν τις θέσεις ευθύνης άτομα που δεν αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες -> καλό θα είναι να μην καταλαμβάνουν τις θέσεις ευθύνης άβουλα άτομα

√ αντικαθιστούμε τα υπώνυμα (έννοιες της ίδια οικογένειας) με το υπερώνυμό τους (μ’ έναν περιεκτικό όρο),

π.χ. τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδες, περιοδικά… -> μέσα ενημέρωσης

√ Επιπλέον, αν το αρχικό μας κείμενο έχει διαλογική μορφή, στο περιληπτικό κείμενο ο διάλογος αποδίδεται με γ’ (τρίτο) ρηματικό πρόσωπο.

√ Ακόμη, αν οι ιδέες του συγγραφέα εκτίθενται μεταφορικά, εμείς τις αποδίδουμε κυριολεκτικά.

**Σχήματα λόγου

*Κυριολεξία

Δίνει στο λόγο σαφήνεια και ακρίβεια (αναφορική λειτουργία του λόγου/δηλωτικός λόγος/δήλωση). Ο πομπός απευθύνεται στη λογική του δέκτη, ο λόγος αποβαίνει αντικειμενικός, το ύφος σοβαρό, υπάρχει λογική σύνδεση νοημάτων και δίνεται βαρύτητα στην πληροφορία.

* Παρομοίωση

Δίνει ζωντάνια, παραστατικότητα, διευκολύνει τον αναγνώστη να κατανοήσει την έννοια ή το φαινόμενο, καθώς δίνονται οι ομοιότητες με κάποιο άλλο. Απλοποιείται (εκλαϊκεύεται) ο λόγος, προσελκύεται το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Εντάσσεται στην ποιητική χρήση του λόγου λόγω του εικονοπλαστικού και αλληγορικού της χαρακτήρα. Π.χ.: "Είναι πονηρός σαν αλεπού", "Έχει κορμοστασιά σαν κυπαρίσσι".

*Μεταφορά

Δίνει ζωντάνια, παραστατικότητα, χάρη στο λόγο, διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, προκαλεί το συναίσθημα και προσφέρει αισθητική απόλαυση. Πρόκειται για ποιητική χρήση του λόγου στα πλαίσια της αλληγορίας (συνυποδηλωτικός λόγος/συνυποδήλωση). Έτσι, δίνεται βαρύτητα στη μορφή του μηνύματος (πληροφορίας), το οποίο υπονοείται από την αλληγορία. Π.χ.: "Έχεις χρυσή καρδιά.", "Υφαίνω συνωμοσία".

*Προσωποποίηση

Το σχήμα προσωποποίηση δημιουργείται, όταν αποδίδουμε ανθρώπινες ιδιότητες σε έμψυχα, άψυχα ή αφηρημένες έννοιες. Πρόκειται για ποιητική λειτουργία του λόγου στα πλαίσια της αλληγορίας (συνυποδηλωτικός λόγος) και προσφέρει ό,τι και η μεταφορά και η παρομοίωση. Η προσωποποίηση χαρίζει ζωντάνια και κίνηση σε άψυχα αντικείμενα ή αφηρημένες έννοιες και κάνει το λόγο ζωντανό, παραστατικό και πρωτότυπο. Π.χ.:

" Τ' αηδόνι καλημέρισε χαρούμενα την αυγή.", "Κλαίνε τα δέντρα, κλαίνε, κλαίνε τα βουνά.", "Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη, περπατώντας η δόξα μονάχη…".

*Υπερβολή

Το σχήμα υπερβολή δημιουργείται, όταν μια λέξη ή φράση ξεπερνά το πραγματικό και συνηθισμένο, για να προκαλέσει ισχυρή εντύπωση. Πρόκειται για λέξεις ή φράσεις με τις

οποίες μεγεθύνεται ένα χαρακτηριστικό, μία ιδιότητα, μία ενέργεια, μία κατάσταση σε επίπεδα εξωπραγματικά. Στόχος της υπερβολής είναι να προβληθεί εντονότερα μια κατάσταση, να αποκτήσει έμφαση και ζωντάνια το κείμενο και να δημιουργηθούν ισχυρές εντυπώσεις. Π.χ.: "Στο έμπα χίλιους έκοψε, στο έβγα δυο χιλιάδες", "Δυο βουνά είναι οι πλάτες του.", "κατέβη ο αϊτός να πιει νερό κι έβαψαν τα φτερά του κι έβαψε ο ήλιος ο μισός και το φεγγάρι ακέριο".

*Αντίθεση

Εκφράζει αντίθεση μεταξύ λέξεων, νοημάτων, Το σχήμα αυτό δημιουργείται, όταν παρατίθενται δύο εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους πράγματα ή έννοιες. Έτσι, δίνεται έμφαση στο νόημα του μηνύματος. Προσφέρει στο λόγο ενάργεια και κάλλος και κάνει τις ιδέες πιο σαφείς, τα συναισθήματα πιο έντονα και τις εικόνες πιο ζωηρές. Καθώς βάζει σε αντιπαράθεση τις σκέψεις και τα συναισθήματα του ρήτορα, συντελεί στην οικοδόμηση της επιχειρηματολογίας. Π.χ.: "Αυτός ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας", "Από ψηλά να γκρεμιστεί και χαμηλά να πέσει". "Ολημερίς το χτίζανε, το βράδυ εγκρεμιζόταν".

Η αντίθεση μπορεί να εκφράζεται είτε με δύο λέξεις ή δύο φράσεις με δύο μεγάλα τμήματα του λόγου (προτάσεις, περιόδους παραγράφους).

*Οξύμωρο

Πρόκειται για μορφή αντίθεσης.

Στο οξύμωρο σχήμα αν και οι λέξεις δημιουργούν λογική αντίφαση, εντούτοις το νόημα του σχήματος (συνδυασμού) είναι ορθό. Π.χ.: "Εχθρών δώρα έστιν άδωρα", "Σπεύδε βραδέως", "Πάω αργά γιατί βιάζομαι", "Χαίρε νύμφη ανύμφευτε", "ζωντανός νεκρός", "Ελεύθεροι πολιορκημένοι", "φανατικός φίλος", "ορκισμένος εχθρός", "ιερό έγκλημα".

*Κύκλος

Το σχήμα κύκλος δημιουργείται, όταν μια πρόταση ή μια περίοδος ή ένας στίχος ή μια στροφή ή ακόμη κι ένα ποίημα ή πεζό αρχίζει και τελειώνει με την ίδια λέξη ή με τον ίδιο στίχο, π.χ. "Δεν τραγουδώ παρά γιατί μ' αγάπησες

στα περασμένα χρόνια.

Και σε ήλιο, σε καλοκαιριού προμάντεμα

και σε βροχή, σε χιόνια,

δεν τραγουδώ παρά γιατί μ' αγάπησες."

*Επανάληψη

Είναι το σχήμα λόγου στο οποίο μία έννοια εμφανίζεται δύο (ή περισσότερες) φορές είτε αυτούσια είτε λίγο διαφοροποιημένη. Με την επανάληψη λέξης, φράσης ή στίχου δίνεται έμφαση, τονίζεται η βεβαιότητα και η σπουδαιότητα του ανάλογου θέματος και ενισχύεται η συνοχή του κειμένου. Συχνά προσδίδει και μουσικότητα, λειτουργώντας ως ρεφραίν (επωδός). Π.χ.: "Αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί, αργά να πάει το γιόμα,

αργά να πάει και να διαβεί της Άρτας το γιοφύρι", "Τραγούδησε, τραγούδησε, τραγούδησέ μου, κόρη".

*Αναδίπλωση

Το σχήμα αυτό υπάρχει, όταν η τελευταία λέξη ή φράση μιας πρότασης επαναλαμβάνεται στην αρχή της επόμενης. Π.χ.: "Οι φίλοι μας θα έρθουν σήμερα, σήμερα θα φύγουν".

*Λιτότητα

Στη λιτότητα αντί για μια λέξη χρησιμοποιείται η αντίθετή της με άρνηση, ώστε να δοθεί έμφαση, π.χ. "Το γεύμα δεν ήταν άνοστο."

(αντί:...ήταν νόστιμο.)

*Περίφραση

Το σχήμα περίφραση δημιουργείται, όταν μια έννοια εκφράζεται με δύο η περισσότερες λέξεις, ενώ μπορούσε να εκφραστεί με μία, π.χ. " Στη μάχη πολέμησε ο Γέρος του Μωριά." (αντί:...ο Κολοκοτρώνης, αντονομασία.), "Το άστρο της ημέρας" (αντί: ο ήλιος), "Κάνω χαρά" ( αντί: χαίρομαι).

*Ειρωνεία

Είναι το λεκτικό σχήμα που χρησιμοποιείται για να αποδοθεί ένα νόημα διαφορετικό ή αντίθετο από αυτό που ισχύει στην πραγματικότητα. Συνήθως με την ειρωνεία δηλώνεται υποτίμηση ή αποδοκιμασία. Για παράδειγμα, "Έξυπνος που είσαι!" (=τι κουτός που είσαι).

Στην ειρωνεία χρησιμοποιείται με προσποίηση μια λέξη ή φράση που έχει εντελώς διαφορετική ή και αντίθετη σημασία από την πραγματική, π.χ. "Ωραία τα κατάφερες!" (αντί: Πολύ άσχημα τα κατάφερες!)

Στην πεζογραφία συναντάμε και την «ειρωνεία της τύχης», όταν η αιφνίδια μεταβολή μιας κατάστασης ανατρέπει την πορεία ενός ανθρώπου.

*Άρση - θέση

Κινείται στα πλαίσια της αντίθεσης. Είναι το σχήμα κατά το οποίο πρώτα λέγεται τι δεν είναι κάτι (ή τι δε συμβαίνει) και αμέσως μετά τι είναι (ή τι συμβαίνει) – πρώτα αίρεται κάτι και στη συνέχεια τίθεται. Η άρση θέση κάνει τα νοήματα πιο καθαρά, περισσότερα αντιληπτά και ταυτόχρονα δίνει έμφαση στο κομμάτι εκείνο που ο ρήτορας θέλει να τονίσει περισσότερο. Π.χ.: "Δεν πρέπει να αποφεύγεις τα θέματα, αλλά να προσπαθείς...Όχι από το ενδιαφέρον του, αλλά από τη φαυλότητά του", "δεν εκελάηδε σαν πουλί, μηδέ σα χελιδόνι, παρά εκελάηδε κι έλεγε, ανθρωπινή λαλίτσα".

*Κλιμακωτό

Το σχήμα κλιμακωτό δημιουργείται, όταν οι εικόνες, οι ιδέες, τα συναισθήματα παρουσιάζονται το ένα μετά το άλλο είτε προς την κορύφωση είτε προς τη μείωση, π.χ.

-"Ακούω κούφια τα τουφέκια

ακούω σμίξιμο σπαθιών,

ακούω ξύλα, ακούω πελέκια,

ακούω τρίξιμο δοντιών.

(Διονύσιος Σολωμός, «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι»)

(Στην αρχή παρουσιάζεται αυτό που ακούγεται μακριά "κούφια τα τουφέκια", για να φτάσει σταδιακά σ' αυτό που ακούγεται πολύ κοντά "ακούω τρίξιμο δοντιών". Η κλιμάκωση είναι ανοδική.)

Το σχήμα λέγεται κλιμακωτό από τη λέξη κλίμακα που σημαίνει σκάλα.

*Μετωνυμία

Το σχήμα μετωνυμία χρησιμοποιείται σε διάφορες μορφές:

-το όνομα του δημιουργού αντί για το δημιούργημά του, π.χ.

"Στην Eθνική Πινακοθήκη εκτίθεται ένας Θεοτοκόπουλος." (αντί:...ένας πίνακας του Θεοτοκόπουλου.)

-το όνομα του εφευρέτη αντί για τη λέξη που φανερώνει την εφεύρεση, π.χ. "Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας δούλευε στα πλοία ως Μαρκόνι." (αντί:...ως ασυρματιστής.)

-αυτό που περιέχει κάτι αντί για το περιεχόμενό του, π.χ. "Έλα να πιούμε ένα ποτηράκι." (αντί:...ένα ποτηράκι κρασί)

- Το αφηρημένο αντί το συγκεκριμένο, π.χ. "Tόπο στα νιάτα" (αντί: Τόπο στους νέους!)

*Συνεκδοχή

Το σχήμα συνεκδοχή χρησιμοποιείται σε διάφορες μορφές:

- το ένα αντί για τα πολλά, π.χ. "Ο Κρητικός" (αντί: Οι Κρητικοί)

- το μέρος ενός συνόλου αντί για το σύνολο, π.χ. "Κάθε κλαδί και κλέφτης" (αντί: Κάθε δέντρο και κλέφτης)

-η ύλη αντί για το πράγμα που έχει γίνει από αυτή, π.χ. "το σίδερο"

(αντί: τα σιδερένια όπλα)

- εκείνο που παράγει αντί για κείνο που παράγεται από αυτό,π.χ. "Τρία τουφέκια του 'δωσαν, τα τρία αράδα αράδα" (αντί: Τρεις τουφεκιές του 'δωσαν)

*Παρήχηση

Η επανάληψη ενός φθόγγου (ή περισσότερων) σε κάποιο στίχο ή κάποια φράση. Δίνει έμφαση μέσα από ζωηρές ηχητικές εντυπώσεις. Π.χ. "τυφλὸς τά τ᾽ ὦτα τόν τε νοῦν τά τ᾽ ὄμματ᾽ εἶ" .

*Ασύνδετο σχήμα

Δίνει έμφαση, ένταση, ζωντάνια, παραστατικότητα, πυκνώνει τον λόγο και τον χρωματίζει συναισθηματικά. Προσδίδει στο ύφος χαρακτήρα λιτό, γοργό, κοφτό, π.χ. "Η μητέρα είναι όμορφη, επιβλητική, καλοσυνάτη, στοργική."

*Πολυσύνδετο σχήμα

Συνδέει όμοιους όρους ή προτάσεις με συνδέσμους συμπλεκτικούς ή διαζευκτικούς και προσδίδει αμεσότητα, απλότητα, συναισθηματική φόρτιση και κάνει το νόημα εύληπτο. Π.χ.: "Χαρές και λύπες να χαθούν και τα βασίλεια κι όλα, τίποτε δεν είναι αν στητή μέν΄ η ψυχή κι ολόρθη", "Ο δάσκαλος χαρακτηρίζεται από ευγένεια και κατανόηση και ενδιαφέρον για τους μαθητές του."

**Εικόνες

Κάθε περιγραφή, σύντομη ή εκτενής, που απεικονίζει μια πραγματικότητα ή ένα πρόσωπο ή ένα αντικείμενο. Μπορεί να είναι στατική, δυναμική, εξελισσόμενη, μεικτή / οπτική, ακουστική, οσφρητική…Π.χ.: "Λευκό βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει,

και μες στη θάλασσα βαθιά ξαναπετιέται πάλι,

π' ολονυχτίς εσύσμιξε* με τ' ουρανού τα κάλλη.

Και μες στης λίμνης τα νερά, όπ' έφθασε μ' ασπούδα*,

έπαιξε με τον ίσκιο της γαλάζια πεταλούδα,

που ευώδιασε τον ύπνο της μέσα στον άγριο κρίνο·

το σκουληκάκι βρίσκεται σ' ώρα γλυκιά κι εκείνο.

Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη·

η μαύρη πέτρα ολόχρυση και το ξερό χορτάρι.

Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κρένει*:

«Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει".

**Σημεία στίξης

Τελεία .

Άνω τελεία ·

Το κόμμα ,

-Όταν σε μια περίοδο υπάρχει εκτενής μετοχική έκφραση.

Προσοχή:

-Συνήθως δεν μπαίνει κόμμα πριν απ' τα "και, ούτε, μήτε, ή".

Θαυμαστικό !

- υπερβολή

- αποδοκιμασία, αμφισβήτηση προς αυτά που προηγούνται, όταν είναι σε παρένθεση

Εισαγωγικά " "

- μεταφορά αυτούσιων των λόγων κάποιου - ειδικό λεξιλόγιο

- τίτλους βιβλίων κ.ά. - ειρωνεία/αμφισβήτηση

- μεταφορά - αποδοκιμασία/επίκριση - έμφαση

Αποσιωπητικά ...

- υπαινικτικό λόγο

- θαυμασμό, ειρωνεία, δισταγμό, απειλή, συγκίνηση, φόβο, περιφρόνηση για όσα θα σημειωθούν κατόπιν

- πρόκληση προβληματισμού

- αποσιώπηση για κάτι που δεν επιθυμούμε να αναφέρουμε

- παράλειψη ομοειδών όρων με αυτούς που αναφέρουμε

Παρένθεση ( )

Διευκρινίζει, συμπληρώνει, επεξηγεί, δίνει ποικιλία στο λόγο και κάποτε προφορικότητα.

Διπλή παύλα - -

Ερωτηματικό ;

- διέγερση προβληματισμού - πρόκληση ανησυχίας

- αμεσότητα, θεατρικότητα ζωντάνια, οικειότητα

- κάποτε ειρωνεία - έμφαση, ειδικά με τις ρητορικές ερωτήσεις

- κάποτε σύνδεση δύο διαφορετικών νοηματικών ενοτήτων (μηχανισμός συνοχής)

- αν βρίσκεται σε παρένθεση, δηλώνει αμφισβήτηση/αμφιβολία, ειρωνεία σε σχέση με όσα προηγούνται.

**Παραδείγματα

Δίνουν στον λόγο ζωντάνια, παραστατικότητα, διεγείρουν το ενδιαφέρον του δέκτη και διευκολύνουν την κατανόηση των απόψεων, κάνουν το κείμενο πιο οικείο και προσιτό στον αναγνώστη. Ενισχύουν συνήθως την επίκληση στη λογική, μα κάποτε και στο συναίσθημα.

**Ρηματικά πρόσωπα

- α' ενικό: προσδίδει υποκειμενικότητα, προσωπικό, εξομολογητικό τόνο, άμεσο και συνήθως απλό ύφος, οικείο τόνο, βιωματικό χαρακτήρα, προκαλεί συγκίνηση και συναισθηματική προσέγγιση του δέκτη. Οι σκέψεις προβάλλονται εντονότερα και εναργέστερα στον αναγνώστη, π.χ. "τρέχω, αγωνίζομαι".

- α' πληθυντικό: προσδίδει οικειότητα, αμεσότητα, παραστατικότητα, καθολικότητα στο πρόβλημα που θέτει ο συγγραφέας (αφορά το σύνολο), συλλογικότητα (συλλογική ευθύνη και ο συγγραφέας είναι συμμέτοχος στο πρόβλημα), καθιστά τον αναγνώστη πιο δεκτικό και τον λόγο πειστικό. Έτσι, ο λόγος αποκτά αμεσότητα και πετυχαίνει να ευαισθητοποιήσει, π.χ. "τρέχουμε, αγωνιζόμαστε".

- β' ενικό: προσδίδει ζωντάνια, παραστατικότητα, αμεσότητα, οικειότητα, ύφος συνομιλιακού λόγου (θεατρικότητα), διάθεση πειθούς με πρόκληση συναισθημάτων. Άλλοτε κάνει το ύφος παραινετικό/συμβουλευτικό. Ο τόνος γίνεται συνομιλιακός, φιλικός, π.χ. "τρέχεις, αγωνίζεσαι".

- β' πληθυντικό: λειτουργεί όπως το β' ενικό. Προσδίδει αμεσότητα και οικειότητα, θεατρικότητα, ζωντάνια, παραστατικότητα στον λόγο. Κάποτε ενισχύει την προφορική ομιλία ή δείχνει ευγένεια και δηλώνει συναισθηματική προσέγγιση, π.χ. "τρέχετε, αγωνίζεστε".

- γ' ενικό και πληθυντικό: προσδίδει αντικειμενικότητα, τυπικό, επίσημο, ουδέτερο ύφος, καθολικό κύρος. Ο πομπός αποστασιοποιείται και διατυπώνει θέσεις με ευρύτερη ισχύ, αφού οι επισημάνσεις του φαίνονται αναμφισβήτητες και γενικώς αποδεκτές, π.χ. "τρέχει, αγωνίζονται".

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr /

Πηγή: γλωσσολογεῖν ]

Επαναληπτικά: Βαθμοί των επιθέτων, Αντωνυμίες, Επιρρηματικοί προσδιορισμοί, Μετοχή, Το επιχείρημα, Αλληλουχία

Sat, 07 Sep 2024 13:23:44 +0300

— Βαθμοί των επιθέτων - Τα παραθετικά των επιθέτων:

Βαθμοί των επιθέτων:

α) Ο θετικός, που δηλώνει απλώς το χαρακτηριστικό, την ποιότητα ή την ιδιότητα ενός ουσιαστικού, π.χ. Τα μαθήματα της πρώτης τάξης είναι εύκολα.

β) Ο συγκριτικός, που δηλώνει πως ένα ουσιαστικό έχει ένα χαρακτηριστικό, μια ποιότητα ή μια ιδιότητα σε μεγαλύτερο βαθμό από ένα άλλο ουσιαστικό, π.χ. Τα μαθήματα της πρώτης τάξης είναι ευκολότερα (ή πιο εύκολα) από τα μαθήματα της δευτέρας τάξης.

γ) Ο υπερθετικός, που δηλώνει πως ένα ουσιαστικό έχει ένα χαρακτηριστικό, μια ποιότητα ή μια ιδιότητα σε βαθμό μεγαλύτερο από όλα τα άλλα ουσιαστικά του ίδιου είδους.

Ο υπερθετικός βαθμός μπορεί να είναι σχετικός ή απόλυτος, π.χ. Τα μαθήματα της πρώτης τάξης είναι τα ευκολότερα (ή τα πιο εύκολα) από τα μαθήματα των άλλων τάξεων του Γυμνασίου. Τα μαθήματα της πρώτης τάξης είναι ευκολότατα (ή πολύ εύκολα).

Πίνακας Α: Ανώμαλα παραθετικά (μονολεκτικά):

Θετικός - Συγκριτικός - Υπερθετικός

απλός απλούστερος απλούστατος

γέρος γεροντότερος πολύ γέρος

κακός χειρότερος χείριστος/κάκιστος

καλός καλύτερος κάλλιστος/άριστος

κοντός κοντότερος/κοντύτερος κοντότατος

λίγος λιγότερος ελάχιστος

μακρύς μακρύτερος μακρύτατος

μεγάλος μεγαλύτερος μέγιστος

μικρός μικρότερος ελάχιστος

πολύς περισσότερος πλείστος

πρώτος πρωτύτερος πρώτιστος

Πίνακας Β: Παραθετικά που προέρχονται από άλλα μέρη του λόγου:

Θετικός - Συγκριτικός - Υπερθετικός (μονολεκτικά):

(άνω) ανώτερος ανώτατος

(άπω) απώτερος απώτατος

(ένδον) ενδότερος ενδότατος

(έξω) (εξώτερος) —

(έσω) (εσώτερος) (εσώτατος)

(κάτω) κατώτερος κατώτατος

(πλησίον) πλησιέστερος (πλησιέστατος)

(προτιμώ) προτιμότερος —

(υπέρ) υπέρτερος υπέρτατος

(προ) πρότερος —

— Α΄ όρος σύγκρισης + Συγκριτικό + Β΄ όρος σύγκρισης

– Ο α΄ όρος σύγκρισης μπορεί να είναι ουσιαστικό, αντωνυμία, επίθετο, ρήμα, πρόταση κ.ά.

– Ο β΄ όρος εκφέρεται:

α. με από + αιτιατική, π.χ. Οι νέοι είναι αντιδραστικότεροι από τους ηλικιωμένους .

β. με τα συγκριτικά επίθετα μεγαλύτερος, μικρότερος, ανώτερος, κατώτερος, καλύτερος, με τον αδύνατο τύπο της γενικής της προσωπικής αντωνυμίας, π.χ. Ο Γιώργος είναι μικρότερός σου.

γ. με παρά + ομοιότροπα με τον α΄ όρο, π.χ. Περισσότερο σκέφτομαι με κείμενα παρά με εικόνες.

Το συγκριτικό είναι επίθετο ή επίρρημα συγκριτικού βαθμού.

— ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ

Αντωνυμίες λέγονται οι λέξεις που χρησιμοποιούμε αντί ονόματος, δηλαδή στη θέση ουσιαστικού ή επιθέτου. Η αντωνυμία πρέπει να αντικαθιστά ένα όνομα που είναι γνωστό ή έχει δηλωθεί τουλάχιστον μια φορά, γιατί διαφορετικά δημιουργείται ασάφεια και αοριστία στο λόγο. Οι αντωνυμίες διακρίνονται σε 8 είδη :

Προσωπικές αντωνυμίες:

Είναι οι αντωνυμίες που αντικαθιστούν τα τρία πρόσωπα του λόγου. Δηλαδή: εγώ – εσύ - αυτός, αυτή, αυτό.

Προσοχή: Δεν πρέπει να μπερδεύουμε τα άρθρα, με τους αδύνατους τύπους των προσωπικών αντωνυμιών. Τα άρθρα συνοδεύουν ονόματα, ενώ οι αντωνυμίες, συνοδεύουν ρήματα.

Του Νίκου, της τάξης, του αλόγου. (εδώ έχουμε άρθρα).

Του μίλησα, της έδειξα, του φώναξα. (εδώ έχουμε προσωπικές αντωνυμίες)

Του (προσωπική αντωνυμία) μίλησα του (άρθρο) ανθρώπου.

Τον (προσωπική αντωνυμία) έπιασαν τον (άρθρο) κλέφτη.

Δεικτικές αντωνυμίες:

Δεικτικές λέγονται οι αντωνυμίες, που τις χρησιμοποιούμε για να δείχνουμε κάτι χωρίς να το ονομάζουμε. Αυτές είναι:

-Αυτός, αυτή, αυτό. Τις χρησιμοποιούμε για να δείξουμε όσα βρίσκονται κοντά μας.

-(Ε)τούτος, (ε)τούτη, (ε)τούτο. Τις χρησιμοποιούμε για να δείξουμε όσα βρίσκονται πολύ κοντά μας.

-Εκείνος, εκείνη, εκείνο. Τις χρησιμοποιούμε για να δείξουμε όσα βρίσκονται μακριά μας.

-Τέτοιος, τέτοια, τέτοιο. Τις χρησιμοποιούμε για να δείξουμε ποιότητα.

-Τόσος, τόση, τόσο. Τις χρησιμοποιούμε για να δείξουμε ποσότητα.

3. Οριστικές αντωνυμίες:

Οριστικές λέγονται οι αντωνυμίες που ξεχωρίζουν κάτι από άλλα του ίδιου είδους. Οι αντωνυμίες αυτές είναι:

Το επίθετο ίδιος, ίδια, ίδιο, και
Το επίθετο μόνος, μόνη, μόνο.

Αόριστες αντωνυμίες:

Αόριστες λέγονται οι αντωνυμίες που φανερώνουν ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα αόριστα, χωρίς να το ονομάζουν. Αυτές είναι:

Ένας, μια, ένα.

Καθένας καθεμιά, καθένα.

Kάποιος, κάποια, κάποιο.

Κανένας, καμιά, κανένα

Kάμποσος, κάμποση, κάμποσο

Άλλος, άλλη, άλλο

(ο, η, το) δείνα, τάδε

κάτι, κατιτί, καθετί.

¥ Η Αόριστη αντωνυμία ένας, μία, ένα αντικαθιστά ουσιαστικά και είναι μόνη της στο λόγο.(ένας κάποτε πήγαινε…)

¥ Το Αριθμητικό ένας, μία, ένα αντιδιαστέλλει τη μονάδα με τα πολλά. (στο δωμάτιο ήταν άλλος ένας άνθρωπος).

Αναφορικές αντωνυμίες:

Αναφορικές λέγονται οι αντωνυμίες με τις οποίες ολόκληρη η πρόταση αναφέρεται σε μια λέξη. Αυτές είναι: τα άκλιτα που, ό,τι (π.χ. πού είναι τα παιδιά; (κοίταζε σαν παιδί που τα καταλαβαίνει όλα, μάζευε ό,τι έβρισκε, κ.λ.π.)

α. ο οποίος, η οποία, το οποίο. (π.χ. το σχολείο στο οποίο έμαθε τα πρώτα του γράμματα, ο γιατρός του χωριού).

β. όποιος, όποια, όποιο. (π.χ. όποιος έρθει πρώτος, θα πάρει το κύπελλο, όποια γράψει καλύτερα, θα κερδίσει ένα ταξίδι, κ.λ.π.

γ. όσος, όση, όσο (π.χ. φάε όσο θέλεις, τράβα με όση δύναμη μπορείς, ας είναι όσοι θέλουν, κ.λ.π.).

Ερωτηματικές αντωνυμίες:

Έτσι λέγονται οι αντωνυμίες που τις χρησιμοποιούμε για να κάνουμε ερωτήσεις.

Αυτές είναι:

- το απόλυτο τι (δεν κλίνεται)

- ποιος – ποια –ποιο

- πόσος –πόση –πόσο

Κτητικές αντωνυμίες:

Κτητικές λέγονται οι αντωνυμίες που φανερώνουν σε ποιόν ανήκει κάτι. Αυτές είναι:

- Οι λέξεις: μου, σου, του, της, μας, σας, τους, όταν ακολουθούν ένα ουσιαστικό (βιβλίο μου, θρανίο σου, σπίτι μας, κ.λ.π.)

-Το επίθετο δικός, δική, δικό.(δικό μου βιβλίο, δικό σου θρανίο, δική σου σάκα, δικό του παιχνίδι, κ.λ.π.).

Προσοχή: Δεν πρέπει να μπερδεύουμε τις κτητικές αντωνυμίες με τις προσωπικές. Οι κτητικές αντωνυμίες μπαίνουν ύστερα από ουσιαστικό, ενώ οι προσωπικές, συνοδεύουν ρήμα. Το σπίτι μου, ο σκύλος μας, η μητέρα της (κτητικές αντωνυμίες)

Μίλησέ μου, μας έδειξε, της είπε (προσωπικές αντωνυμίες)

Αρρώστησε το σκυλάκι μας (προσωπική αντωνυμία). Η ουρίτσα του (κτητική αντωνυμία) είναι κατεβασμένη.

Δεν μου (προσωπική αντωνυμία) μιλάει για τον καημό του (κτητική αντωνυμία)

Αυτοπαθείς αντωνυμίες:

Αυτοπαθείς λέγονται οι αντωνυμίες που φανερώνουν, πως το ίδιο πρόσωπο που ενεργεί, το ίδιο δέχεται και την ενέργεια αυτή. Αυτές είναι: Τον εαυτό μου, τον εαυτό σου, τον εαυτό του.

Συντακτικά οι αντωνυμίες χρησιμοποιούνται στο λόγο όπως και τα ονόματα που αντικαθιστούν.

Δηλαδή τις συναντάμε ως:

Υποκείμενο: Εμείς είμαστε μαθητές της Β΄τάξης Γυμνασίου.
Αντικείμενο: Τον κατηγόρησαν ως καταχραστή.
Κατηγορούμενο: Ποιος είσαι εσύ;
Επιθετικός προσδιορισμός: Αυτός ο άνθρωπος είναι επικίνδυνος.
Γενική προσδιοριστική: Η ζωή μου είναι μονότονη.
Συνοδεύουν προθέσεις: Το έμαθα από σένα.

— ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΛΕΞΕΩΝ

Οι λέξεις που σχηματίστηκαν από την ίδια απλή λέξη είτε με παραγωγή είτε με σύνθεση αποτελούν μια οικογένεια λέξεων. Οι λέξεις αυτές λέγονται συγγενικές.

(θάλασσα, θαλάσσιος, θαλασσινός, θαλασσής, θαλασσογράφος, θαλασσόλυκος, προσθαλάσσωση, κ.τ.λ).

ΥΠΟΨΗ: Όταν μια λέξη είναι σύνθετη, ανήκει στην ετυμολογική οικογένεια και του α΄ και του β΄ συνθετικού, π.χ. η λέξη «καταγράφω»:

α΄ συνθετικό: κατά καταζητούμαι, καταβάλλω, κατάλογος…
β΄ συνθετικό: γράφω, γραφή, γραφτό, γραφείο, γραφειοκράτης…

— ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ

Είναι τα λεκτικά σύνολα που συμπληρώνουν την έννοια του ρήματος, δηλ. της δίνουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που την ξεχωρίζουν από άλλες πιθανές σημασίες της . Μπορεί να είναι μονολεκτικοί ή περιφραστικοί.

Ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται :

– Τα επιρρήματα: απόψε

– Απλή αιτιατική ή σπανιότερα γενική ενός ουσιαστικού: το βράδυ, του χρόνου

– Τα προθετικά σύνολα: από απογοήτευση

– Συνδυασμός επιρρήματος με προθετικό σύνολο ή δύο επιρρημάτων μαζί: έξω από τον κινηματογράφο - αργά αργά

– Οι επιρρηματικές μετοχές: τραγουδώντας

– Τα επίθετα (ως επιρρηματικά κατηγορούμενα ): κεφάτος

– Οι δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις: ώστε δε με προβλημάτισε καμιά ερώτηση

– Διπλή πτώση: άκρη άκρη

Δηλώνουν κυρίως:

Τόπο: Στο Ηράκλειο ο καιρός είναι υγρός.
Χρόνο: έφυγε χθες.
Τρόπο: με το να μιλάς ( ή: μιλώντας ) διαρκώς επιβαρύνεις τη θέση σου
Αιτία: δάκρυσε από συγκίνηση.
Σκοπό: πήγε στο Παρίσι για σπουδές.
Ποσό: κουράστηκα πολύ.
Αποτέλεσμα: Ήταν τόσο στενοχωρημένη, που δεν έβλεπε μπροστά της.
Αναφορά: Μιλήσαμε για σένα.
Όρο – προϋπόθεση : Αν δεν έχεις δουλειά, πέρασε να τα πούμε.
Εναντίωση – παραχώρηση : Αν και καθυστέρησε, πρόλαβε την παράσταση.
Βεβαίωση: Βεβαιότατα, ασφαλώς, σίγουρα θα πάμε.
Άρνηση: Μην το ξαναπείς, όχι.
Δισταγμό – πιθανότητα: Πιθανόν, ίσως, ενδεχομένως να συμβεί αυτό.
Παρομοίωση, συνοδεία, αφαίρεση, ποσό κατά προσέγγιση κ.λπ.

Με τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς απαντούμε σε ερωτήσεις που αποκαλύπτουν επιρρηματικές σχέσεις (πού, πότε, με ποιον όρο, γιατί, για ποιο σκοπό κ.λπ.),

Προσοχή: Υπάρχουν επιρρήματα που παράγονται και με την προσθήκη της κατάληξης -α αλλά και της κατάληξης -ως. Ο διαφορετικός αυτός σχηματισμός συνήθως συνδέεται και με διαφορετική σημασία. Παράδειγμα:

απλός → απλά: Να απαντήσετε όσο πιο απλά μπορείτε. (=με απλότητα)

→ απλώς: Ήθελα απλώς να ρωτήσω τι κάνετε. (=μόνο)

Ορισμένα τέτοια ζεύγη επιρρημάτων παράγονται από διαφορετικά επίθετα:

ακριβά (από το ακριβός): Το πλήρωσες πολύ ακριβά.

ακριβώς (από το ακριβής): Ακριβώς αυτό εννοώ κι εγώ.

** Μετοχή

Μετοχή έχουν:

^ Ο ενεστώτας στην ενεργητική φωνή με κατάληξη -οντας (π.χ. τρέχοντας), όταν αυτή τονίζεται στην προπαραλήγουσα και -ώντας (π.χ. γεννώντας), όταν τονίζεται στην παραλήγουσα.

^ Ο ενεστώτας σπανιότερα στην παθητική φωνή με καταλήξεις -όμενος, -η, -ο

(π.χ.αναπτυσσόμενες), αλλά και -ούμενος, -η, -ο (π.χ. μιμούμενος)

και -άμενος, -η, -ο (π.χ. τρεμάμενος).

^ Ο παρακείμενος οτην παθητική φωνή με κατάληξη -μένος, -η, -ο (π.χ. χαμένοι).

Η ενεργητική μετοχή είναι άκλιτη, ενώ οι παθητικές είναι κλιτές, έχουν τρία γένη και δύο αριθμούς.

ΕΠΙΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ

Η μετοχή χρησιμοποιείται:

√ με επιθετική σημασία, δηλαδή όπως κάθε επίθετο, και λέγεται

επιθετική μετοχή. Επιθετικές είναι οι μετοχές της παθητικής φωνής.

√ με επιρρηματική σημασία, δηλαδή δηλώνει τρόπο, χρόνο, αιτία, υπόθεση

και εναντίωση και λέγεται επιρρηματική μετοχή. Επιρρηματική είναι η μετοχή του ενεργητικού ενεστώτα.

— Το επιχείρημα

Είναι το σύνολο των λογικών προτάσεων με τις οποίες υποστηρίζουμε μια πεποίθηση ή μια θέση. Για την υποστήριξη μιας πεποίθησης ή μιας θέσης ή την αντίκρουση μιας άλλης μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ένα ή περισσότερα επιχειρήματα. Αυτή η χρήση επιχειρημάτων στην έκφραση των απόψεων μας ονομάζεται επιχειρηματολογία.

Σε κάθε επιχείρημα υποστηρίζουμε μια θέση με βάση κάποιους λόγους. Τις προτάσεις με τις οποίες διατυπώνουμε αυτούς τους λόγους τις ονομάζουμε προκείμενες και την πρόταση που υποστηρίζεται από τις προκείμενες την ονομάζουμε συμπέρασμα.

— Αλληλουχία

Είναι η ομαλή μετάβαση από τη μια σκέψη στην άλλη και από τη μια ιδέα στην άλλη. Με άλλα λόγια, αλληλουχία είναι να έχουν όλες οι προτάσεις μιας παραγράφου σχέση μεταξύ τους, να μην είναι δηλαδή η μια άσχετη με την άλλη, και επιπλέον όλες οι προτάσεις της παραγράφου να είναι σε λογική σειρά.

Στην παράγραφο εξασφαλίζεται η αλληλουχία, όταν υπάρχει σαφής διάκριση των τμημάτων της (θεματική περίοδος - λεπτομέρειες - κατακλείδα) και, ταυτόχρονα, όταν υπάρχει σωστή διάταξη των ιδεών (λογική και ιεραρχική από τα πιο σπουδαία προς τα δευτερεύοντα ή από το ένα επιχείρημα στο άμεσα συσχετιζόμενο με αυτό).

Στο κείμενο εξασφαλίζεται η αλληλουχία, όταν υπάρχει σαφής διάκριση των τμημάτων του (πρόλογος - κυρίως θέμα - επίλογος) και, ταυτόχρονα, όταν υπάρχει σωστή διάταξη των ιδεών (λογική και ιεραρχική από τα πιο σπουδαία προς τα δευτερεύοντα ή από το ένα επιχείρημα στο άμεσα συσχετιζόμενο με αυτό).

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]

Επαναληπτικά: Υποκείμενο, Απρόσωπα ρήματα, Εγκλίσεις, Χρόνοι, Φωνές, Ενεργητική/Παθητική Σύνταξη, Αντικείμενο

Sat, 07 Sep 2024 13:23:50 +0300

— Το υποκείμενο μπορεί να είναι ουσιαστικό, αντωνυμία ή οποιαδήποτε άλλη λέξη (επίθετο, μετοχή, άκλιτη λέξη κτλ.) ή πρόταση, με άρθρο ή χωρίς άρθρο.

Το υποκείμενο παραλείπεται συχνά όταν είναι: α΄ ή β΄ πρόσωπο (και δε δίνεται έμφαση σε αυτό). Στο γ΄ πρόσωπο συνήθως παραλείπεται:

όταν εννοείται εύκολα από τα συμφραζόμενα,
όταν είναι μια γενική έννοια (π.χ. οι άνθρωποι),
όταν μόνο ένα υποκείμενο μπορεί να εννοηθεί (π.χ. στις αρχές του 20ού αιώνα εφηύραν το τηλέφωνο, τον ασύρματο, τον κινηματογράφο, υποκείμενο: οι εφευρέτες)
όταν το ρήμα δείχνει κάποιο φυσικό φαινόμενο.

— Τα απρόσωπα ρήματα και οι απρόσωπες εκφράσεις έχουν ως υποκείμενο μια ολόκληρη πρόταση (με το ότι ή με το να), π.χ. α. Είναι αλήθεια ότι είχαν προσαρμοστεί τέλεια μέσα στο φυσικό περιβάλλον και στη ζωή του δάσους. β. Απαγορεύεται να έχετε ανοικτά τα κινητά σας στο θέατρο. γ. Πρέπει να φύγω. δ. Αξίζει να προσπαθήσω.

— Εγκλίσεις

Οι μορφές που παίρνει το ρήμα για να φανερώσει πώς παρουσιάζεται το νόημα του από εκείνον που μιλάει λέγονται εγκλίσεις.

Οι εγκλίσεις είναι τρεις: η οριστική, η υποτακτική και η προστακτική.

~ Η οριστική συνήθως φανερώνει το πραγματικό, αλλά μερικές φορές μπορεί και να δηλώσει το δυνατό, το πιθανό, ευχή και παράκληση.

~ Η υποτακτική φανερώνει το ενδεχόμενο, το επιθυμητό, αλλά και προτροπή, παραχώρηση, ευχή, το δυνατό, απορία, το πιθανό, προσταγή.

~ Η προστακτική φανερώνει συνήθως προσταγή, προτροπή, απαγόρευση, αλλά μπορεί και να δηλώνει και παράκληση, ευχή, έντονη περιέργεια.

Στην οριστική χρησιμοποιούμε το μόριο θα και την άρνηση δεν.

Στην υποτακτική χρησιμοποιούμε τα μόρια αν, να ή ας και την άρνηση μη(ν).

Η προστακτική έχει δικούς της τύπους και δεν έχει άρνηση.

Παραδείγματα:

Κοιτάζει το γαλάζιο πουλί. / Οριστική, πραγματικό

Το νερό της θάλασσας δεν πίνεται. / Οριστική, πραγματικό

Μακάρι να μην τον γνώριζα. / Οριστική, ευχή

Ας πάει στο καλό. / Υποτακτική ευχή

Αν βρω λίγο χρόνο, θα ζωγραφίσω. / Υποτακτική, ενδεχόμενο - Οριστική, πραγματικό

Να το πω; Να μην το πω; Τι να κάνω; / Υποτακτική, απορία

Μη φωνάζετε έτσι. / Υποτακτική, απαγόρευση

Ανοίξτε τα παράθυρα. / Προστακτική, προσταγή

Λυπήσου με, Θεέ μου. / Προστακτική, παράκληση

— ΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ

Οι μορφές που παίρνει το ρήμα για να φανερώσει πότε και πώς γίνεται κάτι λέγονται χρόνοι του ρήματος. Φανερώνουν:

Α) Τη χρονική βαθμίδα στην οποία γίνεται αυτό που σημαίνει το ρήμα (παρόν, παρελθόν, μέλλον). Οι χρόνοι διακρίνονται σε :

~ παροντικούς (ενεστώτας, παρακείμενος),

~ παρελθοντικούς(παρατατικός, αόριστος, υπερσυντέλικος)

~ μελλοντικούς (εξακολουθητικός μέλλοντας, συνοπτικός μέλλοντας, συντελεσμένος μέλλοντας).

Β) Το ποιόν ενέργειας με το οποίο παρουσιάζεται αυτό που σημαίνει το ρήμα. Οι χρόνοι εδώ διακρίνονται σε:

~ μη συνοπτικούς ή εξακολουθητικούς (ενεστώτας, παρατατικός, εξακολουθητικός μέλλοντας), όταν φανερώνουν εξακολούθηση ή επανάληψη,

~ συνοπτικούς (αόριστος, συνοπτικός μέλλοντας), όταν παρουσιάζουν κάτι συνοπτικά

~ συντελεσμένους (παρακείμενος, υπερσυντέλικος, συντελεσμένος μέλλοντας), όταν αυτό που δηλώνουν είναι κάτι τελειωμένο.

Από τους χρόνους του ρήματος άλλοι σχηματίζονται με μία μόνο λέξη και λέγονται μονολεκτικοί και άλλοι με δύο ή τρεις λέξεις και λέγονται περιφραστικοί.

— Οι φωνές

Ενεργητική φωνή: ανήκουν όσα έχουν κατάληξη -ω στο α' πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα, π.χ. γράφω, γελώ, θεωρώ

Παθητική φωνή: ανήκουν όσα ρήματα έχουν κατάληξη -μαι στο α' ενικό της οριστικής του ενεστώτα, π.χ. γράφομαι, γελιέμαι, θεωρούμαι

— ΔΙΑΘΕΣΗ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ – ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΞΗ – ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ

Διάθεση είναι η έννοια του ρήματος που δείχνει τι κάνει, τι παθαίνει ή σε ποια κατάσταση βρίσκεται το υποκείμενο.

~ Τα ρήματα ενεργητικής διάθεσης φανερώνουν ότι το υποκείμενο είναι ο δράστης, δηλαδή ενεργεί ή κάνει κάτι, π.χ. Ο Νίκος χτύπησε τον Γιώργο.

~ Τα ρήματα παθητικής διάθεσης φανερώνουν ότι το υποκείμενο είναι ο δέκτης, δηλαδή παθαίνει κάτι ή δέχεται μια ενέργεια από άλλον π.χ. Ο Γιώργος χτυπήθηκε από τον Νίκο.

~ Τα ρήματα μέσης διάθεσης φανερώνουν ότι το υποκείμενο είναι συγχρόνως δράστης και δέκτης μιας ενέργειας, δηλαδή ενεργεί και η ενέργεια γυρίζει σ’ αυτό π.χ. Η φίλη μου βάφεται πολύ έντονα.

~ Τα ρήματα ουδέτερης διάθεσης είναι τα ρήματα που φανερώνουν ότι το υποκείμενο βρίσκεται απλώς σε μια κατάσταση, ούτε ενεργεί ούτε παθαίνει κάτι π.χ. κοιμάμαι, ξεκουράζομαι, παραμένω.

Πότε λέμε ότι έχουμε ενεργητική και πότε παθητική σύνταξη;

-Όταν διατυπώνουμε μια πρόταση με ρήμα ενεργητικής διάθεσης, π.χ. Ο Νίκος χτύπησε τον Γιώργο, έχουμε ενεργητική σύνταξη.

- Όταν διατυπώνουμε την πρόταση με ρήμα παθητικής διάθεσης, π.χ. Ο Γιώργος χτυπήθηκε από τον Νίκο, έχουμε παθητική σύνταξη.

Στην παθητική σύνταξη, το πρόσωπο ή πράγμα που κάνει την ενέργεια (από το οποίο παθαίνει κάτι το υποκείμενο) δίνεται με ένα προθετικό σύνολο (πρόθεση «από» + όνομα) και ονομάζεται ποιητικό αίτιο, π.χ. Ο Γιώργος χτυπήθηκε από τον Νίκο.

Γιατί επιλέγεται η ενεργητική ή η παθητική σύνταξη;

Με την ενεργητική σύνταξη τονίζεται το υποκείμενο, δηλαδή ο δράστης και το ύφος γίνεται πιο προσωπικό, άμεσο, ζωντανό, απλό.

Με την παθητική σύνταξη τονίζεται το αποτέλεσμα της ενέργειας, η πράξη που κάνει το υποκείμενο και το ύφος γίνεται πιο επίσημο, τυπικό και απρόσωπο, σύνθετο.

Πώς γίνεται η μετατροπή της ενεργητικής σύνταξης σε παθητική και αντίστροφα;

1) Το αντικείμενο (εκεί που μεταβαίνει η ενέργεια) της ενεργητικής σύνταξης γίνεται υποκείμενο της παθητικής σύνταξης,

2) Το ρήμα της ενεργητικής σύνταξης μετατρέπεται σε ρήμα παθητικής διάθεσης,

3) Το υποκείμενο της ενεργητικής μετατρέπεται σε ποιητικό αίτιο της παθητικής σύνταξης.

Π.χ. Ενεργητική σύνταξη → «Ο αδερφός μου χτύπησε τη γάτα»

Παθητική σύνταξη → «Η γάτα χτυπήθηκε από τον αδερφό μου»

— Μεταβατικά και αμετάβατα ρήματα:

Μεταβατικά είναι τα ρήματα που δείχνουν ότι η ενέργεια του υποκειμένου μεταβαίνει σε άλλο πρόσωπο ή πράγμα που είναι το αντικείμενο π.χ. Ο μαθητής μουτζουρώνει το βιβλίο.

Αμετάβατα είναι τα ρήματα που δείχνουν ότι η ενέργεια του υποκειμένου δε μεταβαίνει κάπου αλλού π.χ. Οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδες εργάζονται.

Αντικείμενο – Μονόπτωτα και δίπτωτα ρήματα:

Το πρόσωπο ή το πράγμα που δέχεται την ενέργεια ή την επίδραση του υποκειμένου ενός μεταβατικού ρήματος και αποτελεί απαραίτητο συμπλήρωμα της έννοιάς του λέγεται αντικείμενο.

Α) Τα μεταβατικά ρήματα που χρειάζονται ως συμπλήρωμα μία μόνο πτώση (ένα αντικείμενο) λέγονται μονόπτωτα.

Τα μονόπτωτα ρήματα παίρνουν αντικείμενο συνήθως σε πτώση αιτιατική, π.χ. κόβω το ξύλο, και σε μερικές περιπτώσεις σε πτώση γενική π.χ. Μοιάζω του πατέρα μου.

Ποιο αντικείμενο ονομάζεται εσωτερικό ή σύστοιχο;

Το αντικείμενο των μονόπτωτων ρημάτων που βρίσκεται σε πτώση αιτιατική ονομάζεται εσωτερικό ή σύστοιχο, όταν έχει ετυμολογική συγγένεια ή την ίδια/παρόμοια σημασία με το ρήμα π.χ. Χόρεψε έναν ζωηρό χορό. Συχνά παραλείπεται και αντικαθίσταται από την αόριστη αντωνυμία κάτι π.χ. Χόρεψε κάτι ζωηρό.

Β) Τα μεταβατικά που χρειάζονται ως συμπλήρωμα δύο πτώσεις (δύο αντικείμενα) λέγονται δίπτωτα. Από αυτά, το αντικείμενο που συνδέεται στενότερα με το ρήμα λέγεται άμεσο, ενώ το άλλο λέγεται έμμεσο, γιατί η ενέργεια του υποκειμένου του ρήματος απευθύνεται έμμεσα προς αυτό.

Συγκεντρωτικός πίνακας δίπτωτων ρημάτων:

ΑΜΕΣΟ ΕΜΜΕΣΟ

αιτιατική - γενική

αιτιατική προσώπου - αιτιατική πράγματος

αιτιατική προσώπου/πράγματος - αιτιατική προσώπου/πράγματος ισοδύναμο με εμπρόθετο

ΠΡΟΣΟΧΗ: Δύο ή περισσότερα όμοια αντικείμενα (όλα πρόσωπα ή όλα πράγματα) που βρίσκονται στην ίδια πτώση και συνδέονται μεταξύ τους με συνδέσμους ή χωρίζονται με κόμμα θεωρούνται μία πτώση.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΩΝ

Περιπτώσεις: άμεσο έμμεσο

α) αιτιατική + γενική Του ζήτησα χρήματα. (αιτιατική - γενική)

β) αιτιατική + εμπρόθετο Ζήτησα από το Γιώργο χρήματα. (αιτιατική - εμπρόθετο)

γ) πρόταση + γενική Ο Γιώργος μου ζήτησε να πάμε στο γήπεδο. (πρόταση - γενική)

δ) αιτιατική προσώπου + αιτιατική πράγματος Η μάνα μου με τάιζε πατάτες. (αιτιατική προσώπου - αιτιατική πράγματος)

ε) αιτιατική πράγματος + αιτιατική πράγματος ισοδύναμη με εμπρόθετο

Ο Γιώργος γέμισε το συρτάρι (με) χαρτιά. (αιτιατική πράγματος - αιτιατική πράγματος ισοδύναμη με εμπρόθετο)

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]

Επαναληπτικά: Δομή/Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου, Τρόποι Συνοχής, Περίληψη

Wed, 18 Sep 2024 13:35:58 +0300

Επαναληπτικά - Συμπληρωματικά Ν. Γλώσσας Β’ Προς Γ’ Γυμνασίου

— Δομή παραγράφου

Mία παράγραφος αποτελείται από τρία μέρη:

α. Τη θεματική πρόταση, την κύρια ιδέα της παραγράφου. Η θεματική πρόταση εκφράζει με σαφήνεια, ακρίβεια και συντομία την κύρια ιδέα της παραγράφου και βρίσκεται, συνήθως, στην αρχή της.

β. Τις λεπτομέρειες - σχόλια, δηλαδή την ανάπτυξη της θεματικής πρότασης. Ο ρόλος των λεπτομερειών είναι να δώσουν στον αναγνώστη όλες τις πληροφορίες που υπόσχεται η θεματική πρόταση. Πρόκειται, δηλαδή, για αναλυτικές προτάσεις, οι οποίες θα πληροφορήσουν τον αναγνώστη σχετικά με τη θεματική πρόταση και συνδέονται λογικά μεταξύ τους.

γ. την πρόταση κατακλείδα, η οποία συνοψίζει όσα αναλύθηκαν σχετικά με την κύρια ιδέα της παραγράφου. Η πρόταση κατακλείδα πρέπει να θυμίζει την κύρια ιδέα της παραγράφου. Είναι η πρόταση η οποία κλείνει την παράγραφο, συνοψίζοντας τα όσα έχουν λεχθεί και δίνοντας στην παράγραφο μια ολοκληρωμένη μορφή. Η πρόταση κατακλείδα μπορεί να απουσιάζει, δεν είναι πάντα απαραίτητη.

Θεματική πρόταση/περίοδος

Σχόλια - Λεπτομέρειες

Κατακλείδα

— Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου:

Οι λεπτομέρειες μιας παραγράφου είναι δυνατό ν’ αναπτυχθούν με τους παρακάτω τρόπους:

- Με ορισμό, όπου διακρίνουμε οριστέα έννοια (αυτήν που ορίζεται). Ενδεικτικά ρήματα: "είναι, λέγεται, αποτελεί, ονομάζεται...". π.χ. "Εθελοντισμός είναι η εκούσια προσφορά υπηρεσιών, ατομική ή οργανωμένη, στις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, χωρίς αντάλλαγμα."

- Με διαίρεση, όπου μια έννοια χωρίζεται στα επιμέρους είδη της. Οπότε, διακρίνουμε τη διαιρετέα έννοια (αυτήν που διαιρείται). Ενδεικτικές λέξεις: "Πρώτον, Δεύτερον, Από τη μια, Από την άλλη, Διακρίνουμε, Χωρίζεται...", π.χ. "Ο ανθρώπινος πολιτισμός διακρίνεται απ'τη μια στον πνευματικό και από την άλλη στον τεχνικό πολιτισμό, με βάση την ανάπτυξη του πνεύματος και της επιστήμης."

- Με παραδείγματα, που επεξηγούν/διευκρινίζουν το περιεχόμενο της θεματικής περιόδου. Ενδεικτικές λέξεις/φράσεις: "Για παράδειγμα, Παραδείγματος χάριν, Λόγου χάρη, π.χ., όπως είναι, αρκεί να...", π.χ. "Ο σύγχρονος άνθρωπος έχει αποξενωθεί από τη φύση. Αρκεί να δει κανείς τη ζωή στα σύγχρονα αστικά κέντρα, όπου δεσπόζει το μπετόν και το καυσαέριο."

- Με αιτιολόγηση, όταν η θεματική περίοδος δημιουργεί στη σκέψη το ερώτημα "γιατί". Ενδεικτικές λέξεις/φράσεις: "Επειδή, Γιατί, Διότι, Γι'αυτό..." π.χ. "Οι έφηβοι αποζητούν την ελευθερία τους, γιατί συχνά ασφυκτιούν από την υπερπροστατευτική συμπεριφορά των γονέων."

- Με αίτιο - αποτέλεσμα, οπότε στη θεματική περίοδο συνήθως αναφέρεται η αιτία, ίσως και η συνέπεια/αποτέλεσμα, που αναλύεται κατόπιν, ή μόνο η αιτία και στα σχόλια/λεπτομέρειες το αποτέλεσμα. Ενδεικτικές λέξεις/ φράσεις: "Οφείλεται, Ευθύνεται, Αιτία, Αποτέλεσμα, Άρα, Συνεπώς, Επομένως, Προκαλεί, Διότι, Γιατί...", π.χ. "Η απαιδευσία ευθύνεται για πολλά δεινά του σύγχρονου κόσμου. Προκαλεί την έλλειψη σεβασμού και ανθρωπισμού, ευνοώντας τον ρατσισμό."

- Με σύγκριση - αντίθεση, όταν στη θεματική περίοδο υπάρχουν έννοιες που πρόκειται να συγκριθούν. Στα σχόλια/λεπτομέρειες δίνονται οι ομοιότητες, μα κυρίως οι διαφορές τους. Ενδεικτικές λέξεις/φράσεις: "Συγκριτικά, Εντούτοις, Αλλά, Όμως, Μολονότι, Ωστόσο, Εξάλλου, Αντίθετα, Αντιθέτως, Σε αντίθεση, Απ'τη μια... Απ'την άλλη...", π.χ. "Ο σύγχρονος άνθρωπος της αφθονίας υποφέρει από τη μάστιγα του καταναλωτισμού. Αντίθετα, ο παλαιός επικεντρωνόταν στην αντιμετώπιση των βασικών βιοτικών αναγκών."

- Με αναλογία, όταν στη θεματική περίοδο αναφέρονται δύο παράλληλες έννοιες και στα σχόλια/λεπτομέρειες τονίζονται αναλογικά τα γνωρίσματά τους (οι ομοιότητες). Πρόκειται για μια παρομοίωση. Ενδεικτικές λέξεις/ φράσεις: "Ανάλογα, Αναλόγως, Αναλογικά, Παρόμοια, Τόσο...όσο, Όπως, Σαν...", π.χ. "Ένας λαός που έχει χάσει την παράδοσή του είναι σαν τον άνθρωπο που έχει χάσει το μνημονικό του, που έχει πάθει αμνησία." (Φώτης Κόντογλου)

- Με συνδυασμό μεθόδων, όταν η παράγραφος αναπτύσσεται με περισσότερους από έναν τρόπους, π.χ. "Η αντικειμενική πληροφόρηση δεν είναι έργο εύκολο, γιατί η ξερή απόδοση γεγονότων, χωρίς τη σύνδεσή τους με τις συνθήκες κάτω από τις οποίες διαδραματίστηκαν, δεν είναι ολοκληρωμένη πληροφόρηση. Εδώ ακριβώς βρίσκεται και ο κίνδυνος, γιατί μπορεί να παρεμβληθεί η προπαγάνδα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η δημοσίευση εκτιμήσεων του όγκου πολιτικών εκδηλώσεων. Για μια συγκέντρωση σε ανοικτό χώρο ο αριθμός των πολιτών που έλαβαν μέρος σ’ αυτή μπορεί να κυμαίνεται στις εκτιμήσεις των εφημερίδων των άκρων μεταξύ 10.000 και 50.000, ανάλογα με την τοποθέτηση της εφημερίδας ή του ρεπόρτερ." (Γ. Μαύρος)

— ΣΥΝΟΧΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

Η συνοχή (μορφική ενότητα) αναφέρεται στη μορφική σύνδεση των γλωσσικών στοιχείων για να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο κείμενο. Επιτυγχάνεται με διάφορους μηχανισμούς που συντελούν στην ομαλή μετάβαση από τη μία ιδέα στην άλλη, χωρίς να δημιουργούνται νοηματικά κενά.

Τρόποι Συνοχής:

√ Αντωνυμίες

√ Επανάληψη σημαντικών λέξεων

√ Μέσω νοηματικής συγγένειας (χρήση υπερωνύμων, υπωνύμων, συνωνύμων λέξεων, π.χ. παιδεία, μόρφωση, εκπαίδευση)

√ Με διαρθρωτικές λέξεις / φράσεις χρησιμοποιούνται για τη σύνδεση προτάσεων, περιόδων, παραγράφων, δηλώνοντας νοηματικές σχέσεις:

~ Αντίθεση – εναντίωση (όμως, αλλά, ωστόσο, αντίθετα, εντούτοις, παρόλο που, αντίστροφα, από την άλλη πλευρά, σε αντίθετη περίπτωση, παρ’ όλα αυτά, συμβαίνει όμως το ίδιο, εξάλλου, απεναντίας, ακόμη και αν, αν και, μολονότι, εξάλλου, στον αντίποδα αυτού του φαινομένου/ της κατάστασης παρατηρείται, ...)

~ Αιτιολόγηση (γιατί, εξαιτίας, διότι, καθώς, εφόσον, αφού, επειδή, γι’ αυτό ένας ακόμη λόγος, γι' αυτόν τον λόγο, λόγω του ότι, αυτό συμβαίνει γιατί, μια και, ...)

~ Αποτέλεσμα / Συμπέρασμα (επομένως, συνεπώς, ώστε, άρα, λοιπόν, κατά συνέπεια, συμπερασματικά, συνάγεται το συμπέρασμα, ανακεφαλαιώνοντας, γι' αυτό λοιπόν, τελικά, συνοψίζοντας, για να συνοψίσουμε, ως συμπέρασμα, γι’ αυτό το λόγο, ως επακόλουθο, απότοκο όλων αυτών, ως επακόλουθο, ως αποτέλεσμα, συμπερασματικά, εν κατακλείδι, έτσι, καταληκτικά, γι' αυτό λοιπόν...)

~ Αναλογία/ομοιότητα (όπως, ως, όμοια, σαν, ανάλογα, με ανάλογο τρόπο, αναλόγως,παρόμοια, αντίστοιχα, με τον ίδιο τρόπο, κατ’ ανάλογο τρόπο, κάτι ανάλογο συμβαίνει, έτσι ...)

~ Επεξήγηση / διευκρίνιση / παράδειγμα (δηλαδή, ειδικότερα, με άλλα λόγια, συγκεκριμένα, για να γίνω πιο σαφής, σαφέστερα, αυτό σημαίνει, λόγου χάρη, για παράδειγμα, παραδείγματος χάρη, καλό είναι να διευκρινίσουμε, εννοώ ότι, με άλλα λόγια για να γίνει αυτό πιο κατανοητό, ...)

~ Έμφαση (ιδιαίτερα, προπάντων, ειδικά, αναντίρρητα, περισσότερο, πράγματι, κατεξοχήν, ξεχωριστά, βέβαια, μάλιστα, αναμφισβήτητα, ασφαλώς, οπωσδήποτε, είναι αξιοσημείωτο ότι, θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας, το σημαντικότερο από όλα, το κυριότερο, αξίζει να σημειωθεί, εκείνο που προέχει, θα έπρεπε να τονιστεί ότι, ιδιαίτερα σημαντικό είναι, κυρίως, το κυριότερο απ'όλα, είναι, μάλιστα, κατά κύριο λόγο, …)

~ Γενίκευση (γενικά, γενικότερα, τις περισσότερες φορές, ευρύτερα,...)

~ Βεβαίωση (βέβαια, φυσικά, αναμφισβήτητα, ασφαλώς, αναμφίβολα, χωρίς αμφιβολία, αναντίρρητα, οπωσδήποτε, προφανώς, είναι γενικά αποδεκτό, είναι γενικά παραδεκτό, είναι κοινός τόπος ότι.., είναι γενική παραδοχή ότι…, όλοι θα συμφωνήσουν ότι …)

~ Προσθήκη (επιπλέον, επιπροσθέτως, ακόμη, επίσης, έπειτα, εκτός από αυτό, συμπληρωματικά, εξάλλου, άλλωστε, και, παράλληλα, αξίζει ακόμη να σημειώσουμε, δεν πρέπει να λησμονούμε, ας σημειωθεί ακόμη ότι, αν στα παραπάνω προσθέσουμε...)

~ Ταξινόμηση – διαίρεση (αφ’ ενός… αφ’ ετέρου, από τη μια… από την άλλη, μεν...δε...)

~ Προϋπόθεση - όρο (αν, εκτός αν, εφόσον, σε περίπτωση που, με την προϋπόθεση, με το δεδομένο, με τον όρο, φτάνει να...)

~ Τοπική σχέση (εδώ, εκεί, κοντά, μέσα, έξω, πάνω, κάτω, δεξιά, αριστερά, στην άκρη, στο κέντρο…)

~ Χρονική σχέση / σειρά / απαρίθμηση (αρχικά, πρώτα, τελικά, όταν, έπειτα, τότε, ύστερα, πριν, ενώ, καταρχάς, παράλληλα, ταυτόχρονα, προηγουμένως, τώρα, συγχρόνως, στη συνέχεια, προτού να, κατόπιν, μετά, αργότερα, τέλος, εντωμεταξύ, πρώτον, δεύτερον, τρίτον…., αρχικά, πρώτα πρώτα, στη συνέχεια, έπειτα, ακολούθως, κατόπιν, μια πρώτη επισήμανση είναι…, στο τέλος,…)

~ Τρόπο (έτσι, με αυτόν τον τρόπο…)

~ Διάζευξη (ή − ή, είτε − είτε, ούτε − ούτε, μήτε − μήτε)

~ Σκοπό (για να, να, προκειμένου να, με σκοπό να, με στόχο να, με πρόθεση να…)

— ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η περίληψη είναι ένα σύντομο κείμενο το οποίο συμπυκνώνει το βασικό περιεχόμενο ενός μεγαλύτερου κειμένου και μας πληροφορεί γι' αυτό.
Η περίληψη μπορεί να λάβει πολλές μορφές: μπορεί να είναι ο τίτλος ενός κειμένου ή μιας παραγράφου, όπως επίσης και η σύντομη απόδοση του περιεχομένου ενός βιβλίου. Εξάλλου, συναντάμε τον περιληπτικό λόγο καθημερινά σε τίτλους ειδήσεων, διαφημίσεις, αγγελίες κ.τ.λ.
Τα βασικά βήματα για την περίληψη είναι:

-Η προσεκτική ανάγνωση του αρχικού κειμένου.

-O εντοπισμός του κεντρικού θέματος (θεματικού κέντρου) του κειμένου.

-Η μελέτη της δομής των παραγράφων του κειμένου και η υπογράμμιση των βασικών λέξεων.

-Η γραφή σύντομων πλαγιότιτλων σε κάθε παράγραφο.

Η γραφή της περίληψης με ιδιαίτερη προσοχή:

– να ξεκινά είτε με αναφορά στο κείμενο/συγγραφέα είτε απευθείας·

– να αξιοποιεί με προσοχή τις απαραίτητες συνδετικές λέξεις·

– να περιέχει την κύρια θέση και τις βασικές ιδέες του κειμένου·

– να έχει πληροφοριακό ύφος και να μη σχολιάζει το κείμενο·

– να μην υπερβαίνει τον αριθμό λέξεων που έχει οριστεί.

Σε αυτήν συγκεντρώνουμε την ουσία ενός κειμένου, τα κύρια σημεία του απρόσωπα (γ’ πρ.):

√ αντικαθιστούμε τις δευτερεύουσες προτάσεις με μετοχές, π.χ. Επειδή το κράτος θέσπισε -> θεσπίζοντας το κράτος

√ μετατρέπουμε τις ερωτηματικές προτάσεις (ευθείες ή πλάγιες) σε προτάσεις κρίσης, π.χ. Μήπως είναι απαράδεκτο να είναι παθητικοί δέκτες; -> Είναι απαράδεκτο να είναι απαθείς.

√ μια περίφραση την αντικαθιστούμε με ένα μονολεκτικό τύπο, π.χ. ο ένας βοηθάει τον άλλο -> αλληλοβοηθιούνται.

√ αντικαθιστούμε τις αναφορικές προτάσεις με ένα ισοδύναμο ουσιαστικό, επίθετο ή επίρρημα, π.χ. καλό θα είναι να μην καταλαμβάνουν τις θέσεις ευθύνης άτομα που δεν αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες -> καλό θα είναι να μην καταλαμβάνουν τις θέσεις ευθύνης άβουλα άτομα.

√ αντικαθιστούμε έννοιες της ίδιας οικογένειας με το υπερώνυμό τους (μ’ έναν περιεκτικό όρο),π.χ. τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδες, περιοδικά -> μέσα ενημέρωσης

√ αν το αρχικό κείμενο έχει διαλογική μορφή, στο περιληπτικό κείμενο ο διάλογος αποδίδεται με γ’ (τρίτο) ρηματικό πρόσωπο

√ αν οι ιδέες του συγγραφέα εκτίθενται μεταφορικά, εμείς τις αποδίδουμε κυριολεκτικά.

Κυριολεξία: Δίνει στο λόγο σαφήνεια και ακρίβεια, ο λόγος αποβαίνει αντικειμενικός, το ύφος σοβαρό, υπάρχει λογική σύνδεση νοημάτων και δίνεται βαρύτητα στην πληροφορία.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]