Ανακοινώσεις μαθήματος ΑΡΧΑΙΑ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ (Γγ2, Γγ3)

ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ

Thu, 26 Sep 2024 17:44:50 +0300

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ - ΘΕΩΡΙΑ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ

— Η αύξηση:

*Συλλαβική αύξηση είναι η προσθήκη στην αρχή του θέματος ενός -ἐ- (Προσοχή! παίρνει ψιλή). Λέγεται συλλαβική, επειδή προστίθεται μια νέα συλλαβή. Συλλαβική αύξηση βάζουμε, όταν το ρήμα αρχίζει από σύμφωνο, π.χ. λύω > ἔλυον, διώκω > ἐδίωκον, φεύγω > ἔφευγον

Στην περίπτωση που το ρήμα αρχίζει από ῥ (π.χ. ῥίπτω), τότε εκτός από το ἐ της αύξησης διπλασιάζεται και το ῥ. Έτσι ο παρατατικός του ῥίπτω γίνεται ἔρριπτον.

*Χρονική αύξηση είναι η μετατροπή ενός βραχύχρονου φωνήεντος σε μακρόχρονο, παθαίνει δηλαδή έκταση. Χρονική αύξηση βάζουμε όταν το ρήμα αρχίζει από φωνήεν, π.χ. ἀγοράζω > ἠγόραζον, αἰχμαλωτίζω > ᾐχμαλώτιζον, αὐξάνω > ηὔξανον, ἐλπίζω > ἤλπιζον, ὁρίζω > ὥριζον, οἱκίζω > ᾤκιζον

Η αύξηση στα σύνθετα με πρόθεση (εσωτερική αύξηση), π.χ. διέλυον, διέλυσα, διελελύκειν.

— Ο Αναδιπλασιασμός:

Οι συντελικοί χρόνοι, δηλαδή ο παρακείμενος, ο υπερσυντέλικος και ο συντελεσμένος μέλλοντας, έχουν στην αρχή του θέματος αναδιπλασιασμό σε όλες τις εγκλίσεις και στους ονοματικούς τύπους (απαρέμφατο, μετοχή).

Είδη ομαλού αναδιπλασιασμού

Επανάληψη του αρχικού συμφώνου του ρήματος + ε, π.χ. λύω → λέλυκα γράφω → γέγραφα
Συλλαβική αύξηση, π.χ. ψεύδω → ἔψευκα, ῥάπτω → ἔρραφα, στρατεύω → ἐστράτευκα
Φωνήεν ή δίφθογγος, δηλαδή χρονική αύξηση, π.χ. ἐλπίζω → ἤλπικα, ἁθροίζω → ἥθροικα

Παρατηρήσεις:

√ Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στον αναδιπλασιασμό που παίρνουν τα ρήματα που αρχίζουν από δασέα σύμφωνα (χ, φ, θ), τα οποία τρέπονται στα αντίστοιχα ψιλά (κ, π, τ): χ→κ χορεύω: κε-χόρευκα

φ→π φυλάττω: πε-φύλαχα

θ→τ θύω: τέ-θυκα

√ Στα σύνθετα ή παρασύνθετα ρήματα με α′ συνθετικό πρόθεση ο αναδιπλασιασμός μπαίνει μετά την πρόθεση, π.χ. ἀπο-γράφω → ἀπο-γέ-γραφα.

Β. ΜΕΣΟΣ ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΣ ΤΩΝ ΑΦΩΝΟΛΗΚΤΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ

Τα αφωνόληκτα ρήματα σχηματίζουν τον παρακείμενο και υπερσυντέλικο της μέσης φωνής όπως τα φωνηεντόληκτα με τις καταλήξεις -μαι, -σαι, -ται κ.λπ. και –μην, -σο, -το κ.λπ. αντιστοίχως. Κατά τον σχηματισμό των τύπων αυτών όμως συμβαίνουν τα κανονικά πάθη του χαρακτήρα μπροστά από τις καταλήξεις.

Ουρανικόληκτα: κ,γ,χ,ττ,σσ: -γμαι, -γμην, διώκομαι δεδίωγμαι, κηρύττομαι κεκήρυγμαι, ἀλλάσσομαι ἤλλαγμαι

Χειλικόληκτα: π,β,φ,πτ: -μμαι, -μμην, γράφομαι γέγραμμαι, βλάπτομαι βέβλαμμαι

Οδοντικόληκτα: τ,δ,θ,ζ: -σμαι, -σμην, πείθομαι πέπεισμαι, ψηφίζομαι ἐψήφισμαι

— ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΑ ΒΑΡΥΤΟΝΑ ΡΗΜΑΤΑ

1) Να συμπληρώσετε τα κενά με τις υπόλοιπες εγκλίσεις (εγκλιτική αντικατάσταση).

ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΕΥΚΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΚΤΙΚΗ

τοξεύω

παιδευσόμεθα

βλάψετε

μεμαθήκασι

ἐψεύσαντο

δεδίωχας

νομίζεται

ἄγετε

ἐκηρύξατε

λέλυκας

ἐκελεύσαντο

διατάξει

λαμβάνεσθε

ἐστρατεύκαμεν

πεπείκασι

2. Να συμπληρώστε τα κενά με τους υπόλοιπους χρόνους (χρονική αντικατάσταση).

Ενεστώτας Παρατατικός Μέλλοντας Αόριστος Παρακείμενος Υπερσυντέλικος

βουλεύεις

ἔγραφε

παύσεσθε

θεραπεύομεν

ἔθυες

ἐκαλύψατε

κελεύοι

κηρύξοιμεν

κινδυνεύωσι(ν)

πεισάτω

κεκώλυκας

λύειν

κελεύεις

παιδεύσοι

διελύετε

ἱδρύομεν

παιδεύων

ἐπεπράχει

ἤλπικε

ἔρριψας

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

1. Να εντοπίσετε το Ρήμα, το Υποκείμενο και το Κατηγορούμενο ή το/τα Αντικείμενο/α:

Ὁ σοφὸς ἐστι εὐδαίμων.
Ἡ τροφὸς καὶ ἡ μήτηρ ἐπιμελοῦνται τῶν παίδων.
Ὁ ἵππος μέλας ἦν καὶ γενναῖος.
Ἀλέξανδρος πόλεις δύο ἔκτισεν.
Βουκεφάλας λευκὸν σῆμα ἐπὶ τῆς κεφαλῆς εἶχεν.
Οἱ Πέρσαι διδάσκουσι τοὺς παίδας σωφροσύνην.
Ἀθηναῖοι ἀδικοῦσιν ἡμᾶς.
Πολλὰ ἀγαθὰ οἱ θεοὶ παρέχουσι τοῖς ἀνθρώποις.
Ὁρῶ τὸν ἄνδρα.
Οἱ Θηβαῖοι ἔφευγον διὰ τῆς πόλεως.
Οὗτοι φίλοι καὶ ξένοι ὠνομάζοντο.
Οὗτος ἐδίδαξεν μὲ τὴν στρατηγίαν.
Οὑκ ὀλίγοι τῶν πολιτῶν τέχνην τινὰ ἐξεμάνθανον.
Τὴν τοιαύτην δύναμιν ἀνδρείαν ἔγωγε καλῶ.
Οὗτος ἐδίδαξεν μὲ τὴν στρατηγίαν.

2. Να χαρακτηρίσετε στις παρακάτω προτάσεις τους ομοιόπτωτους ονοματικούς προσδιορισμούς (επιθετικός προσδιορισμός, κατηγορηματικός προσδιορισμός, παράθεση, επεξήγηση)

Πρέπει τούς παῖδας κληρονομεῖν τῆς φιλίας τῆς πατρικῆς
Ἔπραξαν ταῦτα δι’ Eὐρυμάχου, ἀνδρός Θηβαίων δυνατωτάτου.
Ἡγεῖτο Ἀρχίδαμος, Λακεδαιμονίων βασιλεύς.
Καλλικρατίδας προσεπλήρωσε πεντήκοντα ναῦς.
Πάσας τάς πόλεις οἱ πολέμιοι εἷλον,
Προσήκει, ὦ ἄνδρες δικασταί, πᾶσιν ὑμῖν τιμωρεῖσθαι Ἀγόρατον.
Ἡ ἡμετέρα πόλις, κοινή καταφυγή τῶν Ἑλλήνων, ἀγωνίζεται.
Ὁ ὁπλίτης φέρει ὀξύτατον τό ξίφος
Κατέλαβον τάς κώμας ἐρήμους.
Ταύτην τὴν ἐπιστολὴν γέγραφα.
Τοῦτο μέγιστον ἀγαθὸν νομίζω εἶναι, δημοκρατίαν.

3. Να εντοπίσετε και να αναγνωρίσετε τις μετοχές στις παρακάτω προτάσεις:

Δίκαια δράσας συμμάχους τοὺς θεοὺς ἕξεις.
Ἕλλην ὢν Ἕλληνας ἀδικεῖ.
Ἀρταξέρξου βασιλεύοντος Κῦρος ἐπὶ Σοῦσα ἐστράτευσεν.
Ἔστησαν τρόπαιον ὡς νενικηκότες.
Νικήσαντες ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε.
Οἱ Θηβαῖοι ἐπορεύοντο καίοντες οἰκίας.
Οὗτος ταῦτα εἰπὼν ἐκαθέζετο.
Τοῦτο λέξων ἔρχομαι.
Δρυός πεσούσης πᾶς ἀνήρ ξυλεύεται.
Συμβουλεύω σοι καίπερ νεότερος ὤν.
Ὁρῶ τὸν ἄνδρα κλαίοντα.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥΣ

1. Να χαρακτηρίσετε στις παρακάτω προτάσεις τους ετερόπτωτους ονοματικούς προσδιορισμούς (γενική, δοτική, αιτιατική).

Νόμοι Δράκοντος.
Οἱ νέοι τῶν ὁπλιτῶν.
Στέφανος δάφνης.
Τὸ πλῆθος τῶν Πλαταιῶν.
Ἀνὴρ μεγίστης ἀρετῆς.
Περικλῆς ἄξιος μεγίστων τιμῶν ἦν.
Αἴτιος συμφορῶν.
Μετὰ τὴν εἰσβολὴ τῶν Πελοποννησίων.
Πόλις ἔρημος πολιτῶν.
Ἡ ἀρετὴ σεμνοτέρα τῆς κακίας ἐφαίνετο.
Πιστός τοῖς φίλοις.
Ἀνὴρ ὅμοιος τῷ τυράννῳ.
Κλέαρχος ἀδύνατος ἦν τῷ σώματι.
Κινάδων ἦν νεανίσκος τὸ εἶδος.

2. Να χαρακτηρίσετε στις παρακάτω προτάσεις τους επιρρηματικούς προσδιορισμούς (επιρρήματα, εμπρόθετοι, πλάγιες πτώσεις).

α. Ἐκεῖνοι ὑπὸ ἀνθρώπων πάντων ζηλοῦνται.

β. Ἐχώρουν (= βάδιζαν) ἐκ τῶν οἰκιῶν πρὸς αὐτούς.

γ. Πολλοὶ Ἀθηναῖοι τῷ λιμῷ ἀπέθανον.

δ. Ταχέως τὸν ποταμόν διέβαινον.

ε. Τοῦ θέρους ἀφίκοντο εἰς τὴν χώραν.

στ. Νομίζω πᾶσαν φύσιν μελέτῃ εὐδοκιμεῖ.

ζ. Πολλοί παρεσκευάζοντο πρός ναυμαχίαν.

η. Ζηλῶ σε τοῦ πλούτου.

θ. Οἱ Λακεδαιμόνιοι τοῦ θέρους ἐστράτευσαν ἐς Ζάκυνθον.

ι. Ἡ πόλις νόμοις διοικεῖται.

ια. Δερκυλίδας τοσούτῳ διέφερε τοῦ Θίβρωνος.

ιβ. Ὁ Ξενοφῶν σπουδῇ ὑπολαβών ἔλεξεν.

ιγ. Ἐπλεονέκτουν οἱ Αἰγύπτιοι καί πλήθει καί τοῖς ὅπλοις.

ιδ. Οὕτω χρῆσθαι τοῖς λόγοις εἰώθασιν.

ιε. Κατέβην χθὲς εἰς Πειραιᾶ.

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ

Sun, 15 Sep 2024 12:35:46 +0300

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ

- σήμερα - 12:32 μ.μ. -

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ (Επαναληπτικά - Συμπληρωματικά Αρχαίων Β’ Προς Γ’ Γυμνασίου)

— Τα φωνήεντα της α.ε. (μακρά: η ω, βραχέα: ε ο, δίχρονα: α ι υ, δίφθογγοι: αι ει οι υι αυ ευ ου ηυ ᾳ ῃ ῳ)

— Τα σύμφωνα της α.ε. (ΑΦΩΝΑ: ουρανικά κ, γ, χ, χειλικά π, β, φ, οδοντικά τ, δ, θ, ΗΜΙΦΩΝΑ: υγρά λ, ρ, ένρινα μ, ν, συριστικό σ (ς), ΔΙΠΛΑ: ζ, ξ, ψ)

— Ο τονισμός των λέξεων (λέγομεν, ἐλέγομεν, βασίλισσα, βασιλίσσης, τόπος, κῆπος, παιδεύω, κώμη, κῶμαι, ποιητοῦ, ποιητῇ, ποιητῶν, ποιηταῖς)

— Α’ Κλίση Ουσιαστικών (νεανίας, στρατιώτης, ποιητής, πολιτεία, γλῶσσα, κώμη, τιμή)

— Β' Κλίση Ουσιαστικών (ἄνθρωπος, λόγος, θεός, κάμηλος, νῆσος, ὁδὸς, δῶρον, μυστήριον)

— Γ’ Κλίση Ουσιαστικών (Φωνηεντόληκτα: ἥρως, Τρώς, πόλις, δύναμις, ἄστυ, βασιλεύς. Συμφωνόληκτα: κόραξ, γὺψ, Ἄραψ, τάπης, παῖς, πατρίς, γέρων, κτῆμα, ἀκτὶς, Ἕλλην, χειμὼν, ποιμὴν, ἡγεμὼν, κλητὴρ, ῥήτωρ, πατὴρ, ἀνὴρ, μήτηρ, βέλος, ἔδαφος)

— ΚΛΙΣΗ ΕΠΙΘΕΤΩΝ (ΔΕΥΤΕΡΟΚΛΙΤΑ ΕΠΙΘΕΤΑ: σοφὸς σοφὴ σοφὸν, δίκαιος δικαία δίκαιον, ὁ/ἡ ἄφθονος τό ἄφθονον. ΤΡΙΤΟΚΛΙΤΑ ΕΠΙΘΕΤΑ: βαθύς βαθεῖα βαθύ, ὁ/ἡ εὐδαίμων τὸ εὔδαιμον, ὁ/ἡ σώφρων τὸ σῶφρον, ὁ/ἡ ἀληθὴς τὸ ἀληθὲς, ὁ/ἡ συνήθης τὸ σύνηθες, πᾶς πᾶσα πᾶν)

— ΚΛΙΣΗ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΕΙΜΙ (Ενεστώτας: Οριστική: εἰμί εἶ ἐστί ἐσμέν ἐστέ εἰσίν Υποτακτική: ὦ ᾖς ᾖ ὦμεν ἦτε ὦσιν κ.λπ.)

— ΟΙ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ (Αντωνυμίες λέγονται οι κλιτές λέξεις που χρησιμοποιούνται στον λόγο κυρίως στη θέση ονομάτων, ουσιαστικών ή επιθέτων. Προσωπική αντωνυμία: ἐγὼ σὺ – . Δεικτικές αντωνυμίες: οὗτος αὕτη τοῦτο (= αυτός αυτή αυτό). Ερωτηματικές αντωνυμίες: τίς τίς τί (= ποιος ποια ποιο). Αόριστες αντωνυμίες: τίς τίς τί (= κάποιος κάποια κάποιο). Αναφορικές αντωνυμίες: ὅς ἡ ὅ (= ο οποίος η οποία το οποίο), ὅστις ἥτις ὅ,τι (όποιος όποια όποιο)

— Α' ΣΥΖΥΓΙΑ ΡΗΜΑΤΩΝ Βαρύτονα ρήματα (Ενεργητική φωνή: Ενεστώτας: Οριστική: λύω λύεις λύει λύομεν λύετε λύουσι(ν) κ.λπ. Μέση φωνή: Ενεστώτας: Οριστική: λύ-ομαι λύ-ῃ/-ει λύ-εται λυ-όμεθα λύ-εσθε λύ-ονται κ.λπ.)

— Η αύξηση (Συλλαβική αύξηση βάζουμε, όταν το ρήμα αρχίζει από σύμφωνο, π.χ. λύω > ἔλυον, Χρονική αύξηση βάζουμε όταν το ρήμα αρχίζει από φωνήεν, π.χ. ἀγοράζω > ἠγόραζον, Η αύξηση στα σύνθετα με πρόθεση - εσωτερική αύξηση, π.χ. διέλυον)

— Ο Αναδιπλασιασμός (Οι συντελικοί χρόνοι, π.χ. ο παρακείμενος, ο υπερσυντέλικος, έχουν στην αρχή του θέματος αναδιπλασιασμό: 1. Επανάληψη του αρχικού συμφώνου του ρήματος + ε, π.χ. λύω → λέλυκα 2. Συλλαβική αύξηση, π.χ. ψεύδω → ἔψευκα 3. Φωνήεν ή δίφθογγο, δηλαδή χρονική αύξηση, π.χ. ἐλπίζω → ἤλπικα)

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ (Επαναληπτικά - Συμπληρωματικά Αρχαίων Β’ Προς Γ’ Γυμνασίου)

— Οι βασικοί όροι μιας απλής πρότασης (το υποκείμενο και το κατηγόρημα: Υ Ρ / Υ Ρ Α / Υ Ρ Κ / Υ Ρ Α Κ)

— Υποκείμενο [π.χ. Ἀλέξανδρος τοὺς στρατιώτας συνήγαγε.(= συγκέντρωσε)]

— Κατηγορούμενο [π.χ. Ἡ πόλις ἀνάστατος ἐγένετο.(= έγινε)]

— Αντικείμενο [π.χ. Κλέαρχος τοὺς στρατιώτας κελεύει. (= διατάζει) Πᾶσαν ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν ἐρῶ. (Θα σας πω όλη την αλήθεια)]

— ΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ [Τελικό, Ειδικό, ταυτοπροσωπία, ετεροπροσωπία, π.χ. Οὗτοι ἐθέλουσιν ὑπὲρ πατρίδος θνήσκειν (= αυτοί θέλουν να πεθάνουν για την πατρίδα) Λέγουσι Σωκράτην σοφόν εἶναι. (= Λένε ότι ο Σωκράτης είναι σοφός)]

— Η ΜΕΤΟΧΗ [Επιθετική, Κατηγορηματική, Επιρρηματική (συνημμένη, απόλυτη) π.χ. Δύναμαι συνεῖναι δυναμένοις ἀνθρώποις ἀναλίσκειν. (Έχω τη δυνατότητα να συναναστρέφομαι ανθρώπους οι οποίοι μπορούν να ξοδεύουν.) Καὶ ἐγὼ τοῖς καλῶς ἐρωτῶσι χαίρω ἀποκρινόμενος. (Κι εγώ χαίρομαι να/που αποκρίνομαι σε αυτούς που θέτουν καλές ερωτήσεις). Ἀφίκοντο πρὸς ἡμᾶς τὴν ἐπιστολὴν φέροντες. (Έφθασαν σε εμάς φέρνοντας την επιστολή), Ἐπαιάνιζον ἅμα πλέοντες. (Τραγουδούσαν τον παιάνα, ενώ έπλεαν.)

— ΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ

ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ [ΠΑΡΑΘΕΣΗ: π.χ. Σόλων ὁ νομοθέτης (= ο Σόλων, που ήταν νομοθέτης). ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ: π.χ. Ὁ νομοθέτης, Σόλων. (Ο νομοθέτης, δηλαδή ο Σόλων). ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ: π.χ. Ὁ σοφός λόγος. ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ: π.χ. Ή πόλις ἔρημος, (ενώ "Ή ἔρημος πόλις" είναι επιθετικός προσδιορισμός!)]

ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ (γεν. κτητική ή του δημιουργού: Ὁμήρου ἕπη, γεν. διαιρετική: Τινές Ἀθηναίων, γεν. ύλης: Κρηπίς λίθων, γεν. ιδιότητας: Γυνή εἴκοσι ἐτῶν, γεν. αιτίας: Αἴτιος κακῶν, γεν. αξίας: Άξιος ἐπαίνου, γεν. αντικειμενική: Προστάτης τοῦ δήμου, γεν. υποκειμενική: Κράτος δικαίου, δοτ. αντικειμενική: Πόλεμος τοῖς ἐχθροῖς, δοτ. αναφοράς: Δυνατοί ταῖς ψυχαῖς, αιτ. αναφοράς: Τυφλός τόν νοῦν)

ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ [Επιρρήματα: ἡδέως (ευχαρίστως). Εμπρόθετοι προσδιορισμοί: μετὰ τὴν ναυμαχίαν, ἐν ἄστει (στην πόλη). Πλάγιες πτώσεις: ἡμέρας, Μακαρίζω σε τῆς εὐδαιμονίας." (Σε καλοτυχίζω για την ευδαιμονία), Τινές ἐπαίνοις χαίρουσιν. (Κάποιοι χαίρονται για/με επαίνους. Επιρρηματικές μετοχές. Δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις]

— ΑΠΡΟΣΩΠΑ ΡΗΜΑΤΑ - ΑΠΡΟΣΩΠΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ [Δεν παίρνουν πρόσωπο ή πράγμα ως υποκείμενό τους, αλλά άναρθρο απαρέμφατο ή δευτερεύουσα ονοματική πρόταση. π.χ. δεῖ (πρέπει), προσήκει (ταιριάζει, αρμόζει), χρή (πρέπει), δοκεῖ (φαίνεται), ἀνάγκη ἐστί (είναι ανάγκη), ἄξιόν ἐστι (αξίζει), πρέπον ἐστὶ (πρέπει), καλῶς ἔχει (είναι καλό), ἀναγκαίως ἔχει (είναι ανάγκη)]

Ενότητα 9 Οι νόμοι επισκέπτονται τον Σωκράτη στη φυλακή (σχολ. βιβλίο σελ. 70)

Sat, 07 Sep 2024 13:10:14 +0300

Ενότητα 9 Οι νόμοι επισκέπτονται τον Σωκράτη στη φυλακή (σχολ. βιβλίο σελ. 70)

(Αξιολόγηση - Διατύπωση επιχειρημάτων, Παραγωγή - Σύνθεση - Ομόρριζα, Αν, Σύνδεση προτάσεων, Δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις)

(Όχι Β' μέρος σελ. 82, Όχι εκφορά προτάσεων)

Κείμενο

Eἰ μέλλουσιν ἡμῖν ἐνθένδε εἴτε ἀποδιδράσκειν, εἴθ’ ὅπως δεῖ ὀνομάσαι τοῦτο, ἐλθόντες οἱ νόμοι καὶ τὸ κοινὸν τῆς πόλεως ἐπιστάντες ἔροιντο· Εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατες, τί ἐν νῷ ἔχεις ποιεῖν; Ἄλλο τι ἢ τούτῳ τῷ ἔργῳ ᾧ ἐπιχειρεῖς διανοῇ τούς τε νόμους ἡμᾶς ἀπολέσαι καὶ σύμπασαν τὴν πόλιν τὸ σὸν μέρος; Ἢ δοκεῖ σοι οἷόν τε ἔτι ἐκείνην τὴν πόλιν εἶναι καὶ μὴ ἀνατετράφθαι, ἐν ᾗ ἂν αἱ γενόμεναι δίκαι μηδὲν ἰσχύωσιν ἀλλὰ ὑπὸ ἰδιωτῶν ἄκυροί τε γίγνωνται καὶ διαφθείρωνται; Τί ἐροῦμεν, ὦ Κρίτων, πρὸς ταῦτα καὶ ἄλλα τοιαῦτα; Πολλὰ γὰρ ἄν τις ἔχοι, ἄλλως τε καὶ ῥήτωρ, εἰπεῖν ὑπὲρ τούτου τοῦ νόμου ἀπολλυμένου ὃς τὰς δίκας τὰς δικασθείσας προστάττει κυρίας εἶναι. Ἢ ἐροῦμεν πρὸς αὐτοὺς ὅτι «Ἠδίκει γὰρ ἡμᾶς ἡ πόλις καὶ οὐκ ὀρθῶς τὴν δίκην ἔκρινεν;» Ταῦτα ἢ τί ἐροῦμεν;

Πλάτων, Κρίτων 50a-c

Μετάφραση

Εάν, ενώ σκοπεύουμε εμείς είτε να αποδράσουμε από εδώ είτε, όπως αλλιώς πρέπει να το ονομάσουμε αυτό, αφού έρθουν οι νόμοι και το σύνολο των πολιτών και αφού σταθούν μπροστά μας, ρωτήσουν: Πες μου, Σωκράτη, τι έχεις κατά νου να πράξεις; Κάτι άλλο ή με αυτή την πράξη που επιχειρείς σκέφτεσαι να καταστρέψεις κι εμάς τους νόμους κι όλη την πόλη, όσο εξαρτάται από σένα; Ή σου φαίνεται δυνατό να υπάρχει ακόμη εκείνη η πόλη και να μην έχει καταλυθεί, στην οποία οι δικαστικές αποφάσεις δεν έχουν καμία ισχύ, αλλά καθίστανται άκυρες και καταστρέφονται από τους απλούς πολίτες; Τι θα πούμε, Κρίτωνα, σε αυτά και σε άλλα παρόμοια; Γιατί πολλά θα μπορούσε να πει κανείς, και ιδίως ένας ρήτορας, προς υπεράσπιση/υπέρ αυτού του νόμου, που κινδυνεύει να καταλυθεί/καταλύεται, ο οποίος προστάζει να είναι έγκυρες οι δικαστικές αποφάσεις. Ή θα πούμε σε αυτούς ότι: "Μας αδίκησε η πόλη και δεν έκρινε σωστά τη δίκη;" Αυτά ή τι άλλο θα πούμε;

Μετάφραση με αντιστοίχιση

Εἰ μέλλουσιν ἡμῖν ἐνθένδε εἴτε ἀποδιδράσκειν, / Αν, ενώ πρόκειται εμείς είτε να δραπετεύσουμε από εδώ,

εἴθ’ ὅπως δεῖ ὀνομάσαι τοῦτο, / είτε όπως αλλιώς πρέπει να ονομάσουμε μια τέτοια πράξη,

ἐλθόντες οἱ νόμοι καὶ τὸ κοινὸν τῆς πόλεως / αφού έρθουν οι νόμοι και το σύνολο της πόλεως

ἐπιστάντες ἔροιντο· / και, αφού σταθούν μπροστά μας, μάς ρωτήσουν:

Εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατες, τὶ ἐν νῷ ἔχεις ποιεῖν; / Πες μου, Σωκράτη, τι έχεις στο νου σου να κάνεις;

Ἄλλο τι ἤ τούτῳ τῷ ἔργῳ ᾧ ἐπιχειρεῖς / Κάτι άλλο ή με αυτήν την πράξη που επιχειρείς

διανοῇ τούς τε νόμους ἡμᾶς ἀπολέσαι / σκέφτεσαι και εμάς τους νόμους να καταστρέψεις

καὶ σύμπασαν τὴν πόλιν τὸ σὸν μέρος; / και όλη την πόλη όσο εξαρτάται από εσένα;

Ἤ δοκεῖ σοι οἷόν τε / Ή σου φαίνεται (νομίζεις) ότι είναι δυνατό

ἔτι ἐκείνην τὴν πόλιν εἶναι καὶ μὴ ἀνατετράφθαι / να υπάρχει ακόμη εκείνη η πολιτεία και να μην έχει καταλυθεί

ἐν ᾗ ἄν αἱ γενόμεναι δίκαι μηδὲν ἰσχύωσιν / στην οποία οι δικαστικές αποφάσεις δεν έχουν καμιά δύναμη (ισχύ),

ἀλλὰ ὑπὸ τῶν ἰδιωτῶν ἄκυροί τε γίγνωνται καὶ διαφθείρωνται; / αλλά και ακυρώνονται και καταστρέφονται από τους απλούς πολίτες;

Τί ἐροῦμεν, ὦ Κρίτων, πρὸς ταῦτα καὶ ἄλλα τοιαῦτα; / Τι θα πούμε, Κρίτωνα, σ’ αυτά και σ’ άλλα παρόμοια;

Πολλὰ γὰρ ἄν τις ἔχοι, ἄλλως τε καὶ ῥήτωρ, εἰπεῖν / Γιατί πολλά θα μπορούσε κάποιος να πει, και μάλιστα ένας ρήτορας,

ὑπὲρ τούτου τοῦ νόμου ἀπολλυμένου / προς υπεράσπιση αυτού του νόμου (για να υπερασπιστεί αυτόν τον νόμο) που κινδυνεύει να καταλυθεί,

ὅς τὰς δίκας τὰς δικασθείσας προστάτει κυρίας εἶναι. / ο οποίος ορίζει να έχουν ισχύ (να είναι έγκυρες) οι δικαστικές αποφάσεις.

Ἤ ἐροῦμεν πρὸς αὐτοὺς ὅτι / Ή θα πούμε προς αυτούς ότι

«Ἠδίκει γὰρ ἡμᾶς ἡ πόλις καὶ οὐκ ὀρθῶς τὴν δίκην ἔκρινεν;» / «Επειδή μας αδικούσε η πόλη και δεν έκρινε ορθά τη δίκη;»

Ταῦτα ἤ τι ἐροῦμεν; / Αυτά ή τι άλλο θα πούμε;

Συντακτική ανάλυση

~ Eἰ μέλλουσιν ἡμῖν ἐνθένδε εἴτε ἀποδιδράσκειν, εἴθ’..., ἐλθόντες οἱ νόμοι καὶ τὸ κοινὸν τῆς πόλεως ἐπιστάντες ἔροιντο:

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση.

ἔροιντο: Ρήμα. οἱ νόμοι καὶ τὸ κοινὸν: Υποκείμενα ρήματος καθώς και των χρονικών μετοχών ἐπιστάντες, ἐλθόντες. τῆς πόλεως: Γενική κτητική στη λέξη τὸ κοινὸν. μέλλουσιν: Χρονική μετοχή. ἡμῖν: Υποκείμενο της μετοχής μέλλουσιν, και παράλληλα αντικείμενο της μετοχής ἐπιστάντες. ἐνθένδε: Επιρρηματικός προσδιορισμός που δηλώνει την κίνηση από τόπο.

ἀποδιδράσκειν: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο της μετοχής μέλλουσιν. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται (σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας) το ἡμᾶς. Η δευτερεύουσα υποθετική πρόταση σχηματίζει υποθετικό λόγο, με απόδοση το ἐροῦμεν, που δηλώνει την απλή σκέψη του λέγοντος. Υπόθεση: εἰ + ευκτική (εἰ ἔροιντο) - Απόδοση: Οριστική αρκτικού χρόνου (ἐροῦμεν, οριστική μέλλοντα)

~ ὅπως δεῖ ὀνομάσαι τοῦτο:

Δευτερεύουσα αναφορική παραβολική πρόταση που εκφράζει τρόπο. δεῖ: Ρήμα (απρόσωπο). ὀνομάσαι: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο του απρόσωπου ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται (σε αιτιατική λόγω ετεροπροσωπίας) το ἡμᾶς. τοῦτο: Αντικείμενο του απαρεμφάτου ὀνομάσαι. ὅπως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου.

~ Εἰπέ μοι, ὦ Σώκρατες,:

Κύρια πρόταση επιθυμίας. Εἰπέ: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το σύ. μοι: Αντικείμενο ρήματος. ὦ Σώκρατες: Κλητική προσφώνηση.

~ τί ἐν νῷ ἔχεις ποιεῖν;

Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση, μερικής αγνοίας. ἔχεις: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το σύ. ποιεῖν: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται, λόγω ταυτοπροσωπίας, το σύ. τί: Σύστοιχο αντικείμενο απαρεμφάτου ποιεῖν. ἐν νῷ: Εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός που δηλώνει τόπο.

~ Ἄλλο τι ἢ τούτῳ τῷ ἔργῳ διανοῇ τούς τε νόμους ἡμᾶς ἀπολέσαι καὶ σύμπασαν τὴν πόλιν τὸ σὸν μέρος;

Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση, διμελής. Το πρώτο μέλος της πρότασης είναι ελλειπτικό, και θα μπορούσε να συμπληρωθεί ως εξής: Ἄλλο τι (ἐν νῷ ἔχεις ποιεῖν).

Ἄλλο: Επιθετικός προσδιορισμός στο τι. τι: Σύστοιχο αντικείμενο του εννοούμενου απαρεμφάτου ποιεῖν. διανοῇ: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το σύ.

ἀπολέσαι: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται, λόγω ταυτοπροσωπίας, το σύ. τούς νόμους: Αντικείμενο του απαρεμφάτου ἀπολέσαι. ἡμᾶς: Παράθεση στο τούς νόμους. τὴν πόλιν: Αντικείμενο του απαρεμφάτου ἀπολέσαι. σύμπασαν: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τὴν πόλιν.

τῷ ἔργῳ: Δοτική του μέσου. τούτῳ: Επιθετικός προσδιορισμός στο τῷ ἔργῳ.

τὸ σὸν: Επιθετικός προσδιορισμός στο μέρος. μέρος: Αιτιατική της αναφοράς.

~ ᾧ ἐπιχειρεῖς:

Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση. Προσδιορίζει τη λέξη τῷ ἔργῳ της κύριας. ἐπιχειρεῖς: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το σύ. ᾧ: Αντικείμενο του ρήματος.

~ Ἢ δοκεῖ σοι οἷόν τε ἔτι ἐκείνην τὴν πόλιν εἶναι καὶ μὴ ἀνατετράφθαι:

Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση, ολικής άγνοιας. δοκεῖ: Ρήμα (απρόσωπο). σοι: Δοτική προσωπική στο απρόσωπο ρήμα. οἷόν τε (εἶναι): Υποκείμενο του απρόσωπου ρήματος. ἔτι: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. εἶναι: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο της απρόσωπης έκφρασης οἷόν τε (εἶναι). ἀνατετράφθαι: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο της απρόσωπης έκφρασης οἷόν τε (εἶναι). τὴν πόλιν: Υποκείμενο των απαρεμφάτων εἶναι - ἀνατετράφθαι. ἐκείνην: Επιθετικός προσδιορισμός στο τὴν πόλιν.

~ ἐν ᾗ ἂν αἱ γενόμεναι δίκαι μηδὲν ἰσχύωσιν:

Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση. Προσδιορίζει το τὴν πόλιν.

ἰσχύωσιν: Ρήμα. αἱ δίκαι: Υποκείμενο ρήματος. αἱ γενόμεναι: Επιθετική μετοχή ως επιθετικός προσδιορισμός στο αἱ δίκαι. μηδὲν: Σύστοιχο αντικείμενο του ρήματος.

ἐν ᾗ: Εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου.

~ ἀλλὰ ὑπὸ ἰδιωτῶν ἄκυροί τε γίγνωνται:

Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση. Προσδιορίζει το τὴν πόλιν. Συνδέεται παρατακτικά με την προηγούμενη πρόταση, με τον αντιθετικό σύνδεσμο ἀλλὰ.

γίγνωνται: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το αἱ δίκαι. ἄκυροί: Κατηγορούμενο στο εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος αἱ δίκαι. ὑπὸ ἰδιωτῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου.

~ καὶ διαφθείρωνται;

Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση. Προσδιορίζει το τὴν πόλιν. Συνδέεται παρατακτικά με την προηγούμενη πρόταση, με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο καὶ.

διαφθείρωνται: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το αἱ δίκαι.

~ Τί ἐροῦμεν, ὦ Κρίτων, πρὸς ταῦτα καὶ ἄλλα τοιαῦτα;

Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση. ἐροῦμεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το ἡμεῖς. Τί: Σύστοιχο αντικείμενο του ρήματος. ὦ Κρίτων: Κλητική προσφώνηση. πρὸς ταῦτα: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς. καὶ (πρὸς) τοιαῦτα: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς. ἄλλα: Επιθετικός προσδιορισμός στο τοιαῦτα.

~ Πολλὰ γὰρ ἄν τις ἔχοι, ἄλλως τε καὶ ῥήτωρ, εἰπεῖν ὑπὲρ τούτου τοῦ νόμου ἀπολλυμένου:

Κύρια πρόταση κρίσεως. ἄν ἔχοι: Ρήμα. τις: Υποκείμενο ρήματος και απαρεμφάτου εἰπεῖν (ταυτοπροσωπία). εἰπεῖν: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Πολλὰ: Σύστοιχο αντικείμενο του απαρεμφάτου. ῥήτωρ: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο της μετοχής ὤν που ενν. , δηλ. στο τίς (που είναι και υποκείμενο του ρήματος) ή, κατ’άλλους, υποκείμενο του ρήματος. ὑπὲρ τοῦ νόμου: Εμπρόθετος προσδιορισμός της υπεράσπισης. τούτου: Επιθετικός προσδιορισμός στο τοῦ νόμου. ἀπολλυμένου: Επιθετική μετοχή, με υποκείμενο το τοῦ νόμου.

~ ὃς τὰς δίκας τὰς δικασθείσας προστάττει κυρίας εἶναι:

Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική πρόταση. Προσδιορίζει τη λέξη τοῦ νόμου.

προστάττει: Ρήμα. ὃς: Υποκείμενο ρήματος. εἶναι: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο ρήματος. τὰς δίκας: Υποκείμενο απαρεμφάτου (ετεροπροσωπία). τὰς δικασθείσας: Επιθετική μετοχή ως επιθετικός προσδιορισμός στο τὰς δίκας. κυρίας: Κατηγορούμενο στο τὰς δίκας.

~ Ἢ ἐροῦμεν πρὸς αὐτοὺς:

Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση. ἐροῦμεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το ἡμεῖς. πρὸς αὐτοὺς: Εμπρόθετος προσδιορισμός που δηλώνει την κατεύθυνση σε πρόσωπο.

~ ὅτι «Ἠδίκει γὰρ ἡμᾶς ἡ πόλις:

Κύρια πρόταση. (Με τον σύνδεσμο ὅτι εισάγεται ειδική πρόταση, η οποία όμως δεν διατυπώνεται, πιθανώς ως ευκόλως εννοούμενη.) Ἠδίκει: Ρήμα. ἡ πόλις: Υποκείμενο. ἡμᾶς: Αντικείμενο.

~ καὶ οὐκ ὀρθῶς τὴν δίκην ἔκρινεν;

Κύρια πρόταση. ἔκρινεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το ἡ πόλις. τὴν δίκην: Αντικείμενο του ρήματος. ὀρθῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου.

~ Ταῦτα ἢ τί ἐροῦμεν;

Κύρια πρόταση, ευθεία ερώτηση. ἐροῦμεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το ἡμεῖς. τί: Σύστοιχο αντικείμενο του ρήματος. Ταῦτα: Σύστοιχο αντικείμενο του ρήματος.

Σχολιασμός

Σύμφωνα με τους προσωποποιημένους νόμους, μια ενδεχόμενη απόδραση του Σωκράτη από τη φυλακή θα σήμαινε την κατάλυση αυτών και την καταστροφή της πολιτείας. Θεωρείται, δηλαδή, αδύνατο να υπάρξει και να λειτουργήσει μια πόλη, αν οι αποφάσεις των δικαστηρίων μπορούν να ακυρωθούν από κάθε πολίτη που δυσαρεστείται από αυτές ή αισθάνεται αδικημένος. Προκειμένου, λοιπόν, να επιβιώσει μια πολιτεία, έχοντας την αναγκαία σταθερότητα, θα πρέπει να γίνονται απολύτως σεβαστοί οι νόμοι, αλλά και να εφαρμόζονται οι αποφάσεις των δικαστηρίων σε κάθε περίπτωση. Μόνο, άλλωστε, μέσω της καθολικής τήρησης των νόμων καθίσταται εφικτή αφενός η αρμονική συνύπαρξη των πολιτών και αφετέρου η διασφάλιση των απαραίτητων για το κοινό καλό προνομίων και ωφελειών, που προκύπτουν από τη συνεργασία των πολιτών. Προκύπτει, έτσι, το συμπέρασμα πως το κοινό όφελος υπερέχει - και πρέπει να υπερέχει - έναντι της ιδιοτέλειας, με σκοπό την κοινή ευημερία.

Ο Σωκράτης πιστεύει σε μια ευνομούμενη κοινωνία, στην οποία οι πράξεις του καθενός επηρεάζουν τη συλλογική ισορροπία. Κάθε άτομο αποτελεί ένα μικρό λίθο στο κοινωνικό οικοδόμημα και οι πράξεις του επηρεάζουν την κοινωνική συνοχή. Έτσι, υποτάσσει, θυσιάζει τον εαυτό του στο βωμό της αρμονικής συνύπαρξης, πράγμα που δείχνει συνέπεια μεταξύ πράξεων και λόγων και αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό κάθε σωστού δασκάλου. Περαιτέρω, σκοπός του είναι να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση για τους νέους μαθητές του, που θα διαχειριστούν το μέλλον της Αθήνας και που πρέπει να έχουν αίσθηση ότι κανείς δεν μπορεί να είναι υπεράνω των νόμων. Η άρνησή του ανταποκρίνεται στις γενικότερες αντιλήψεις του σχετικά με τη σημασία των νόμων για την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας.

Ο Σωκράτης ήταν Έλληνας Αθηναίος φιλόσοφος και μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες του ελληνικού και παγκόσμιου πνεύματος και πολιτισμού και ένας από τους ιδρυτές της Δυτικής φιλοσοφίας. Στις φιλοσοφικές του έρευνες τον παρακολουθούσαν πολλοί, ιδιαίτερα νέοι, που ένιωθαν ευχαρίστηση ακούγοντας τον να μιλάει και να συζητάει για θέματα κοινωνικά, πολιτικά, ηθικά και θρησκευτικά. Έτσι σχηματίστηκε γύρω του ένας όμιλος, που δεν αποτελούσε όμως σχολή. Το 399 π.Χ. ο φιλόσοφος βρέθηκε αντιμέτωπος με το Δικαστήριο της Ηλιαίας. Εκεί, διατυπώθηκαν εναντίον του κατηγορίες για ασέβεια προς τους θεούς και για διαφθορά των νέων Ο φιλόσοφος καταδικάστηκε, με βάση την κατηγορία, σε θάνατο.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr / ]

Ενότητα 4 Τα πλεονεκτήματα της ειρήνης

Sat, 07 Sep 2024 13:10:43 +0300

Ενότητα 4 Τα πλεονεκτήματα της ειρήνης (σχολ. βιβλίο σελ. 30)

Κείμενο

Ἆρ’ οὖν ἂν ἐξαρκέσειεν ἡμῖν, εἰ τήν τε πόλιν ἀσφαλῶς οἰκοῖμεν καὶ τὰ περὶ τὸν βίον εὐπορώτεροι γιγνοίμεθα καὶ τά τε πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ὁμονοοῖμεν καὶ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν εὐδοκιμοῖμεν; Ἐγὼ μὲν γὰρ ἡγοῦμαι τούτων ὑπαρξάντων τελέως τὴν πόλιν εὐδαιμονήσειν. Ὁ μὲν τοίνυν πόλεμος ἁπάντων ἡμᾶς τῶν εἰρημένων ἀπεστέρηκεν· καὶ γὰρ πενεστέρους ἐποίησεν καὶ πολλοὺς κινδύνους ὑπομένειν ᾐνάγκασεν καὶ πρὸς τοὺς Ἕλληνας διαβέβληκεν καὶ πάντας τρόπους τεταλαιπώρηκεν ἡμᾶς. Ἢν δὲ τὴν εἰρήνην ποιησώμεθα, [...] μετὰ πολλῆς μὲν ἀσφαλείας τὴν πόλιν οἰκήσομεν, ἀπαλλαγέντες πολέμων καὶ κινδύνων καὶ ταραχῆς, [...] καθ’ ἑκάστην δὲ τὴν ἡμέραν πρὸς εὐπορίαν ἐπιδώσομεν, [...] ἀδεῶς γεωργοῦντες καὶ τὴν θάλατταν πλέοντες καὶ ταῖς ἄλλαις ἐργασίαις ἐπιχειροῦντες αἳ νῦν διὰ τὸν πόλεμον ἐκλελοίπασιν. Ὀψόμεθα δὲ τὴν πόλιν διπλασίας μὲν ἢ νῦν τὰς προσόδους λαμβάνουσαν, μεστὴν δὲ γιγνομένην ἐμπόρων καὶ ξένων καὶ μετοίκων, ὧν νῦν ἐρήμη καθέστηκεν. Τὸ δὲ μέγιστον· συμμάχους ἕξομεν ἅπαντας ἀνθρώπους, οὐ βεβιασμένους, ἀλλὰ πεπεισμένους.

Ἰσοκράτης, Περὶ εἰρήνης 19-21

Μετάφραση

Θα ήταν, άραγε, λοιπόν, αρκετό σε μας και να κατοικούμε με ασφάλεια την πόλη και να γινόμαστε πιο πλούσιοι στα σχετικά με τη ζωή (ή "με την περιουσία") και να έχουμε μεταξύ μας ομόνοια και να χαίρουμε εκτιμήσεως μεταξύ των Ελλήνων; Γιατί εγώ, βέβαια, θεωρώ πως, αν γίνουν αυτά, η πόλη θα είναι πλήρως ευτυχισμένη. Ο πόλεμος, όμως, μας έχει στερήσει όλα αυτά που έχουν λεχθεί· γιατί (πράγματι) και φτωχότερους μας έκανε και πολλούς κινδύνους μας ανάγκασε να ανεχτούμε και απέναντι στους Έλληνες μας έχει διαβάλει και μας έχει ταλαιπωρήσει με κάθε τρόπο. Αν, όμως, συνάψουμε ειρήνη, θα κατοικήσουμε, απ'τη μια, την πόλη με μεγάλη ασφάλεια, αφού απαλλαγούμε από πολέμους, και κινδύνους και διχόνοιες, και κάθε μέρα, απ'την άλλη, θα γινόμαστε πιο εύποροι, καλλιεργώντας τη γη χωρίς φόβο και πλέοντας στη θάλασσα και ασχολούμενοι με τα άλλα επαγγέλματα, που τώρα έχουν εκλείψει λόγω του πολέμου. Θα δούμε, μάλιστα, την πόλη να έχει διπλάσια έσοδα απ’ ό,τι τώρα, και να είναι γεμάτη από εμπόρους και ξένους και μέτοικους, από τους οποίους τώρα έχει ερημωθεί. Και το σημαντικότερο· θα έχουμε συμμάχους όλους τους ανθρώπους, όχι με εξαναγκασμό, αλλά με τη θέλησή τους.

Μετάφραση με αντιστοίχιση

Ἆρ’ οὖν ἄν ἐξαρκέσειεν ἡμῖν, / Άραγε, λοιπόν, θα ήταν αρκετό σ’ εμάς,

εἰ τὴν τε πόλιν ἀσφαλῶς οἰκοῖμεν / και να κατοικούμε με ασφάλεια την πόλη

καὶ τὰ περὶ τὸν βίον εὐπορώτεροι γιγνοίμεθα / και στα σχετικά με τη ζωή (ή “με την περιουσία”) να γινόμαστε πιο πλούσιοι

καὶ τά τε πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ὁμονοοῖμεν / και να έχουμε ομόνοια μεταξύ μας

καὶ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν εὐδοκιμοῖμεν; / και να χαίρουμε εκτίμησης μεταξύ των Ελλήνων;

Ἐγὼ μὲν γὰρ ἡγοῦμαι τούτων ὑπαρξάντων / Γιατί εγώ, βέβαια, νομίζω ότι, αν γίνουν αυτά,

τελέως τὴν πόλιν εὐδαιμονήσειν. / η πόλη ολοκληρωτικά θα ευτυχήσει.

Ὁ μὲν τοίνυν πόλεμος ἁπάντων ἡμᾶς τῶν εἰρημένων ἀπεστέρηκεν· / Ο πόλεμος, όμως, μας έχει στερήσει όλα αυτά που έχουν λεχθεί·

καὶ γὰρ πενεστέρους ἐποίησεν καὶ πολλούς κινδύνους ὑπομένειν ἠνάγκασεν / γιατί (πράγματι) και φτωχότερους μας έκανε και μας ανάγκασε να ανεχόμαστε πολλούς κινδύνους

καὶ πρὸς τοὺς Ἕλληνας διαβέβληκεν καὶ πάντας τρόπους τεταλαιπώρηκεν ἡμᾶς. / και μας έχει συκοφαντήσει (διαβάλει) στους Έλληνες και μας έχει ταλαιπωρήσει με κάθε τρόπο.

Ἦν δὲ τὴν εἰρήνην ποιησώμεθα, / Αν, όμως, συνάψουμε την ειρήνη,

μετὰ πολλῆς μὲν ἀσφαλείας τὴν πόλιν οἰκήσομεν, / θα κατοικήσουμε, απ'τη μια, την πόλη με πολλή ασφάλεια,

ἀπαλλαγέντες πολέμων καὶ κινδύνων καὶ ταραχῆς, / αφού απαλλαγούμε από πολέμους και κινδύνους και διχόνοιες,

καθ’ ἑκάστην δὲ τὴν ἡμέραν πρὸς εὐπορίαν ἐπιδώσομεν, / και κάθε μέρα, απ'την άλλη, θα γινόμαστε πιο εύποροι,

ἀδεῶς γεωργοῦντες καὶ τὴν θάλατταν πλέοντες / καλλιεργώντας τη γη χωρίς φόβο και πλέοντας τη θάλασσα

καὶ ταῖς ἄλλαις ἐργασίαις ἐπιχειροῦντες / και ασχολούμενοι με τα άλλα επαγγέλματα,

αἵ νῦν διὰ τὸν πόλεμον ἐκλελοίπασιν. / τα οποία τώρα έχουν εκλείψει εξαιτίας του πολέμου.

Ὀψόμεθα δὲ τὴν πόλιν διπλασίας μὲν ἤ νῦν τὰς προσόδους λαμβάνουσαν, / Και θα δούμε την πόλη να αποκτά διπλάσια έσοδα απ’ ό,τι τώρα,

μεστὴν δὲ γιγνομένην ἐμπόρων καὶ ξένων καὶ μετοίκων, / και να γεμίζει από εμπόρους και ξένους και μέτοικους,

ὧν νῦν ἐρήμη καθέστηκεν. / από τους οποίους τώρα έχει ερημωθεί.

Τὸ δὲ μέγιστον· συμμάχους ἕξομεν ἅπαντας ἀνθρώπους / Και το σημαντικότερο· θα έχουμε συμμάχους όλους τους, ανθρώπους,

οὐ βεβιασμένους, ἀλλὰ πεπεισμένους. / όχι εξαναγκασμένους, αλλά με τη θέλησή τους (έχοντας πεισθεί).

Συντακτική ανάλυση

~ Αρ’ οὖν ἂν ἐξαρκέσειεν ἡμῖν:

Κύρια πρόταση ερωτηματική (ευθεία ερώτηση). ἂν ἐξαρκέσειεν: Απρόσωπο ρήμα με υποκείμενο τις πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις που ακολουθούν. ἡμῖν: Δοτική προσωπική στο απρόσωπο ρήμα ἂν ἐξαρκέσειεν.

~ εἰ τήν τε πόλιν ἀσφαλῶς οἰκοῖμεν:

Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική ολικής αγνοίας ως υποκείμενο του ρήματος ἂν ἐξαρκέσειεν. οἰκοῖμεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡμεῖς. τήν πόλιν: Αντικείμενο στο οἰκοῖμεν. ἀσφαλῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο οἰκοῖμεν.

~ καὶ τὰ περὶ τὸν βίον εὐπορώτεροι γιγνοίμεθα:

Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική ολικής αγνοίας ως υποκείμενο του ρήματος ἐξαρκέσειεν.

γιγνοίμεθα: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡμεῖς. εὐπορώτεροι: Κατηγορούμενο στο εννοούμενο υποκείμενο. τὰ περὶ τὸν βίον: Αιτιατική της αναφοράς.

~ καὶ τά τε πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς ὁμονοοῖμεν:

Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική ολικής αγνοίας ως υποκείμενο του ρήματος ἂν ἐξαρκέσειεν. ὁμονοοῖμεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡμεῖς.

τά πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς: Αιτιατική της αναφοράς στο ὁμονοοῖμεν.

~ καὶ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν εὐδοκιμοῖμεν:

Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική ολικής αγνοίας ως υποκείμενο του ρήματος ἐξαρκέσειεν.

εὐδοκιμοῖμεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡμεῖς. παρὰ τοῖς Ἕλλησιν: Εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου στο εὐδοκιμοῖμεν.

~ Ἐγὼ μὲν γὰρ ἡγοῦμαι τούτων ὑπαρξάντων τελέως τὴν πόλιν εὐδαιμονήσειν:

Κύρια πρόταση κρίσεως. ἡγοῦμαι: Ρήμα. Ἐγὼ: Υποκείμενο. εὐδαιμονήσειν: Ειδικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. τὴν πόλιν: Υποκείμενο του απαρεμφάτου (ετεροπροσωπία). τελέως: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο εὐδαιμονήσειν. ὑπαρξάντων: Γενική απόλυτη, υποθετική μετοχή. τούτων: Υποκείμενο της μετοχής.

~ Ὁ μὲν τοίνυν πόλεμος ἁπάντων ἡμᾶς τῶν εἰρημένων ἀπεστέρηκεν:

Κύρια πρόταση κρίσεως. ἀπεστέρηκεν: Ρήμα. Ὁ πόλεμος: Υποκείμενο. ἡμᾶς: Άμεσο αντικείμενο του ρήματος. τῶν εἰρημένων: Επιθετική μετοχή, έμμεσο αντικείμενο του ρήματος. ἁπάντων: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τῶν εἰρημένων.

~ καὶ γὰρ πενεστέρους ἐποίησεν:

Κύρια πρόταση κρίσεως. ἐποίησεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται ὁ πόλεμος. Ως αντικείμενο του ρήματος εννοείται το ἡμᾶς. πενεστέρους: Κατηγορούμενο στο ἡμᾶς.

~ καὶ πολλοὺς κινδύνους ὑπομένειν ᾐνάγκασεν:

Κύρια πρόταση κρίσεως. ᾐνάγκασεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται ὁ πόλεμος. Ως άμεσο αντικείμενο του ρήματος εννοείται το ἡμᾶς. ὑπομένειν: Τελικό απαρέμφατο ως έμμεσο αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενο τίθεται το ἡμᾶς (ετεροπροσωπία). κινδύνους: Αντικείμενο του απαρεμφάτου. πολλοὺς: Επιθετικός προσδιορισμός στο κινδύνους.

~ καὶ πρὸς τοὺς Ἕλληνας διαβέβληκεν:

Κύρια πρόταση κρίσεως. διαβέβληκεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται ὁ πόλεμος. πρὸς τοὺς Ἕλληνας: Εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του τόπου στο διαβέβληκεν.

~ καὶ πάντας τρόπους τεταλαιπώρηκεν ἡμᾶς:

Κύρια πρόταση κρίσεως. τεταλαιπώρηκεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται ὁ πόλεμος. ἡμᾶς: Αντικείμενο. τρόπους: Αιτιατική του τρόπου στο τεταλαιπώρηκεν. πάντας: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τρόπους.

~ Ἢν δὲ τὴν εἰρήνην ποιησώμεθα:

Δευτερεύουσα υποθετική πρόταση. ποιησώμεθα: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡμεῖς. τὴν εἰρήνην: Αντικείμενο. [Η υποθετική πρόταση με απόδοση της 2 κύριες προτάσεις που ακολουθούν: οἰκήσομεν - ἐπιδώσομεν, σχηματίζει υποθετικό λόγο που δηλώνει το προσδοκώμενο.]

~ μετὰ πολλῆς μὲν ἀσφαλείας τὴν πόλιν οἰκήσομεν, ἀπαλλαγέντες πολέμων καὶ κινδύνων καὶ ταραχῆς:

Κύρια πρόταση κρίσεως. οἰκήσομεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡμεῖς. τὴν πόλιν: Αντικείμενο ρήματος. μετὰ ἀσφαλείας: Εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο οἰκήσομεν. πολλῆς: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἀσφαλείας.

ἀπαλλαγέντες: Χρονική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος.

πολέμων καὶ κινδύνων καὶ ταραχῆς: Αντικείμενα της μετοχής.

~ καθ’ ἑκάστην δὲ τὴν ἡμέραν πρὸς εὐπορίαν ἐπιδώσομεν ἀδεῶς γεωργοῦντες καὶ τὴν θάλατταν πλέοντες καὶ ταῖς ἄλλαις ἐργασίαις ἐπιχειροῦντες:

Κύρια πρόταση κρίσεως. ἐπιδώσομεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡμεῖς. γεωργοῦντες - πλέοντες - ἐπιχειροῦντες: Τροπικές μετοχές, συνημμένες στο υποκείμενο του ρήματος. κατά τήν ἡμέραν: Εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ἐπιδώσομεν. ἑκάστην: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο ἡμέραν. πρὸς εὐπορίαν: Εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού στο ἐπιδώσομεν. ἀδεῶς: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ἐπιδώσομεν. τὴν θάλατταν: Αντικείμενο της μετοχής πλέοντες.

ταῖς ἐργασίαις: Αντικείμενο της μετοχής ἐπιχειροῦντες. ἄλλαις: Επιθετικός στο ἐργασίαις.

~ αἳ νῦν διὰ τὸν πόλεμον ἐκλελοίπασιν:

Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική στο ἐργασίαις της προηγούμενης πρότασης.

ἐκλελοίπασιν: Ρήμα. αἳ: Υποκείμενο. διὰ τὸν πόλεμον: Εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στο ἐκλελοίπασιν. νῦν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ἐκλελοίπασιν.

~ Ὀψόμεθα δὲ τὴν πόλιν διπλασίας μὲν ἢ νῦν τὰς προσόδους λαμβάνουσαν, μεστὴν δὲ γιγνομένην ἐμπόρων καὶ ξένων καὶ μετοίκων:

Κύρια πρόταση κρίσεως. Ὀψόμεθα: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡμεῖς. τὴν πόλιν: Αντικείμενο ρήματος. λαμβάνουσαν – γιγνομένην: Κατηγορηματικές μετοχές με υποκείμενο το τὴν πόλιν. τὰς προσόδους: Αντικείμενο της μετοχής λαμβάνουσαν. διπλασίας: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τὰς προσόδους. μεστὴν: Κατηγορούμενο στο τὴν πόλιν από τη μετοχή γιγνομένην. ἐμπόρων καὶ ξένων καὶ μετοίκων: Γενικές αντικειμενικές από το μεστήν.

~ ὧν νῦν ἐρήμη καθέστηκεν:

Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική στις λέξεις: ἐμπόρων, ξένων και και μετοίκων, της κύριας πρότασης που προηγείται. καθέστηκεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡ πόλις. ἐρήμη: Κατηγορούμενο στο εννοούμενο υποκείμενο. νῦν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. ὧν: Γενική αντικειμενική στο ἐρήμη.

~ Τὸ δὲ μέγιστον· συμμάχους ἕξομεν ἅπαντας ἀνθρώπους, οὐ βεβιασμένους, ἀλλὰ πεπεισμένους:

Κύρια πρόταση κρίσεως. ἕξομεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἡμεῖς. ἀνθρώπους: Αντικείμενο ρήματος. συμμάχους: Κατηγορούμενο στο ἀνθρώπους. ἅπαντας: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο ἀνθρώπους. βεβιασμένους – πεπεισμένους: Τροπικές μετοχές με υποκείμενο το ἀνθρώπους (συνημμένες στο αντικείμενο του ρήματος). Τὸ δὲ μέγιστον: Προεξαγγελτική παράθεση. [Μπορεί να σταθεί ως κύρια πρόταση, αν εννοηθεί ως ρήμα το ἐστί, με εννοούμενο υποκείμενό του το τόδε, και το τό μέγιστον θα τεθεί ως κατηγορούμενο στο τόδε.]

Σχολιασμός

Ο ρήτορας θεωρεί ως απαραίτητες προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της ευδαιμονίας στην Αθήνα την ασφάλεια της πόλης, την οικονομική άνεση για την αντιμετώπιση των βιοτικών αναγκών, την ομόνοια μεταξύ των πολιτών, αλλά και την εκτίμηση των άλλων Ελλήνων. Πρόκειται για στοιχεία που μπορούν να επιτευχθούν μόνο με τη λήξη του πολέμου, καθώς τόσο η σταθερότητα της πόλης όσο και η δυνατότητα επίδοσης σε γεωργικές και εμπορικές δραστηριότητες προϋποθέτουν την ύπαρξη ειρήνης. Ανάλογα,, η ομόνοια ανάμεσα στους πολίτες μπορεί να κατακτηθεί, αν η πόλη δεν αντιμετωπίζει αντίξοες συνθήκες, που εκ των πραγμάτων προκαλούν ένταση και οδηγούν συχνά τους πολίτες σε ολέθριες αντιπαραθέσεις. Παράλληλα, ο σεβασμός των άλλων πόλεων απέναντι στην Αθήνα θα μπορούσε να διασφαλιστεί, αν οι Αθηναίοι δε βρίσκονταν σε σύγκρουση με τους συμμάχους τους.

Σε περίοδο πολέμου οι πολίτες δεν έχουν τη δυνατότητα να ασχοληθούν με τις συνήθεις επαγγελματικές τους δραστηριότητες, γιατί πρέπει να πολεμήσουν ή γιατί εκλείπει η ασφάλεια. Άρα, τα αγαθά απουσιάζουν, όπως και η οικονομική ευρωστία, με αποτέλεσμα να μη διαθέτουν τα αναγκαία για την επιβίωσή τους και να παρατηρείται έως και αλληλοσπαραγμός. Έτσι, η κοινωνική ευημερία παρεμποδίζεται.

Αντίθετα, όταν επικρατεί η ειρήνη, οι πολίτες εργάζονται απερίσπαστοι κι έχουν μάλιστα τη δυνατότητα να ασχολούνται με τις δραστηριότητες που διασφαλίζουν τα μεγαλύτερα έσοδα, όπως είναι οι εμπορικές συναλλαγές με άλλες πόλεις. Κατά συνέπεια, εξασφαλίζεται αφθονία αγαθών, σταθερή ροή οικονομικών εσόδων, και άρα θετικό κλίμα στις σχέσεις των ατόμων· κλίμα κατάλληλο για την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της πόλης- κράτους. Ταυτόχρονα,, αυτή έχει τη δυνατότητα να ισχυροποιεί τις συμμαχίες της, βασιζόμενη όχι στη βία, αλλά στο σεβασμό και την εμπιστοσύνη των συμμάχων της.

"... συμμάχους ἕξομεν ἅπαντας ἀνθρώπους, οὐ βεβιασμένους, ἀλλὰ πεπεισμένους":

Είναι βέβαιο ότι οι συμμαχίες πρέπει να στηρίζονται στην ελεύθερη βούληση των μελών τους. Φυσικά, αυτό δεν αποκλείει την επιδίωξη της ικανοποίησης των συμφερόντων τους. Αυτό που θέλει να τονίσει εδώ ο Ισοκράτης είναι ότι, αν κάποιος παραμένει σε μια συμμαχία με εξαναγκασμό, δε θα είναι πιστός σύμμαχος και πάντα θα αναζητεί την ευκαιρία να αποχωρήσει, αντιδρώντας, ενδεχομένως,εχθρικά. Αντίθετα, η σύναψη συμμαχίας ύστερα από ελεύθερη απόφαση αποτελεί το ισχυρότερο συνεκτικό στοιχείο αυτής, εφόσον βασίζεται στην ειλικρίνεια και , σίγουρα, στο αμοιβαίο συμφέρον.

Είναι βέβαιο πως η συμπεριφορά των Αθηναίων απέναντι στους συμμάχους τους και κατά την Α΄ και κατά τη Β΄ Αθηναϊκή Συμμαχία συνετέλεσε στην αποξένωση αυτών και στη διαμόρφωση εχθρικής στάσης εκ μέρους τους απέναντί τους. Σωστά, λοιπόν, επισημαίνει ο ρήτορας ότι, αν η Αθήνα διατηρεί τις ηγεμονικές βλέψεις της, θα πρέπει να μεταβάλει τη στάση της απέναντι στους συμμάχους της. Άλλωστε, είναι γνωστό πως η εξωτερική πολιτική δεν είναι προϊόν συμπάθειας, αλλά συνισταμένη βλέψεων και συμφερόντων. Κατά συνέπεια, αν θα μπορούσε να εμπνεύσει σιγουριά στους συμμάχους της και να γίνει αρεστή σ'αυτούς, ίσως θα κατάφερνε να διατηρήσει την αίγλη της.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr / ]

ΑΡΧΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΑΝΩΜΑΛΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

Sat, 07 Sep 2024 13:11:47 +0300

ΑΡΧΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΑΝΩΜΑΛΩΝ ΡΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

ἀγγέλλω, ἤγγελλον, ἀγγελῶ, ἤγγειλα, ἤγγελκα, ἠγγέλκειν.

ἀγγέλλομαι, ἠγγελλόμην, ἀγγελοῦμαι & ἀγγελθήσομαι, ἠγγειλάμην & ἠγγέλθην, ἤγγελμαι, ἠγγέλμην.

ἄγω, ἦγον, ἄξω, ἤγαγον, ἦχα & ἀγήοχα, ἤχειν & ἀγηόχειν.

ἄγομαι, ἠγόμην ἄξομαι & ἀχθήσομαι, ἠγαγόμην & ἤχθην, ἦγμαι, ἤγμην

ἀκούω, ἤκουον, ἀκούσομαι, ἤκουσα, ἀκήκοα, ἠκηκόειν.

ἀκούομαι, ἠκουόμην, ἀκουσθήσομαι, ἠκουσάμην & ἠκούσθην, ἤκουσμαι, ἠκούσμην.

βάλλω, ἔβαλλον, βαλῶ, ἔβαλον, βέβληκα, ἐβεβλήκειν.

βάλλομαι, ἐβαλλόμην, βαλοῦμαι & βληθήσομαι, ἐβαλόμην & ἐβλήθην, βέβλημαι, ἐβεβλήμην.

γίγνομαι, ἐγιγνόμην, γενήσομαι & γενηθήσομαι, ἐγενόμην & ἐγενήθην, γέγονα & γεγένημαι, ἐγεγόνειν & ἐγεγενήμην.

γιγνώσκω, ἐγίγνωσκον, γνώσομαι, ἔγνων, ἔγνωκα, ἐγνώκειν.

γιγνώσκομαι, ἐγιγνωσκόμην, γνωσθήσομαι, ἐγνώσθην, ἔγνωσμαι, ἐγνώσμην.

εἰμί, ἦν, ἔσομαι, ἐγενόμην, γέγονα, ἐγεγόνειν.

ἐρωτάω-ῶ, ἠρώτων, ἐρωτήσω & ἐρήσομαι, ἠρώτησα & ἠρόμην, ἠρώτηκα, ἠρωτήκειν·

ἐρωτῶμαι, ἠρωτώμην, ἐρωτηθήσομαι, ἠρωτήθην, ἠρώτημαι, ἠρωτήμην.

ἔχω, εἶχον, ἕξω & σχήσω, ἔσχον, ἔσχηκα, ἐσχήκειν·

ἔχομαι, εἰχόμην, ἕξομαι & σχήσομαι, ἐσχόμην, ἔσχημαι, ἐσχήμην

ἡγέομαι-οῦμαι, ἡγούμην, ἡγήσομαι, ἡγησάμην & ἡγήθην, ἥγημαι, ἡγήμην.

θνῄσκω, ἔθνησκον, θανοῦμαι,ἔθανον, τέθνηκα, ἐτεθνήκειν.

λαμβάνω, ἐλάμβανον, λήψομαι, ἔλαβον, εἴληφα, εἰλήφειν.

λαμβάνομαι, ἐλαμβανόμην, ληφθήσομαι, ἐλαβόμην & ἐλήφθην, εἴλημμαι, εἰλήμμην.

λέγω, ἔλεγον, λέξω & ἐρῶ, ἔλεξα & εἶπα & εἶπον, εἴρηκα, εἰρήκειν·

λέγομαι, ἐλεγόμην, λέξομαι & λεχθήσομαι & ῥηθήσομαι, ἐλεξάμην & ἐλέχθην & ἐρρήθην & εἰπόμην, εἴρημαι, εἰρήμην.

λείπω, ἔλειπον, λείψω, ἔλιπον, λέλοιπα, ἐλελοίπειν.

λείπομαι, ἐλειπόμην, λείψομαι & λειφθήσομαι, ἐλιπόμην & ἐλείφθην, λέλειμμαι, ἐλελείμμην.

μένω, ἔμενον, μενῶ, ἔμεινα, μεμένηκα, έμεμενήκειν.

ὁράω-ῶ, ἑώρων, ὄψομαι, εἶδον, ἑώρακα, ἑωράκειν.

ὁρῶμαι, ἑωρώμην, ὀφθήσομαι, εἰδόμην & ὤφθην, ἑώραμαι, ἑωράμην.

πάσχω, ἔπασχον, πείσομαι, ἔπαθον, πέπονθα, ἐπεπόνθειν.

πείθω, ἔπειθον, πείσω, ἔπεισα & ἔπιθον, πέπεικα, έπεπείκειν.

πείθομαι, ἐπειθόμην, πείσομαι & πεισθήσομαι, ἐπιθόμην & ἐπείσθην, πέπεισμαι, έπεπείσμην.

πέμπω, ἔπεμπον, πέμψω, ἔπεμψα, πέπομφα, ἐπεπόμφειν.

πέμπομαι, ἐπεμπόμην, πέμψομαι & πεμφθήσομαι, ἐπεμψάμην & ἐπέμφθην, πέπεμμαι, ἐπεπέμμην.

ποιέω-ῶ, ἐποίουν, ποιήσω, ἐποίησα, πεποίηκα, ἐπεποιήκειν.

ποιοῦμαι, ἐποιούμην, ποιήσομαι & ποιηθήσομαι, ἐποιησάμην & ἐποιήθην, πεποίημαι, ἐπεποιήμην.

φέρω, ἔφερον, οἴσω, ήνεγκα & ἤνεγκον, ἐνήνοχα, ἐνηνόχειν.

φέρομαι, ἐφερόμην, οἴσομαι & ἐνεχθήσομαι, ἠνεγκάμην & ἠνεγκόμην & ἠνέχθην, ἐνήνεγμαι, ἐνηνέγμην.

[Πηγές:

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, Αχ. Τζάρτζανος, ΟΕΔΒ

https://users.sch.gr /

https://ebooks.edu.gr / ]

Ομόρριζα / Παράγωγα - Σύνδεση αρχαίας - νέας ελληνικής γλώσσας

Sat, 07 Sep 2024 13:11:54 +0300

Ομόρριζα / Παράγωγα - Σύνδεση αρχαίας - νέας ελληνικής γλώσσας

- "ἄγω" (οδηγώ, φέρω): αγωγή, αγωγός, άγημα, ανάγωγος (αγενής, αυτός που δε φέρει καλή ανατροφή), παιδαγωγικός, παιδαγωγός, διαπαιδαγώγηση, οδηγός, αγέλη, άμαξα, άξονας, παρείσακτος (ξένος, αταίριαστος, εισβολέας), σύναξη, χορηγός, υδραγωγείο, ξεναγός, λοχαγός.

- "αἱροῦμαι"(προτιμώ, εκλέγω): αίρεση, αιρετικός, αιρετός, αναφαίρετος, αφαίρεση, αφηρημένος, διαιρέτης, εξαίρεση, προαιρετικός, εξαιρετικός, αρχαιρεσίες (εκλογές), αυθαίρετος ( ο σύμφωνος με τις προσωπικές του επιθυμίες, που δε βασίζεται στη λογική ή σε αρχές).

- "βαίνω" (βαδίζω, πηγαίνω): βήμα, βάθρο, βαθμός, βαθμιαία, βαθμηδόν (σταδιακά, σιγά σιγά), βέβαιος, βεβαίωση, βεβαιωτικός, βατήρας, αβεβαιότητα, επιβεβαίωση, αναβάθμιση, υποβάθμιση, βηματίζω, βέβηλος, επιβατικός, αποβάθρα.

- "βάλλω" (χτυπώ, πλήττω): βολή, βλήμα, βέλος, βελόνα, αναβλητικός, απόβλητος, διαβάλλω(κατηγορώ, συκοφαντώ), διάβολος, διαβλητός (αυτός που αμφισβητείται η εγκυρότητά του), αδιάβλητος.

- "γίγνομαι": γόνος, γένος, γένεση, απόγονος, γενετικός, γονέας, γονεϊκός, συγγένεια, αγένεια, πρωτογενής, ευγενής, γενέτειρα, γενέθλια, γενετήσιος, γεννώ, γέννηση, προγονικός, άγονος, ομογενοποίηση, ομογενής, γνήσιος, γόνιμος, νεογνό.

- "γιγνώσκω": γνώση, άγνοια, γνωστός, άγνωστος, γνωρίζω, γνωριμία, γνωστικός, αγνώριστος, γνωστοποιώ, γνωστοποίηση.

- "δέχομαι": δεκτός, δεξιός, δοχείο, δεξαμενή, αποδοχή, ξενοδοχείο, απαράδεκτος, εκδοχή, δοκός (ευθύγραμμος οριζόντιος φορέας από ξύλο, υποστήριγμα).

- "δίδωμι" (δίνω): δόση, δώρο, αιμοδότης, εκδοτικός, ανέκδοτος, επίδοση, παράδοση, επίδομα, ανένδοτος, ενδοτικότητα (υποχωρητικότητα), προδοσία.

- ''δοκέω-δοκῶ'': δόξα, δοξάζω, άδοξος, ένδοξος, παράδοξος, φιλόδοξος, φιλοδοξώ, φιλοδοξία.

- "εἰμί": όντως, ουσία, ανούσιος, ουσιαστικός, εξουσία, ουσιώδης, ετυμολογία, ετυμηγορία ( κρίση, δικαστική απόφαση), παρόν, απών, απουσία, εξουσιαστικός.

- ''ἐργάζομαι'': έργο, εργασία, εργατικός, εργασιακός, ανεργία, αεργία (= τεμπελιά), εργοδότης, εργοστάσιο.

- "ἔχω": εξής, σχέση, εξοχή, οχυρός, σχήμα, ασχημάτιστος, ακάθεκτος (ακράτητος, ορμητικός), σχολείο, σχολικός, ενδοσχολικός, εξωσχολικός, κατοχή, ανακωχή, ευεξία (καλή σωματική κατάσταση), έξοχος, ένοχος, κακουχία (ταλαιπωρία).

- "ἡγοῦμαι" (θεωρώ/ νομίζω, είμαι αρχηγός): ηγέτης, διήγηση, καθηγητής, αφηγηματικός, προηγούμενος, ανεξήγητος, ηγεσία, εισήγηση, αφηγούμαι.

- "ἵστημι" (στήνω): στάση, στέκομαι, σταθερότητα, σταθεροποίηση, σταθμός, υπόσταση, στάδιο, στατικός, στήθος, στήλη, αντίσταση, σύστημα.

- "καλῶ": κλήση, έγκλημα, κάλεσμα, παρακλητικός, εκκλησία, απρόσκλητος, κλητήρας, επίκληση, ανάκληση, εγκληματικότητα.,

- "λαμβάνω": λαβή, απολαβή, λήψη, λήμμα (κέρδος από εμπορική συναλλαγή, κάθε λέξη - έννοια που ερμηνεύει το λεξικό), παραλήπτης, κατάληψη, λάφυρο (αρπαγή αντικειμένου από πόλεμο), εργολάβος, ευυπόληπτος (αξιοσέβαστος), επιλήψιμος (κατακριτέος, που δίνει αφορμή για μομφή/κατηγορία).

- "λανθάνω" (ξεφεύγω από την προσοχή κάποιου, μένω κρυμμένος): λήθη (λησμονιά), λάθος, αλήθεια, αναληθής, λήθαργος (βαθύς ύπνος), λαθραίος (κρυφός, παράνομος), λαθρεμπόριο, λαθρεπιβάτης.

- "λέγω": λέξη, λόγος, λέσχη, λεκτικός, ρήση, ρήμα, έπος, επικός, επιλογικός, ρητός, απόρρητος (μυστικός), αδόλεσχος (φλύαρος), πολυλογία, λογοτεχνία, κατάλογος.

- "λείπω": έλλειψη, διάλειμμα, ελλιπής, κατάλοιπο, λιποτάκτης, λιποθυμία, έλλειμμα, λιποβαρής (ελλιπής σε βάρος), παραλείπω.

- "μανθάνω": μάθημα, μαθητής, μαθητικός, μαθησιακός, μάθηση, μαθηματικός, εκμάθηση, αμαθής, αμάθεια, ημιμαθής, ευρυμάθεια, πολυμαθής, πολυμάθεια.

- "μένω": μόνος, μόνιμος, μοναδικότητα, απομόνωση, εμμονή, διαμονή, υπομονετικός, επιμονή, αναμονή, υπομένω, παραμονή, μονόπλευρος.

- "νέμω" (μοιράζω): νόμος, νομή, νόμισμα, νομός, νομισματικός, νομικός,νόμιμος διανομή, παρανομία, διανομέας, κατανέμω, απονομή.

- "οἶδα" (γνωρίζω): είδηση, ειδησεογραφία, ασυνείδητος, συνείδηση, ευσυνειδησία (υπευθυνότητα), ειδήμονας (ειδικός), ειδοποιώ, ιστορία, ιστορικός, ανιστόρητος.

- “οἰκῶ”: οίκος, οικίσκος, οικοδέσποινα, κάτοικος, αποικία, οικείος, ανοίκειος (ξένος), εξοικείωση, συνοικία, ενοίκιο, οικοδομή, ανοικοδόμηση, συνοικία, συγκατοικώ, οικολόγος, οικολογικός, κατοικίδιο.

- "ὄλλυμι και ὀλλύω" (=καταστρέφω): όλεθρος (=καταστροφή), απώλεια, πανωλεθρία (= ολοκληρωτική συντριβή)

- "ὁρῶ" (βλέπω): όραση, όραμα, οραματιστής, ορατότητα, αυτόπτης (που είδε μια πράξη με τα ίδια του τα μάτια) ανύποπτος (ανέμελος), υποψία, οπτικός, διορατικός, αυτοψία (αυτοπρόσωπη έρευνα και εξέταση ενός τόπου), είδος, είδωλο, ιδέα.

- "πάσχω": πάθος, πάθημα, πάθηση, εμπάθεια (μίσος, εχθρότητα), εμπαθής, παθογένεια (αρρώστια), παθογόνος, παθολόγος, ευπαθής (ευπρόσβλητος), απάθεια, απαθής, παθητικός.

- "πείθω": πειθώ, πειστικός, πειστήριο (απόδειξη), πίστη, πεποίθηση, έμπιστος, πιστεύω, πειστικός, πιστοποίηση (επιβεβαίωση, επαλήθευση, επικύρωση), πειθήνιος ! τυφλά υπάκουος).

- “ποιῶ”: ποίηση, ποιητής, ποιητικός, αντιποιητικός, παραποιώ, παραποίηση, αρτοποιός, αρτοποιείο, αρτοποίημα, ειρηνοποιός.

- "φέρω": φόρος, φορέας, φαρέτρα. (θήκη για βέλη), υποφερτός, ανυπόφορος, διαφορά, διαφορετικός, φερέγγυος (έμπιστος), λεωφορείο, διηνεκής, διένεξη.

- "φημί" (λέω, ισχυρίζομαι) : φάση, φήμη, φωνή, απόφαση, αναποφάσιστος, άφατος (απερίγραπτος), αφασία, κατάφαση, αποφατικός, διαφήμιση, προφήτης.

- "φύω" (κάνω να φυτρώσει) : φυτό, φύση, φυλή, φύλο, φύλλο, φυλετικός, εμφύλιος. φυσικός, φυτικός, έμφυτος, σύμφυτος.

[Πηγές:

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, Αχ. Τζάρτζανος, ΟΕΔΒ

https://users.sch.gr /

https://ebooks.edu.gr / ]

Ενότητα 11: Οι επιρρηματικές δευτερεύουσες προτάσεις (μέρος β')

Sat, 07 Sep 2024 13:09:49 +0300

Ενότητα 11 Σύνταξη

Οι επιρρηματικές δευτερεύουσες προτάσεις (μέρος β')

--Υποθετικές προτάσεις:

Εκφράζουν μια προϋπόθεση - όρο (υπόθεση) που πρέπει να ισχύει, ώστε να ισχύει και η κύρια - συνήθως - πρόταση την οποία προσδιορίζουν (απόδοση). Η δευτερεύουσα υποθετική πρόταση μαζί με την κύρια πρόταση συναποτελούν έναν υποθετικό λόγο.

¥ Εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους "εἰ", "ἐάν", "ἄν", "ἤν".

¥ Εκφέρονται με οριστική (εισαγωγή με "εἰ"), ευκτική (εισαγωγή με "εἰ") και υποτακτική (εισαγωγή με "ἐάν", "ἄν", "ἤν").

Οι υποθετικοί λόγοι στην α.ε. είναι έξι ειδών:

1ο είδος: Το πραγματικό (υπόθεση: εί + οριστική κάθε χρόνου - απόδοση: οποιαδήποτε έγκλιση), π.χ. "Εἰ εἰσὶ βωμοί, εἰσὶ καὶ θεοί."

(= Αν υπάρχουν βωμοί, υπάρχουν και θεοί)

2ο είδος: Το αντίθετο του πραγματικού (υπόθεση: εί + οριστική ιστορικού χρόνου - απόδοση: δυνητική οριστική), π.χ. "Φῶς μὴ εἴχομεν, ὅμοιοι τοῖς τυφλοῖς ἂν ἦμεν." (= Αν δεν είχαμε φως, θα ήμασταν όμοιοι με τους τυφλούς)

3ο είδος: Το προσδοκώμενο

( υπόθεση: ἐάν, ἄν, ἤν + υποτακτική - απόδοση: οριστική μέλλοντα ή ανάλογη έκφραση), π.χ.

"Ἐὰν ἐμὲ ἀποκτείνητε, βλάψετε ὑμᾶς αὐτούς." (= Αν σκοτώσετε εμένα, θα βλάψετε εσάς τους ίδιους)

4ο είδος: Η αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον (υπόθεση: ἐάν, ἄν, ἤν + υποτακτική - απόδοση: οριστική ενεστώτα ή γνωμικός αόριστος), π.χ. "Ἢν ἐγγὺς ἔλθῃ θάνατος, οὐδεὶς βούλεται θνῄσκειν." (= Αν πλησιάσει ο θάνατος, κανείς δε θέλει να πεθάνει)

5ο είδος: Η απλή σκέψη του λέγοντας (υπόθεση: εί + ευκτική - απόδοση: δυνητική ευκτική), π.χ. "Εἴ τίς σε διδάξειε, βελτίων ἂν γένοιο." (= Αν κάποιος σε δίδασκε, θα γινόσουν καλύτερος)

6ο είδος: Η αόριστη επανάληψη στο παρελθόν (υπόθεση: εί + ευκτική επαναληπτική - απόδοση: οριστική παρατατικού ή αορίστου με ἂν), π.χ. "Εἴ τινα λάβοιεν τῶν ἐχθρῶν, ἀπέκτεινον." (= Αν/κάθε φορά που έπιαναν κάποιον από τους εχθρούς, τον σκότωναν)

¥ Λειτουργούν συντακτικά ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της προϋπόθεσης στην πρόταση εξάρτησής τους.

-- Χρονικές προτάσεις:

Δηλώνουν τον χρόνο κατά τον οποίο συμβαίνει η πράξη της προσδιοριζόμενης πρότασης. Ανάλογα με τη χρονική σχέση των δύο προτάσεων δηλώνεται:

το προτερόχρονο (η πράξη που δηλώνει η χρονική πρόταση προηγείται χρονικά της πράξης που δηλώνει η προσδιοριζόμενη πρόταση),
το σύγχρονο (οι δύο πράξεις εξελίσσονται συγχρόνως),

iii. το υστερόχρονο (η πράξη που δηλώνει η χρονική πρόταση ακολουθεί χρονικά την πράξη που δηλώνει η προσδιοριζόμενη πρόταση).

¥ Εισάγονται:

α. με χρονικούς συνδέσμους (ὡς, ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, ἕως, ἔστε, ἄχρι, μέχρι, ὅταν, ὁπόταν, ἐπειδάν,

ἐπάν κ.ά.)

β. με χρονικά επιρρήματα (ὁσάκις, ὁποσάκις)

γ. με εμπρόθετες αναφορικές εκφράσεις (ἐξ οὗ, ἐξ ὅτου, ἀφ’ οὗ, ἀφ’ ὅτου κ.ά.).

¥ Εκφέρονται με τις ίδιες εγκλίσεις που εκφέρονται οι υποθετικές προτάσεις:

α. Οριστική (πραγματικό γεγονός)

π.χ." Ὅτε αὐτὴ ἡ μάχη ἐγίγνετο, Τισσαφέρνης ἐν Σάρδεσιν ἔτυχεν ὤν."

(= Όταν γινόταν αυτή η μάχη, ο Τισσαφέρνης έτυχε να βρίσκεται/τυχαία βρισκόταν στις Σάρδεις)

β. Υποτακτική + αοριστολογικό ἄν (προσδοκώμενο ή αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον)

π.χ. "Αὐτοῦ διατρίψομεν, ἕως ἂν φῶς γένηται" (= Εκεί θα περάσουμε το χρόνο μας/καταλύσουμε, μέχρι να ξημερώσει) (δηλώνεται κάτι προσδοκώμενο).

"Ὅταν πλεῖστα ἔχῃ τις, τότε πλεῖστοι τούτῳ ἐπιβουλεύουσι"

( = Όταν κάποιος έχει πάρα πολλά, τότε πάρα πολλοί τον επιβουλεύονται) (δηλώνεται κάτι αόριστα επαναλαμβανόμενο στο παρόν και στο μέλλον).

γ. Ευκτική (αόριστη επανάληψη στο παρελθόν ή απλή σκέψη του λέγοντος)

π.χ. "Ὁπότε θύοι Κρίτων, ἐκάλει Ἀρχέδημον" (= Κάθε φορά που έκανε θυσίες ο Κρίτων, καλούσε τον Αρχέδημο) (δηλώνεται κάτι αόριστα επαναλαμβανόμενο στο παρελθόν).

δ. Απαρέμφατο, οπότε εισάγονται με τον σύνδεσμο "πρὶν" και η κύρια πρόταση είναι συνήθως καταφατική ( απαρεμφατική σύνταξη του "πρίν"), π.χ.

"Καὶ ἐπὶ τὸ ἄκρον ἀναβαίνει Χειρίσοφος, πρίν τινας αἰσθέσθαι τῶν πολεμίων."(= πριν κάποιοι από τους εχθρούς το αντιληφθούν)

¥ Λειτουργούν συντακτικά ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου στην πρόταση εξάρτησής τους.

-- Αναφορικές προτάσεις:

Δευτερεύουσες προτάσεις που εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες ή, κυρίως, με αναφορικά επιρρήματα και προσδιορίζουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του τόπου, του τρόπου, του ποσού, της αιτίας, του αποτελέσματος (συμπεράσματος), του σκοπού, της προϋπόθεσης, της παρομοίωσης /σύγκρισης αντίστοιχα την πρόταση εξάρτησής τους:

¥ Εισάγονται με τα αναφορικά επιρρήματα (οὗ, ᾗ, οἷ, ὅθεν, ἔνθεν, ὅπου, ὅποι, ὅπῃ, ὥσπερ, ὡς…), αλλά, κατά περίπτωση, και με αναφορικές αντωνυμίες.

¥ Εκφέρονται όπως και οι αναφορικές ονοματικές προτάσεις.

¥ Συντακτικός ρόλος:

Oι αναφορικές επιρρηματικές προτάσεις χρησιμοποιούνται στον λόγο ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί τόπου, τρόπου κ.λπ. (δες παραπάνω), π.χ.

"Σῴζεσθε ὅπῃ δυνατόν ἐστι."

(= όπως/με όποιον τρόπο είναι δυνατόν)

√ Από τις αναφορικές προτάσεις πολλές, ενώ εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες, εκφράζουν τις επιρρηματικές σχέσεις της αιτίας, του σκοπού, του αποτελέσματος (συμπεράσματος) και της υπόθεσης. Έτσι διακρίνονται σε:

¶ Aναφορικές αιτιολογικές: εξαρτώνται κυρίως από ρήματα ψυχικού πάθους, εισάγονται συνήθως με τις αναφορικές αντωνυμίες "ὅς", "ὅστις", "ὅσος", "οἷος", εκφέρονται όπως οι αιτιολογικές προτάσεις και χρησιμοποιούνται ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας, π.χ. "Τὴν μητέρα ἐμακάριζον, οἵων τέκνων ἔτυχεν." (= ὅτι τοιούτων τέκνων ἔτυχεν) (= Μακάριζαν τη μητέρα, που/γιατί έτυχε τέτοια παιδιά)

¶ Aναφορικές τελικές:

εξαρτώνται κυρίως από ρήματα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας, εισάγονται συνήθως με τις αναφορικές αντωνυμίες "ὅς, ὅστις", εκφέρονται με οριστική μέλλοντα και χρησιμοποιούνται ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού, π.χ.

"Μάρτυρας πεπόρισται, οἳ μαρτυρήσουσιν αὐτῷ." (= ἵνα οὗτοι μαρτυρήσωσιν αὐτῷ) (= Έχει εξασφαλίσει μάρτυρες, για να καταθέσουν υπέρ αυτού)

¶ Aναφορικές συμπερασματικές: εισάγονται συνήθως με τις αναφορικές αντωνυμίες "ὅς", "ὅστις", "ὅσος", "οἷος", εκφέρονται όπως οι συμπερασματικές προτάσεις και χρησιμοποιούνται ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του αποτελέσματος. Συνήθως των προτάσεων αυτών προηγούνται οι λέξεις "οὕτω(ς)", "τοιοῦτος", "τοσοῦτος", "τηλικοῦτος", π.χ.

"Οὐδεὶς ἦν οὕτω φαῦλος, ὃς οὐκ ἂν ἔπραττε ταῦτα." (= ὥστε οὗτος οὐκ ἂν ἔπραττε ταῦτα) (= Κανείς δεν ήταν τόσο φαύλος, που/ώστε δε θα έπραττε αυτά)

¶ Aναφορικές υποθετικές:

εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα, εκφέρονται όπως οι υποθετικές προτάσεις και σχηματίζουν με την κύρια πρόταση υποθετικούς λόγους όλων των ειδών, π.χ.

"Οὐκ ἂν ἐπεχειροῦμεν πράττειν, ἃ μὴ ἠπιστάμεθα." (= εἴ τινα μὴ ἠπιστάμεθα) (= Δε θα επιχειρούσαμε να κάνουμε αυτά που δε γνωρίζαμε/αν δεν τα γνωρίζαμε), το αντίθετο του πραγματικού.

"Oἱ τύραννοι ἀποκτείνουσι ὃν ἂν βούλωνται." (= ἐάν τινα βούλωνται)

(= Οι τύραννοι σκοτώνουν όποιον ίσως θέλουν/αν θέλουν κάποιον), αόριστη επανάληψη στο παρόν-μέλλον.

¶ Επιπλέον είδος αναφορικών δευτερευουσών επιρρηματικών προτάσεων είναι αυτές που δηλώνουν σύγκριση ή παρομοίωση και ονομάζονται αναφορικές παραβολικές ή παρομοιαστικές προτάσεις. Πιο συγκεκριμένα, εκφράζουν ποσό (ηλικία, μέτρο, βαθμό), ποιόν (ιδιότητα), τρόπο, και είναι συχνά ελλειπτικές ως προς το ρήμα, π.χ.

"Ὅπως γιγνώσκετε, οὕτω καὶ ποιεῖτε." (= Όπως γνωρίζετε, έτσι και κάνετε)

¥ Eισάγονται:

α) Όταν εκφράζουν ποσό, με τις αναφορικές αντωνυμίες "ὅσος", "ὁπόσος", "ἡλίκος", "ὁπηλίκος" και τα αναφορικά επιρρήματα "ὅσον", ὅσῳ", π.χ.

"Αἴτιον ἦν οὐχ ἡ ὀλιγανθρωπία τοσοῦτον ὅσον ἡ ἀχρηματία" (αἴτιον ἦν) (= Αιτία δεν ήταν τόσο η ολιγανθρωπία όσο η αχρηματία)

β) Όταν εκφράζουν ποιόν, με τις αναφορικές αντωνυμίες "οἷος", "ὁποῖος":

"Συμβαίνει τοιοῦτον, οἷον καὶ τὰ νῦν" (συμβαίνει) (= Συμβαίνει κάτι τέτοιο, όπως και τα τωρινά)

γ) Όταν εκφράζουν τρόπο, με τα αναφορικά επιρρήματα "ὡς", "ὥσπερ", "ὅπως", "καθάπερ", "ᾗπερ", "ᾗ", "οἷον", "οἷα", π.χ.

"Τὴν ἑαυτοῦ ἀδελφὴν δίδωσιν Σεύθῃ, ὥσπερ ὑπέσχετο."(= Δίνει την αδερφή του στον Σεύθη, όπως ακριβώς υποσχέθηκε)

¥ Εκφέρονται με:

α) Aπλή οριστική, όταν δηλώνουν το πραγματικό, π.χ.

"Ἐμὲ ἠγάπα, ὥσπερ καὶ ὑμεῖς τοὺς ὑμετέρους παῖδας ἀγαπᾶτε." ( = Με αγαπούσε, όπως ακριβώς και εσείς αγαπάτε τα παιδιά σας)

β) Δυνητική οριστική, υποτακτική με ή χωρίς το αοριστολογικό ἄν, ευκτική με ή χωρίς το δυνητικό ἄν, όταν δηλώνουν το δυνατόν ή υποτιθέμενο (σπανιότερη εκφορά), π.χ.

"Ἐξαρχῆς οὖν ὑμῖν, ὅπως ἂν δύνωμαι, διηγήσομαι τὰ πεπραγμένα." (= Από την αρχή, λοιπόν, θα σας διηγηθώ τα πεπραγμένα, όπως μπορώ)

¥ Συντακτικός ρόλος:

Oι αναφορικές παραβολικές προτάσεις χρησιμοποιούνται στον λόγο, όπως και στη ν.ε., ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί σύγκρισης – παρομοίωσης.

Προσοχή:

Αναφορικές αντωνυμίες ή αναφορικά επιρρήματα + "οὖν", "δή", "δήποτε" και εκφράσεις, όπως "ἔστιν ὃς" / "ἔστιν ὅστις" (κάποιος), "οὐκ/οὐδεὶς ἔστιν ὅστις" (κανένας), "οὐκ/οὐδεὶς ἔστιν ὅστις οὐ" (καθένας), "ἔστιν οὗ" (κάπου), "οἷός (τ') εἰμὶ" + απαρέμφατο (είμαι ικανός να), "οἷόν τ' ἐστὶ" + απαρέμφατο (είναι δυνατόν να) κ.ά. δεν εισάγουν αναφορική πρόταση, π.χ.

"Οὐδεὶς ἔστιν ὅστις οὐκ ἂν ἔδωκεν τρία τάλαντα." (= Καθένας θα έδινε τρία τάλαντα)

— Ασκήσεις:

Στις παρακάτω περιόδους να αναγνωρίσετε το είδος των επιρρηματικών δευτερευουσών προτάσεων:

α. "Ἐκέλευσε πορεύεσθαι ἡσύχως, ἕως ἄγγελος ἔλθοι." (= Διέταξε να πορεύονται /πορευόμαστε ήσυχα, μέχρι να έρθει ο αγγελιοφόρος)

Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση.

β. "Εἰ μὴ ὑμεῖς ἤλθετε, ἐπορευόμεθα ἂν ἐπὶ βασιλέα."

(= Αν δεν ερχόσασταν, θα πορευόμασταν εναντίον του βασιλιά)

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση.

γ. "Τοιοῦτος ἦν οὗτος, οἷος μὴ βούλεσθαι οὐδένα ἀδικεῖν." (= Αυτός ήταν τέτοιος, που/ώστε να μη θέλει να αδικεί κανέναν)

Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική συμπερασματική πρόταση.

δ. "Θαυμαστόν ποιεῖς, ὃς ἡμῖν οὐδὲν δίδως." (= Παράξενο πράγμα κάνεις, που/γιατί δε μας δίνεις τίποτα)

Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική αιτιολογική πρόταση.

ε. "Ἔδοξε τῷ δήμῳ τριάκοντα ἄνδρας ἑλέσθαι, οἳ τοὺς πατρίους νόμους συγγράψουσι." (= Αποφάσισε ο λαός να εκλέξει τριάντα άνδρες, για να συγγράψουν τους πατροπαράδοτους νόμους)

Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική τελική πρόταση.

Στις παρακάτω περιόδους να χωρίσετε τις προτάσεις και να γράψετε τον σύνδεσμο εισαγωγής και την έγκλιση εκφοράς των υποθετικών προτάσεων:

α. "Ἐάν τις φανερὸς γένηται κλέπτων ἢ λωποδυτῶν, τούτῳ θάνατός ἐστιν ἡ ζημία." (= Αν κάποιος φανεί να κλέβει ή να εξαπατά, η τιμωρία του είναι θάνατος)

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο "ἐάν", και εκφέρεται με υποτακτική ("γένηται").

β. "Εἰ μὲν Σωκράτης ἐποίει τι φαῦλον, εἰκότως (= δικαιολογημένα) ἂν ἐδόκει πονηρὸς εἶναι." (= θα φαινόταν ότι είναι κακός)

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο "εἴ", και εκφέρεται με οριστική ιστορικού χρόνου ("ἐποίει").

γ. "Εἰ ὑπολάβοιεν ἀχάριστον περὶ τοὺς γονέας εἶναι, οὐδεὶς ἂν νομίσειέ σε ἀγαθὸν πολίτην." (= Αν θεωρούσαν ότι είσαι αχάριστος απέναντι στους γονείς, κανείς δε θα σε νόμιζε καλό πολίτη)

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο "εἴ", και εκφέρεται με ευκτική ("ὑπολάβοιεν").

δ. "Ἢν ἐθέλωμεν ἀποθνῄσκειν (= να πεθάνουμε) ὑπὲρ τῶν δικαίων, εὐδοκιμήσομεν" (= θα απολαμβάνουμε τη γενική εκτίμηση).

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο "ἤν", και εκφέρεται με υποτακτική ("ἐθέλωμεν").

ε. "Εἰ αἴσθοιτο (= αντιλαμβανόταν) καταλελειμμένα παιδάρια μικρὰ ἐμπόρων, ἃ πολλοὶ ἐπώλουν διὰ τὸ νομίζειν μὴ δύνασθαι ἂν τρέφειν αὐτὰ (= επειδή νόμιζαν ότι δε θα μπορούσαν να τα αναθρέψουν), ἐπεμέλετο καὶ τούτων." (= φρόντιζε και γι'αυτά)

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο "εἴ", και εκφέρεται με ευκτική επαναληπτική ("αἴσθοιτο").

στ. "Ἀλλ’ εἴ τι κἀγὼ τοῦ δέοντος σφοδρότερον εἴρηκα, μηδὲν τοῦτο λυπείτω σ’ ἔτι." (= Αλλά αν εγώ έχω μιλήσει πιο σφοδρά από το πρέπον, καθόλου πια να μη σε λυπεί αυτό)

Δευτερεύουσα επιρρηματική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με τον υποθετικό σύνδεσμο "εἴ", και εκφέρεται με οριστική ("εἴρηκα").

Στις παρακάτω περιόδους να αναγνωρίσετε τις δευτερεύουσες επιρρηματικές χρονικές προτάσεις:

α. "Ἐπειδὰν (= Όταν) ἔλθωσιν, ἕξομεν (= θα έχουμε) τὰ ἐπιτήδεια." (τα αναγκαία)

Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονικοϋποθετική πρόταση. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο "ἐπειδὰν" (ἐπειδή + αοριστολογικό ἂν), και εκφέρεται με υποτακτική, καθώς σχηματίζεται λανθάνων υποθετικός λόγος, ο οποίος με απόδοση τον μέλλοντα της κύριας πρότασης δηλώνει το προσδοκώμενο. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα της κύριας ("ἕξομεν"), και εκφράζει το προτερόχρονο.

β. "Ὅτε ἀκούοιτε τοὺς ἐν ἄστει τὴν αὐτὴν γνώμην ἔχοντας (= Όποτε ακούγατε ότι οι πολίτες ομονοούσαν), μικρὰς ἐλπίδας καθόδου (= επιστροφής από την εξορία) εἴχετε."

Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονική πρόταση. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο "ὅτε" και εκφέρεται με ευκτική επαναληπτική, για να δηλώσει την αόριστη επανάληψη στο παρελθόν. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα της κύριας "εἴχετε" και εκφράζει το σύγχρονο σε σχέση με αυτό.

γ. "Δεῖ δ’ ὑμᾶς (= Πρέπει, όμως, εσείς) ἐξηγεῖσθαι (= να δίνετε το παράδειγμα) τοῖς ἄλλοις συμμάχοις, ἕως ἂν οἱ ἐκ Λακεδαίμονος ἥκωσιν (= να έρθουν), οὓς ἐγὼ ἔπεμψα (,= που εγώ έστειλα) χρήματα ἄξοντας (= για να φέρουν χρήματα).

Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονικοϋποθετική πρόταση. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο "ἕως" και το αοριστολογικό "ἂν", και εκφέρεται με υποτακτική, καθώς δηλώνει το προσδοκώμενο. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο απαρέμφατο "ἐξηγεῖσθαι", από το οποίο εξαρτάται, και δηλώνει το υστερόχρονο σε σχέση με αυτό.

δ. "Oὐ καταβρέχεσθε, ὅταν βρέχῃ;"

Δευτερεύουσα επιρρηματική χρονικοϋποθετική πρόταση. Εισάγεται με το χρονικό σύνδεσμο "ὅταν" (ὅτε + αοριστολογικό ἂν), και εκφέρεται με υποτακτική, σχηματίζοντας λανθάνοντα υποθετικό λόγο, που δηλώνει την αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον, καθώς η κύρια πρόταση εκφέρεται με οριστική ενεστώτα. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου στο ρήμα της κύριας "καταβρέχεσθε", και δηλώνει το σύγχρονο.

Στις παρακάτω περιόδους να αναγνωρίσετε τις δευτερεύουσες επιρρηματικές αναφορικές προτάσεις:

α. "Οἱ κύνες (=Οι σκύλοι) ὑλακτοῦσιν (= γαβγίζουν) ὃν ἂν μὴ γιγνώσκωσιν." (= όποιον ίσως δε γνωρίζουν/αν δε γνωρίζουν κάποιον)

Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική υποθετική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "ὃν", και εκφέρεται με υποτακτική και το αοριστολογικό "ἂν", καθώς η κύρια εκφέρεται με οριστική ενεστώτα, και σχηματίζεται έτσι λανθάνων υποθετικός λόγος που δηλώνει την αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της προϋπόθεσης στο ρήμα της κύριας ("ὑλακτοῦσιν").

β. "Oὐδείς οὕτως ἀνοητός ἐστιν, ὅστις πόλεμον πρὸ εἰρήνης αἱρεῖται." (= που να/ώστε να προτιμά τον πόλεμο απ'την ειρήνη)

Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική συμπερασματική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "ὅστις", ενώ στην κύρια πρόταση υπάρχει το δεικτικό επίρρημα "οὕτως", που είναι δηλωτικό για την παρουσία αναφορικής συμπερασματικής πρότασης. Εκφέρεται με οριστική, καθώς δηλώνει κάτι το πραγματικό, και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στο ρήμα της κύριας ("ἐστιν"), από την οποία και εξαρτάται.

γ. "Παῖδες δέ μοι οὔπω εἰσίν (= δεν έχω ακόμα παιδιά), οἵ με θεραπεύσουσιν" (= που θα /για να με φροντίσουν).

Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική τελική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "οἵ", και εκφέρεται με οριστική μέλλοντα, που αποτελεί τον τρόπο εκφοράς των αναφορικών τελικών προτάσεων. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού στο ρήμα εξάρτησής της ("εἰσίν").

δ. "Τῶν δὲ κατηγόρων θαυμάζω, οἳ ἀμελοῦντες τῶν οἰκείων τῶν ἀλλοτρίων ἐπιμέλονται" (= Απορώ με τους κατηγόρους, που/γιατί, αν και αμελούν τις δικές τους, φροντίζουν τις ξένες υποθέσεις).

Δευτερεύουσα επιρρηματική αναφορική αιτιολογική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "οἳ" και εκφέρεται με οριστική, καθώς δηλώνει κάτι το πραγματικό. Εξαρτάται από το ρήμα "θαυμάζω", το οποίο είναι ρήμα ψυχικού πάθους, και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας σε αυτό.

[Πηγές:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α. Β. Μουμτζάκης

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλλα, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

https://users.sch.gr /

https://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com / ]

Ενότητα 10: Οι επιρρηματικές δευτερεύουσες προτάσεις (μέρος α')

Sat, 07 Sep 2024 13:09:58 +0300

Ενότητα 10 Σύνταξη

¶ Οι επιρρηματικές δευτερεύουσες προτάσεις (μέρος α'):

-- Αιτιολογικές προτάσεις:

Εξαρτώνται συχνά από ρήματα ψυχικού πάθους (δηλαδή, ρήματα που δηλώνουν χαρά, λύπη, έκπληξη, θυμό κ.ά.), αλλά και από κάθε άλλο ρήμα που χρειάζεται αιτιολόγηση.

¥ Εισάγονται κυρίως με τους αιτιολογικούς συνδέσμους "ὅτι" (αντικειμενική αιτιολογία), "ὡς" (υποκειμενική αιτιολογία), "ἐπεί", "ἐπειδή", "διότι", "εἰ" (υποθετική αιτιολογία). π.χ.

"Ἀθηναῖοι ἐνόμιζον ἡττᾶσθαι (= ότι νικιούνται), ὅτι (= επειδή πράγματι) ούκ ἐνίκων."

"Θαυμάζω σε ἐν ταῖς συμφοραῖς (= Σε θαυμάζω στις συμφορές), ὡς (= επειδή κατά τη γνώμη μου) ῥᾳδίως (= με ευκολία) αὐτὰς καὶ πρᾴως (= με πραότητα) φέρεις (= υπομένεις)."

"Ὦ Κῦρε, μὴ θαύμαζε (= Κύριε, μην απορείς) εἴ (= στην περίπτωση που) τινες (= κάποιοι) ἐσκυθρώπασαν (= κατσούφιασαν) ἀκούσαντες (= όταν άκουσαν) τῶν ἀγγελλομένων."

¥ Εκφέρονται με οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική και με ευκτική του πλαγίου λόγου (συνήθως όταν εξαρτώνται από ρήμα ιστορικού χρόνου). π.χ.

" Ἄξιον Ἡρακλέους μεμνῆσθαι (= αξίζει να θυμόμαστε τον Ηρακλή), ὅτι τόνδε τὸν ἀγῶνα πρῶτος συνήγειρε" (= διοργάνωσε): εισαγωγή με τον αιτιολογικό σύνδεσμο "ότι", εκφορά με οριστική ("συνήγειρε", πραγματικό).

"Λακεδαιμόνιοι ἄκοντας (= παρά τη θέλησή τους) προσάγουσι (= οδηγούν) τοὺς πολλοὺς ἐς τὸν κίνδυνον, ἐπεὶ (= διότι) οὐκ ἄν ποτε ἐπεχείρησαν (= ποτέ δε θα επιχειρούσαν) ναυμαχεῖν ἑκόντες (= με τη θέλησή τους)": εισαγωγή με τον αιτιολογικό σύνδεσμο "έπεί", εκφορά με δυνητική οριστική ("ούκ ἄν ἐπεχείρησαν", αντίθετο του πραγματικού).

"Δέομαί σου (= σε παρακαλώ) παραμεῖναι, ὡς ἐγὼ οὐδ’ ἂν ἑνὸς ἥδιον (= κανέναν με μεγαλύτερη ευχαρίστηση) ἀκούσαιμι (= δε θα άκουγα) ἢ σοῦ (= από σένα)": εισαγωγή με τον αιτιολογικό σύνδεσμο "ώς", εκφορά με δυνητική ευκτική (περιεχόμενο δυνατό στο παρόν και στο μέλλον).

"Οἱ Ἀθηναῖοι τὸν Περικλέα ἐκάκιζον, ὅτι οὐκ ἐπεξάγοι (= δεν εκστράτευε) ἐπὶ τοὺς πολεμίους (= εναντίον των εχθρών)": εισαγωγή με τον αιτιολογικό σύνδεσμο"ότι", εκφορά με ευκτική πλαγίου λόγου (εξάρτηση από ιστορικό χρόνο).

¥ Λειτουργούν συντακτικά ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας στην πρόταση εξάρτησής τους.

-- Τελικές προτάσεις:

Εξαρτώνται κυρίως από ρήματα κίνησης (π.χ. ἔρχομαι, φεύγω, πορεύομαι) ή σκόπιμης ενέργειας (π.χ. πράττω).

¥ Εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους "ἵνα", "ὅπως", "ὡς".

¥ Εκφέρονται με υποτακτική (κυρίως), οριστική ιστορικού χρόνου και με ευκτική του πλαγίου λόγου (συνήθως όταν εξαρτώνται από ρήμα ιστορικού χρόνου). π.χ.

"Βασιλεὺς πράττει, ἵνα ἑαυτοῦ καλῶς ἐπιμελῆται (= για να φροντίζει καλά τον εαυτό του)": εισαγωγή με τον τελικό σύνδεσμο "ίνα", εκφορά με υποτακτική, εκφράζεται επιδιωκόμενος σκοπός (προσδοκώμενο).

"Καμβύσης τὸν Κῦρον ἐπεκάλει (= ανακάλεσε), ὅπως τὰ ἐν Πέρσαις ἐπιχώρια ἐπιτελοίη" (= για να αναλάβει τις τοπικές υποθέσεις των Περσών): εισαγωγή με τον τελικό σύνδεσμο "όπως", εκφορά με ευκτική πλαγίου λόγου λόγω εξάρτησης από ιστορικό χρόνο.

¥ Κάποτε εκφέρονται και με οριστική μέλλοντα (εισαγωγή με "όπως"), όταν ο σκοπός είναι βέβαιος.

¥ Λειτουργούν συντακτικά ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού στην πρόταση εξάρτησής τους.

-- Συμπερασματικές προτάσεις:

Δεν εξαρτώνται από συγκεκριμένα ρήματα. Συνήθως προηγείται στην εξάρτηση δεικτική αντωνυμία ή δεικτικό επίρρημα (π.χ. "τοιοῦτος", "τοσοῦτος", "οὕτως" κ.ά.).

¥ Εισάγονται με τους συμπερασματικούς συνδέσμους "ὥστε" και "ὡς".

¥ Εκφέρονται με οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική και απαρέμφατο (απαρεμφατική σύνταξη). π.χ.

"Τὴν αὑτῶν δύναμιν τοσαύτην ἐπέδειξαν (= Τόσο μεγάλη επέδειξαν τη δύναμή τους), ὥσθ’ ὁ μέγας βασιλεὺς οὐκέτι τῶν ἀλλοτρίων ἐπεθύμει" (= ώστε ο μέγας βασιλιάς δεν επιθυμούσε πια τα ξένα εδάφη) (οριστική, πραγματικό).

"Τῆς δὲ πεζῆς στρατιᾶς οὕτως ἄπειρον τὸ πλῆθος ἦγεν (= οδηγούσε), ὥστε καὶ τὰ ἔθνη τὰ μετ’ αὐτοῦ πολὺ ἂν ἔργον καταλέξαι" (= ώστε θα ήταν πολύ δύσκολο να αναφέρω αναλυτικά τα έθνη που ήταν μαζί του), (δυνητική ευκτική, περιεχόμενο δυνατό στο παρόν και στο μέλλον).

"Ἔχω τριήρεις, ὥστε ἑλεῖν τὸ ἐκείνων πλοῖον" (= ώστε να κυριεύσω το πλοίο εκείνων) (απαρέμφατο, περιεχόμενο δυνατό ή ενδεχόμενο).

¥ Με απαρέμφατο εκφέρονται επίσης οι συμπερασματικές προτάσεις που δηλώνουν επιδιωκόμενο σκοπό και όρο ή συμφωνία.

¥ Λειτουργούν συντακτικά ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του αποτελέσματος στην πρόταση εξάρτησής τους.

-- Εναντιωματικές-παραχωρητικές προτάσεις:

Εκφράζουν εναντίωση προς το περιεχόμενο της πρότασης που προσδιορίζουν (συχνά προηγούνται στην εξάρτηση οι αντιθετικοί σύνδεσμοι "ἀλλά", "ἀλλ’ οὖν", "ὅμως"). Οι εναντιωματικές προτάσεις δηλώνουν αντίθεση προς κατάσταση πραγματική, ενώ οι παραχωρητικές προς κατάσταση που κάνουμε την παραχώρηση να δεχθούμε ότι ισχύει (υποθετική κατάσταση).

¥ Εισάγονται:

- με τους εναντιωματικούς συνδέσμους "εἰ καί", "ἂν καί" (= αν και): εναντιωματικές προτάσεις.

- με τους εναντιωματικούς - παραχωρητικούς συνδέσμους "καὶ εἰ", "καὶ ἄν/ἤν/ἐάν", "οὐδ’ εἰ", "οὐδ’ ἐάν/ἄν" , "μηδ’ εἰ","μηδ’ ἐάν" (= και αν ακόμη): παραχωρητικές προτάσεις.

Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική κατά τα πρότυπα των υποθετικών προτάσεων. π.χ.

"Φήσουσι (= θα πουν) γὰρ δή με σοφὸν εἶναι, εἰ καὶ μή εἰμι" ("είμί": οριστική, πραγματικό περιεχόμενο/εναντίωση).

"Καί μοι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, μὴ θορυβήσητε (= Και μη θορυβήσετε για μένα , Αθηναίοι,), μηδ’ ἐὰν δόξω τι ὑμῖν μέγα λέγειν" (= ούτε κι αν φανώ ότι σας λέω κάτι μεγάλο) ("δόξω":υποτακτική, περιεχόμενο πιθανό, αβέβαιο ή και αδύνατο).

¥ Λειτουργούν συντακτικά ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της εναντίωσης - παραχώρησης στην πρόταση εξάρτησής τους.

-- Ασκήσεις:

Στις παρακάτω περιόδους να χωρίσετε τις προτάσεις και να αναγνωρίσετε το είδος των επιρρηματικών δευτερευουσών προτάσεων:

α. Κἂν σὺ μὴ θέλῃς (= ακόμη κι αν εσύ δε θέλεις), οἱ θεοὶ οὕτω (= έτσι) βουλήσονται (= θα θελήσουν).

- "Κἂν σὺ μὴ θέλῃς": Δευτερεύουσα επιρρηματική παραχωρητική πρόταση - "οἱ θεοὶ οὕτω βουλήσονται" : Κύρια πρόταση.

β. Ἐνταῦθα (= πέφτει) ἐπιπίπτει χιὼν ἄπλετος (= άπλετο/πάρα πολύ χιόνι), ὥστε ἀπέκρυψε καὶ τὰ ὅπλα καὶ τοὺς ἀνθρώπους.

- "Ἐνταῦθα ἐπιπίπτει χιὼν ἄπλετος": Κύρια πρόταση - "ὥστε ἀπέκρυψε καὶ τὰ ὅπλα καὶ τοὺς ἀνθρώπους": Δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασματική (αποτελεσματική) πρόταση.

γ. Κῦρος ἐνόμιζε φίλων δεῖσθαι (= ότι χρειαζόταν), ὡς συνεργοὺς ἔχοι (= για να έχει συνεργάτες).

- "Κῦρος ἐνόμιζε φίλων δεῖσθαι": Κύρια πρόταση - "ὡς συνεργοὺς ἔχοι": Δευτερεύουσα επιρρηματική τελική πρόταση.

δ. Χαίρω ὅτι εὐδοκιμεῖς (= που προοδεύεις).

- "Χαίρω": Κύρια πρόταση - "ὅτι εὐδοκιμεῖς": Δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση.

Στις παρακάτω περιόδους να χωρίσετε τις προτάσεις και να αναγνωρίσετε από συντακτική άποψη τις δευτερεύουσες επιρρηματικές αιτιολογικές προτάσεις:

α. "Οἱ στρατηγοὶ ἐθαύμαζον (= απορούσαν) ὅτι Κῦρος οὐ φαίνοιτο (= γιατί ο Κύρος δε φαινόταν).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση. Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο "ὅτι" (αντικειμενική αιτιολογία), εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου (εξάρτηση από ρήμα ιστορικού χρόνου) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στο ρήμα "ἐθαύμαζον", που είναι ρήμα ψυχικού πάθους (ή στο περιεχόμενο της προσδιοριζόμενης πρότασης).

β. "Μὴ θαυμάζετέ μου (= μην απορείτε με μένα), ὅτι χαλεπῶς φέρω (=επειδή πράγματι στενοχωριέμαι) τοῖς παροῦσι πράγμασιν (= με την τωρινή κατάσταση).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση. Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο "ὅτι" (αντικειμενική αιτιολογία), εκφέρεται με οριστική (πραγματικό). Εξαρτάται από ρήμα ψυχικού πάθους ("θαυμάζετε"), και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας σε αυτό (ή στο περιεχόμενο της προσδιοριζόμενης πρότασης).

γ." Ἴσως οὖν τις ἂν ἐπιτιμήσειέ μοι (= Ίσως, λοιπόν, κάποιος θα με κατηγορούσε), ὡς οὐκ ἐπαινῶ τούσδε τοὺς ἄνδρας (= γιατί τάχα δεν επαινώ αυτούς εδώ τους άνδρες).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση. Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο ὡς (υποκειμενική αιτιολογία), εκφέρεται με οριστική (πραγματικό). Εξαρτάται από ρήμα ψυχικού πάθους (ἂν ἐπιτιμήσειε), και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας σε αυτό (ή στο περιεχόμενο της προσδιοριζόμενης πρότασης).

δ. "Ἐγὼ συμβουλεύσαιμι ἂν πρὸς Κλέαρχον ἀπελθεῖν (= Εγώ θα σας συμβούλευα να πάμε στον Κλέαρχο), ἐπεὶ οὐδένα ἂν εὕροιμεν στρατηγὸν βελτίω (= γιατί κανένα στρατηγό δε θα μπορούσαμε να βρούμε καλύτερο).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική αιτιολογική πρόταση. Εισάγεται με τον αιτιολογικό σύνδεσμο "ἐπεὶ", εκφέρεται με δυνητική ευκτική (το δυνατό στο παρόν και στο μέλλον) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της αιτίας στο απαρέμφατο "ἀπελθεῖν"(ή στο περιεχόμενο της προσδιοριζόμενης πρότασης).

Στις παρακάτω περιόδους να χωρίσετε τις προτάσεις και να αναγνωρίσετε από συντακτική άποψη τις δευτερεύουσες επιρρηματικές τελικές προτάσεις:

α. "Μὴ μέλλωμεν (= ας μη χρονοτριβούμε), ἵνα μὴ ὁ καιρὸς παρέλθῃ (= για να μη χαθεί η ευκαιρία).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική τελική πρόταση. Εισάγεται με τον τελικό σύνδεσμο "ἵνα", εκφέρεται με υποτακτική (σκοπός ενδεχόμενος) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού στο ρήμα "μέλλωμεν".

β. "Θράσυλλος Ἀθήνας ἔπλευσεν (= ταξίδεψε με πλοίο στην Αθήνα), ἵνα αἰτήσειε (= για να ζητήσει) ναῦς (= πλοία).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική τελική πρόταση. Εισάγεται με τον τελικό σύνδεσμο "ἵνα", εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου, διότι εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου, και λειτουργεί ως επιρρηματικός του σκοπού στο ρήμα "ἔπλευσεν".

γ. "Περὶ πολλοῦ ἂν ἐποιησάμην (= θα θεωρούσα πολύ σημαντικό) ἐπιστεῖλαί σοι ταῦτα (= να σου είχα δώσει αυτές τις οδηγίες) πρὸ τῆς στρατείας (= πριν από την εκστρατεία), ἵνα μὴ τοιούτῳ κινδύνῳ περιέπεσες (= για να μην έπεφτες σ'έναν τέτοιο κίνδυνο).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική τελική πρόταση. Εισάγεται με τον τελικό σύνδεσμο "ἵνα", εκφέρεται με οριστική ιστορικού χρόνου, καθώς εκφράζει σκοπό που τελικά δεν πραγματοποιήθηκε, και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού στο απαρέμφατο "ἐπιστεῖλαι".

δ. "Σόλων ἀπεδήμησεν (= ξενιτεύτηκε), ἵνα μή τινα τῶν νόμων οἱ Ἀθηναῖοι λύσαιεν (= για να μην καταργήσουν οι Αθηναίοι κάποιον από τους νόμους).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική τελική πρόταση. Εισάγεται με τον τελικό σύνδεσμο "ἵνα", εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου, καθώς εξαρτάται από ιστορικό χρόνο, και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του σκοπού στο ρήμα κίνησης "ἀπεδήμησεν".

Στις παρακάτω περιόδους να χωρίσετε τις προτάσεις και να αναγνωρίσετε από συντακτική άποψη τις δευτερεύουσες επιρρηματικές συμπερασματικές προτάσεις:

α. "Τὴν ἀλήθειαν οὕτω φαίνου προτιμῶν (= να φαίνεσαι ότι τόσο πολύ προτιμάς την αλήθεια), ὥστε πιστοτέρους εἶναι τοὺς σοὺς λόγους μᾶλλον ἢ τοὺς σοὺς ὅρκους (= ώστε τα λόγια σου να είναι πιο αξιόπιστα από τους όρκους σου).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασματική πρόταση. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο "ὥστε", εκφέρεται με απαρέμφατο (εκφράζει αποτέλεσμα δυνατό ή ενδεχόμενο) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στη μετοχή "προτιμῶν".

β. "Οἱ τριάκοντα πᾶν ἐποίησαν (= Οι τριάκοντα έκαναν το παν), ὥστε μὴ δοῦναι δίκην (= ώστε να μην τιμωρηθούν).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασματική (αποτελεσματική) πρόταση. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο "ὥστε", εκφέρεται με απαρέμφατο ("δοῦναι", δηλώνει επιδιωκόμενο σκοπό) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στο ρήμα "ἐποίησαν".

γ." Ὅπλα κατεσκεύαζον, ὥστε τὴν πόλιν ἂν ἡγήσω (= ώστε θα μπορούσες να θεωρήσεις) πολέμου ἐργαστήριον εἶναι." (= ότι η πόλη είναι εργαστήριο πολέμου):

Δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασματική (αποτελεσματική) πρόταση. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο "ὥστε", εκφέρεται με δυνητική οριστική (το δυνατό στο παρελθόν) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στο ρήμα "κατεσκεύαζον".

δ. "Τοιαῦτα πεποίηκεν (= Έχει κάνει τέτοιου είδους πράξεις), ὥστε πολὺ ἂν δικαιότερον διὰ ταῦτα τὰ ἔργα τοῦτον μισήσαιτε (= ώστε πολύ πιο δίκαια θα τον μισούσατε γι'αυτά τα έργα).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική συμπερασματική (αποτελεσματική) πρόταση. Εισάγεται με τον συμπερασματικό σύνδεσμο "ὥστε", εκφέρεται με δυνητική ευκτική (το δυνατό στο παρόν και στο μέλλον) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός του αποτελέσματος στο ρήμα "πεποίηκεν".

Στις παρακάτω περιόδους να χωρίσετε τις προτάσεις και να αναγνωρίσετε από συντακτική άποψη τις δευτερεύουσες επιρρηματικές εναντιωματικές-παραχωρητικές προτάσεις:

α. "Εἰρήσεται (= θα ειπωθεί) τἀληθές, εἰ καί τισι δόξω λίαν παράδοξα λέγειν (= αν και θα φανώ σε κάποιους ότι λέω πολύ παράξενα πράγματα).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική εναντιωματική πρόταση. Εισάγεται με τον εναντιωματικό σύνδεσμο "εἰ καί", εκφέρεται με οριστική (πραγματικό/ανάλογα με τους υποθετικούς λόγους) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης στο ρήμα "εἰρήσεται". Πραγματική εναντίωση.

β. "Εἰ καὶ χρημάτων εὐποροῦμεν, οὐκ εὐτυχοῦμεν." (= Αν και έχουμε χρηματική ευπορία, δεν είμαστε ευτυχισμένοι):

Δευτερεύουσα επιρρηματική εναντιωματική πρόταση. Εισάγεται με τον εναντιωματικό σύνδεσμο "εί καὶ", εκφέρεται με οριστική (πραγματικό/ανάλογα με τους υποθετικούς λόγους) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης στο ρήμα "οὐκ εὐτυχοῦμεν". Πραγματική εναντίωση.

γ. "Ἐὰν καὶ μὴ βούλωνται (= αν και δε θέλουν), πάντες αἰσχύνονται μὴ πράττειν τὰ δίκαια (= όλοι ντρέπονται να μην κάνουν τα δίκαια).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική εναντιωματική πρόταση. Εισάγεται με τον εναντιωματικό σύνδεσμο "ἐὰν καὶ", εκφέρεται με υποτακτική (αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον/ανάλογα με τους υποθετικούς λόγους), χρησιμεύει ως επιρρηματικός προσδιορισμός της εναντίωσης στο ρήμα "αἰσχύνονται". Πραγματική εναντίωση.

δ. "Γελᾷ ὁ μωρός (= γελά ο ανόητος), κἄν τι μὴ γελοῖον ᾖ (= ακόμη κι αν δεν υπάρχει κάτι γελοίο).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική παραχωρητική πρόταση. Εισάγεται με τον παραχωρητικό σύνδεσμο "κἄν", εκφέρεται με υποτακτική (αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο μέλλον/ ανάλογα με τους υποθετικούς λόγους) και χρησιμεύει ως επιρρηματικός προσδιορισμός της παραχώρησης/εναντίωσης στο ρήμα "γελᾷ". Υποθετική κατάσταση.

ε. "Οὐδ’ εἴ με ἐκέλευες ταῦτα ποιεῖν (= ούτε κι αν με προέτρεπες να κάνω αυτά), ἡδέως ἂν ταῦτα ἐποίουν (= θα τα έκανα ευχαρίστως).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική παραχωρητική πρόταση. Εισάγεται με τον παραχωρητικό σύνδεσμο "οὐδ’ εἰ", εκφέρεται με οριστική (πραγματικό/ανάλογα με τους υποθετικούς λόγους) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της παραχώρησης/εναντίωσης στο ρήμα "ἂν ἐποίουν". Υποθετική κατάσταση.

στ. "Οὐδ’ εἰ πάνυ ἀγαθοὶ εἴητε (= ακόμη κι αν ήσασταν πολύ γενναίοι), τῷ λιμῷ μάχεσθαι δύναισθε ἄν (= δε θα μπορούσατε να αντιμετωπίσετε την πείνα).":

Δευτερεύουσα επιρρηματική παραχωρητική πρόταση. Εισάγεται με τον παραχωρητικό σύνδεσμο "οὐδ’ εί", εκφέρεται με ευκτική (απλή σκέψη/ανάλογα με τους υποθετικούς λόγους) και λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός της παραχώρησης/εναντίωσης στο απαρέμφατο "μάχεσθαι". Υποθετική κατάσταση.

Σημείωση: Γενικά:

- Οι εναντιωματικές προτάσεις εκφράζουν κάτι το πραγματικό, χωρίς να αναιρείται το περιεχόμενο της προσδιοριζόμενης (συνήθως κύριας) πρότασης.

- Οι παραχωρητικές προτάσεις ( υποκατηγορία των εναντιωματικών) εκφράζουν το πιθανό, το αβέβαιο ή και αδύνατο. Πρόκειται για μια υποθετική κατάσταση, που, κι αν δεχτούμε ότι ισχύει, δεν αναιρεί το περιεχόμενο της προσδιοριζόμενης (συνήθως κύριας) πρότασης.

[Πηγές:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, *Διόφαντος"

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α. Β. Μουμτζάκης

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Π. Μπίλλα, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου

https://users.sch.gr /

https://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com / ]

Ενότητα 9: 1. Τα είδη του μορίου "ἄν" 2. Οι δευτερεύουσες προτάσεις της α.ε., Οι ονοματικές δευτερεύουσες προτάσεις

Sat, 07 Sep 2024 13:10:05 +0300

Ενότητα 9 Σύνταξη

Τα είδη του μορίου "ἄν":

Α. Υποθετικό

α. Βρίσκεται στην αρχή της πρότασης στην οποία ανήκει (δευτερεύουσα υποθετική).

β. Συντάσσεται με υποτακτική.

γ. Δέχεται άρνηση μή.

δ. Μεταφράζεται στη ν.ε. με τον υποθετικό σύνδεσμο «αν». π.χ. "Ἂν ἐμὲ ἀποκτείνητε, οὐκ ἐμὲ βλάψετε, ἀλλ’ ὑμᾶς αὐτούς" (= Αν με σκοτώσετε, δε θα βλάψετε εμένα, αλλά εσάς τους ίδιους).

Β. Αοριστολογικό

α. Είναι πάντοτε η δεύτερη λέξη της πρότασης στην οποία ανήκει· η πρώτη είναι αναφορική αντωνυμία, αναφορικό επίρρημα, χρονικός ή τελικός σύνδεσμος.

β. Συντάσσεται με υποτακτική.

γ. Δέχεται άρνηση μή.

δ. Στη ν.ε. δε μεταφράζεται ή αποδίδεται με: «τυχόν», «ίσως», «-δήποτε». π.χ. "Ἄκουσον, ὡς ἂν μάθῃς" (= Άκουσε, για να καταλάβεις ίσως).

Γ. Δυνητικό

α. Δέχεται άρνηση οὐ(κ).

β. Συντάσσεται με:

i) ευκτική (πλην μέλλοντα). Η δυνητική ευκτική δηλώνει κάτι το δυνατό στο παρόν και στο μέλλον. Αποδίδεται με: θα + παρατατικό, θα μπορούσα να + ρήμα. π.χ." Ἔτι δὲ τί ἂν τοῖς τοιούτοις ἄχθοισθε" (= Ακόμη, όμως, γιατί θα δυσανασχετούσατε για τέτοια;).
ii) οριστική (μόνο ιστορικών χρόνων). Η δυνητική οριστική δηλώνει κάτι το δυνατό στο παρελθόν ή κάτι αντίθετο του πραγματικού. Αποδίδεται με: θα + παρατατικό ή υπερσυντέλικο. π.χ. Ἐβουλόμην ἂν πολλῶν ἕνεκεν Μειδίαν ζῆν [= θα επιθυμούσα για πολλούς λόγους να ζούσε ο Μειδίας (αλλά δε ζει)].

iii) απαρέμφατο ή μετοχή (πλην μέλλοντα). Δυνητικό απαρέμφατο ή μετοχή συναντάμε στον πλάγιο λόγο και προέρχονται από δυνητική ευκτική ή δυνητική οριστική του ευθέος λόγου· συνήθως αποτελούν απόδοση εξαρτημένου υποθετικού λόγου. π.χ. "Δοκεῖ μοί τις οὐκ ἂν ἁμαρτεῖν (= οὐκ ἂν ἁμάρτοι, δε θα έσφαλλε) εἰπὼν ὅτι νυνὶ κρίνεται Ἀριστογείτων" (= Μου φαίνεται ότι κάποιος δε θα έσφαλλε, αν έλεγε ότι τώρα δα κρίνεται/δικάζεται ο Αριστογείτονας).

Παρατηρήσεις:

- Οι χρονικοί σύνδεσμοι ὅταν, ὁπόταν, ἐπειδὰν και ἐπὰν προήλθαν από ενσωμάτωση του αοριστολογικού "ἂν" στους συνδέσμους ὅτε, ὁπότε, ἐπειδὴ και ἐπεὶ αντίστοιχα.

- Το υποθετικό "ἂν" προέρχεται από την ένωση του υποθετικού συνδέσμου εἰ με το αοριστολογικό ἂν (εἰ ἄν → ἄν).

Οι δευτερεύουσες προτάσεις της α.ε.:

Όπως ήδη γνωρίζουμε και από τη ν.ε., σε μία περίοδο ή ημιπερίοδο υπάρχουν προτάσεις κύριες και δευτερεύουσες. Κύριες είναι αυτές που μπορούν να σταθούν μόνες τους στον λόγο, ενώ οι δευτερεύουσες εξαρτώνται πάντα από άλλες προτάσεις (κύριες ή δευτερεύουσες). Σε κάθε περίοδο ή ημιπερίοδο πρέπει οπωσδήποτε να υπάρχει τουλάχιστον μία κύρια πρόταση.

Η δευτερεύουσα πρόταση εξαρτάται από έναν όρο μιας άλλης πρότασης (συνήθως το ρήμα, ένα απαρέμφατο ή μια μετοχή), τον οποίο συμπληρώνει ή προσδιορίζει.
Η δευτερεύουσα πρόταση εισάγεται (αρχίζει) με μια συγκεκριμένη λέξη (ή φράση), που μπορεί να είναι ένας από τους υποτακτικούς συνδέσμους, μία αναφορική αντωνυμία, ένα αναφορικό επίρρημα, μία ερωτηματική αντωνυμία ή ένα ερωτηματικό επίρρημα.
3. Η δευτερεύουσα πρόταση εκφέρεται με έναν ρηματικό τύπο που βρίσκεται σε συγκεκριμένη έγκλιση.
Η δευτερεύουσα πρόταση έχει συντακτικό ρόλο στην εξάρτησή της.

Για να χαρακτηρίσουμε με ολοκληρωμένο τρόπο μια δευτερεύουσα πρόταση, πρέπει να αναφερθούμε σε όλα τα παραπάνω στοιχεία, δηλαδή να δηλώσουμε από πού εξαρτάται, πώς εισάγεται, πώς εκφέρεται και ποιος είναι ο συντακτικός ρόλος της. π.χ. "Οἱ στρατιῶται λέγουσιν ὅτι Κῦρος τέθνηκε": Στη φράση αυτή υπάρχουν δύο προτάσεις, μία κύρια (Οἱ στρατιῶται λέγουσιν) με ρήμα το "λέγουσιν" (εξάρτηση) και μία δευτερεύουσα ειδική (ὅτι Κῦρος τέθνηκε), η οποία εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο ὅτι, εκφέρεται με οριστική (τέθνηκε) και λειτουργεί ως αντικείμενο στο ρήμα εξάρτησης "λέγουσιν".

β. Διάκριση δευτερευουσών προτάσεων ως προς τη συντακτική θέση:

Ονοματικές - Επιρρηματικές

- Οι ονοματικές δευτερεύουσες προτάσεις της α.ε.:

Ονομάζονται έτσι όσες λειτουργούν συντακτικά σαν ονόματα, δηλαδή έχουν συντακτική θέση την οποία μπορεί να καταλάβει ένα όνομα. Πιο συγκεκριμένα, οι ονοματικές δευτερεύουσες προτάσεις μπορεί να λειτουργούν ως:

- Αντικείμενο σε προσωπικά ρήματα, π.χ. "Λέγω ὅτι πολλαὶ καὶ καλαὶ ἐλπίδες ἡμῖν εἰσι σωτηρίας" (= Λέω ότι πολλές και καλές ελπίδες σωτηρίας υπάρχουν για μας/Λέω ότι έχουμε πολλές και καλές ελπίδες σωτηρίας).

- Υποκείμενο σε απρόσωπα ρήματα ή σε απρόσωπες εκφράσεις, π.χ. "Φόβος ἐστὶ μὴ ἡττηθῶμεν" (=Υπάρχει φόβος μήπως ηττηθούμε).

- Επεξήγηση, κυρίως σε ουδέτερο δεικτικής αντωνυμίας που προηγείται, π.χ. "Τοῦτο ὑμᾶς δεῖ μαθεῖν, ὅτι τὸ συνέχον τὴν δημοκρατίαν ὅρκος ἐστίν" (=Αυτό πρέπει να καταλάβετε, ότι δηλαδή το συνεκτικό στοιχείο της δημοκρατίας/αυτό που συγκρατεί τη δημοκρατία είναι ο όρκος).

Είδη ονοματικών δευτερευουσών προτάσεων της α.ε.:

Ειδικές - Ενδοιαστικές - Πλάγιες ερωτηματικές - Αναφορικές (εν μέρει). Έτσι, οι ονοματικές δευτερεύουσες προτάσεις διακρίνονται σε τέσσερα είδη:

Ειδικές: Εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους "ὅτι" (όταν το περιεχόμενό τους είναι αντικειμενικό) ή "ὡς" (όταν το περιεχόμενό τους είναι υποκειμενικό). Εξαρτώνται από ρήματα που σημαίνουν: λέω (λεκτικά), γνωρίζω (γνωστικά), αισθάνομαι (αισθητικά), δείχνω (δείξεως) κ.ά. Εκφέρονται με οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική και με ευκτική (όταν εξαρτώνται από ρήματα ιστορικού χρόνου) η οποία ονομάζεται ευκτική του πλαγίου λόγου, π.χ. - "Έγίγνωσκον ὅτι εἴη που πλησίον τὸ στράτευμα τῶν πολεμίων" (= Γνώριζαν ότι το στράτευμα των εχθρών ήταν/βρισκόταν κάπου κοντά) Υπάρχει ευκτική πλαγίου λόγου, λόγω της εξάρτησης από ιστορικό χρόνο.
Ενδοιαστικές: Εισάγονται με τους ενδοιαστικούς συνδέσμους "μή" (= μήπως), όταν δηλώνεται φόβος μήπως συμβεί κάτι (ανεπιθύμητο), και "μὴ οὐ" (= μήπως δεν), όταν δηλώνεται φόβος μήπως δε συμβεί κάτι (επιθυμητό), π.χ. με "Δέδοικα μὴ οὐκ ἔχω ταύτην τὴν σοφίαν" (=Φοβάμαι μήπως δεν έχω αυτήν τη σοφία). Εξαρτώνται από ρήματα που δείχνουν φόβο, δισταγμό ή μέριμνα (φροντίδα). Εκφέρονται με: υποτακτική (κυρίως), με οριστική και με ευκτική του πλαγίου λόγου (όταν εξαρτώνται από ρήματα ιστορικού χρόνου), π.χ. "Οἱ δὲ πολέμιοι δείσαντες (= Επειδή φοβήθηκαν οι εχθροί) μὴ ἁλοῖεν (= μήπως συλληφθούν) ἐτράποντο" (= τράπηκαν σε φυγή). Υπάρχει ευκτική πλαγίου λόγου, λόγω εξάρτησης από ιστορικό χρόνο.
Πλάγιες ερωτηματικές: Είναι ερωτήσεις που μας μεταφέρονται σε πλάγιο λόγο. Διακρίνονται σε ολικής άγνοιας, στις οποίες η απάντηση είναι «ναι» ή «όχι», και μερικής άγνοιας, με τις οποίες ζητάει κανείς μια ειδικότερη λεπτομέρεια (π.χ. ποιος, πού, γιατί, πόσο), όπως ακριβώς και στη ν.ε. γλώσσα. Εισάγονται με ερωτηματικές και αναφορικές αντωνυμίες και με τα αντίστοιχα επιρρήματα, όταν είναι μερικής άγνοιας, και με το ερωτηματικό μόριο "εἰ", όταν είναι ολικής αγνοίας., π.χ.

- "Ἐπισκεψώμεθα (= ας εξετάσουμε) εί ὁ κάκιστος ἀθλιώτατός ἐστιν" (= αν ο πάρα πολύ κακός είναι πάρα πολύ άθλιος), πλάγια ερωτηματική πρόταση ολικής άγνοιας, εισαγωγή με το ερωτηματικό μόριο "εἰ",αντικείμενο στο ρήμα της κύριας πρότασης.

- "Σκέψασθε πῶς ἐπὶ τῶν προγόνων ταῦτα εἶχε" (= Εξετάστε/Σκεφτείτε πώς ήταν αυτά στον καιρό των προγόνων), πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, εισαγωγή με το ερωτηματικό επίρρημα "πῶς", αντικείμενο στο ρήμα της κύριας πρότασης.

-" Ἐπιμηθεὺς ἠπόρει ὅ,τι χρήσαιτο" (= Ο Επιμηθέας δεν ήξερε τι να κάνει), πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας, εισαγωγή με την αναφορική αντωνυμία "ὅ,τι", αντικείμενο στο ρήμα της κύριας πρότασης.

Εξαρτώνται από ρήματα που σημαίνουν: ρωτώ, απορώ, γνωρίζω, ερευνώ, εξετάζω, δείχνω, φροντίζω, προσπαθώ, λέω, δηλώνω κ.ά. Εκφέρονται με: οριστική, υποτακτική (απορηματική), δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική και με ευκτική του πλαγίου λόγου (όταν εξαρτώνται από ρήματα ιστορικού χρόνου).

Ονοματικές αναφορικές: Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι αναφορικές προτάσεις που χρησιμοποιούνται στη θέση ουσιαστικού, επιθέτου ή αντωνυμίας και λειτουργούν ως υποκείμενο, αντικείμενο, κατηγορούμενο ή ονοματικός προσδιορισμός (ομοιόπτωτος ή ετερόπτωτος). π.χ. -

- "Κῦρος ἔχων οὓς εἴρηκα, ὡρμᾶτο ἀπὸ Σάρδεων" (= Ο Κύρος, έχοντας αυτούς που έχω πει, είχε ως ορμητήριο/εξορμούσε από τις Σάρδεις). Η αναφορική πρόταση "οὓς εἴρηκα" είναι αντικείμενο στη μετοχή ἔχων της κύριας πρότασης.

- "Ἔστι δίκης ὀφθαλμός, ὃς τὰ πάνθ’ ὁρᾷ" ((=Υπάρχει το μάτι της δικαιοσύνης/θείας δίκης, που βλέπει τα πάντα). Η αναφορική πρόταση "ὃς τὰ πάνθ’ ὁρᾷ" λειτουργεί ως επιθετικός προσδιορισμός στο υποκείμενο της κύριας πρότασης "ὀφθαλμός".

Εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική, π.χ. -" Οὗτός ἐστιν ὃς ἀπέκτεινε τοὺς στρατηγούς" (= Αυτός είναι που σκότωσε τους στρατηγούς) ( πραγματικό περιεχόμενο).

- Απορηματική είναι η υποτακτική που χρησιμοποιείται κυρίως σε ερωτηματικές προτάσεις, πλάγιες ή ευθείες, και δηλώνει απορία· μεταφράζεται: να + ρήμα. π.χ. "Οὐκ ἔχω ὅ,τι ἀποκρίνωμαι" (= Δεν ξέρω τι να απαντήσω).

Ασκήσεις:

Στο κείμενο της Ενότητας να επισημάνετε τα μόρια ἂν και να αναγνωρίσετε το είδος τους.

- ἐν ᾗ ἂν... ἰσχύωσιν: αοριστολογικό.

- ἄν τις ἔχοι: δυνητικό.

Στις παρακάτω περιόδους να επισημάνετε τα μόρια "ἂν" και να αναγνωρίσετε το είδος τους:

α. Ἠρώτησε ποῦ ἂν ἴδοι Πρόξενον. ( Δυνητικό)

β. Τὰς ἀρετὰς ἐπιτηδεύομεν (= καλλιεργούμε), ὅπως ἂν μετὰ πλείστων ἀγαθῶν τὸν βίον διάγωμεν. (Αοριστολογικό)

γ. Οὓς ἂν ἕλησθε (= Αυτούς που ίσως εκλέξετε) ἄρχοντας, τούτοις πεισόμεθα (= θα υπακούσουμε σ'αυτούς). (Αοριστολογικό)

δ. Κῦρος νομίζεται, εἰ μὴ ἀπέθανεν, ἄριστος ἂν γενέσθαι ἄρχων. ( Δυνητικό)

ε. Ἂν πέμψητέ με, οἴομαι ἂν ἐλθεῖν καὶ τριήρεις ἔχων καὶ πλοῖα. (1ο Υποθετικό, 2ο Δυνητικό)

ζ. Οὓς ἂν γνῶσι ἀδικοῦντας, τιμωροῦνται. ( Αοριστολογικό)

Στις παρακάτω περιόδους να χωρίσετε τις προτάσεις και να αναγνωρίσετε το είδος και τη συντακτική θέση των δευτερευουσών ονοματικών προτάσεων:

α. "Φημὶ ὅτι καὶ πρὸ ἐμοῦ τοῦτο τὸ φρόνημα εἶχεν ἡ πόλις". Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο "ὅτι" (αντικειμενική γνώμη), εκφέρεται με οριστική, καθώς δηλώνει το πραγματικό, και είναι αντικείμενο του ρήματος "φημί".

β. "Ξενοφῶν ἔδεισε (= φοβήθηκε) μὴ κακὰ γένοιτο τῇ πόλει" (= Ο Ξ. φοβήθηκε μήπως γίνονταν κακά/δεινά στην πόλη). Δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση. Εισάγεται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο "μὴ" (δηλώνεται φόβος μήπως συμβεί κάτι), εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου, καθώς εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου και είναι αντικείμενο του ρήματος "ἔδεισε".

γ. "Πρωταγόρας ἐρωτᾷ εἰ οὐκ αἰσχύνομαι τὰ ἀγαθὰ κακὰ ἀποκαλῶν" (=Ο Πρ. ρωτά αν δεν ντρέπομαι να αποκαλώ τα καλά καλά/συμφορές). Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση. Εισάγεται με το ερωτηματικό "εἰ" (ολικής άγνοιας), εκφέρεται με οριστική (εκφράζει το πραγματικό) και είναι αντικείμενο του ρήματος "ἐρωτᾷ".

δ." Ὃν οἱ θεοὶ φιλοῦσιν ἀποθνῄσκει νέος" (= Όποιον αγαπούν οι θεοί πεθαίνει νέος). Δευτερεύουσα ονοματική αναφορική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "ὅν," εκφέρεται με οριστική (εκφράζει το πραγματικό) και είναι υποκείμενο του ρήματος "ἀποθνῄσκει".

Δευτερεύουσες ονοματικές ειδικές προτάσεις:

α. "Καὶ ἔλεγον οἱ Ἀθηναῖοι ταῦτα, ὅτι οὐκ ὀρθῶς αἱ σπονδαὶ γένοιντο". Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο "ὅτι" (αντικειμενική γνώμη), εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου (εξάρτηση από ιστορικο χρόνο) και λειτουργεί ως επεξήγηση στη δεικτική αντωνυμία "ταῦτα".

β. "Λέγουσιν οἱ σοφισταὶ ὡς οὐδὲν δέονται χρημάτων"!(= Οι σοφιστές λένε ότι δήθεν καθόλου δε χρειάζονται χρήματα). Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο "ὡς" (υποκειμενική γνώμη). Εκφέρεται με οριστική, καθώς δηλώνει το πραγματικό, και είναι αντικείμενο του ρήματος "λέγουσιν".

γ. "Σεύθης λέγει ὅτι οὐδενὶ ἂν ἀπιστήσαι Ἀθηναίων". Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο "ὅτι" (αντικειμενική γνώμη), εκφέρεται με δυνητική ευκτική (περιεχόμενο δυνατό στο παρόν και στο μέλλον) και είναι αντικείμενο του ρήματος "λέγει".

δ. "Παρὰ πάντων ὁμολογεῖται ὡς τὰ βέλτιστα εἰπὼν ἄδικα πάσχει" (= Από όλους ομολογείται πως, αν και είπε τα καλύτερα, υποφέρει αδικίες). Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο "ὡς" (υποκειμενική γνώμη). Εκφέρεται με οριστική, καθώς δηλώνει το πραγματικό) και είναι υποκείμενο του απρόσωπου ρήματος "ὁμολογεῖται".

ε. "Γιγνώσκεις ὅτι σὺ εἶ ὁ μωρός;" Δευτερεύουσα ονοματική ειδική πρόταση. Εισάγεται με τον ειδικό σύνδεσμο "ὅτι" (αντικειμενική γνώμη), εκφέρεται με οριστική, για να δηλωθεί το πραγματικό, και είναι αντικείμενο του ρήματος "γιγνώσκεις".

Δευτερεύουσες ονοματικές ενδοιαστικές προτάσεις:

α. "Κλέαρχος οὐκ ἤθελεν ἀποσπάσαι ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ τὸ δεξιὸν κέρας (= το δεξιό τμήμα του πεζικού), φοβούμενος μὴ κυκλωθείη ἑκατέρωθεν" (= και από τις δύο πλευρές). Δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση. Εισάγεται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο "μὴ" (δηλώνεται φόβος μήπως συμβεί κάτι), εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου (έμμεση εξάρτηση μέσω της μετοχής "φοβούμενος" από το ρήμα ιστορικού χρόνου "οὐκ ἤθελεν") και είναι αντικείμενο της μετοχής "φοβούμενος".

β. "Οὐκοῦν νῦν καὶ τοῦτο κίνδυνος, μὴ λάβωσι προστάτας αὑτῶν τινας τούτων". Δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση. Εισάγεται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο "μὴ"(δηλώνεται φόβος μήπως συμβεί κάτι), εκφέρεται με υποτακτική, καθώς δηλώνεται ενδεχόμενος φόβος, και είναι επεξήγηση στη δεικτική αντωνυμία "τοῦτο".

γ". Ὅρα (= πρόσεξε) μὴ περὶ τοῖς φιλτάτοις κινδυνεύῃς". Δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση. Εισάγεται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο "μὴ" (δηλώνεται φόβος μήπως συμβεί κάτι), εκφέρεται με υποτακτική, καθώς δηλώνεται ενδεχόμενος φόβος, και είναι αντικείμενο του ρήματος "ὅρα".

δ. "Οὐ τοῦτο ἐφοβεῖτο, μή τινες πορεύσοιντο ἐπὶ τὴν ἐκείνου δύναμιν." Δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση. Εισάγεται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο "μὴ" (δηλώνεται φόβος μήπως συμβεί κάτι), εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου, καθώς εξαρτάται από ρήμα ιστορικού χρόνου (ἐφοβεῖτο) και είναι επεξήγηση στη δεικτική αντωνυμία "τοῦτο".

ε." Ἐγὼ οὐκ ἀπέπεμπον τούτους φοβούμενος μή τι γένοιτο διὰ τὴν σὴν ὀργήν". Δευτερεύουσα ονοματική ενδοιαστική πρόταση. Εισάγεται με τον ενδοιαστικό σύνδεσμο "μὴ" (δηλώνεται φόβος μήπως συμβεί κάτι), εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου (έμμεση εξάρτηση μέσω της μετοχής "φοβούμενος" από το ρήμα ιστορικού χρόνου "ἐφοβεῖτο") και είναι αντικείμενο της μετοχής "φοβούμενος".

Δευτερεύουσες ονοματικές πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις:

α." Ἐγὼ γὰρ οὐκ οἶδα εἰ τοῦτο ἀληθές ἐστιν ἢ μή". Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση, διμελής. Εισάγεται με το ερωτηματικό "εἰ...ή" (ολικής άγνοιας), εκφέρεται με οριστική (εκφράζει το πραγματικό) και είναι αντικείμενο του ρήματος "οὐκ οἶδα", που είναι γνωστικό.

β. "Οὐ δῆλόν ἐστι τῷ στρατηγῷ εἰ συμφέρει στρατηγεῖν". Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση. Εισάγεται με το ερωτηματικό "εἰ" (ολικής άγνοιας), εκφέρεται με οριστική (εκφράζει το πραγματικό) και είναι υποκείμενο της απρόσωπης έκφρασης "ού δῆλόν ἐστι".

γ. " Ἠρώτα αὐτὸν πόσον χρυσίον ἔχοι". Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση. Εισάγεται με την ερωτηματική αντωνυμία "πόσον" (μερικής αγνοίας), εκφέρεται με ευκτική του πλαγίου λόγου, καθώς εξαρτάται από ιστορικό χρόνο και είναι αντικείμενο του ρήματος "ἠρώτα".

δ. "Ἡδέως (= ευχαρίστως) ἂν πυθοίμην (= θα μάθαινα) τίνα ἄν ποτε γνώμην περὶ ἐμοῦ εἴχετε". Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση. Εισάγεται με την ερωτηματική αντωνυμία "τίνα" (μερικής άγνοιας), εκφέρεται με δυνητική οριστική, που δηλώνει το μη πραγματικό, και είναι αντικείμενο του ρήματος "ἂν πυθοίμην".

ε. "Καὶ βασιλεὺς καὶ αὐτός τε θηρᾷ (= κυνηγά) καὶ τῶν ἄλλων ἐπιμελεῖται ὅπως ἂν θηρῶσιν". Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση. Εισάγεται με το αναφορικό επίρρημα "ὅπως" (μερικής αγνοίας), εκφέρεται με υποτακτική που δηλώνει απορία και είναι αντικείμενο του ρήματος "ἐπιμελεῖται" (ρήμα φροντίδας), από το οποίο και εξαρτάται.

Δευτερεύουσες ονοματικές αναφορικές προτάσεις:

α." Ὃ μέλλεις ποιεῖν μὴ λέγε". Δευτερεύουσα ονοματική αναφορική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "ὅ", εκφέρεται με οριστική (εκφράζει το πραγματικό) και είναι αντικείμενο στο ρήμα "μὴ λέγε".

β. "Οὓς ἂν βούλῃ ποιήσασθαι φίλους, ἀγαθόν τι λέγε περὶ αὐτῶν" (= Αυτούς που ίσως θέλεις να κάνεις φίλους, κάτι καλό λέγε γι'αυτούς). Δευτερεύουσα ονοματική αναφορική προσδιοριστική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "οὓς", εκφέρεται με υποτακτική που δηλώνει προτροπή και χρησιμεύει ως ονοματικός, επιθετικός προσδιορισμός στο "αὐτῶν".

γ. "Ἦν τις ἐν τῇ στρατείᾳ Ξενοφῶν Ἀθηναῖος, ὃς οὔτε στρατηγὸς οὔτε λοχαγὸς οὔτε στρατιώτης ὢν συνηκολούθει". Δευτερεύουσα ονοματική αναφορική προσδιοριστική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "ὅς", εκφέρεται με οριστική (εκφράζει το πραγματικό) και χρησιμεύει ως ονοματικός, επιθετικός προσδιορισμός στο "Ξενοφῶν".

δ." Ἀνὴρ δίκαιός ἐστιν οὐχ ὁ μὴ ἀδικῶν, ἀλλ’ ὅστις ἀδικεῖν δυνάμενος μὴ βούλεται" (= Δίκαιος άνδρας είναι όχι αυτός που δεν αδικεί, αλλά όποιος, αν και μπορεί να αδικεί,δε θέλει) . Δευτερεύουσα ονοματική αναφορική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "ὅστις", εκφέρεται με οριστική (εκφράζει το πραγματικό) και είναι υποκείμενο του ρήματος "ἐστιν".

ε. "Ὅστις ἐθέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν". Δευτερεύουσα ονοματική αναφορική πρόταση. Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία "ὅστις", εκφέρεται με οριστική (εκφράζει το πραγματικό) και είναι υποκείμενο του ρήματος "ἀπαρνησάσθω".

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλλα, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 8 Ένα παράδειγμα σεβασμού προς τους γονείς

Sat, 07 Sep 2024 13:10:24 +0300

Ενότητα 8 Ένα παράδειγμα σεβασμού προς τους γονείς (σχολ. βιβλίο σελ. 60)

(Ο μύθος στον ρητορικό λόγο, Παράλληλο κείμενο σελ.108, Παθητικοί χρόνοι φωνηεντόληκτων ρημάτων, Ποιητικό αίτιο και Παθητική σύνταξη, Παραγωγή - Σύνθεση - Ομόρριζα)

(Όχι Β' μέρος, Όχι αυτοπαθητικές αντωνυμίες)

Κείμενο

Λέγεται γοῦν ἐν Σικελίᾳ (εἰ γὰρ καὶ μυθωδέστερόν ἐστιν, ἀλλ’ ἁρμόσει καὶ νῦν ἅπασι τοῖς νεωτέροις ἀκοῦσαι) ἐκ τῆς Αἴτνης ῥύακα πυρὸς γενέσθαι· τοῦτον δὲ ῥεῖν φασιν ἐπί τε τὴν ἄλλην χώραν, καὶ δὴ καὶ πρὸς πόλιν τινὰ τῶν ἐκεῖ κατοικουμένων. Τοὺς μὲν οὖν ἄλλους ὁρμῆσαι πρὸς φυγήν, τὴν αὑτῶν σωτηρίαν ζητοῦντας, ἕνα δέ τινα τῶν νεωτέρων, ὁρῶντα τὸν πατέρα πρεσβύτερον ὄντα καὶ οὐχὶ δυνάμενον ἀποχωρεῖν, ἀλλὰ ἐγκαταλαμβανόμενον ὑπὸ τοῦ πυρός, ἀράμενον φέρειν. Φορτίου δ’ οἶμαι προσγενομένου καὶ αὐτὸς ἐγκατελήφθη. Ὅθεν δὴ καὶ ἄξιον θεωρῆσαι τὸ θεῖον, ὅτι τοῖς ἀνδράσιν τοῖς ἀγαθοῖς εὐμενῶς ἔχει. Λέγεται γὰρ κύκλῳ τὸν τόπον ἐκεῖνον περιρρυῆναι τὸ πῦρ καὶ σωθῆναι τούτους μόνους, ἀφ’ ὧν καὶ τὸ χωρίον ἔτι καὶ νῦν προσαγορεύεσθαι τῶν εὐσεβῶν χῶρον· τοὺς δὲ ταχεῖαν τὴν ἀποχώρησιν ποιησαμένους καὶ τοὺς ἑαυτῶν γονέας ἐγκαταλιπόντας ἅπαντας ἀπολέσθαι.

(Λυκοῦργος, Κατὰ Λεωκράτους 95-96)

Μετάφραση

Λέγεται, λοιπόν, στη Σικελία (γιατί, αν και μοιάζει περισσότερο με μύθο, θα είναι κατάλληλο όμως να το ακούσετε τώρα κι όλοι εσείς οι νεότεροι) ότι από την Αίτνα ξεχύθηκε πύρινο ρυάκι· αυτό λένε ότι κυλούσε και προς την υπόλοιπη χώρα, και μάλιστα προς κάποια πόλη από τις εκεί κατοικημένες. Οι άλλοι, λοιπόν, (ενν. λένε ή λέγεται ότι) όρμησαν να φύγουν, ζητώντας τη σωτηρία τους, ένας όμως από τους νεότερους, επειδή έβλεπε ότι ο πατέρας του ήταν γέρος και δεν μπορούσε να φύγει, αλλά είχε παγιδευτεί μέσα στη φωτιά, αφού τον πήρε στους ώμους του, τον μετέφερε. Επειδή, όμως, νομίζω, προστέθηκε φορτίο, περικυκλώθηκε κι ο ίδιος. Από αυτό το γεγονός αξίζει να παρατηρήσουμε τη θεϊκή επέμβαση, ότι δηλαδή (το θείο) ευνοεί τους αγαθούς ανθρώπους. Γιατί λέγεται ότι η λάβα κύλησε ολόγυρα και περικύκλωσε το μέρος εκείνο και ότι σώθηκαν μόνο αυτοί, από τους οποίους ακόμη και σήμερα η περιοχή ονομάζεται τόπος "των ευσεβών". Εκείνοι (ενν. λέγεται ότι) όμως που έτρεξαν να φύγουν και που εγκατέλειψαν τους γονείς τους χάθηκαν όλοι.

Μετάφραση με αντιστοίχιση

Λέγεται γοῦν ἐν Σικελίᾳ (εἰ γὰρ καὶ μυθωδέστερόν ἐστιν, / Λέγεται, λοιπόν, στη Σικελία (γιατί, αν και μοιάζει περισσότερο με μύθο,

ἀλλ’ ἁρμόσει καὶ νῦν ἅπασι τοῖς νεωτέροις ἀκοῦσαι) / θα είναι κατάλληλο όμως να το ακούσετε τώρα κι όλοι εσείς οι νεότεροι)

ἐκ τῆς Αἴτνης ῥύακα πυρὸς γενέσθαι·/ ότι από την Αίτνα ξεχύθηκε πύρινο ρυάκι·

τοῦτον δὲ ῥεῖν φασιν ἐπί τε τὴν ἄλλην χώραν, / αυτό λένε ότι κυλούσε και προς την υπόλοιπη χώρα,

καὶ δὴ καὶ πρὸς πόλιν τινὰ τῶν ἐκεῖ κατοικουμένων. / και μάλιστα προς κάποια πόλη από τις εκεί κατοικημένες.

Τοὺς μὲν οὖν ἄλλους ὁρμῆσαι πρὸς φυγήν, τὴν αὑτῶν σωτηρίαν ζητοῦντας, / Οι άλλοι, λοιπόν, (ενν. λένε ή λέγεται ότι) όρμησαν να φύγουν, ζητώντας τη σωτηρία τους,

ἕνα δέ τινα τῶν νεωτέρων, ὁρῶντα τὸν πατέρα πρεσβύτερον ὄντα / ένας όμως από τους νεότερους, επειδή έβλεπε ότι ο πατέρας του ήταν γέρος

καὶ οὐχὶ δυνάμενον ἀποχωρεῖν, / και δεν μπορούσε να φύγει,

ἀλλὰ ἐγκαταλαμβανόμενον ὑπὸ τοῦ πυρός, ἀράμενον φέρειν. / αλλά είχε παγιδευτεί μέσα στη φωτιά, αφού τον πήρε στους ώμους του, τον μετέφερε.

Φορτίου δ’ οἶμαι προσγενομένου καὶ αὐτὸς ἐγκατελήφθη. / Επειδή, όμως, νομίζω, προστέθηκε φορτίο, περικυκλώθηκε κι ο ίδιος.

Ὅθεν δὴ καὶ ἄξιον θεωρῆσαι τὸ θεῖον, / Από αυτό το γεγονός αξίζει να παρατηρήσουμε τη θεϊκή επέμβαση,

ὅτι τοῖς ἀνδράσιν τοῖς ἀγαθοῖς εὐμενῶς ἔχει. / ότι δηλαδή (το θείο) ευνοεί τους αγαθούς ανθρώπους.

Λέγεται γὰρ κύκλῳ τὸν τόπον ἐκεῖνον περιρρυῆναι τὸ πῦρ καὶ σωθῆναι τούτους μόνους, / Γιατί λέγεται ότι η λάβα κύλησε ολόγυρα και περικύκλωσε το μέρος εκείνο και ότι σώθηκαν μόνο αυτοί,

ἀφ’ ὧν καὶ τὸ χωρίον ἔτι καὶ νῦν προσαγορεύεσθαι τῶν εὐσεβῶν χῶρον· / από τους οποίους ακόμη και σήμερα η περιοχή ονομάζεται τόπος "των ευσεβών"·

τοὺς δὲ ταχεῖαν τὴν ἀποχώρησιν ποιησαμένους καὶ τοὺς ἑαυτῶν γονέας ἐγκαταλιπόντας ἅπαντας ἀπολέσθαι. / Εκείνοι (ενν. λέγεται ότι) όμως που έτρεξαν να φύγουν και που εγκατέλειψαν τους γονείς τους χάθηκαν όλοι.

Συντακτική ανάλυση

- Λέγεται γοῦν ἐν Σικελίᾳ ἐκ τῆς Αἴτνης ῥύακα πυρὸς γενέσθαι: Κύρια πρόταση κρίσεως.

"Λέγεται": Απρόσωπο ρήμα. "γενέσθαι": Ειδικό απαρέμφατο, υποκείμενο του απρόσωπου ρήματος. "ῥύακα": Υποκείμενο του απαρεμφάτου "γενέσθαι", ετεροπροσωπία. "ἐν Σικελίᾳ": Επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου στο "γενέσθαι". "ἐκ τῆς Αἴτνης": Επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός της προέλευσης στο "γενέσθαι".

- εἰ γὰρ καὶ μυθωδέστερόν ἐστιν: Δευτερεύουσα εναντιωματική πρόταση.

ἐστιν: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το "τοῦτο". "μυθωδέστερόν": Κατηγορούμενο του εννοούμενου υποκειμένου, καθώς το ρήμα είναι συνδετικό.

- ἀλλ’ ἁρμόσει καὶ νῦν ἅπασι τοῖς νεωτέροις "ἀκοῦσαι: Κύρια πρόταση κρίσεως.

"ἁρμόσει": Απρόσωπο ρήμα. "ἀκοῦσαι": Τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο του απρόσωπου ρήματος. "τοῖς νεωτέροις": Δοτική προσωπική στο απρόσωπο ρήμα. "ἅπασι": Ονοματικός ομοιόπτωτος, κατηγορηματικός προσδιορισμός στο "τοῖς νεωτέροις".

- τοῦτον δὲ ῥεῖν φασιν ἐπί τε τὴν ἄλλην χώραν, καὶ δὴ καὶ πρὸς πόλιν τινὰ τῶν ἐκεῖ κατοικουμένων: Κύρια πρόταση κρίσεως.

"φασιν": Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το τινές.. "ῥεῖν": Ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του ρήματος. "τοῦτον": Υποκείμενο του απαρεμφάτου, ετεροπροσωπία. "ἐπί τὴν χώραν": Επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου (κατεύθυνση) στο απαρέμφατο. "τὴν ἄλλην": Ονοματικός ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο "χώραν". "πρὸς πόλιν": Επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου (κατεύθυνση) στο απαρέμφατο. τινὰ: Ονοματικός ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο "πόλιν".

- Τοὺς μὲν οὖν ἄλλους ὁρμῆσαι πρὸς φυγήν, τὴν αὑτῶν σωτηρίαν ζητοῦντας: Κύρια πρόταση κρίσεως.

"φασίν": Εννοείται ως ρήμα της πρότασης. Ως υποκείμενο ρήματος εννοείται το "τινές". "ὁρμῆσαι": Ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του ρήματος. "τούς ἄλλους": Υποκείμενο του απαρεμφάτου "ὁρμῆσαι", ετεροπροσωπία. "ζητοῦντας": Επιρρηματική, τροπική μετοχή, συνημμένη στο "τούς ἄλλους". "τὴν σωτηρίαν": Αντικείμενο της μετοχής.

- ἕνα δέ τινα τῶν νεωτέρων, ὁρῶντα τὸν πατέρα πρεσβύτερον ὄντα καὶ οὐχὶ δυνάμενον ἀποχωρεῖν, ἀλλὰ ἐγκαταλαμβανόμενον ὑπὸ τοῦ πυρός, ἀράμενον φέρειν: Κύρια πρόταση κρίσεως.

"φασίν": Εννοείται ως ρήμα της πρότασης. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το "τινες". "φέρειν": Ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του ρήματος "φασίν". "ἕνα": Υποκείμενο του απαρεμφάτου "φέρειν", ετεροπροσωπία. "τινα": Ονοματικός ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο "ἕνα". "ὁρῶντα": Επιρρηματική, αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο "ένα". "τὸν πατέρα": Αντικείμενο της μετοχής "ὁρῶντα". "ὄντα - δυνάμενον - ἐγκαταλαμβανόμενον": Κατηγορηματικές μετοχές από το "ὁρῶντα" (που προέρχεται από ρήμα αίσθησης), συνημμένες στο "τὸν πατέρα". "πρεσβύτερον": Κατηγορούμενο στο "τόν πατέρα" από τη μετοχή "ὄντα" (που προέρχεται από το είμί, συνδετικό ρήμα). "ἀποχωρεῖν": Τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο της μετοχής "δυνάμενον". "ὑπὸ τοῦ πυρός": Επιρρηματικός εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου στο "έγκαταλαμβανόμενον".

- οἶμαι: Κύρια παρενθετική πρόταση.

Ως υποκείμενο εννοείται το "ἐγώ".

- Φορτίου προσγενομένου καὶ αὐτὸς ἐγκατελήφθη: Κύρια πρόταση κρίσεως.

"ἐγκατελήφθη": Ρήμα. "αὐτὸς": Υποκείμενο ρήματος ( ή κατηγορηματικός προσδιορισμός στο υποκείμενο που εννοείται). "προσγενομένου": Γενική απόλυτη, επιρρηματική, αιτιολογική μετοχή. "φορτίου": Υποκείμενο της μετοχής.

- Ὅθεν δὴ καὶ ἄξιον θεωρῆσαι τὸ θεῖον: Κύρια πρόταση κρίσεως.

"ἄξιον ἐστι": Απρόσωπη έκφραση. "θεωρῆσαι": Τελικό απαρέμφατο, υποκείμενο της απρόσωπης έκφρασης. "τὸ θεῖον": Αντικείμενο του απαρεμφάτου.

- ὅτι τοῖς ἀνδράσιν τοῖς ἀγαθοῖς εὐμενῶς ἔχει: Δευτερεύουσα ειδική πρόταση ως επεξήγηση (ή αντικείμενο στο απαρέμφατο "θεωρήσαι", κατ'άλλους).

"ἔχει": Ρήμα. "τοῖς ἀγαθοῖς": Ονοματικός ομοιόπτωτος επιθετικός προσδιορισμός στο "τοῖς ἀνδράσιν".

- Λέγεται γὰρ κύκλῳ τὸν τόπον ἐκεῖνον περιρρυῆναι τὸ πῦρ καὶ σωθῆναι τούτους μόνους: Κύρια πρόταση κρίσεως.

"Λέγεται": Απρόσωπο ρήμα. "περιρρυῆναι - σωθῆναι": Ειδικά απαρέμφατα, υποκείμενα του ρήματος. "τὸ πῦρ": Υποκείμενο του απαρεμφάτου "περιρρυῆναι". ετεροπροσωπία. "τὸν τόπον": Αντικείμενο του απαρεμφάτου "περιρρυῆναι". "ἐκεῖνον": Ονοματικός ομοιόπτωτος, επιθετικός προσδιορισμός στο "τὸν τόπον". "τούτους": Υποκείμενο του απαρεμφάτου "σωθῆναι", ετεροπροσωπία. "μόνους": Ονοματικός ομοιόπτωτος, κατηγορηματικός προσδιορισμός στο "τούτους".

- ἀφ’ ὧν καὶ τὸ χωρίον ἔτι καὶ νῦν προσαγορεύεσθαι τῶν εὐσεβῶν χῶρον: Δευτερεύουσα αναφορική πρόταση ( εισάγεται εμπρόθετα με την αναφορική αντωνυμία).

"λέγεται": Εννοούμενο απρόσωπο ρήμα. "προσαγορεύεσθαι": Ειδικό απαρέμφατο, υποκείμενο του απρόσωπου ρήματος "λέγεται", ετεροπροσωπία. "τὸ χωρίον": Υποκείμενο του απαρεμφάτου, ετεροπροσωπία.

- τοὺς δὲ ταχεῖαν τὴν ἀποχώρησιν ποιησαμένους καὶ τοὺς ἑαυτῶν γονέας ἐγκαταλιπόντας ἅπαντας ἀπολέσθαι: Κύρια πρόταση κρίσεως.

Ως ρήμα της πρότασης εννοείται το απρόσωπο "λέγεται". "ἀπολέσθαι": Υποκείμενο του απρόσωπου ρήματος, ειδικό απαρέμφατο. "τούς ποιησαμένους – τούς ἐγκαταλιπόντας": Επιθετικές μετοχές ( με υποκείμενο το άρθρο τους), υποκείμενα του απαρεμφάτου "άπολέσθαι", ετεροπροσωπία. "τὴν ἀποχώρησιν": Αντικείμενο της μετοχής "τούς ποιησαμένους". "γονέας": Αντικείμενο της μετοχής "τούς ἐγκαταλιπόντας". "ἅπαντας": Ονοματικός ομοιόπτωτος, κατηγορηματικός προσδιορισμός στις επιθετικές μετοχές.

Σχολιασμός

Ο Λυκούργος επιλέγει να διηγηθεί ένα περιστατικό, το οποίο, όπως σχολιάζει, μοιάζει με μύθο, αλλά το θεωρεί ιδανικό για την ανάδειξη του οφειλόμενου σεβασμού προς τους γονείς. Όταν, λοιπόν, εξερράγη το ηφαίστειο της Αίτνας, η λάβα άρχισε να κατακλύζει μια κατοικημένη περιοχή, προκαλώντας πανικό στους ανθρώπους, οι οποίοι άρχισαν να τρέχουν για να σωθούν. Σε αντίθεση, όμως, με αυτούς, ένας νέος, βλέποντας τη φωτιά να πλησιάζει τον γέρο πατέρα του που δεν μπορούσε να κινηθεί, έσπευσε να τον βοηθήσει. Τον πήρε στους ώμους του και προσπάθησε να τον γλιτώσει, αλλά εξαιτίας τους βάρους δεν μπορούσε πια να τρέξει. Βρέθηκαν, έτσι, κι οι δυο εγκλωβισμένοι από τη φλεγόμενη λάβα. Εντούτοις, ενώ φαινόταν πως ήταν πια αδύνατο να σωθούν, η φωτιά κινήθηκε κυκλικά γύρω από αυτούς, αφανίζοντας όλους τους υπόλοιπους κατοίκους, που βιάστηκαν να φύγουν, εγκαταλείποντας τους γονείς τους. Γι’ αυτό το λόγο, μάλιστα, εκείνη η περιοχή ονομάστηκε τόπος των ευσεβών.

Το συμβάν αυτό, που υποδηλώνει θεία παρέμβαση, έρχεται να δείξει πως οι θεοί εκτιμούν και βοηθούν εκείνους που σέβονται τους γονείς τους, ώστε είναι διατεθειμένοι ακόμη και να κινδυνεύσουν, προκειμένου να τους προστατεύσουν.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 6 "Η μουσική εξημερώνει"

Sat, 07 Sep 2024 13:10:33 +0300

Ενότητα 6 "Η μουσική εξημερώνει" (σχολ. βιβλίο σελ. 44)

(Παραγωγή - Σύνθεση- Ομόρριζα, Αόριστος β', η γυνή ,ο παις, Αυτός-ή-ό/οριστικές αντωνυμίες, Παράλληλα κείμενα σελ. 105-106)

(Όχι Β' μέρος σελ. 47)

Κείμενο

Mουσικὴν [...] πᾶσι μὲν ἀνθρώποις ὄφελος ἀσκεῖν, Ἀρκάσι δὲ καὶ ἀναγκαῖον. [...] Παρὰ μόνοις γὰρ Ἀρκάσι πρῶτον μὲν οἱ παῖδες ἐκ νηπίων ᾄδειν ἐθίζονται κατὰ νόμους τοὺς ὕμνους καὶ παιᾶνας, οἷς ἕκαστοι κατὰ τὰ πάτρια τοὺς ἐπιχωρίους ἥρωας καὶ θεοὺς ὑμνοῦσι· μετὰ δὲ ταῦτα [...] πολλῇ φιλοτιμίᾳ χορεύουσι κατ’ ἐνιαυτὸν τοῖς Διονυσιακοῖς αὐληταῖς ἐν τοῖς θεάτροις [...]. Καὶ τῶν μὲν ἄλλων μαθημάτων ἀρνηθῆναί τι μὴ γινώσκειν οὐδὲν αἰσχρὸν ἡγοῦνται, τήν γε μὴν ὠδὴν οὔτ’ ἀρνηθῆναι δύνανται διὰ τὸ κατ᾿ ἀνάγκην πάντας μανθάνειν, οὔθ’ ὁμολογοῦντες ἀποτρίβεσθαι διὰ τὸ τῶν αἰσχρῶν παρ’ αὐτοῖς νομίζεσθαι τοῦτο. [...] Ταῦτά τέ μοι δοκοῦσιν οἱ πάλαι παρεισαγαγεῖν οὐ τρυφῆς καὶ περιουσίας χάριν, ἀλλὰ θεωροῦντες μὲν τὴν ἑκάστων αὐτουργίαν καὶ συλλήβδην τὸ τῶν βίων ἐπίπονον καὶ σκληρόν, θεωροῦντες δὲ τὴν τῶν ἠθῶν αὐστηρίαν, ἥτις αὐτοῖς παρέπεται διὰ τὴν τοῦ περιέχοντος ψυχρότητα καὶ στυγνότητα τὴν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τοῖς τόποις ὑπάρχουσαν.

(Πολύβιος, Ἱστορίαι 4.20.4-21.1)

Μετάφραση

Σε όλους τους ανθρώπους είναι ωφέλιμο να ασκούν τη μουσική, για τους Αρκάδες όμως είναι και αναγκαίο. Γιατί μόνο στους Αρκάδες πρώτα τα παιδιά από τη νηπιακή τους ηλικία συνηθίζουν να τραγουδούν σύμφωνα με τους μουσικούς ρυθμούς τους ύμνους και τους παιάνες, με τους οποίους ο καθένας, σύμφωνα με τα πατροπαράδοτα, υμνεί τους τοπικούς ήρωες και θεούς· έπειτα, με μεγάλο συναγωνισμό παίρνουν μέρος σε χορούς κάθε χρόνο με τη συνοδεία των αυλητών του Διονύσου στα θέατρα. Και από τα άλλα μαθήματα δε θεωρούν ντροπή να παραδεχτούν ότι δε γνωρίζουν κάτι, για το τραγούδι όμως ούτε μπορούν να το παραδεχτούν, αφού το μαθαίνουν όλοι υποχρεωτικά, ούτε, εάν το παραδεχτούν, μπορούν να απαλλαγούν από αυτό, επειδή αυτό θεωρείται ντροπή στην κοινωνία τους. Αυτά μου φαίνεται ότι τα θέσπισαν οι παλιοί όχι για να καλλιεργήσουν τη φιληδονία και την επίδειξη πλούτου, αλλά επειδή παρατηρούσαν τον μόχθο του καθένα χωριστά και, με λίγα λόγια, την επίπονη και σκληρή ζωή και επειδή έβλεπαν την αυστηρότητα των ηθών, που ερχόταν ως συνέπεια του ψύχους και της τραχύτητας του τόπου στον οποίο ζουν και η οποία υπάρχει στο μεγαλύτερο μέρος των τόπων αυτών.

Μετάφραση με αντιστοίχιση

Μουσικήν [...] πᾶσι μὲν ἀνθρώποις ὄφελος ἀσκεῖν, / Είναι ωφέλεια για όλους τους ανθρώπους να ασκούν τη μουσική

Ἀρκάσι δὲ καὶ ἀναγκαῖον. [...] / για τους Αρκάδες όμως είναι και αναγκαίο.

Παρὰ μόνοις γὰρ Ἀρκάσι πρῶτον μὲν οἱ παῖδες ἐκ νηπίων / [...] Γιατί μόνο στους Αρκάδες πρώτα πρώτα τα παιδιά από τη νηπιακή τους ηλικία

ᾄδειν ἐθίζονται κατὰ νόμους τοὺς ὕμνους καὶ παιᾶνας / συνηθίζουν να τραγουδούν σύμφωνα με τους μουσικούς ρυθμούς τους ύμνους και τους παιάνες,

οἷς ἕκαστοι κατὰ τὰ πάτρια τοὺς ἐπιχωρίους ἥρωας καὶ θεοὺς ὑμνοῦσι· / με τους οποίους ο καθένας σύμφωνα με τα πατροπαράδοτα υμνεί τους τοπικούς ήρωες και τους θεούς·

μετὰ δὲ ταῦτα [...]πολλῇ φιλοτιμίᾳ / μετά από αυτά [...] με μεγάλο συναγωνισμό

χορεύουσι κατ’ ἐνιαυτόν τοῖς Διονυσιακοῖς αὐληταῖς ἐν τοῖς θεάτροις / χορεύουν κάθε χρόνο με τη συνοδεία των αυλητών του Διονύσου στα θέατρα [...]

καὶ τῶν μὲν ἄλλων μαθημάτων ἀρνηθῆναί τι μὴ γιγνώσκειν οὐδὲν αἰσχρόν ἡγοῦνται / Και από τα άλλα μαθήματα δε θεωρούν καθόλου ντροπή να παραδεχτούν ότι δε γνωρίζουν κάτι,

τήν γε μὴν ᾠδήν οὔτ’ ἀρνηθῆναι δύνανται / το τραγούδι όμως ούτε μπορούν να αρνηθούν

διὰ τὸ κατ’ ἀνάγκην πάντας μανθάνειν, / επειδή υποχρεωτικά όλοι το μαθαίνουν,

οὔθ’ ὁμολογοῦντες ἀποτρίβεσθαι διὰ τὸ τῶν αἰσχρῶν παρ’ αὐτοῖς νομίζεσθαι τοῦτο / ούτε, αν το παραδεχτούν, μπορούν να απαλλαγούν από αυτό, επειδή αυτό θεωρείται ντροπή στην κοινωνία τους.

Ταῦτά τέ μοι δοκοῦσιν οἱ πάλαι παρεισαγαγεῖν / Αυτά μου φαίνεται ότι τα θέσπισαν οι παλαιοί

οὐ τρυφῆς καὶ περιουσίας χάριν / όχι για να καλλιεργήσουν τη φιληδονία και την επίδειξη πλούτου,

ἀλλά θεωροῦντες μὲν τὴν ἑκάστων αὐτουργίαν / αλλά επειδή παρατηρούσαν το μόχθο του καθενός

καὶ συλλήβδην τὸ τῶν βίων ἐπίπονον καὶ σκληρόν,/ και με λίγα λόγια την επίπονη και σκληρή ζωή,

θεωροῦντες δὲ τὴν τῶν ἠθῶν αὐστηρίαν, / και επειδή έβλεπαν την αυστηρότητα των ηθών,

ἥτις αὐτοῖς παρέπεται διὰ τὴν τοῦ περιέχοντος ψυχρότητα καὶ στυγνότητα / η οποία τους ακολουθεί εξαιτίας του ψύχους και της τραχύτητας του τόπου στον οποίο ζουν

τὴν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τοῖς τόποις ὑπάρχουσαν / και η οποία υπάρχει στο μεγαλύτερο μέρος αυτών των τόπων.

Συντακτική ανάλυση

~ Mουσικὴν [...] πᾶσι μὲν ἀνθρώποις ὄφελος (ἐστί) ἀσκεῖν: Κύρια πρόταση κρίσεως.

ὄφελος (ἐστί): Απρόσωπη έκφραση. ἀσκεῖν: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο στην απρόσωπη έκφραση. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται σε αιτιατική το ἀνθρώπους από τη δοτική προσωπική ἀνθρώποις. πᾶσι: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο ἀνθρώποις. Mουσικὴν: Αντικείμενο του απαρεμφάτου.

~ Ἀρκάσι δὲ καὶ ἀναγκαῖον (ἐστί): Κύρια πρόταση κρίσεως.

ἀναγκαῖον (ἐστί): Απρόσωπη έκφραση. Ως υποκείμενό της εννοείται το τελικό απαρέμφατο ἀσκεῖν. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται σε αιτιατική το Ἀρκάδας, από τη δοτική προσωπική Ἀρκάσι.

~ Παρὰ μόνοις γὰρ Ἀρκάσι πρῶτον μὲν οἱ παῖδες ἐκ νηπίων ᾄδειν ἐθίζονται κατὰ νόμους τοὺς ὕμνους καὶ παιᾶνας: Κύρια πρόταση κρίσεως.

ἐθίζονται: Ρήμα. οἱ παῖδες: Υποκείμενο. ᾄδειν: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το οἱ παῖδες (ταυτοπροσωπία). τοὺς ὕμνους καὶ παιᾶνας: Αντικείμενα του απαρεμφάτου. Παρὰ Ἀρκάσι: Εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου. μόνοις: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο Ἀρκάσι. πρῶτον: Επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου. ἐκ νηπίων: Εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου (χρονική αφετηρία). κατὰ νόμους: Εμπρόθετος προσδιορισμός της συμφωνίας.

~ οἷς ἕκαστοι κατὰ τὰ πάτρια τοὺς ἐπιχωρίους ἥρωας καὶ θεοὺς ὑμνοῦσι: Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική στις λέξεις τοὺς ὕμνους καὶ παιᾶνας της προηγούμενης πρόταση.

ὑμνοῦσι: Ρήμα. ἕκαστοι: Υποκείμενο. τοὺς ἥρωας καὶ θεοὺς: Αντικείμενα του ρήματος. τοὺς ἐπιχωρίους: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἥρωας. κατὰ τὰ πάτρια: Εμπρόθετος προσδιορισμός της συμφωνίας. οἷς: Δοτική του μέσου.

~ μετὰ δὲ ταῦτα [...] πολλῇ φιλοτιμίᾳ χορεύουσι κατ’ ἐνιαυτὸν τοῖς Διονυσιακοῖς αὐληταῖς ἐν τοῖς θεάτροις: Κύρια πρόταση κρίσεως.

χορεύουσι: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το οἱ παῖδες. μετὰ ταῦτα: Εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου. φιλοτιμίᾳ: Δοτική του τρόπου. πολλῇ: Επιθετικός προσδιορισμός στο φιλοτιμίᾳ. κατ’ ἐνιαυτὸν: Εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου. τοῖς αὐληταῖς: Δοτική της συνοδείας. τοῖς Διονυσιακοῖς: Επιθετικός προσδιορισμός στο αὐληταῖς. ἐν τοῖς θεάτροις: Εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου.

~ Καὶ τῶν μὲν ἄλλων μαθημάτων ἀρνηθῆναί τι μὴ γινώσκειν οὐδὲν αἰσχρὸν (εἶναι) ἡγοῦνται: Κύρια πρόταση κρίσεως.

ἡγοῦνται: Ρήμα με υποκείμενο το εννοούμενο οὗτοι (οἱ Ἀρκάδες). αἰσχρὸν (εἶναι): Ειδικό απαρέμφατο -απρόσωπη έκφραση- ως αντικείμενο του ρήματος. ἀρνηθῆναί: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο της απρόσωπης έκφρασης αἰσχρὸν (εἶναι). Ως υποκείμενο εννοείται σε αιτιατική το αὐτούς (ετεροπροσωπία). μή γινώσκειν: Ειδικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του απαρεμφάτου ἀρνηθῆναί. τι: Αντικείμενο του απαρεμφάτου μή γινώσκειν. τῶν μαθημάτων: Γενική διαιρετική. τῶν ἄλλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο μαθημάτων. οὐδὲν: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού.

~ τήν γε μὴν ὠδὴν οὔτ’ ἀρνηθῆναι δύνανται διὰ τὸ κατ᾿ ἀνάγκην πάντας μανθάνειν: Κύρια πρόταση κρίσεως.

δύνανται: Ρήμα με υποκείμενο το εννοούμενο οὗτοι (οἱ Ἀρκάδες). ἀρνηθῆναι: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται επίσης το οὗτοι (ταυτοπροσωπία). τήν ὠδὴν: Αντικείμενο του απαρεμφάτου. διὰ τὸ μανθάνειν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας. πάντας: Υποκείμενο του έναρθρου απαρεμφάτου μανθάνειν. κατ᾿ ἀνάγκην: Εμπρόθετος προσδιορισμός του τρόπου.

~ οὔθ’ ὁμολογοῦντες ἀποτρίβεσθαι διὰ τὸ τῶν αἰσχρῶν παρ’ αὐτοῖς νομίζεσθαι τοῦτο: Κύρια πρόταση κρίσεως.

δύνανται: Εννοείται ως ρήμα της πρότασης, με υποκείμενο το εννοούμενο οὗτοι (οἱ Ἀρκάδες). ἀποτρίβεσθαι: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται επίσης το οὗτοι (ταυτοπροσωπία). διὰ τὸ νομίζεσθαι: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας. τοῦτο: Υποκείμενο του έναρθρου απαρεμφάτου νομίζεσθαι. τῶν αἰσχρῶν: Γενική κατηγορηματική διαιρετική. παρ’ αὐτοῖς: Εμπρόθετος προσδιορισμός του τόπου.

~ Ταῦτά τέ μοι δοκοῦσιν οἱ πάλαι παρεισαγαγεῖν οὐ τρυφῆς καὶ περιουσίας χάριν, ἀλλὰ θεωροῦντες μὲν τὴν ἑκάστων αὐτουργίαν καὶ συλλήβδην τὸ τῶν βίων ἐπίπονον καὶ σκληρόν, θεωροῦντες δὲ τὴν τῶν ἠθῶν αὐστηρίαν: Κύρια πρόταση κρίσεως.

δοκοῦσιν: Ρήμα. οἱ πάλαι: Υποκείμενο ρήματος. παρεισαγαγεῖν: Ειδικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το οἱ πάλαι (ταυτοπροσωπία). Ταῦτά: Αντικείμενο του απαρεμφάτου. μοι: Δοτική προσωπική του κρίνοντος προσώπου. τρυφῆς καὶ περιουσίας χάριν: Εμπρόθετοι προσδιορισμοί του σκοπού (παρατηρείται αναστροφή της προθέσεως, που θα έπρεπε να προτάσσεται). θεωροῦντες / θεωροῦντες: Αιτιολογικές μετοχές συνημμένες στο υποκείμενο του ρήματος. αὐτουργίαν / τὸ ἐπίπονον καὶ σκληρόν: Αντικείμενα της 1ης μετοχής θεωροῦντες. τὴν ἑκάστων: Επιθετικός προσδιορισμός στο αὐτουργίαν. ἑκάστων: Γενική υποκειμενική. συλλήβδην: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού. τὴν αὐστηρίαν: Αντικείμενο της 2ης μετοχής θεωροῦντες. τὴν τῶν ἠθῶν: Επιθετικός προσδιορισμός στο αὐστηρίαν. τῶν ἠθῶν: Γενική κτητική.

~ ἥτις αὐτοῖς παρέπεται διὰ τὴν τοῦ περιέχοντος ψυχρότητα καὶ στυγνότητα τὴν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τοῖς τόποις ὑπάρχουσαν: Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική στη λέξη τὴν αὐστηρίαν της προηγούμενης πρότασης.

παρέπεται: Ρήμα. ἥτις: Υποκείμενο του ρήματος. αὐτοῖς: Αντικείμενο ρήματος. διὰ τὴν ψυχρότητα καὶ (διὰ τὴν) στυγνότητα: Εμπρόθετοι προσδιορισμοί της αιτίας. τὴν τοῦ περιέχοντος: Επιθετική μετοχή ως επιθετικός προσδιορισμός στις λέξεις ψυχρότητα – στυγνότητα. τοῦ περιέχοντος: Επιθετική μετοχή ως γενική κτητική. κατὰ τὸ πλεῖστον: Εμπρόθετος προσδιορισμός του ποσού. ἐν τοῖς τόποις: Εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο. τήν ὑπάρχουσαν: Επιθετική μετοχή ως επιθετικός προσδιορισμός στις λέξεις ψυχρότητα – στυγνότητα.

Σχολιασμός

Οι Αρκάδες θεωρούσαν επιβεβλημένη την ενασχόληση με τη μουσική, γι’ αυτό και συνήθιζαν τα παιδιά τους απ’ τη νηπιακή ήδη ηλικία να τραγουδούν ύμνους και παιάνες, σύμφωνα με τους καθορισμένους μουσικούς ρυθμούς. Τα λατρευτικά αυτά άσματα τιμούσαν τους θεούς και τους τοπικούς ήρωες, γεγονός που συνέδεε τη μουσική τόσο με τη θρησκευτική τους συνείδηση όσο και με τη διαχρονική ανάγκη να τιμούνται τα ηρωικά πρόσωπα και η ιστορία του τόπου τους. Επίσης, συνήθιζαν να διοργανώνουν κάθε χρόνο χορούς προς τιμήν του θεού Διονύσου, όπου η συμμετοχή των παιδιών ήταν αξιόλογη.

Ενδεικτικό, άλλωστε, του πόσο στενή ήταν η σχέση των Αρκάδων με τη μουσική αποτελεί και το γεγονός ότι, ενώ δε θεωρούσαν ντροπή να παραδεχτεί ένας μαθητής ότι δε γνωρίζει κάτι από τα άλλα μαθήματα, θεωρούσαν απαράδεκτο να λεχθεί κάτι τέτοιο για το τραγούδι, που αποτελούσε υποχρεωτικό πεδίο της εκπαίδευσής τους. Πολύ περισσότερο, θεωρούσαν ντροπή να μη γνωρίζει κάποιος να τραγουδά.

Η καλλιέργεια της μουσικής και του τραγουδιού ήταν για τους Αρκάδες ένας τρόπος να εξισορροπήσουν, να απαλύνουν τις επιπτώσεις από την επίδραση του ψυχρού κλίματος και της τραχύτητας του φυσικού περιβάλλοντος. Συγκεκριμένα, είχαν διαπιστώσει πως η αυστηρότητα των ηθών τους ήταν συνέπεια του χώρου στον οποίο ζούσαν, γι’ αυτό και ήθελαν μέσω της μουσικής να κάνουν ηπιότερο τον χαρακτήρα τους. Παράλληλα, θεωρούσαν πως η μουσική τους προσέφερε τη δυνατότητα να ηρεμούν από την ένταση του σκληρού καθημερινού μόχθου. Ο ιδιαίτερος γεωγραφικός τους χώρος τους ανάγκαζε να αντιμετωπίζουν μια επίπονη καθημερινότητα με ποικίλες δυσκολίες, που έπρεπε με κάποιο τρόπο να εκτονώνεται, προκειμένου να διασφαλιστεί η αναγκαία ψυχική γαλήνη για τη διαμόρφωση μιας ισορροπημένης προσωπικότητας.

Ερώτηση κατανόησης 3:

Ο Πολύβιος αναγνωρίζει στο κείμενο στενή σχέση ανάμεσα στη γεωγραφική θέση και το κλίμα ενός τόπου και στις συνήθειες των κατοίκων του. Πώς επηρεάζει τη σχέση αυτή ο σύγχρονος τεχνικός πολιτισμός;

Απάντηση:

Όπως ξέρουμε από τη γεωγραφία, το κλίμα επηρεάζει σημαντικά τα χαρακτηριστικά, τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής των ανθρώπων μιας περιοχής. Η αντίληψη αυτή είναι γενικά αποδεκτή από την αρχαιότητα, εφόσον ο φυσικός κόσμος που μας περιβάλλει αποτελεί την πηγή των αγαθών μας. Το είδος, η ποιότητα και η ποσότητα των αγαθών προσδιορίζουν την οικονομία μιας χώρας και αυτή με τη σειρά της το κοινωνικό, πολιτισμικό επίπεδο. Ωστόσο, στην εποχή μας ο τεχνικός πολιτισμός περιορίζει την απόλυτη επίδραση του φυσικού περιβάλλοντος στην ανθρώπινη ζωή με τη διατροφή, την ενδυμασία, τον κλιματισμό, τη συγκοινωνία, την επικοινωνία. Έτσι, άγονες περιοχές μετατράπηκαν σε εύφορες εκτάσεις, λίμνες αποξηράνθηκαν, βουνά τρυπήθηκαν για να ανοιχτούν δίοδοι επικοινωνίας. Επομένως, η βιομηχανική επανάσταση και η επανάσταση της τεχνολογίας άλλαξαν τα δεδομένα στη σχέση ανθρώπου-φύσης. Σε καμιά περίπτωση, όμως, η ανθρώπινη ζωή δεν μπορεί να νοηθεί ανεξάρτητα από το φυσικό περιβάλλον. Για παράδειγμα, πολλές διατροφικές συνήθειες ενός λαού σχετίζονται με τα προϊόντα που παράγονται στη συγκεκριμένη χώρα, τα οποία ευδοκιμούν λόγω κλίματος, όπως η μεσογειακή κουζίνα διαφέρει από την κουζίνα των βόρειων λαών και των ψυχρών κλιμάτων.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 2 Θυσία για την πατρίδα

Sat, 07 Sep 2024 13:10:51 +0300

Ενότητα 2

Θυσία για την πατρίδα (σχολ. βιβλίο σελ. 14)

(Υφολογική προσέγγιση με τα επίθετα, Λεξιλογική προσέγγιση με παραγωγή και σύνθεση - επισήμανση μεταβολών, Ομόρριζα, Παραθετικά, κυρίως ομαλά))

(Όχι Β' μέρος σελ. 16-17, Όχι οι πλάγιες πτώσεις ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί)

Κείμενο:

Ὥστε προσήκει τούτους εὐδαιμονεστάτους ἡγεῖσθαι, οἵτινες ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων κινδυνεύσαντες οὕτω τὸν βίον ἐτελεύτησαν, οὐκ ἐπιτρέψαντες περὶ αὑτῶν τῇ τύχῃ οὐδ’ ἀναμείναντες τὸν αὐτόματον θάνατον, ἀλλ’ ἐκλεξάμενοι τὸν κάλλιστον. Καὶ γάρ τοι ἀγήρατοι μὲν αὐτῶν αἱ μνῆμαι, ζηλωταὶ δὲ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων αἱ τιμαί· οἳ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί, ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν. Καὶ γάρ τοι θάπτονται δημοσίᾳ, καὶ ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου, ὡς ἀξίους ὄντας τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ τετελευτηκότας ταῖς αὐταῖς τιμαῖς καὶ τοὺς ἀθανάτους τιμᾶσθαι. Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ μακαρίζω τοῦ θανάτου καὶ ζηλῶ, καὶ μόνοις τούτοις ἀνθρώπων οἶμαι κρεῖττον εἶναι γενέσθαι, οἵτινες, ἐπειδὴ θνητῶν σωμάτων ἔτυχον, ἀθάνατον μνήμην διὰ τὴν ἀρετὴν αὑτῶν κατέλιπον. Λυσίας, Ἐπιτάφιος τοῖς Κορινθίων βοηθοῖς 79-81

Μετάφραση

Επομένως, ταιριάζει να θεωρούμε πάρα πολύ ευτυχισμένους αυτούς που, αφού αγωνίστηκαν για τα πιο μεγάλα και τα πιο ευγενή (ιδανικά), τελείωσαν τη ζωή τους έτσι, χωρίς δηλαδή να εμπιστευτούν τους εαυτούς τους στην τύχη ούτε να περιμένουν το φυσικό θάνατο, αλλά διαλέγοντας τον πιο ωραίο. Και γι'αυτό, βέβαια, αγέραστη θα είναι η μνήμη τους και αξιοζήλευτες από όλους τους ανθρώπους οι τιμές τους · αυτοί από τη μία πενθούνται λόγω της φύσης τους ως θνητοί, από την άλλη υμνούνται ως αθάνατοι λόγω της ανδρείας τους. Εξάλλου, θάβονται με δημόσια φροντίδα και καθιερώνονται προς τιμήν τους αγώνες δύναμης και σοφίας και πλούτου, με την ιδέα ότι είναι άξιοι αυτοί που έχουν σκοτωθεί στον πόλεμο να τιμούνται με τις ίδιες τιμές με τους αθάνατους. Εγώ, λοιπόν, αυτούς και τους καλοτυχίζω για τον θάνατό τους και τους ζηλεύω, και νομίζω ότι μόνο αυτοί από τους ανθρώπους άξιζαν περισσότερο να ζήσουν, οι οποίοι, ενώ είχαν (έτυχαν) θνητά σώματα, άφησαν πίσω τους αθάνατη μνήμη λόγω της ανδρείας τους.

Μετάφραση με αντιστοίχιση:

Ὥστε προσήκει τούτους εὐδαιμονεστάτους ἡγεῖσθαι, / Επομένως ταιριάζει να θεωρούμε αυτούς πάρα πολύ ευτυχισμένους

οἵτινες ὑπέρ μεγίστων καί καλλίστων κινδυνεύσαντες / οι οποίοι αφού κινδύνευσαν για τα πιο μεγάλα και τα πιο ωραία

οὕτω τόν βίον ἐτελεύτησαν, / έτσι τελείωσαν τη ζωή τους,

οὐκ ἐπιτρέψαντες περί αὑτῶν τῇ τύχη / χωρίς να εμπιστευθούν τους εαυτούς τους στην τύχη

οὐδ’ ἀναμείναντες τόν αὐτόματον θάνατον, / ούτε να περιμένουν το φυσικό θάνατο,

ἀλλ’ ἐκλεξάμενοι τόν κάλλιστον. / αλλά με το να προτιμήσουν τον πιο ωραίο.

Καί γάρ τοι ἀγήρατοι μέν αὐτῶν αἱ μνῆμαι, / Και γι’ αυτό βέβαια είναι αγέραστες οι μνήμες τους

ζηλωταί δέ ὑπό πάντων ἀνθρώπων αἱ τιμαί· / και αξιοζήλευτες οι τιμές τους απ’ όλους τους ανθρώπους·

οἵ πενθοῦνται μέν διά τήν φύσιν ὡς θνητοί, / αυτοί πενθούνται λόγω της φύσης τους ως θνητοί,

ὑμνοῦνται δέ ὡς ἀθάνατοι διά τήν ἀρετήν. / εξυμνούνται όμως ως αθάνατοι λόγω της γενναιότητάς τους.

Καί γάρ τοι θάπτονται δημοσίᾳ, / Και γι’ αυτό βέβαια θάβονται με δημόσια φροντίδα

καί ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καί σοφίας καί πλούτου, / και καθιερώνονται αγώνες δύναμης και σοφίας και πλούτου προς τιμή τους,

ὡς ἀξίους ὄντας τούς ἐν τῷ πολέμῳ τετελευτηκότας / με την ιδέα ότι (επειδή) είναι άξιοι αυτοί που έχουν σκοτωθεί στον πόλεμο

ταῖς αὐταῖς τιμαῖς καί τούς ἀθανάτους τιμᾶσθαι. / να τιμούνται με τις ίδιες τιμές με τους αθάνατους.

Ἐγώ μέν οὖν αὐτούς καί μακαρίζω τοῦ θανάτου καί ζηλῶ, / Εγώ λοιπόν και τους καλοτυχίζω και τους ζηλεύω για το θάνατό τους

καί μόνοις τούτοις ἀνθρώπων οἶμαι κρεῖττον εἶναι γενέσθαι, / και νομίζω ότι μόνο αυτοί από τους ανθρώπους άξιζαν να ζήσουν,

οἵτινες, ἐπειδή θνητῶν σωμάτων ἔτυχον, / οι οποίοι, αφού έλαβαν θνητά σώματα,

ἀθάνατον μνήμην διά τήν ἀρετήν αὑτῶν κατέλιπον. / κληροδότησαν αθάνατη μνήμη λόγω της ανδρείας τους.

Συντακτική ανάλυση:

~ Ὥστε προσήκει τούτους εὐδαιμονεστάτους ἡγεῖσθαι: Κύρια πρόταση κρίσεως.

προσήκει: Ρήμα (απρόσωπο). ἡγεῖσθαι: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο του απρόσωπου ρήματος. Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου εννοείται το ἡμᾶς (ετεροπροσωπία). τούτους: Αντικείμενο του απαρεμφάτου. εὐδαιμονεστάτους: Κατηγορούμενο στο τούτους.

~ οἵτινες ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων κινδυνεύσαντες οὕτω τὸν βίον ἐτελεύτησαν, οὐκ ἐπιτρέψαντες περὶ αὑτῶν τῇ τύχῃ οὐδ’ ἀναμείναντες τὸν αὐτόματον θάνατον, ἀλλ’ ἐκλεξάμενοι τὸν κάλλιστον: Δευτερεύουσα αναφορική προσδιοριστική στο τούτους (εναλλακτικά: αναφορική αιτιολογική πρόταση).

ἐτελεύτησαν: Ρήμα. οἵτινες: Υποκείμενο. τὸν βίον: Αντικείμενο του ρήματος. κινδυνεύσαντες: Χρονική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων: Εμπρόθετοι προσδιορισμοί της υπεράσπισης. οὕτω: Επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου. ἐπιτρέψαντες - ἀναμείναντες - ἐκλεξάμενοι: Τροπικές μετοχές συνημμένες στο υποκείμενο του ρήματος. τῇ τύχῃ: Αντικείμενο της μετοχής ἐπιτρέψαντες. περὶ αὑτῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αναφοράς. θάνατον: Αντικείμενο στη μετοχή ἀναμείναντες. τὸν αὐτόματον: Επιθετικός προσδιορισμός στο θάνατον. τὸν κάλλιστον: Αντικείμενο στη μετοχή ἐκλεξάμενοι.

~ Καὶ γάρ τοι ἀγήρατοι μὲν αὐτῶν αἱ μνῆμαι, ζηλωταὶ δὲ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων αἱ τιμαί: Κύρια πρόταση κρίσεως.

Ως ρήμα εννοείται το εἰσί ή το ἔσονται. αἱ μνῆμαι / αἱ τιμαί: Υποκείμενα του ρήματος. ἀγήρατοι: Κατηγορούμενο στο αἱ μνῆμαι. ζηλωταὶ: Κατηγορούμενο στο αἱ τιμαί. αὐτῶν: Γενική αντικειμενική στο αἱ μνῆμαι. ὑπὸ ἀνθρώπων: Εμπρόθετος προσδιορισμός του ποιητικού αιτίου. πάντων: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο ἀνθρώπων.

~ οἳ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί: Κύρια πρόταση κρίσεως.

πενθοῦνται: Ρήμα. οἳ: Υποκείμενο. θνητοί: Κατηγορούμενο. διὰ τὴν φύσιν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας.

~ ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν: Κύρια πρόταση κρίσεως.

ὑμνοῦνται: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το οἳ. ἀθάνατοι: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο του ρήματος. διὰ τὴν ἀρετήν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας.

~ Καὶ γάρ τοι θάπτονται δημοσίᾳ: Κύρια πρόταση κρίσεως.

θάπτονται: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το οὗτοι. δημοσίᾳ: Δοτική του τρόπου.

~ καὶ ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου, ὡς ἀξίους ὄντας τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ τετελευτηκότας ταῖς αὐταῖς τιμαῖς καὶ τοὺς ἀθανάτους τιμᾶσθαι: Κύρια πρόταση κρίσεως.

τίθενται: Ρήμα. ἀγῶνες: Υποκείμενο. ἐπ’ αὐτοῖς: Εμπρόθετος προσδιορισμός της τιμής. ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου: Γενικές αντικειμενικές από το ἀγῶνες. ὡς ὄντας: Αιτιολογική μετοχή, υποκειμενικής αιτιολογίας. τοὺς τετελευτηκότας: Επιθετική μετοχή ως υποκείμενο της μετοχής ὄντας. τοὺς ἀθανάτους: Υποκείμενο στη μετοχή ὄντας. ἀξίους: Κατηγορούμενο στα υποκείμενα της μετοχής ὄντας. τιμᾶσθαι: Απαρέμφατο της αναφοράς μέσω του επιθέτου ἀξίους. Ως υποκείμενα του απαρεμφάτου τίθενται τα τοὺς τετελευτηκότας - τοὺς ἀθανάτους. τιμαῖς: Δοτική του μέσου. ταῖς αὐταῖς: Επιθετικός προσδιορισμός στο τιμαῖς. τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ: Επιθετικός προσδιορισμός στο τετελευτηκότας. ἐν τῷ πολέμῳ: Εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου (χρονική διάρκεια).

~ Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ μακαρίζω τοῦ θανάτου: Κύρια πρόταση κρίσεως.

μακαρίζω: Ρήμα. Ἐγὼ: Υποκείμενο. αὐτοὺς: Αντικείμενο. τοῦ θανάτου: Γενική της αιτίας.

~ καὶ ζηλῶ: Κύρια πρόταση

ζηλῶ: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το Ἐγὼ και ως αντικείμενο το αὐτοὺς.

~ καὶ μόνοις τούτοις ἀνθρώπων οἶμαι κρεῖττον εἶναι γενέσθαι: Κύρια πρόταση κρίσεως.

οἶμαι: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το ἐγώ. κρεῖττον εἶναι: Ειδικό απαρέμφατο ως αντικείμενο ρήματος (πρόκειται για απρόσωπη έκφραση). γενέσθαι: Τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο της απρόσωπης έκφρασης. τούτοις: Δοτική προσωπική στην απρόσωπη έκφραση. μόνοις: Κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τούτοις. ἀνθρώπων: Γενική διαιρετική.

~ οἵτινες ἀθάνατον μνήμην διὰ τὴν ἀρετὴν αὑτῶν κατέλιπον: Δευτερεύουσα αναφορική ονοματική, προσδιοριστική στο μόνοις τούτοις.

κατέλιπον: Ρήμα. οἵτινες: Υποκείμενο ρήματος. μνήμην: Αντικείμενο ρήματος. ἀθάνατον: Επιθετικός προσδιορισμός στο μνήμην. διὰ τὴν ἀρετὴν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της αιτίας. αὑτῶν: Γενική κτητική.

~ ἐπειδὴ θνητῶν σωμάτων ἔτυχον: Δευτερεύουσα επιρρηματική, αιτιολογική πρόταση.

ἔτυχον: Ρήμα. Ως υποκείμενο εννοείται το οὗτοι. σωμάτων: Αντικείμενο ρήματος. θνητῶν: Επιθετικός προσδιορισμός στο σωμάτων.

Σχολιασμός

Σύμφωνα με τον ρήτορα, πραγματικά ευδαίμονες (ευτυχισμένοι) θεωρούνται εκείνοι που έφτασαν στο τέλος της ζωής τους δίνοντας αγώνες για τα πιο σπουδαία και τα πιο ωραία ιδανικά, εκείνοι οι οποίοι δεν παρέμειναν εφησυχασμένοι περιμένοντας τον φυσικό θάνατο και που δεν άφησαν να καθοριστεί η πορεία της ζωής τους από κάποιο τυχαίο γεγονός. Πρόκειται για τους ανθρώπους που προτίμησαν να πολεμήσουν υπερασπιζόμενοι την πατρίδα τους και οι οποίοι πέθαναν τελικά στο πεδίο της μάχης, προσφέροντας τη ζωή τους ως ύψιστη θυσία για την πατρίδα και το κοινό καλό. Οι άνθρωποι αυτοί χάθηκαν κερδίζοντας αιώνια δόξα και υστεροφημία, καθώς, αντί να σκεφτούν τον εαυτό τους και να αποφύγουν το τέλος τους, επέλεξαν να πολεμήσουν μέχρις εσχάτων για τα ιδανικά τους, για την προστασία, το μεγαλείο και την τιμή της πατρίδας.

Ο Λυσίας προβάλλει έντονα πως οι νεκροί πολεμιστές κατόρθωσαν κάτι μοναδικό, καθώς, αν και ήταν θνητοί, κατάφεραν με τη γενναιότητά τους να κληροδοτήσουν στις επόμενες γενιές ένα αθάνατο παράδειγμα ήθους και αρετής. Οι πολεμιστές αυτοί, ξεπερνώντας όλους τους περιορισμούς που έθετε η θνητή τους φύση, ξεπερνώντας το φόβο, επέλεξαν εκούσια να θυσιαστούν, υπερασπιζόμενοι την ακεραιότητα του τόπου τους. Έτσι, η ανδρεία, η αυτοθυσία και η φιλοπατρία τους συνιστούν στοιχεία που τους καθιστούν άξιους ζηλευτών διαχρονικών τιμών από τους συγχρόνους τους, αλλά και τους μεταγενέστερους.

Ο Λυσίας τονίζει: "οἳ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί, ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν". Στη φράση αυτή παρατηρούμε μια αριστοτεχνική συσχέτιση αντίθετων εννοιών, η οποία μάλιστα αποτελεί και την ουσία ολόκληρου του αποσπάσματος. Από τη μία αναφέρεται η φύσις, που με τους αναπότρεπτους νόμους της είναι κοινή για όλους, και από την άλλη η αρετή, που διαφοροποιεί τους ανθρώπους. Η αρετή(ανδρεία) είναι ακριβώς αυτή που αναιρεί τη φυσική αντίθεση "θνητός - αθάνατος" και μετατρέπει το πένθος σε ύμνο/εγκώμιο/έπαινο. Πρόκειται, λοιπόν, για τριπλή αντίθεση, της οποίας οι όροι συμπλέκονται σε ένα αδιάσπαστο σύνολο (πενθούνται-υμνούνται, ως θνητοί-ως αθάνατοι, διά τήν φύσιν-διά τήν αρετήν).

Για όσους θυσίασαν τη ζωή τους ή έχουν προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στην πατρίδα, η ταφή «δημοσία δαπάνη» και οι παλλαϊκές ένδοξες τελετές είναι τιμές που αποδίδονται και σήμερα. Στις μέρες μας, είναι σύνηθες να τελούνται εορταστικές εκδηλώσεις που συνοδεύονται από τιμητικές τελετές και εγκώμια στη σχολική και στην ευρύτερη δημόσια ζωή, π.χ. κατά τις εθνικές και τοπικές επετείους. Δεν έχουμε, ωστόσο, διατηρήσει τη συνήθεια των αρχαίων Ελλήνων να τιμούνται οι ένδοξοι νεκροί με τη διοργάνωση αθλητικών και μουσικών αγώνων.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ενότητα 1 Η Ελένη και η καταστροφή της Τροίας

Sat, 07 Sep 2024 13:11:01 +0300

Ενότητα 1

Η Ελένη και η καταστροφή της Τροίας (σχολ. βιβλίο σελ. 8)

Κείμενο:

Εἰ ἐν Ἰλίῳ Ἑλένη ἦν, ἀπέδοντο ἂν αὐτὴν τοῖς Ἕλλησιν οἱ Τρῶες, ἑκόντος γε ἢ ἄκοντος Ἀλεξάνδρου. Οὐ γὰρ δὴ οὕτω γε φρενοβλαβὴς ἦν ὁ Πρίαμος οὐδὲ οἱ ἄλλοι Τρῶες, ὥστε τοῖς σφετέροις σώμασι καὶ τοῖς τέκνοις καὶ τῇ πόλει κινδυνεύειν ἐβούλοντο, ὅπως Ἀλέξανδρος Ἑλένῃ συνοικῇ. Εἰ δέ τοι καὶ ἐν τοῖς πρώτοις χρόνοις ταῦτα ἐγίγνωσκον, ἐπεὶ πολλοὶ μὲν τῶν ἄλλων Τρώων, μάλιστα δὲ οἱ αὑτοῦ υἱεῖς, ὁπότε συμμίσγοιεν τοῖς Ἕλλησιν, ἀπώλλυντο, Πρίαμος, εἰ καὶ αὐτὸς Ἑλένῃ συνῴκει, ἀπέδωκεν ἂν αὐτὴν Μενελάῳ, ἵνα αὐτὸς καὶ οἱ ὑπήκοοι αὐτοῦ ἀπαλλαγεῖεν τῶν παρόντων κακῶν. Ἀλλ’ οὐ γὰρ εἶχον Ἑλένην ἀποδοῦναι οὐδὲ λέγουσιν αὐτοῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπίστευον οἱ Ἕλληνες, ὡς μὲν ἐγὼ γνώμην ἀποφαίνομαι, τοῦ δαιμονίου παρασκευάζοντος ὅπως πανωλεθρίᾳ ἀπολόμενοι καταφανὲς τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις ποιήσωσι, ὡς τῶν μεγάλων ἀδικημάτων μεγάλαι εἰσὶ καὶ αἱ τιμωρίαι παρὰ τῶν θεῶν.

[Ἡρόδοτος, Ἱστορίη 2.120 (διασκευή)]

Μετάφραση

Αν η Ελένη βρισκόταν στην Τροία, θα την επέστρεφαν οι Τρώες στους Έλληνες με ή χωρίς τη θέληση βέβαια του Αλεξάνδρου. Γιατί βέβαια δεν ήταν τόσο παράφρων ο Πρίαμος, ούτε οι άλλοι Τρώες, ώστε να θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή τη δική τους και των παιδιών τους και την πόλη τους, για να ζει ο Αλέξανδρος μαζί με την Ελένη. Κι αν βέβαια είχαν αυτή τη γνώμη τα πρώτα χρόνια, όταν πολλοί από τους άλλους

Τρώες, και κυρίως οι γιοι του, σκοτώνονταν, κάθε φορά που συγκρούονταν με τους Έλληνες, ο Πρίαμος, ακόμη κι αν συγκατοικούσε ο ίδιος με την Ελένη, θα την επέστρεφε στο Μενέλαο, για να απαλλαγούν ο ίδιος και οι υπήκοοί του από τα παρόντα δεινά. Αλλά, βέβαια, δεν είχαν την Ελένη, ώστε να την επιστρέψουν, κι ούτε τους πίστευαν οι Έλληνες, παρόλο που αυτοί έλεγαν την αλήθεια, όπως εγώ πιστεύω, επειδή ο θεός μηχανευόταν, για να κάνουν με την ολοκληρωτική τους καταστροφή ολοφάνερο στους ανθρώπους αυτό, ότι, δηλαδή, για τα μεγάλα αδικήματα είναι και μεγάλες οι τιμωρίες από τους θεούς.

Μετάφραση με αντιστοίχιση:

Εἰ ἐν Ἰλίῳ Ἑλένη ἦν, / Αν η Ελένη βρισκόταν στην Τροία,

ἀπέδοντο ἄν αὐτήν τοῖς Ἕλλησιν οἱ Τρῶες, / οι Τρώες θα την έδιναν στους Έλληνες,

ἑκόντος γε ἤ ἄκοντος Ἀλεξάνδρου. / με τη θέληση ή χωρίς τη θέληση του Αλέξανδρου (ή Πάρη).

Οὐ γάρ δή οὕτω γε φρενοβλαβής ἦν Πρίαμος / Γιατί βέβαια δεν ήταν τόσο παράφρονας ο Πρίαμος

οὐδέ οἱ ἄλλοι Τρῶες, / ούτε οι άλλοι Τρώες,

ὥστε τοῖς σφετέροις σώμασι καί τοῖς τέκνοις καί τῇ πόλει κινδυνεύειν ἐβούλοντο, / ώστε να βάζουν σε κίνδυνο τη ζωή τη δική τους και των παιδιών τους και της πόλης τους,

ὅπως Ἀλέξανδρος Ἑλένη συνοικῇ. / για να ζει ο Αλέξανδρος μαζί με την Ελένη

Εἰ δέ τοι καί ἐν τοῖς πρώτοις χρόνοις ταῦτα ἐγίγνωσκον, / Κι αν βέβαια και στα πρώτα χρόνια είχαν αυτή τη γνώμη

ἐπεί πολλοί μέν τῶν ἄλλων Τρώων, / όταν πολλοί άλλοι Τρώες

μάλιστα δέ οἱ αὑτοῦ υἱεῖς, ἀπώλλυντο, / και μάλιστα και τα παιδιά του, σκοτώνονταν

ὁπότε συμμίσγοιεν τοῖς Ἕλλησιν, / όσες φορές συγκρούονταν με τους Έλληνες,

Πρίαμος, εἰ καί αὐτός Ελένη συνώκει, / ο Πρίαμος, ακόμη κι αν συγκατοικούσε ο ίδιος με την Ελένη,

ἀπέδωκεν ἄν αὐτήν Μενελάῳ, / θα την επέστρεφε στο Μενέλαο,

ἵνα αὐτός καί οἱ ὑπήκοοι αὐτοῦ ἀπαλλαγεῖεν τῶν παρόντων κακῶν. / για να απαλλαγούν ο ίδιος και οι υπήκοοί του από τις παρούσες συμφορές .

Ἀλλ’ οὐ γάρ εἶχον Ἑλένην ἀποδοῦναι / Αλλά δεν είχαν την Ελένη, για να την επιστρέψουν

οὐδέ λέγουσιν αὐτοῖς τήν ἀλήθειαν ἐπίστευον οἱ Ἕλληνες, / ούτε τους πίστευαν οι Έλληνες, παρόλο που αυτοί έλεγαν την αλήθεια,

ὡς μέν ἐγώ γνώμην ἀποφαίνομαι, / όπως εγώ πιστεύω,

τοῦ δαιμονίου παρασκευάζοντος / επειδή ο θεός μηχανευόταν

ὅπως πανωλεθρίᾳ ἀπολόμενοι / με την ολοκληρωτική τους καταστροφή

καταφανές τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις ποιήσωσι, / να κάνουν ολοφάνερο στους ανθρώπους αυτό

ὡς τῶν μεγάλων ἀδικημάτων / ότι δηλαδή για τις μεγάλες αδικίες

μεγάλαι εἰσί καί αἱ τιμωρίαι παρά τῶν θεῶν. / μεγάλες είναι και οι τιμωρίες από τους θεούς.

Συντακτική ανάλυση:

– Εἰ ἐν Ἰλίῳ Ἑλένη ἦν: Δευτερεύουσα επιρρηματική, υποθετική πρόταση

ἦν: Ρήμα. Ἑλένη: Υποκείμενο. ἐν Ἰλίῳ: Εμπρόθετος προσδιορισμός της στάσης σε τόπο.

– ἀπέδοντο ἂν αὐτὴν τοῖς Ἕλλησιν οἱ Τρῶες, ἑκόντος γε ἢ ἄκοντος Ἀλεξάνδρου: Κύρια πρόταση κρίσεως, ως απόδοση του υποθετικού λόγου, που εκφράζει το μη πραγματικό (Υπόθεση: εἰ + οριστική ιστορικού χρόνου. Απόδοση: δυνητική οριστική: ἀπέδοντο ἂν).

ἀπέδοντο ἂν: Ρήμα. οἱ Τρῶες: Υποκείμενο. αὐτὴν: Άμεσο αντικείμενο ρήματος. τοῖς Ἕλλησιν: Έμμεσο αντικείμενο ρήματος. [ὄντος: Εννοούμενη γενική απόλυτη τροπική μετοχή. Ἀλεξάνδρου: Υποκείμενο της εννοούμενης μετοχής. ἑκόντος - ἄκοντος: Επιρρηματικά κατηγορούμενα του τρόπου].

– Οὐ γὰρ δὴ οὕτω γε φρενοβλαβὴς ἦν ὁ Πρίαμος: Κύρια πρόταση κρίσεως.

ἦν: Ρήμα. ὁ Πρίαμος: Υποκείμενο. φρενοβλαβὴς: Κατηγορούμενο στο υποκείμενο. οὕτω: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού.

– οὐδὲ οἱ ἄλλοι Τρῶες: Κύρια πρόταση κρίσεως.

ἦσαν: Εννοείται ως ρήμα της πρότασης. οἱ Τρῶες: Υποκείμενο του ρήματος. οἱ ἄλλοι: Επιθετικός προσδιορισμός στο Τρῶες. φρενοβλαβεῖς: Εννοείται ως κατηγορούμενο του υποκειμένου.

– ὥστε τοῖς σφετέροις σώμασι καὶ τοῖς τέκνοις καὶ τῇ πόλει κινδυνεύειν ἐβούλοντο: Δευτερεύουσα επιρρηματική, συμπερασματική πρόταση.

ἐβούλοντο: Ρήμα. ὁ Πρίαμος - οἱ Τρῶες: Εννοούνται ως υποκείμενα του ρήματος. κινδυνεύειν: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος. Ως υποκείμενα του απαρεμφάτου εννοούνται τα: ὁ Πρίαμος - οἱ Τρῶες (ταυτοπροσωπία). τοῖς σώμασι καὶ τοῖς τέκνοις καὶ τῇ πόλει: Αντικείμενα του απαρεμφάτου. τοῖς σφετέροις: Επιθετικός προσδιορισμός στο σώμασι.

– ὅπως Ἀλέξανδρος Ἑλένῃ συνοικῇ: Δευτερεύουσα επιρρηματική, τελική πρόταση.

συνοικῇ: Ρήμα. Ἀλέξανδρος: Υποκείμενο. Ἑλένῃ: Αντικείμενο.

– Εἰ δέ τοι καὶ ἐν τοῖς πρώτοις χρόνοις ταῦτα ἐγίγνωσκον: Δευτερεύουσα επιρρηματική, παραχωρητική (εναντιωματική) πρόταση.

ἐγίγνωσκον: Ρήμα. Ως υποκείμενα του ρήματος εννοούνται τα: ὁ Πρίαμος - οἱ Τρῶες. ταῦτα: Αντικείμενο. ἐν τοῖς χρόνοις: Εμπρόθετος προσδιορισμός του χρόνου. τοῖς πρώτοις: Επιθετικός προσδιορισμός στο χρόνοις.

– ἐπεὶ πολλοὶ μὲν τῶν ἄλλων Τρώων, μάλιστα δὲ οἱ αὑτοῦ υἱεῖς ἀπώλλυντο: Δευτερεύουσα επιρρηματική, χρονική πρόταση.

ἀπώλλυντο: Ρήμα. πολλοὶ - υἱεῖς: Υποκείμενα ρήματος. τῶν Τρώων: Γενική διαιρετική από το πολλοί. τῶν ἄλλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο Τρώων. μάλιστα: Επιρρηματικός προσδιορισμός του ποσού. οἱ αὑτοῦ: Επιθετικός προσδιορισμός στο υἱεῖς. αὑτοῦ: Γενική κτητική.

– ὁπότε συμμίσγοιεν τοῖς Ἕλλησιν: Δευτερεύουσα επιρρηματική, χρονική πρόταση.

συμμίσγοιεν: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το οἱ Τρῶες. τοῖς Ἕλλησιν: Αντικείμενο ρήματος.

– Πρίαμος ἀπέδωκεν ἂν αὐτὴν Μενελάῳ: Κύρια πρόταση κρίσεως

ἀπέδωκεν ἂν: Ρήμα. Πρίαμος: Υποκείμενο. αὐτὴν: Άμεσο αντικείμενο. Μενελάῳ: Έμμεσο αντικείμενο.

– εἰ καὶ αὐτὸς Ἑλένῃ συνῴκει: Δευτερεύουσα επιρρηματική, παραχωρητική πρόταση

συνῴκει: Ρήμα. αὐτὸς: Υποκείμενο. Ἑλένῃ: Αντικείμενο.

– ἵνα αὐτὸς καὶ οἱ ὑπήκοοι αὐτοῦ ἀπαλλαγεῖεν τῶν παρόντων κακῶν: Δευτερεύουσα επιρρηματική, τελική πρόταση.

ἀπαλλαγεῖεν: Ρήμα. αὐτὸς καὶ οἱ ὑπήκοοι: Υποκείμενα του ρήματος. τῶν κακῶν: Αντικείμενο ρήματος. τῶν παρόντων: Επιθετική μετοχή ως επιθετικός προσδιορισμός στο κακῶν. αὐτοῦ: Γενική αντικειμενική στο ὑπήκοοι.

– Ἀλλ’ οὐ γὰρ εἶχον Ἑλένην ἀποδοῦναι: Κύρια πρόταση κρίσεως.

οὐ(κ) εἶχον: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το οἱ Τρῶες. ἀποδοῦναι: Τελικό απαρέμφατο ως αντικείμενο του ρήματος (ή του αποτελέσματος). Ως υποκείμενο του απαρεμφάτου τίθεται το οἱ Τρῶες (ταυτοπροσωπία). Ἑλένην: Αντικείμενο του απαρεμφάτου.

– οὐδὲ λέγουσιν αὐτοῖς τὴν ἀλήθειαν ἐπίστευον οἱ Ἕλληνες τοῦ δαιμονίου παρασκευάζοντος: Κύρια πρόταση κρίσεως.

ἐπίστευον: Ρήμα. οἱ Ἕλληνες: Υποκείμενο ρήματος. αὐτοῖς: Αντικείμενο ρήματος. λέγουσιν: Εναντιωματική μετοχή συνημμένη στο αντικείμενο του ρήματος. Υποκείμενο, δηλαδή, της μετοχής είναι το αὐτοῖς. παρασκευάζοντος: Γενική απόλυτη αιτιολογική μετοχή. τοῦ δαιμονίου: Υποκείμενο της μετοχής.

– ὡς μὲν ἐγὼ γνώμην ἀποφαίνομαι: Παρενθετική αναφορική (επιρρηματική) παραβολική πρόταση.

ἀποφαίνομαι: Ρήμα. ἐγὼ: Υποκείμενο. γνώμην: Αντικείμενο ρήματος.

– ὅπως πανωλεθρίᾳ ἀπολόμενοι καταφανὲς τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις ποιήσωσι: Δευτερεύουσα επιρρηματική, τελική πρόταση.

ποιήσωσι: Ρήμα. Ως υποκείμενο του ρήματος εννοείται το οἱ Τρῶες. τοῦτο: Αντικείμενο ρήματος. καταφανὲς: Κατηγορούμενο στο τοῦτο. [τοῖς ἀνθρώποις: Δοτική αντικειμενική στο καταφανές.] ἀπολόμενοι: Τροπική μετοχή συνημμένη στο υποκείμενο του ρήματος. πανωλεθρίᾳ: Δοτική του τρόπου.

– ὡς τῶν μεγάλων ἀδικημάτων μεγάλαι εἰσὶ καὶ αἱ τιμωρίαι παρὰ τῶν θεῶν: Δευτερεύουσα ειδική πρόταση ως επεξήγηση στο τοῦτο.

εἰσὶ: Ρήμα. αἱ τιμωρίαι: Υποκείμενο. μεγάλαι: Κατηγορούμενο στο αἱ τιμωρίαι. παρὰ τῶν θεῶν: Εμπρόθετος προσδιορισμός της προέλευσης. [τῶν ἀδικημάτων: Γενική αντικειμενική στο αἱ τιμωρίαι.] τῶν μεγάλων: Επιθετικός προσδιορισμός στο ἀδικημάτων.

Σχολιασμός

Ο Ηρόδοτος τεκμηριώνει την άποψη ότι η Ελένη δε βρισκόταν στην Τροία. Υποστηρίζει ότι ο Πρίαμος και οι υπόλοιποι Τρώες δεν ήταν τόσο παράφρονες, ώστε να διακινδυνεύσουν τη ζωή τους, αυτήν των παιδιών τους και τη σωτηρία της πόλης τους, για να ζήσει ο Πάρης με την Ελένη. Άλλωστε, οι πολλές απώλειες των Τρώων στις συγκρούσεις τους με τους Έλληνες, αλλά και ο θάνατος των παιδιών του Πριάμου στο πεδίο της μάχης, ασκούσαν αφόρητη πίεση, ώστε να ικανοποιηθεί η απαίτηση των Ελλήνων για επιστροφή της Ελένης. Γι'αυτό, ακόμα και αν ο Πρίαμος συζούσε μαζί της, θα την επέστρεφε, ώστε να γλυτώσει αυτός και οι υπήκοοί του από τις συμφορές. Το συμπέρασμα βγαίνει αβίαστα: Η Ελένη δε βρισκόταν στην Τροία.

Παρόλο που οι Τρώες έλεγαν την αλήθεια, δεν μπορούσαν να πείσουν τους Έλληνες για την απουσία της Ελένης. Ο ιστορικός αποδίδει αυτή την αδυναμία των Τρώων σε θεϊκή παρέμβαση, εξαιτίας της οποίας ενισχύθηκε η δυσπιστία των Ελλήνων απέναντι στους Τρώες. Έτσι, η κατάληψη της Τροίας από τους Έλληνες παρουσιάζεται ως αποτέλεσμα της θείας βούλησης, με σκοπό να γίνει ολοφάνερο στους ανθρώπους ότι τα σοβαρά αμαρτήματα (όπως η αγνωμοσύνη του Πάρη προς τον Μενέλαο) επιφέρουν ολέθριες συνέπειες γι'αυτούς που τα διαπράττουν. Τελικά, κινητήρια αρχή της θεϊκής επέμβασης είναι η τιμωρία για τις αδικίες των ανθρώπων, η αποκατάσταση του δικαίου και ο παραδειγματισμός των άλλων.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Επαναληπτικά: Οι Αντωνυμίες

Sat, 07 Sep 2024 13:12:33 +0300

— ΟΙ ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ

Αντωνυμίες λέγονται οι κλιτές λέξεις που χρησιμοποιούνται στον λόγο κυρίως στη θέση ονομάτων (ουσιαστικών ή επιθέτων), π.χ.

– ῥώμη μετὰ μὲν φρονήσεως ὠφέλησεν, ἄνευ δὲ ταύτης (δηλ. τῆς φρονήσεως) ἔβλαψε

– τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας πάντες τιμῶσι· τοιοῦτοι (δηλ. ἀγαθοί) καὶ ὑμεῖς γίγνεσθε.

Τα είδη των αντωνυμιών:

Οι αντωνυμίες είναι εννέα ειδών: 1) προσωπικές, 2) δεικτικές, 3) οριστικές ή επαναληπτικές, 4) κτητικές, 5) αυτοπαθητικές, 6) αλληλοπαθητική, 7) ερωτηματικές, 8) αόριστες, 9) αναφορικές και συσχετικές

¶ 1. Προσωπική αντωνυμία

Προσωπικές λέγονται οι αντωνυμίες που φανερώνουν τα τρία πρόσωπα του λόγου

-Πρώτο πρόσωπο είναι εκείνο που ενεργεί: ἐγώ

-Δεύτερο πρόσωπο είναι εκείνο που του απευθυνόμαστε: ἐσύ

-Τρίτο πρόσωπο είναι εκείνο για το οποίο γίνεται λόγος: αὐτός, ἐκεῖνος, κ.τ.λ.

Η προσωπική αντωνυμία κλίνεται ως εξής:

Ενικός αριθμός

α' πρόσωπο β' πρόσωπο γ' πρ.

Ον. ἐγὼ σὺ --

Γεν. ἐμοῦ, μου σοῦ, σου (οὗ)

Δοτ. ἐμοί, μοι σοί, σοι οἷ, οἱ

Αιτ. ἐμέ με σέ, σε (ἕ)

Πληθυντικός αριθμός

Ον. ἡμεῖς ὑμεῖς (σφεῖς)

Γεν. ἡμῶν ὑμῶν (σφῶν)

Δοτ. ἡμῖν ὑμῖν σφίσι(ν)

Αιτ. ἡμᾶς ὑμᾶς (σφᾶς)

Όπως φαίνεται από την κλίση της αντωνυμίας στη γενική και στη δοτική του ενικού υπάρχουν δύο τύποι, ο δυνατός (ἐμοῦ, ἐμοί, σοῦ, σοί) και ο αδύνατος (μου, μοι, σου, σοι). Ο δυνατός τύπος χρησιμοποιείται όταν υπάρχει έμφαση, ενώ ο αδύνατος όταν δεν υπάρχει έμφαση.

¶ 2. Δεικτικές αντωνυμίες

Δεικτικές λέγονται οι αντωνυμίες που φανερώνουν δείξιμο (αισθητό ή νοητό).

Ενικός αριθμός

αρσ. θηλ. ουδ.

Ον. οὗτος αὕτη τοῦτο

Γεν. τούτου ταύτης τούτου

Δοτ. τούτῳ ταύτῃ τούτῳ

Αιτ. τοῦτον ταύτην τοῦτο

Κλ. οὗτος αὕτη -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. οὗτοι αὗται ταῦτα

Γεν. τούτων τούτων τούτων

Δοτ. τούτοις ταύται τούτοις

Αιτ. τούτους ταύτας ταῦτα

Κλ. - - -

Ενικός αριθμός

αρσενικό θηλυκό ουδέτερο

Ον. ὅδε ἥδε τόδε

Γεν. τοῦδε τῆσδε τοῦδε

Δοτ. τῷδε τῇδε τῷδε

Αιτ. τόνδε τήνδε τόδε

Κλ. - - -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. οἵδε αἵδε τάδε

Γεν. τῶνδε τῶνδε τῶνδε

Δοτ. τοῖσδε ταῖσδε τοῖσδε

Αιτ. τούσδε τάσδε τάδε

Κλ. - - -

Η αντωνυμία ὅδε, ἥδε, τόδε (= αυτός εδώ, αυτός δα, ο εξής) σχηματίστηκε από το άρθρο ὁ, ἡ, τὸ (που αρχικά είχε δεικτική σημασία) μαζί με το εγκλιτικό μόριο δὲ στο τέλος του.

¶ 7. Ερωτηματικές αντωνυμίες

Ερωτηματικές λέγονται οι αντωνυμίες που εισάγουν ερωτήσεις, π.χ.

πόσαι σοι οἰκίαι ἦσαν; Μανία δὲ τίνος ἦν; Κῦρος ἤρετο τίς ὁ θόρυβος εἴη

Ενικός αριθμός

αρσενικό θηλυκό ουδέτερο

Ον. τίς τίς τί

Γεν. τίνος ή τοῦ τίνος ή τοῦ τίνος ή τοῦ

Δοτ. τίνι ή τῷ τίνι ή τῷ τίνι ή τῷ

Αιτ. τίνα τίνα τί

Κλ. - - -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. τίνες τίνες τίνα

Γεν. τίνων τίνων τίνων

Δοτ. τίσι(ν) τίσι(ν) τίσι(ν)

Αιτ. τίνας τίνας τίνα

Κκ. - - -

Οι υπόλοιπες κλίνονται ως δευτερόκλιτα επίθετα.

¶ 8. Αόριστες αντωνυμίες

Αόριστες λέγονται οι αντωνυμίες που φανερώνουν κάτι αόριστο, που δεν μπορεί κανείς ή δε θέλει να το ονομάσει, π.χ. Κῦρε, λέγουσί τινες ( = κάποιοι) ὅτι πολλὰ ὑπισχνεῖ... ἔνιοι (= μερικοί) δὲ ὅτι οὐκ ἄν δύναιο ἀποδοῦναι ὅσα ὑπισχνεῖ

Ενικός αριθμός

αρσενικό θηλυκό ουδέτερο

Ον. τὶς τὶς τὶ

Γεν. τινὸς ή του τινὸς ή του τινὸς ή του

Δοτ. τινὶ ή τῳ τινὶ ή τῳ τινὶ ή τῳ

Αιτ. τινὰ τινὰ τὶ

Κλ. - - -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. τινὲς τινὲς τινὰ ή ἄττα

Γεν. τινῶν τινῶν τινῶν

Δοτ. τισὶ(ν) τισὶ(ν) τισὶ(ν)

Αιτ. τινὰς τινὰς τινὰ ή ἄττα

Κλ. - - -

¶ 9. Αναφορικές αντωνυμίες

Αναφορικές λέγονται οι αντωνυμίες με τις οποίες κανονικά μια ολόκληρη πρόταση αναφέρεται σε λέξη άλλης πρότασης ή στο όλο νόημά της, π.χ. ἔστι δίκης ὀφθαλμός, ὅς τὰ πάνθ' ὁρᾷ

¥ Αναφορικές αντωνυμίες είναι οι εξής:

ὅς, ἡ, ὅ (= ο οποίος, αυτός που)

Ενικός αριθμός

αρσενικό θηλυκό ουδέτερο

Ον. ὅς ἥ ὅ

Γεν. οὗ ἧς οὗ

Δοτ. ᾧ ᾗ ᾧ

Αιτ. ὅν ἥν ὅ

Κλ. - - -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. οἵ αἵ ἅ

Γεν. ὧν ὧν ὧν

Δοτ. οἷς αἷς οἷς

Αιτ. οὕς ἅς ἅ

Κλ. - - -

Ενικός αριθμός

αρσενικό θηλυκό ουδέτερο

Ον. ὅσπερ ἥπερ ὅπερ

Γεν. οὗπερ ἧσπερ οὗπερ

Δοτ. ᾧπερ ᾗπερ ᾧπερ

Αιτ. ὅνπερ ἥνπερ ὅπερ

Κλ. - - -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. οἵπερ αἵπερ ἅπερ

Γεν. ὧνπερ ὧνπερ ὧνπερ

Δοτ. οἷσπερ αἷσπερ οἷσπερ

Αιτ. οὕσπερ ἅσπερ ἅπερ

Κλ. - - -

Ενικός αριθμός

αρσενικό θηλυκό ουδέτερο

Ον. ὅστις ἥτις ὅ,τι

Γεν. οὗτινος και ὅτου ἧστινος οὗτινος και ὅτου

Δοτ. ᾧτινι και ὅτῳ ᾗτινι ᾧτινι και ὅτῳ

Αιτ. ὅντινα ἥντινα ὅ,τι

Κλ. - - -

Πληθυντικός αριθμός

Ον. οἵτινες αἵτινες ἅτινα ή ἅττα

Γεν. ὧντινων ὧντινων ὧντινων

Δοτ. οἷστισι(ν) αἷστισι(ν) οἷστισι(ν)

Αιτ. οὕστινας ἅστινας ἅτινα ή ἅττα

Κλ. - - -

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /]

Επαναληπτικά: Ρήματα (εἰμί, βαρύτονα Α' συζυγίας)

Sat, 07 Sep 2024 13:12:44 +0300

— ΚΛΙΣΗ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ ΕΙΜΙ

Ενεστώτας

Οριστική: εἰμί εἶ ἐστί ἐσμέν ἐστέ εἰσίν

Υποτακτική: ὦ ᾖς ᾖ ὦμεν ἦτε ὦσιν

Ευκτική: εἴην εἴης εἴη εἴημεν/εἶμεν εἴητε/εἶτε εἴησαν/εἶεν

Προστακτική: – ἴσθι ἔστω – ἔστε ἔστων/ὄντων/ἔστωσαν

Απαρέμφατο: εἶναι

Μετοχή: ὤν, οὖσα, ὄν

Παρατατικός

Οριστική: ἦ και ἦν ἦσθα ἦν ἦμεν ἦτε/ἦστε ἦσαν

Μέλλοντας

Οριστική: ἔσομαι ἔσῃ ή ἔσει ἔσται ἐσόμεθα ἔσεσθε ἔσονται

Ευκτική: ἐσοίμην ἔσοιο ἔσοιτο ἐσοίμεθα ἔσοισθε ἔσοιντο

Απαρέμφατο: ἔσεσθαι

Μετοχή: ἐσόμενος, ἐσομένη, ἐσόμενον

— Α' ΣΥΖΥΓΙΑ ΡΗΜΑΤΩΝ Βαρύτονα ρήματα

Ενεργητική φωνή

Ενεστώτας

Οριστική: λύ-ω λύ-εις λύ-ει λύ-ομεν λύ-ετε λύ-ουσι(ν)

Υποτακτική: λύ-ω λύ-ῃς λύ-ῃ λύ-ωμεν λύ-ητε λύ-ωσι(ν)

Ευκτική: λύ-οιμι λύ-οις λύ-οι λύ-οιμεν λύ-οιτε λύ-οιεν

Προστακτική: - λῦ-ε λυ-έτω - λύ-ετε λυ-όντων/λυ-έτωσαν

Απαρέμφατο: λύ-ειν

Μετοχή: λύ-ων, λύ-ουσα, λῦ-ον

Παρατατικός

Οριστική: ἔ-λυ-ον ἔ-λυ-ες ἔ-λυ-ε ἐ-λύ-ομεν ἐ-λύ-ετε ἔ-λυ-ον

Μέλλοντας

Οριστική: λύ-σω λύ-σεις λύ-σει λύ-σομεν λύ-σετε λύ-σουσι(ν)

Ευκτική: λύ-σοιμι λύ-σοις λύ-σοι λύ-σοιμεν λύ-σοιτε λύ-σοιεν

Απαρέμφατο: λύ-σειν

Μετοχή: λύ-σων, λύ-σουσα, λῦ-σον

Αόριστος

Οριστική: ἔ-λυ-σα ἔ-λυ-σας ἔ-λυ-σε(ν) ἐ-λύ-σαμεν ἐ-λύ-σατε ἔ-λυ-σαν

Υποτακτική: λύ-σω λύ-σῃς λύ-σῃ λύ-σωμεν λύ-σητε λύ-σωσι(ν)

Ευκτική: λύ-σαιμι λύ-σαις/λύσειας λύ-σαι/λύσειεν λύ-σαιμεν λύ-σαιτε λύ-σαιεν/λύσειαν

Προστακτική: - λῦ-σον λυ-σάτω - λύ-σατε λυ-σάντων/λυ-σάτωσαν

Απαρέμφατο: λῦ-σαι

Μετοχή: λύ-σας, λύ-σασα, λῦ-σαν

Παρακείμενος

Οριστική: λέ-λυ-κα λέ-λυ-κας λέ-λυ-κε λε-λύ-καμεν λε-λύ-κατε λε-λύ-κασι(ν)

Υποτακτική:

λελυκὼς, -κυῖα, -κὸς ὦ

λελυκὼς...ᾖς

λελυκὼς... ᾖ

λελυκότες, -κυῖαι, -κότα ὦμεν

λελυκότες...ἦτε

λελυκότες... ὦσι(ν)

Ευκτική:

λελυκὼς,- κυῖα, -κὸς εἴην

λελυκὼς... εἴης

λελυκὼς... εἴη

λελυκότες, -κυῖαι, -κότα εἴημεν/εἶμεν

λελυκότες...εἴητε/εἶτε

λελυκότες... εἴησαν/εἶεν

Προστακτική:

λελυκὼς, -κυῖα, -κὸς ἴσθι

λελυκὼς...ἔστω

λελυκότες, -κυῖαι, -κότα ἔστε

λελυκότες...ἔστων

Απαρέμφατο: λελυκέναι

Μετοχή: λε-λυ-κὼς, λε-λυ-κυῖα, λε-λυ-κὸς

Υπερσυντέλικος

Οριστική: ἐ-λε-λύ-κειν ἐ-λε-λύ-κεις ἐ-λε-λύ-κει ἐ-λε-λύ-κεμεν ἐ-λε-λύ-κετε ἐ-λε-λύ-κεσαν

Μέση φωνή

Ενεστώτας

Οριστική: λύ-ομαι λύ-ῃ/-ει λύ-εται λυ-όμεθα λύ-εσθε λύ-ονται

Υποτακτική: λύ-ωμαι λύ-ῃ λύ-ηται λυ-ώμεθα λύ-ησθε λύ-ωνται

Ευκτική: λυ-οίμην λύ-οιο λύ-οιτο λυ-οίμεθα λύ-οισθε λύ-οιντο

Απαρέμφατο: λύεσθαι

Μετοχή: λυόμενος, λυομένη, λυόμενον

Παρατατικός

Οριστική: ἐ-λυ-όμην ἐ-λύ-ου ἐ-λύ-ετο ἐ-λυ-όμεθα ἐ-λύ-εσθε ἐ-λύ-οντο

Μέλλοντας

Οριστική: λύ-σομαι λύ-σῃ /-ει λύ-σεται λυ-σόμεθα λύ-σεσθε λύ-σονται

Ευκτική: λυ-σοίμην λύ-σοιο λύ-σοιτο λυ-σοίμεθα λύ-σοισθε λύ-σοιντο

Απαρέμφατο: λύσεσθαι

Μετοχή: λυσόμενος, λυσομένη, λυσόμενον

Αόριστος

Οριστική: ἐ-λυ-σάμην ἐ-λύ-σω ἐ-λύ-σατο ἐ-λυ-σάμεθα ἐ-λύσασθε ἐ-λύ-σαντο

Υποτακτική: λύ-σωμαι λύ-σῃ λύ-σηται λυ-σώμεθα λύ-σησθε λύ-σωνται

Ευκτική: λυ-σαίμην λύ-σαιο λύ-σαιτο λυ-σαίμεθα λύ-σαισθε λύ-σαιντο

Προστακτική: -- λῦ-σαι λυσάσθω – λύσασθε λυσάσθων/λυσάσθωσαν

Απαρέμφατο: λύσασθαι

Μετοχή: λυσάμενος, λυσαμένη, λυσάμενον

Παρακείμενος

Οριστική: λέ-λυ-μαι λέ-λυ-σαι λέ-λυ-ται λε-λύ-μεθα λέ-λυ-σθε λέ-λυ-νται

Υποτακτική:

λελυμένος, -η, -ον ὦ

λελυμένος...ᾖς

λελυμένος... ᾖ

λελυμένοι, -αι, -α ὦμεν

λελυμένοι... ἦτε

λελυμένοι... ὦσι(ν)

Ευκτική:

λελυμένος, -η, -ον εἴην

λελυμένος... εἴης

λελυμένος... εἴη

λελυμένοι, -αι, -α εἴημεν/εἶμεν

λελυμένοι... εἴητε/εἶτε

λελυμένοι...εἴησαν/εἶεν

Προστακτική: - λέλυσο λελύσθω - λέλυσθε λελύσθων/λελύσθωσαν

Απαρέμφατο: λελύσθαι

Μετοχή: λε-λυ-μένος, λε-λυ-μένη, λε-λυ-μένον

Υπερσυντέλικος

Οριστική: ἐ-λε-λύ-μην ἐ-λέ-λυ-σο ἐ-λέ-λυ-το ἐ-λε-λύ-μεθα ἐ-λέ-λυ-σθε ἐ-λέ-λυ-ντο

— Η αύξηση:

Η αύξηση στα σύνθετα με πρόθεση (εσωτερική αύξηση), π.χ. διέλυον, διέλυσα, διελελύκειν.

— Ο Αναδιπλασιασμός:

Οι συντελικοί χρόνοι, δηλαδή ο παρακείμενος, ο υπερσυντέλικος και ο συντελεσμένος μέλλοντας, έχουν στην αρχή του θέματος αναδιπλασιασμό σε όλες τις εγκλίσεις και στους ονοματικούς τύπους (απαρέμφατο, μετοχή).

Είδη ομαλού αναδιπλασιασμού

Επανάληψη του αρχικού συμφώνου του ρήματος + ε, π.χ. λύω → λέλυκα γράφω → γέγραφα
Συλλαβική αύξηση, π.χ. ψεύδω → ἔψευκα, ῥάπτω → ἔρραφα, στρατεύω → ἐστράτευκα
Φωνήεν ή δίφθογγος, δηλαδή χρονική αύξηση, π.χ. ἐλπίζω → ἤλπικα, ἁθροίζω → ἥθροικα

Παρατηρήσεις:

φ→π φυλάττω: πε-φύλαχα

θ→τ θύω: τέ-θυκα

√ Ιδιαίτερο είδος αναδιπλασιασμού είναι ο αττικός: Ρήματα που αρχίζουν από α, ε, ο, στους συντελικούς χρόνους επαναλαμβάνουν τους δύο πρώτους φθόγγους του θέματος και συγχρόνως τρέπουν σε μακρό το αρχικό φωνήεν, δηλαδή α → η, ε → η, ο → ω, π.χ. ἀκούω → ἀκήκοα, ὀρύττω → ὀρώρυχα.

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /]

Επαναληπτικά: Κλίση Επιθέτων

Sat, 07 Sep 2024 13:12:20 +0300

— ΚΛΙΣΗ ΕΠΙΘΕΤΩΝ

ΔΕΥΤΕΡΟΚΛΙΤΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

Ασυναίρετα δευτερόκλιτα επίθετα

α) Τρικατάληκτα με 3 γένη (σε -ος, -η, -ον και -ος, -α, -ον)

Ενικός αριθμός

ον. σοφὸς σοφὴ σοφὸν δίκαιος δικαία δίκαιον

γεν. σοφοῦ σοφῆς σοφοῦ δικαίου δικαίας δικαίου

δοτ. σοφῷ σοφῇ σοφῷ δικαίῳ δικαίᾳ δικαίῳ

αιτ. σοφὸν σοφὴν σοφὸν δίκαιον δικαίαν δίκαιον

κλ. σοφὲ σοφὴ σοφὸν δίκαιε δικαία δίκαιον

Πληθυντικός αριθμός

ον. σοφοὶ σοφαὶ σοφά δίκαιοι δίκαιαι δίκαια

γεν. σοφῶν σοφῶν σοφῶν δικαίων δικαίων δικαίων

δοτ. σοφοῖς σοφαῖς σοφοῖς δικαίοις δικαίαις δικαίοις

αιτ. σοφοὺς σοφάς σοφά δικαίους δικαίας δίκαια

κλ. σοφοὶ σοφαὶ σοφὰ δίκαιοι δίκαιαι δίκαια

Παρατηρήσεις:

Το θηλυκό των τρικατάληκτων επιθέτων σε -ος:λήγει σε -η, αν, πριν από την κατάληξη -ος του αρσενικού, υπάρχει σύμφωνο εκτός από το ρ: ἀγαθός, ἀγαθή — πιστός, πιστή· λήγει σε -α, αν πριν από την κατάλ. -ος του αρσενικού υπάρχει φωνήεν ή ρ: ἅγιος, ἁγία — γενναῖος, γενναία — φαιδρός, φαιδρὰ (εκτός από το ὄγδοος, ὀγδόη)·

β) Δικατάληκτα με τρία γένη (σε -ος, -ον)

Ενικός αριθμός

ον. ὁ ἡ ἄφθονος τό ἄφθονον

γεν. τοῦ τῆς τοῦ ἀφθόνου

δοτ. τῷ τῇ τῷ ἀφθόνῳ

αιτ. τὸν τήν τὸ ἄφθονον

κλ.(ὦ) (ὦ) ἄφθονε (ὦ) ἄφθονον

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ αἱ ἄφθονοι τὰ ἄφθονα

γεν. τῶν τῶν τῶν ἀφθόνων

δοτ. τοῖς ταῖς τοῖς ἀφθόνοις

αιτ. τοὺς τὰς ἀφθόνους τὰ ἄφθονα

(ὦ) (ὦ) ἄφθονοι (ὦ) ἄφθονα

ΤΡΙΤΟΚΛΙΤΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

Τα τριτόκλιτα επίθετα διαιρούνται κατά το χαρακτήρα τους, όπως και τα ουσιαστικά, σε φωνηεντόληκτα και συμφωνόληκτα.

Α΄. Φωνηεντόληκτα επίθετα της γ΄ κλίσης

α) Τρικατάληκτα (σε -ῠς, -ειᾰ, -ῠ)

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. βαθύς βαθεῖα βαθύ βαθεῖς βαθεῖαι βαθέα

γεν. βαθέος βαθείας βαθέος βαθέων βαθειῶν βαθέων

δοτ. βαθεῖ βαθείᾳ βαθεῖ βαθέσι βαθείαις βαθέσι

αιτ. βαθύν βαθεῖαν βαθύ βαθεῖς βαθείας βαθέα

κλ. βαθύ βαθεῖα βαθύ βαθεῖς βαθεῖαι βαθέα

Β΄. Συμφωνόληκτα επίθετα της γ΄ κλίσης

Αφωνόληκτα

α) Τρικατάληκτα

Σε -ας, -ασα, -αν

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. πᾶς πᾶσα πᾶν πάντες πᾶσαι πάντα

γεν. παντὸς πάσης παντὸς πάντων πασῶν πάντων

δοτ. παντὶ πάσῃ παντὶ πᾶσι πάσαις πᾶσι

αιτ. πάντα πᾶσαν πᾶν πάντας πάσας πάντα

κλ. πᾶς πᾶσα πᾶν πάντες πᾶσαι πάντα

Όμοια κλίνονται: ἅπας, ἅπασα, ἅπαν· σύμπας, σύμπασα, σύμπαν· ἁπαξάπας, ἁπαξάπασα, ἁπαξάπαν.

Ενρινόληκτα

β) Δικατάληκτα

Ενικός αριθμός

ον. ὁ ἡ εὐδαίμων τὸ εὔδαιμον

γεν. τοῦ τῆς τοῦ εὐδαίμονος

δοτ. τῷ τῇ τῷ εὐδαίμον-ι

αιτ. τὸν τὴν εὐδαίμονα τὸ εὔδαιμον

κλ. (ὦ) (ὦ) (ὦ) εὔδαιμον

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ αἱ εὐδαίμονες τὰ εὐδαίμονα

γεν. τῶν τῶν τῶν εὐδαιμόνων

δοτ. τοῖς ταῖς τοῖς εὐδαίμοσι

αιτ. τοὺς τὰς εὐδαίμονας τὰ εὐδαίμονα

κλ. (ὦ) (ὦ) εὐδαίμονες (ὦ) εὐδαίμονα

Ενικός αριθμός

ον. ὁ ἡ σώφρων τὸ σῶφρον

γεν.τοῦ τῆς τοῦ σώφρονος

δοτ. τῷ τῇ τῷ σώφρονι

αιτ. τὸν τὴν σώφρονα τὸ σῶφρον

κλ. (ὦ) (ὦ) (ὦ) σῶφρον

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ αἱ σώφρονες τὰ σώφρονα

γεν. τῶν τῶν τῶν σωφρόνων

δοτ. τοῖς ταῖς τοῖς σώφροσι

αιτ. τοὺς τὰς σώφρονας τὰ σώφρονα

κλ. (ὦ) (ὦ) σώφρονες (ὦ) σώφρονα

III. Σιγμόληκτα δικατάληκτα (αρσ. και θηλ. σε -ης, ουδ. σε -ες

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. ὁ ἡ ἀληθὴς τὸ ἀληθὲς οἱ αἱ ἀληθεῖς τὰ ἀληθῆ

γεν. τοῦ τῆς ἀληθοῦς τοῦ.ἀληθοῦς τῶν τῶν τῶν ἀληθῶν

δοτ. τῷ τῇ τῷ ἀληθεῖ τοῖς ταῖς τοῖς ἀληθέσι

αιτ. τὸν τὴν ἀληθῆ τὸ ἀληθὲς τοὺς τὰς ἀληθεῖς τὰ ἀληθῆ

κλ. (ὦ) (ὦ) (ὦ) ἀληθὲς (ὦ) (ὦ) ἀληθεῖς (ὦ) ἀληθῆ

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. ὁ ἡ πλήρης τὸ πλῆρες οἱ αἱ πλήρεις τὰ πλήρη

γεν. τοῦ τῆς τοῦ πλήρους τῶν τῶν τῶν πλήρων

δοτ. τῷ τῇ τῷ πλήρει τοῖς ταῖς τοῖς πλήρεσι

αιτ. τὸν τὴν πλήρη τὸ πλῆρες τοὺς τὰς πλήρεις τὰ πλήρη

κλ. (ὦ) (ὦ) (ὦ) πλῆρες (ὦ) (ὦ) πλήρεις (ὦ) πλήρη

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. ὁ ἡ συνήθης τὸ σύνηθες οἱ αἱ συνήθεις τὰ συνήθη

γεν. τοῦ τῆς τοῦ συνήθους τῶν τῶν τῶν συνήθων

δοτ.τῷ τῇ τῷ συνήθει τοῖς ταῖς τοῖς συνήθεσι

αιτ. τὸν τὴν συνήθη τὸ σύνηθες τοὺς τὰς συνήθεις τὰ συνήθη

κλ.(ὦ) (ὦ) (ὦ) σύνηθες (ὦ) συνήθεις (ὦ) συνήθη

ΑΝΩΜΑΛΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

πολύς, πολλή, πολύ (ετερόκλιτο)

Ενικός αριθμός

ον. ὁ πολὺ-ς ἡ πολλὴ τὸ πολὺ

γεν. τοῦ πολλοῦ τῆς πολλῆς τοῦ πολλοῦ

δοτ. τῷ πολλῷ τῇ πολλῇ τῷ πολλῷ

αιτ. τὸν πολὺν τὴν πολλὴν τὸ πολὺ

κλ. (ὦ) πολὺ (ὦ) πολλὴ (ὦ) πολὺ

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ πολλοὶ αἱ πολλαὶ τὰ πολλὰ

γεν. τῶν τῶν τῶν πολλῶν

δοτ. τοῖς πολλοῖς ταῖς πολλαῖς τοῖς πολλοῖς

αιτ. τοὺς πολλοὺς τὰς πολλὰς τὰ πολλὰ

κλ. (ὦ) πολλοὶ (ὦ) πολλαὶ (ὦ) πολλὰ

μέγας, μεγάλη, μέγα (ετερόκλιτο)

Ενικός αριθμός Πληθυντικός αριθμός

ον. μέγα-ς μεγάλη μέγα μεγάλοι μεγάλαι μεγάλα

γεν. μεγάλου μεγάλης μεγάλου μεγάλων μεγάλων μεγάλων

δοτ. μεγάλῳ μεγάλῃ μεγάλῳ μεγάλοις μεγάλαις μεγάλοις

αιτ. μέγα-ν μεγάλην μέγα μεγάλους μεγάλας μεγάλα

κλ.. μέγα μεγάλη μέγα μεγάλοι μεγάλαι μεγάλα

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /]

Επαναληπτικά: Οι Κλίσεις των Ουσιαστικών

Sat, 07 Sep 2024 13:12:06 +0300

— Α’ Κλίση των Ουσιαστικών

Κατά την πρώτη κλίση κλίνονται ονόματα αρσενικά και θηλυκά: τα αρσενικά λήγουν σε -ας ή σε -ης και τα θηλυκά σε -α ή σε -η.

Παραδείγματα αρσενικών σε -ας και σε -ης

Ενικός αριθμός

ον. ὁ νεανίας στρατιώτης

γεν.τοῦ νεανίου στρατιώτου

δοτ. τῷ νεανίᾳ στρατιώτῃ

αιτ. τὸν νεανίαν στρατιώτην

κλ. (ὦ) νεανία στρατιῶτᾰ

Πληθυντικός αριθμός

ον. οἱ νεανίαι στρατιῶται

γεν. τῶν νεανιῶν στρατιωτῶν

δοτ. τοῖς νεανίαις στρατιώταις

αιτ. τούς νεανίας στρατιώτας

κλ. (ὦ) νεανίαι στρατιῶται

Παραδείγματα θηλυκών σε -ᾱ και -ᾰ (γεν. -ᾱς)

Ενικός αριθμός

ον. ἡ πολιτεία στρατιὰ

γεν. τῆς πολιτείας στρατιᾶς

δοτ. τῇ πολιτείᾳ στρατιᾷ

αιτ. τὴν πολιτείαν στρατιὰν

κλ. (ὦ) πολιτεία στρατιὰ

Πληθυντικός αριθμός

ον. αἱ πολιτεῖαι στρατιαὶ

γεν. τῶν πολιτειῶν στρατιῶν

δοτ. ταῖς πολιτείαις στρατιαῖς

αιτ. τὰς πολιτείας στρατιὰς

κλ. (ὦ) πολιτεῖαι στρατιαὶ

Παραδείγματα θηλυκών σε ᾰ- (γεν. -ης)

Ενικός αριθμός - Πληθυντικός αριθμός

ἡ τράπεζᾰ γλῶσσᾰ

τῆς τραπέζης γλώσσης

τῇ τραπέζῃ γλώσσῃ

τὴν τράπεζᾰν γλῶσσᾰν

(ὦ) τράπεζα γλῶσσᾰ

αἱ τράπεζαι γλῶσσαι

τῶν τραπεζῶν γλωσσῶν

ταῖς τραπέζαις γλώσσαις

τὰς τραπέζας γλώσσας

(ὦ) τράπεζαι γλῶσσαι

Παραδείγματα θηλυκών σε –η

Ενικός αριθμός - Πληθυντικός αριθμός

ἡ κώμη τιμὴ

τῆς κώμης τιμῆς

τῇ κώμῃ τιμῇ

τὴν κώμην τιμὴν

(ὦ) κώμη τιμὴ

αἱ κῶμαι τιμαὶ

τῶν κωμῶν τιμῶν

ταῖς κώμαις τιμαῖς

τὰς κώμας τιμὰς

(ὦ). κῶμαι τιμαὶ

Παρατηρήσεις:

Στα πρωτόκλιτα θηλυκά που λήγουν σε -α:

α) αν πριν από την κατάληξη α υπάρχει σύμφωνο (εκτός από το ρ), τότε το α αυτό λέγεται μη

καθαρό, είναι κανονικά βραχύχρονο και στη γενική και δοτική του ενικού τρέπεται σε η: ἡ μοῦσα, τῆς μούσης, τῇ μούσῃ κτλ. - ἡ μᾶζα, τῆς μάζης, τῇ μάζῃ κτλ.

β) αν πριν από την κατάληξη α υπάρχει φωνήεν ή ρ, τότε το α αυτό λέγεται καθαρό, είναι κανονικά μακρόχρονο και φυλάγεται σε όλες τις πτώσεις του ενικού: ἡ πολιτεία, τῆς πολιτείας, τῇ πολιτείᾳ κτλ. - ἡ ὥρα, τῆς ὥρας, τῇ ὥρᾳ κτλ.

— Β' Κλίση Ουσιαστικών

Η δεύτερη κλίση στα αρχαία ελληνικά περιλαμβάνει ονόματα: • αρσενικά και θηλυκά σε: -ος Η δεύτερη κλίση στα αρχαία ελληνικά περιλαμβάνει ονόματα:

αρσενικά και θηλυκά σε: -ος • ουδέτερα σε: -ον
συνηρημένα σε: -ους, -ουν
αττικόκλιτα αρσενικά και θηλυκά σε: -ως, ουδέτερα σε: -ων

Παρατηρήσεις:

Τα αρσενικά και τα θηλυκά της β' κλίσης έχουν τις ίδιες καταλήξεις στον ενικό και στον πληθυντικό.
Τα ουδέτερα σχηματίζουν στον ενικό και στον πληθυντικό τρεις πτώσεις όμοιες: την ονομαστική, την αιτιατική και την κλητική.

Aσυναίρετα ουσιαστικά

Αρσενικά:

ὁ θε-ὸς λόγ-ος ἄνθρωπ-ος

τοῦ θε-οῦ λόγ-ου ἀνθρώπ-ου

τῷ θε-ῷ λόγ-ῳ ἀνθρώπ-ῳ

τὸν θε-ὸν λόγ-ον ἄνθρωπ-ον

ὦ θε-ὲ λόγ-ε ἄνθρωπ-ε

οἱ θε-οὶ λόγ-οι ἄνθρωπ-οι

τῶν θε-ῶν λόγ-ων ἀνθρώπ-ων

τοῖς θε-οῖς λόγ-οις ἀνθρώπ-οις

τοὺς θε-οὺς λόγ-ους ἀνθρώπ-ους

ὦ θε-οὶ λόγ-οι ἄνθρωπ-οι

Θηλυκά:

ἡ ὁδ-ὸς νῆσ-ος κάμηλ-ος

τῆς ὁδ-οῦ νήσ-ου καμήλ-ου

τῇ ὁδ-ῷ νήσ-ῳ καμήλ-ῳ

τὴν ὁδ-ὸν νῆσ-ον κάμηλ-ον

ὦ ὁδ-ὲ νῆσ-ε κάμηλ-ε

αἱ ὁδ-οὶ νῆσ-οι κάμηλ-οι

τῶν ὁδ-ῶν νήσ-ων καμήλ-ων

ταῖς ὁδ-οῖς νήσ-οις καμήλ-οις

τὰς ὁδ-οὺς νήσ-ους καμήλ-ους

ὦ ὁδ-οὶ νῆσ-οι κάμηλ-οι

Ουδέτερα:

τὸ φυτ-ὸν δῶρ-ον μυστήρι-ον

τοῦ φυτ-οῦ δώρ-ου μυστηρί-ου

τῷ φυτ-ῷ δώρ-ῳ μυστηρί-ῳ

τὸ φυτ-ὸν δῶρ-ον μυστήρι-ον

ὦ φυτ-ὸν δῶρ-ον μυστήρι-ον

τὰ φυτ-ά δῶρ-α μυστήρι-α

τῶν φυτ-ῶν δώρ-ων μυστηρί-ων

τοῖς φυτ-οῖς δώρ-οις μυστηρί-οις

τὰ φυτ-ά δῶρ-α μυστήρι-α

ὦ φυτ-ά δῶρ-α μυστήρι-α

Παρατηρήσεις:

Η κατάληξη -α των ουδετέρων είναι βραχύχρονη.
Τα προπαροξύτονα (αυτά που τονίζονται στην προπαραλήγουσα) στη γενική και δοτική του ενικού και πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο στην παραλήγουσα, π.χ. μυστήριον

— Γ’ ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Η τρίτη κλίση περιλαμβάνει ονόματα:

Περιττοσύλλαβα αρσενικά, θηλυκά και ουδέτερα:

~ Είναι περιττοσύλαβα, γιατί σε κάποια από τις πλάγιες πτώσεις (γενική, δοτική, αιτιατική) του ενικού (ή ακόμη και σε όλες) σχηματίζουν μια συλλαβή περισσότερη από την ονομαστική και κλητική, π.χ. ἥ-ρως, ἥ-ρω-ος, ἥ-ρω-ι, ἥ-ρω-α.

Καταληκτικά λέγονται όσα αρσενικά και θηλυκά σχηματίζουν την ονομαστική του ενικού με την κατάληξη -ς, π.χ. ἥρω-ς.

Ακατάληκτα λέγονται όλα τα ουδέτερα και κάποια αρσενικά και θηλυκά που σχηματίζουν την ονομαστική του ενικού χωρίς κατάληξη, π.χ. χιών.

Μονόθεμα λέγονται αυτά που σχηματίζουν όλες τις πτώσεις από ένα μόνο θέμα, π.χ. χιτών, χιτῶν-ος.

Το θέμα στα μονόθεμα βρίσκεται από τη γενική του ενικού, αφού αφαιρεθεί από αυτήν η κατάληξη.

Διπλόθεμα λέγονται αυτά που σχηματίζουν τις πτώσεις με δύο θέματα, γιατί σε μερικές περιπτώσεις εκτείνουν το φωνήεν της τελευταίας συλλαβής του θέματος· π.χ. ἡγεμόν-ος, ἡγεμών

Στα διπλόθεμα το θέμα που έχει στην τελευταία συλλαβή μακρόχρονο φωνήεν λέγεται ισχυρό θέμα, π.χ. ποιμήν, ῥήτωρ.

Στα διπλόθεμα το θέμα που έχει στην τελευταία συλλαβή βραχύχρονο φωνήεν λέγεται αδύνατο θέμα.

Φωνηεντόληκτα λέγονται όσα έχουν χαρακτήρα φωνήεν, π.χ. ἥρω-ς, πόλι-ς.

Συμφωνόληκτα λέγονται όσα έχουν χαρακτήρα σύμφωνο, π.χ. κόραξ κόρακ-ος, σωλήν σωλῆν-ος.

Το ι και το α στη λήγουσα των ονομάτων της γ' κλίσης είναι βραχύχρονα, π.χ. ἡ γνῶσις, τὸν ἀγῶνα.

Φωνηεντόληκτα

Φωνηεντόληκτα καταληκτικά μονόθεμα σε -ως, γεν. -ωος και σε -υς, γεν. -υος

Ενικός αριθμός

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

ἥρω-ς ἥρω-ος ἥρω-ι ἥρω-α ἥρω-ς

ἰχθὺ-ς ἰχθύ-ος ἰχθύ-ϊ ἰχθὺ-ν ἰχθὺ

Πληθυντικός αριθμός

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

ἥρω-ες ἡρώ-ων ἥρω-σι(ν) ἥρω-ας ἥρω-ες

ἰχθύ-ες ἰχθύ-ων ἰχθύ-σι(ν) ἰχθῦ-ς ἰχθύ-ες

Φωνηεντόληκτα καταληκτικά διπλόθεμα: αρσενικά και θηλυκά σε -ις (γεν. -εως) // -υς (γεν. -εως), ουδέτερα σε -υ (γεν. -εως)

Ενικός αριθμός

ἡ τῆς τῇ τὴν ὦ

δύναμι-ς δυνάμε-ως δυνάμει δύναμι-ν δύναμι

πόλι-ς πόλε-ως πόλει πόλι-ν πόλι

τό τοῦ τῷ τό ὦ

ἄστυ ἄστε-ως ἄστει ἄστυ ἄστυ

Πληθυντικός αριθμός

αἱ τῶν ταῖς τὰς ὦ

δυνάμεις δυνάμε-ων δυνάμε-σι(ν) δυνάμεις δυνάμεις

πόλεις πόλε-ων πόλε-σι(ν) πόλεις πόλεις

τά τῶν τοῖς τά ὦ

ἄστη ἄστε-ων ἄστε-σι(ν) ἄστη ἄστη

Φωνηεντόληκτα καταληκτικά μονόθεμα σε -εύς, -οῦς -αῦς, ακατάληκτα διπλόθεμα σε -ώ, γεν. -οῦς

Μονόθεμα

Ενικός αριθμός

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

βασιλεύ-ς βασιλέ-ως βασιλεῖ βασιλέ-α βασιλεῦ

Πληθυντικός αριθμός

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

βασιλεῖς βασιλέ-ων βασιλεῦ-σι(ν) βασιλέ-ας βασιλεῖς

Συμφωνόληκτα

Αφωνόληκτα

α) Ουρανικόληκτα καταληκτικά μονόθεμα:

Ενικός αριθμός

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

κόραξ κόρακ-ος κόρακ-ι κόρακ-α κόραξ

Πληθυντικός αριθμός

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

κόρακ-ες κοράκ-ων κόραξι κόρακ-ας κόρακ-ες

β) Χειλικόληκτα καταληκτικά μονόθεμα

Ενικός αριθμός

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

γὺψ (π-ς) γυπ-ὸς γυπ-ὶ γῦπ-α γύψ

Ἄραψ (β-ς) Ἄραβ-ος Ἄραβ-ι Ἄραβ-α Ἄραψ

Πληθυντικός αριθμός

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

γῦπ-ες γυπ-ῶν γυψὶ γύπ-ας γῦπ-ες

Ἄραβ-ες Άράβ-ων Ἄραψι (β-σι) Ἄραβ-ας Ἄραβ-ες

γ) Οδοντικόληκτα καταληκτικά μονόθεμα με χαρακτήρα απλό οδοντικό τ ή δ ή θ

Ενικός αριθμός

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

τάπης (τ-ς) τάπητ-ος τάπητ-ι τάπητ-α τάπης

ὄρνις (θ-ς) ὄρνιθ-ος ὄρνιθ-ι ὄρνιν ὄρνι

παῖς παιδ-ὸς παιδ-ὶ παῖδ-α παῖ

ἡ τῆς τῇ τὴν ὦ

πατρίς (δ-ς) πατρίδ-ος πατρίδι πατρίδ-α πατρίς

Πληθυντικός αριθμός

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

τάπητ-ες ταπήτ-ων τάπησι τάπητ-ας τάπητ-ες

ὄρνιθ-ες ὀρνίθ-ων ὄρνισι (θ-σι) ὄρνιθ-ας ὄρνιθ-ες

παῖδ-ες παίδ-ων παισὶ παῖδ-ας παῖδ-ες

αἱ τῶν ταῖς τὰς ὦ

πατρίδ-ες πατρίδ-ων πατρίσι πατρίδ-ας πατρίδ-ες

δ) Οδοντικόληκτα καταληκτικά μονόθεμα με θέμα σε ντ (ον. -ας, γεν. -αντος και ον. -ους, γεν. -οντος)

ε) Οδοντικόληκτα ακατάληκτα διπλόθεμα με θέμα σε ντ (ον. -ων, γεν. -οντος)

στ) Οδοντικόληκτα ουδέτερα ακατάληκτα μονόθεμα σε α (γεν. -ατος)

Ενικός αριθμός

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

γέρων γέροντ-ος γέροντ-ι γέροντ-α γέρον

τὸ τοῦ τῷ τὸ ὦ

κτῆμα κτήματ-ος κτήματ-ι κτῆμα κτῆμα

Πληθυντικός αριθμός

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

γέροντ-ες γερόντ-ων γέρουσι γέροντ-ας γέροντ-ες

τὰ τῶν τοῖς τὰ ὦ

κτήματ-α κτημάτ-ων κτήμασι κτήματ-α κτήματ-α

Τα βαρύτονα οδοντικόληκτα σε -ων (γεν. -οντος) σχηματίζουν την κλητική του ενικού χωρίς κατάληξη με αφαίρεση του οδοντικού χαρακτήρα, π.χ. ὦ γέρον, ὦ δράκον, ὦ λέον, ὦ τένον.

Ημιφωνόληκτα

α) Ενρινόληκτα μονόθεμα καταληκτικά σε: -ις, (-ῑνος) ακατάληκτα σε -αν (-ᾱνος), -ην (-ηνος) και -ων (-ωνος)

Ενικός αριθμός

ἡ τῆς τῇ τὴν ὦ

ἀκτὶς ἀκτῖν-ος ἀκτῖν-ι ἀκτῖν-α ἀκτίς

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

Ἕλλην Ἕλλην-ος Ἕλλην-ι Ἕλλην-α Ἕλλην

χειμὼν χειμῶν-ος χειμῶν-ι χειμῶν-α χειμὼν

Πληθυντικός αριθμός

αἱ τῶν ταῖς τὰς ὦ

ἀκτῖν-ες ἀκτίν-ων ἀκτῖ-σι(ν) ἀκτῖν-ας ἀκτῖν-ες

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

Ἕλλην-ες Ἑλλήν-ων Ἕλλη-σι(ν) Ἕλλην-ας Ἕλλην-ες

χειμῶν-ες χειμών-ων χειμῶ-σι(ν) χειμῶν-ας χειμῶν-ες

β) Ενρινόληκτα διπλόθεμα ακατάληκτα σε -ην (-ενος), και -ων (-ονος)

Ενικός αριθμός

ποιμὴν ποιμέν-ος ποιμέν-ι ποιμέν-α ποιμὴν

ἡγεμὼν ἡγεμόν-ος ἡγεμόν-ι ἡγεμόν-α ἡγεμὼν

Πληθυντικός αριθμός

ποιμέν-ες ποιμέν-ων ποιμέ-σι(ν) ποιμέν-ας ποιμέν-ες

ἡγεμόν-ες ἡγεμόν-ων ἡγεμό-σι(ν) ἡγεμόν-ας ἡγεμόν-ες

α) Υγρόληκτα μονόθεμα ακατάληκτα σε -ηρ (-ηρος), -ωρ (-ωρος) και ουδέτερα σε -αρ (αρος)

β) Υγρόληκτα διπλόθεμα ακατάληκτα σε -ὴρ (-έρος), -ωρ (-ορος)

Μονόθεμα Διπλόθεμα

Ενικός αριθμός

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

κλητὴρ κλητῆρ-ος κλητῆρ-ι κλητῆρ-ακλητὴρ

ῥήτωρ ῥήτορ-ος ῥήτορ-ι ῥήτορ-α ῥῆτορ

Πληθυντικός αριθμός

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

κλητῆρ-ες κλητήρ-ων κλητῆρ-σι(ν) κλητῆρ-ας κλητῆρ-ες

ῥήτορ-ες ῥητόρ-ων ῥήτορ-σι(ν) ῥήτορ-ας ῥήτορ-ες

Τα βαρύτονα διπλόθεμα σε -ων (γεν. -ονος) και -ωρ (γεν. -ορος) σχηματίζουν την κλητική του ενικού όμοια με το αδύνατο θέμα, π.χ. ὁ γείτων > ὦ γεῖτον, ὁ δαίμων > ὦ δαῖμον, ὁ Ἰάσων > ὦ Ἰᾶσον, ὁ ρήτωρ > ὦ ρῆτορ.

γ) Υγρόληκτα συγκοπτόμενα διπλόθεμα ακατάληκτα σε -ηρ (γεν. -ρος)

Ενικός αριθμός

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

πατὴρ πατρ-ὸς πατρ-ὶ πατέρ-α πάτερ

ἀνὴρ ἀνδρ-ὸς ἀνδρ-ὶ ἄνδρ-α ἄνερ

ἡ τῆς τῇ τὴν ὦ

Δημήτηρ Δήμητρ-ος Δήμητρ-ι Δήμητρ-α Δήμητερ

μήτηρ μητρ-ὸς μητρ-ὶ μητέρ-α μῆτερ

γαστὴρ γαστρ-ὸς γαστρ-ὶ γαστέρ-α γαστὴρ

θυγάτηρ θυγατρὸς θυγατρὶ θυγατέρ-α θύγατερ

Πληθυντικός αριθμός

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

πατέρ-ες πατέρ-ων πατρ-ά-σι(ν) πατέρ-ας πατέρ-ες

ἄνδρ-ες ἀνδρ-ῶν ἀνδρά-σι(ν) ἄνδρ-ας ἄνδρ-ες

αἱ τῶν ταῖς τὰς ὦ

δεν έχει

μητέρ-ες μητέρ-ων μητρ-ά-σι(ν) μητέρ-ας μητέρ-ες

γαστέρ-ες γαστέρ-ων γαστρ-ά-σι(ν) γαστέρ-ας γαστέρ-ες

θυγατέρ-ες θυγατέρ-ων θυγατρ-ά-σι(ν) θυγατέρ-ας θυγατέρ-ες

α) Σιγμόληκτα αρσενικά ακατάληκτα σε -ης (γεν. -ους), ή -κλῆς (γεν. -κλέους)

Ενικός αριθμός

ὁ τοῦ τῷ τὸν ὦ

Σωκράτης Σωκράτους Σωκράτει Σωκράτη Σώκρατες

Περικλῆς Περικλέους Περικλεῖ Περικλέα Περίκλεις

Πληθυντικός αριθμός

οἱ τῶν τοῖς τοὺς ὦ

Σωκράται Σωκρατῶν Σωκράταις Σωκράτας Σωκράται

Περικλεῖς Περικλέ-ων – Περικλεῖς Περικλεῖς

γ) Σιγμόληκτα ουδέτερα ακατάληκτα σε -ος (γεν. -ους)

Ενικός αριθμός

τὸ τοῦ τῷ τὸ ὦ

βέλος βέλους βέλει βέλος βέλος

ἔδαφος ἐδάφους ἐδάφει ἔδαφοςἔδαφος

Πληθυντικός αριθμός

τὰ τῶν τοῖς τὰ ὦ

βέλη βελῶν βέλεσι(ν) βέλη βέλη

ἐδάφη ἐδαφῶν ἐδάφεσι(ν) ἐδάφη ἐδάφη

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /]

Επαναληπτικά: Θεωρία Σύνταξης

Sat, 07 Sep 2024 13:12:55 +0300

— Θεωρία Σύνταξης:

Οι βασικοί όροι μιας απλής πρότασης είναι δύο: το υποκείμενο και το κατηγόρημα.

~ Υποκείμενο είναι το ονοματικό σύνολο που φανερώνει ποιος ενεργεί ή πάσχει ή βρίσκεται σε μία κατάσταση. Βρίσκεται πάντοτε σε πτώση ονομαστική.

~ Κατηγόρημα είναι το σύνολο των λέξεων της πρότασης που αναφέρονται στο υποκείμενο. Οι μορφές που μπορεί να πάρει το κατηγόρημα είναι οι εξής:

^ Υποκείμενο + Ρήμα ( Υ Ρ) :

Ό παῖς ὑπνώττει.

^ Υποκείμενο + Ρήμα + Αντικείμενο: (Ρ Υ Α):

Οἱ Μακεδόνες συνέκριναν τοῖς Πέρσαις.

^ Υποκείμενο + Ρήμα + Κατηγορούμενο (Υ Ρ Κ):

Περικλῆς ᾑρέθη στρατηγός.

Υποκείμενο + Ρήμα + Αντικείμενο + Κατηγορούμενο (Υ Ρ Α Κ):

Οἱ Ἀθηναῖοι εἵλοντο Περικλέα στρατηγόν.

— Υποκείμενο:

Το υποκείμενο μιας πρότασης βρίσκεται με την ερώτηση, «ποιος / ποια / ποιο + ρήμα;».

π.χ. Ἀλέξανδρος τοὺς στρατιώτας συνήγαγε. Ως υποκείμενο μιας πρότασης είναι δυνατόν να τεθούν: ουσιαστικά, αντωνυμίες, επίθετα, μετοχές, αριθμητικά, απαρέμφατα, δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις κ.ά. Το ρήμα συμφωνεί με το υποκείμενο της πρότασης στο πρόσωπο και στον αριθμό.

~ Εξαίρεση αποτελεί η αττική σύνταξη, που χαρακτηρίζει κυρίως την ιωνική-αττική διάλεκτο: Όταν το υποκείμενο της πρότασης είναι ουδέτερο πληθυντικού αριθμού, το ρήμα τίθεται στο γ΄ ενικό αντί του γ΄ πληθυντικού, π.χ. τὰ παιδία παίζει.

— Κατηγορούμενο:

Το κατηγορούμενο αποδίδει μία ιδιότητα στο υποκείμενο (ή στο αντικείμενο) με τη μεσολάβηση ενός συνδετικού ρήματος (εἰμί, γίγνομαι, φαίνομαι, διατελῶ, διάγω κ.ά.). Το εντοπίζουμε με την ερώτηση «τι (λογής) + ρήμα;», π.χ. Ἡ πόλις ἀνάστατος ἐγένετο.

Το κατηγορούμενο είναι συνήθως επίθετο. Ως κατηγορούμενο σε μια πρόταση είναι δυνατόν, επίσης, να τεθούν: ουσιαστικά, αντωνυμίες, μετοχές, αριθμητικά, απαρέμφατα, δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις (κυρίως αναφορικές) κ.ά. Το κατηγορούμενο, όταν είναι επίθετο, συμφωνεί με το υποκείμενο ή το αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται στο γένος, στον αριθμό και στην πτώση, π.χ. Καὶ ἦν ἡ μάχη καρτερά. Όταν είναι ουσιαστικό, συμφωνεί υποχρεωτικά στην πτώση και ενδεχομένως στον αριθμό και στο γένος, π.χ. Τὰ δὲ Κύθηρα νῆσός ἐστιν.

— Αντικείμενο:

Με αντικείμενο συντάσσονται τα ενεργητικής διάθεσης μεταβατικά ρήματα, όσα δηλαδή δε δηλώνουν απλώς ότι το υποκείμενο ενεργεί, αλλά και ότι η ενέργειά του μεταβαίνει σε ένα άλλο πρόσωπο, ζώο ή πράγμα.Το αντικείμενο βρίσκεται σε μία από τις πλάγιες πτώσεις (γεν., δοτ., αιτ.), ποτέ σε ονομαστική. Το εντοπίζουμε με την ερώτηση «ποιον / ποιαν / τι + ρήμα;», π.χ. Κλέαρχος τοὺς στρατιώτας συνήγαγε. Στα δίπτωτα ρήματα το δεύτερο αντικείμενο το εντοπίζουμε με την ερώτηση «σε / με / για / από ποιον ή τι + ρήμα;».

π.χ. Ἔπαυσαν Τιμόθεον τῆς στρατηγίας: από τι ἔπαυσαν Τιμόθεον; → (από τη στρατηγία) τῆς στρατηγίας → αντικείμενο.

Το άμεσο και έμμεσο αντικείμενο

Όπως διδαχθήκατε πέρυσι (Ενότητα 11), εκτός από τα ρήματα που η σημασία τους συμπληρώνεται με ένα αντικείμενο (μονόπτωτα ρήματα), υπάρχουν και αυτά που η σημασία τους συμπληρώνεται με δύο αντικείμενα που δε συνδέονται παρατακτικά μεταξύ τους (δίπτωτα ρήματα). Στην περίπτωση που συναντάμε δίπτωτο ρήμα, διακρίνουμε τα αντικείμενά του σε άμεσο και έμμεσο σύμφωνα με τον ακόλουθο πίνακα:

— Δίπτωτα ρήματα (άμεσο αντικείμενο - έμμεσο αντικείμενο):

_ αιτιατική + δοτική: Πᾶσαν ὑμῖν τὴν ἀλήθειαν ἐρῶ.

_ αιτιατική + γενική: Ὑμεῖς ἐμοῦ ἀκούσασθε πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν.

_ αιτιατική προσώπου + αιτιατική πράγματος: Ἡμεῖς ὑμᾶς κακὸν οὐδὲν πώποτε ἐποιήσαμεν.

_ γενική + δοτική: Τῆς τῶν Ἐλλήνων ἐλευθερίας παρεχωρήσατε αὐτῷ.

Παρατήρηση:

Απαρέμφατο ή δευτερεύουσα ονοματική πρόταση που επέχει θέση αντικειμένου αντιστοιχεί στην αιτιατική πτώση ουσιαστικού που δηλώνει πράγμα.

— ΑΠΡΟΣΩΠΑ ΡΗΜΑΤΑ

Απρόσωπα ονομάζονται τα ρήματα που χρησιμοποιούνται στο γ΄ ενικό πρόσωπο και δεν παίρνουν πρόσωπο ή πράγμα ως υποκείμενό τους, αλλά άναρθρο απαρέμφατο ή δευτερεύουσα (ονοματική) πρόταση. Π.χ. δεῖ, προσήκει, χρή, δοκεῖ

ΑΠΡΟΣΩΠΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ

Ακολουθούν την ίδια σύνταξη, αλλά, όπως φανερώνει και ο όρος, αποτελούνται από παραπάνω από μία λέξεις, συνήθως:

α) ουσιαστικό ή ουδέτερο επιθέτου ή μετοχής + ἐστί, π.χ. ἀνάγκη ἐστί, ἄξιόν ἐστι, πρέπον ἐστὶ

β) επίρρημα + ἔχει, π.χ. καλῶς ἔχει, ἀναγκαίως ἔχει

Παρατήρηση:

Συνήθως στην απρόσωπη σύνταξη δίπλα στο απρόσωπο ρήμα ή την απρόσωπη έκφραση συναντάται μια δοτική που δείχνει το πρόσωπο στο οποίο αναφέρεται το ρήμα. Αυτή είναι η δοτική προσωπική, η οποία συχνά εννοείται.

π.χ."Προσήκει ἡμῖν ἐπαινέσαι τὴν τῶν προγόνων ἀρετήν" (= Αρμόζει σ’ εμάς να επαινέσουμε την αρετή των προγόνων).

Το υποκείμενο του απαρεμφάτου στην απρόσωπη σύνταξη

Το υποκείμενο του απαρεμφάτου στην απρόσωπη σύνταξη βρίσκεται σε αιτιατική πτώση. Εάν μάλιστα το απρόσωπο ρήμα ή η απρόσωπη έκφραση συνοδεύεται από δοτική προσωπική, αυτή, εφόσον μετατραπεί σε αιτιατική, μας δίνει το υποκείμενο του απαρεμφάτου (στο προηγούμενο παράδειγμα: το υποκείμενο του ἐπαινέσαι είναι ἡμᾶς).

— ΤΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ

Το απαρέμφατο ήταν αρχικά άκλιτο αφηρημένο ρηματικό ουσιαστικό.

Είδη απαρεμφάτου:

— Τελικό απαρέμφατο λέγεται το απαρέμφατο που ισοδυναμεί με πρόταση επιθυμίας, μεταφράζεται με το να και δέχεται άρνηση μη.

π.χ. Συμβουλεύω ὑμῖν μὴ παραδιδόναι τὰ ὅπλα. (= Σας συμβουλεύω να μην παραδίνετε τα όπλα.)

— Ειδικό απαρέμφατο λέγεται το απαρέμφατο που ισοδυναμεί με ειδική πρόταση, μεταφράζεται με το ότι και δέχεται άρνηση οὐ.

π.χ. Οἱ πρέσβεις ἥγγειλαν βασιλέα ἀργύριον οὐ παρέξεσθαι. (= Οι πρέσβεις ανάγγειλαν ότι ο βασιλιάς δε θα δώσει χρήματα.

– Έναρθρο απαρέμφατο λέγεται το απαρέμφατο που έχει άρθρο ουδετέρου γένους σε κάθε πτώση του ενικού αριθμού εκτός από την κλητική, π.χ. Τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν → ονομαστική

Χρησιμοποιείται ως:

υποκείμενο,
αντικείμενο,
ως προσδιορισμός

— Άναρθρο απαρέμφατο λέγεται το απαρέμφατο που χρησιμοποιείται χωρίς άρθρο.

Χρησιμοποιείται ως:

υποκείμενο των απρόσωπων ρημάτων και εκφράσεων,
αντικείμενο,
κατηγορούμενο,
Προσδιορισμός

— Υποκείμενο Απαρεμφάτου:

Το υποκείμενο του απαρεμφάτου (του άναρθρου ή του έναρθρου) μπορεί να είναι:

α) το ίδιο με το υποκείμενο του ρήματος (το αυτό πρόσωπο), οπότε λέμε ότι έχουμε ταυτοπροσωπία, π.χ. Οὗτοι ἐθέλουσιν ὑπὲρ πατρίδος θνήσκειν (= αυτοί θέλουν να πεθάνουν για την πατρίδα). Ρήμα = ἐθέλουσιν, υπ. του ρ. = οὗτοι, Απρ. = θνήσκειν, υπ. του απρ. = οὗτοι

β) διαφορετικό από το υποκείμενο του ρήματος (έτερο πρόσωπο), οπότε λέμε ότι έχουμε ετεροπροσωπία, π.χ. Οἱ στρατιῶται ηὔχοντο εὐτυχῆσαι αὐτόν. (= οι στρατιώτες ευχόντουσαν αυτός να ευτυχήσει). Ρήμα = ηὔχοντο, υπ. του ρ. = οἱ στρατιῶται, Απρ. = εὐτυχῆσαι, υπ. του απρμ. = αὐτόν

— Η ΜΕΤΟΧΗ

ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΜΕΤΟΧΗΣ

1) Επιθετική: έναρθρη ή, σπανιότερα, χωρίς άρθρο.

Η επιθετική μετοχή, έναρθρη ή σπανιότερα άναρθρη, λειτουργεί ως επίθετο και προσδιορίζει ουσιαστικά ή αντωνυμίες.

Μεταφράζεται με το "που / αυτός που" και το ρήμα απ' όπου προέρχεται η μετοχή. Π.χ. Δύναμαι συνεῖναι δυναμένοις ἀνθρώποις ἀναλίσκειν. [Δύναμαι συνεῖναι ἀνθρώποις οἳ δύνανται ἀναλίσκειν]. (Έχω τη δυνατότητα να συναναστρέφομαι ανθρώπους οι οποίοι μπορούν να ξοδεύουν.)

Όταν μια μετοχή φέρει άρθρο, είναι πάντα επιθετική με υποκείμενο το άρθρο της.

2) Κατηγορηματική μετοχή:

Μεταφράζεται με το "να /ότι / που" και το ρήμα προέλευσης της μετοχής.

Εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν:

~~ εἰμί, γίγνομαι, ὑπάρχω·

Π.χ. Ἦν οὖν καὶ ἐν ἐκείνοις πολλὰ γιγνόμενα. (Γίνονταν λοιπόν πολλά και σ' εκείνα τα χρόνια.)

~~ δῆλός εἰμι (είμαι φανερός), διαβιῶ / διαμένω (ζω κάπου μόνιμα), διάγω / διαγίγνομαι (περνώ τον καιρό μου), οὐ διαλείπω (δε σταματώ), διατελῶ (είμαι συνεχώς), λανθάνω (μένω απαρατήρητος), οἴχομαι (έχω φύγει), τυγχάνω (συμβαίνει να είμαι, είμαι), φαίνομαι / φανερός εἰμι (είμαι φανερός), φθάνω (προφταίνω)·

Π.χ. Δῆλος ἦν ἐπιθυμῶν προσελθεῖν. (Επιθυμούσε φανερά να έρθει.)

~~ έναρξη, λήξη, καρτερία, ανοχή, κάματο, όπως ἄρχω, ἄρχομαι, ἀπαλλάττομαι, ἀπολείπω, ἐπιλείπω (αφήνω), λήγω, παύω, παύομαι, ὑπάρχω (αρχίζω πρώτος), ἀνέχομαι, ἀπαγορεύω, κάμνω (κουράζομαι), καρτερῶ, ὑπομένω κ.τ.ό.:

Π.χ. Ἀλλὰ μὴ κάμῃς εὐεργετῶν. (Μην κουραστείς να ευεργετείς)

~~ αίσθηση, γνώση, μάθηση, μνήμη και τα αντίθετά τους, όπως ἀγνοῶ, αἰσθάνομαι, ἀκούω, γιγνώσκω, ἐπίσταμαι, εὑρίσκω, ὁρῶ, περιορῶ (αδιαφορώ, επιτρέπω), μανθάνω, ἐνθυμοῦμαι, μέμνημαι, ἐπιλανθάνομαι (ξεχνώ) κ.τ.ό.:

Π.χ. Αἰσθάνομαί τινας παραβαίνοντας τοὺς νόμους. (Καταλαβαίνω ότι κάποιοι παραβαίνουν τους νόμους)

~~ αγγελία, δείξη, έλεγχο, όπως (ἀν)αγγέλλω, ἐπιδείκνυμι, ἀποδείκνυμι, δηλῶ, ἀποφαίνω, ἐλέγχω (αποδεικνύω), παρέχω (παρουσιάζω), φαίνω, φαίνομαι κ.τ.ό.:

Π.χ. Ἐπιδείξω Μειδίαν τουτονὶ μὴ μόνον εἰς ἐμὲ ἀλλὰ καὶ εἰς ὑμᾶς ὑβρικότα. (Θα αποδείξω ότι αυτός εδώ ο Μειδίας διέπραξε ύβρη όχι μου σε βάρος μου, αλλά και σε βάρος σας.)

~~ ψυχικού πάθους, όπως ἀγανακτῶ, αἰσχύνομαι, ἄχθομαι, ἥδομαι (ευχαριστιέμαι), χαίρω, λυποῦμαι, ὀργίζομαι, τέρπομαι, βαρέως φέρω κ.τ.ό.:

Π.χ. Καὶ ἐγὼ τοῖς καλῶς ἐρωτῶσι χαίρω ἀποκρινόμενος. (Κι εγώ χαίρομαι να / που αποκρίνομαι σε αυτούς που θέτουν καλές ερωτήσεις)

~~ εὖ/καλῶς/δίκαια/κακῶς ποιῶ, χαρίζομαι, ἀδικῶ, νικῶ, περιγίγνομαι (υπερτερώ), κρατῶ, ἡττῶμαι, λείπομαι (υστερώ) κ.τ.ό.

Π.χ. Εὖ γ' ἐποίησας ἀναμνήσας με. (Καλά έκανες που μου το θύμισες.)

Η κατηγορηματική μετοχή δε φέρει ποτέ άρθρο!

Λειτουργεί στο λόγο ως κατηγορούμενο ή κατηγορηματικός προσδιορισμός. Συνήθως αναφέρεται στο υποκείμενο ή στο αντικείμενο του ρήματος εξάρτησής της.

Η κατηγορηματική μετοχή και η επιθετική μετοχή είναι πάντα συνημμένες!

3) Επιρρηματική μετοχή:

Η επιρρηματική μετοχή είναι άναρθρη. Λειτουργεί ως επιρρηματικός προσδιορισμός και εκφράζει τις επιρρηματικές σχέσεις του χρόνου, της αιτίας, του σκοπού, της υπόθεσης, της εναντίωσης, της παραχώρησης, του τρόπου.

Έτσι, μια επιρρηματική μετοχή μπορεί να είναι, αντίστοιχα, χρονική, αιτιολογική, τελική, υποθετική, εναντιωματική, τροπική.

~ Η χρονική μετοχή

Απαντά σε όλους τους χρόνους που έχουν μετοχή (εκτός του μέλλοντα), κατά κανόνα μάλιστα σε χρόνο αόριστο.

Μεταφράζεται με έναν από τους χρονικούς συνδέσμους (π.χ. όταν, ενώ) + το ρήμα της προέλευσής της. Π.χ. Ἐπαιάνιζον ἅμα πλέοντες. (Τραγουδούσαν τον παιάνα, ενώ έπλεαν.) [σύγχρονο]

~ Η αιτιολογική μετοχή

Απαντά σε όλους τους χρόνους που έχουν μετοχή (σπανιότερα σε μέλλοντα).

Μεταφράζεται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους «γιατί», «διότι», «επειδή» + το ρήμα της προέλευσής της και δηλώνει:

α) Αντικειμενική-πραγματική αιτία· ενδέχεται να συνοδεύεται από τα μόρια ἅτε (δή), οἷον (δή), οἷα (δὴ) και αποδίδεται στη μετάφραση με το «επειδή (πράγματι)». Π.χ. Ἅτε οὖν νίκης ἐρῶντες μένοντες μάχεσθε. (Eπειδή, λοιπόν, επιθυμείτε πραγματικά τη νίκη, μείνετε και πολεμήστε.)

β) Υποκειμενική αιτία· η μετοχή αυτή συνοδεύεται από το ὡς και μεταφράζεται με μία από τις εκφράσεις «επειδή κατά τη γνώμη μου», «με την ιδέα ότι», «γιατί τάχα / δήθεν», π.χ. Καὶ ὡς προθυμοτάτοις οὖσιν ὑμῖν χάριν εἴσεται Κῦρος. (Ο Κύρος θα σας χρωστά ευγνωμοσύνη, επειδή, κατά τη γνώμη του, είστε προθυμότατοι.)

~ Η τελική μετοχή

Απαντά σε χρόνο μέλλοντα και δηλώνει σκοπό. Τίθεται συνήθως με ρήματα κίνησης και μεταφράζεται με το «για να» + το ρήμα της προέλευσής της. Π.χ. Ὁ δὲ συλλαμβάνει Κῦρον ὡς ἀποκτενῶν. (...για να τον σκοτώσει)

~ Η υποθετική μετοχή

Απαντά σε όλους τους χρόνους που έχουν μετοχή (εκτός του μέλλοντα) και δηλώνει την προϋπόθεση κάτω από την οποία μπορεί ή θα μπορούσε να συμβεί αυτό που σημαίνει το ρήμα της πρότασης. Μεταφράζεται με τα «αν», «εάν», «σε περίπτωση που» + το ρήμα της προέλευσής της. Π.χ. Νικήσαντες ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε. [Ἐὰν νικήσητε, ἁπάντων τούτων ὑμεῖς κύριοι ἔσεσθε.] (Αν νικήσετε, θα είστε κύριοι όλων αυτών.)

~ Η εναντιωματική μετοχή

Απαντά σε όλους τους χρόνους που έχουν μετοχή (εκτός του μέλλοντα) και δηλώνει εναντίωση προς αυτό που σημαίνει το ρήμα της πρότασης. Μεταφράζεται με τις εκφράσεις «αν και», «μολονότι», «ενώ», «παρόλο που» + το ρήμα της προέλευσής της. Π.χ. Κυρία γενομένη τοσούτων ἀγαθῶν οὐκ ἐφθόνησεν τοῖς ἄλλοις. [Εἰ καὶ ἐγένετο κυρία τοσούτων ἀγαθῶν, οὐκ ἐφθόνησεν τοῖς ἄλλοις.] (Αν και έγινε κάτοχος τόσων αγαθών, δε φθόνησε τους άλλους))

~ Η τροπική μετοχή

Απαντά συνήθως σε χρόνο ενεστώτα. Μεταφράζεται με νεοελληνική τροπική μετοχή, με τροπικό επίρρημα ή εμπρόθετο προσδιορισμό, με ρήμα + «και» ή όταν έχει άρνηση, μεταφράζεται με το «χωρίς να» + το ρήμα της προέλευσής της. Π.χ. Ἀφίκοντο πρὸς ἡμᾶς τὴν ἐπιστολὴν φέροντες. (Έφθασαν σε εμάς φέρνοντας την επιστολή)

— Το υποκείμενο μιας μετοχής βρίσκεται πάντοτε στην ίδια πτώση με τη μετοχή.

_ Όταν το υποκείμενο μιας επιρρηματικής μετοχής έχει και άλλο συντακτικό ρόλο στην πρόταση (π.χ. είναι και υποκείμενο ή αντικείμενο του ρήματος), η μετοχή χαρακτηρίζεται συνημμένη.

_ Αντίθετα, όταν το υποκείμενο μιας επιρρηματικής μετοχής δεν έχει άλλη συντακτική θέση στην πρόταση, δηλαδη χρωστάει την ύπαρξή του στην παρουσία της μετοχής και μόνο, η επιρρηματική μετοχή χαρακτηρίζεται απόλυτη και βρίσκεται συνήθως σε πτώση γενική (γενική απόλυτη).

Άρα, η επιρρηματική μετοχή μπορεί να είναι συνημμένη - Η επιρρηματική μετοχή μπορεί να είναι απόλυτη.

Προσοχή!

Μια επιρρηματική μετοχή σε γενική πτώση δεν είναι πάντοτε (γενική) απόλυτη. Είναι πιθανό να συνάπτεται με άλλον όρο της πρότασης ο οποίος βρίσκεται σε γενική πτώση. Π.χ. "Κατηγοροῦσί τινες ἡμῶν ὡς οὐκ ὀρθῶς βουλευομένων." Η μετοχή είναι συνημμένη, γιατί το υποκείμενό της "ἡμῶν" είναι ταυτόχρονα και αντικείμενο του ρήματος "κατηγοροῦσι".

— ΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ

— ΟΜΟΙΟΠΤΩΤΟΙ ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ

Είναι τέσσερις: παράθεση, επεξήγηση, επιθετικός προσδιορισμός, κατηγορηματικός προσδιορισμός.

~- ΠΑΡΑΘΕΣΗ: ένα όνομα (π.χ. ουσιαστικό) που προσδιορίζει ένα άλλο όνομα στην ίδια πτώση με αυτό και του δίνει ένα κύριο και γνωστό γνώρισμα. Με την παράθεση πάμε από το ειδικό (το προσδιοριζόμενο όνομα) στο γενικό (παράθεση). Π.χ. "Σόλων ὁ νομοθέτης".

Η παράθεση μπορεί να αναλυθεί σε δευτερεύουσα αναφορική πρόταση και να μεταφραστεί ανάλογα, δηλαδή σε μια πρόταση που αρχίζει με την αναφορική αντωνυμία ὅς, ἥ, ὅ, π.χ. "Ὁ Σάμιος, ὁ ναύαρχος": "Ὁ Σάμιος, ὅς ναύαρχος ἦν." (= Ο Σάμιος, ο οποίος ήταν ναύαρχος), "Σόλων ὁ νομοθέτης" (= Σόλων, που ήταν νομοθέτης").

~- ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ: αντίθετα από την παράθεση, μας οδηγεί από το γενικό στο ειδικό, π.χ. "Ὁ νομοθέτης, Σόλων". Μεταφράζεται με το "δηλαδή" και την αντίστοιχη λέξη, π.χ. "Ο νομοθέτης, δηλαδή ο Σόλων". Ανάμεσα στο προσδιοριζόμενο όνομα και στην επεξήγηση μπαίνει κόμμα.

Επεξήγηση δέχονται και οι αντωνυμίες, κυρίως οι δεικτικές, π.χ. "Περικλῆς τούτων ἐγένετο μαθητής, Ἀναξαγόρου καὶ Δάμωνος." (= Ο Περικλής υπήρξε μαθητής αυτών, δηλαδή του Αναξαγόρα και του Δάμωνα)

~- ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ: το επίθετο (ή η αντωνυμία, η επιθετική μετοχή, ο έναρθρος εμπρόθετος προσδιορισμός, το ουσιαστικό που δηλώνει ηλικία / επάγγελμα /εθνικότητα / ιδιότητα, μια ολόκληρη πρόταση) που προσδιορίζει ένα ουσιαστικό και του δίνει μια μόνιμη ιδιότητα, π.χ. "Ὁ σοφός λόγος". Συμφωνεί με το προσδιοριζόμενο όνομα σε γένος, αριθμό και πτώση.

~- ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ: ένα επίθετο (ή μετοχή ή αντωνυμία σπανιότερα) που προσδιορίζει ένα ουσιαστικό, όπως ο επιθετικός προσδιορισμός, αλλά του δίνει μια παροδική ιδιότητα. Δεν έχει ποτέ άρθρο, ενώ το προσδιοριζόμενο όνομα συνήθως έχει, π.χ. "Ή πόλις ἔρημος", (ενώ "Ή ἔρημος πόλις" είναι επιθετικός προσδιορισμός).

Ως κατηγορηματικοί προσδιορισμοί χρησιμοποιούνται συνήθως τα επίθετα "πᾶς, ἅπας, σύμπας, ὅλος, ἄκρος, μέσος, ἔσχατος, αὐτός, μόνος, ἕκαστος", χωρίς άρθρο!!!

— ΕΤΕΡΟΠΤΩΤΟΙ ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ

Είναι ονόματα ή αντωνυμίες που προσδιορίζουν άλλα ονόματα σε διαφορετική πτώση

(ἕτερος = άλλος, διαφορετικός). Βρίσκονται πάντα σε πλάγια πτώση (γενική, δοτική, αιτιατική).

- - ΕΙΔΗ ΓΕΝΙΚΗΣ: κτητική ή του δημιουργού, διαιρετική, της ύλης ή του περιεχομένου, της ιδιότητας, της αξίας, της αιτίας, συγκριτική, αντικειμενική, υποκειμενική:

-Γενική κτητική, συγγένειας ή καταγωγής: Φανερώνει τον κτήτορα, δηλαδή αυτόν που κατέχει ένα πράγμα, π.χ." Ἡ πόλις ἡμῶν"

-Γενική του δημιουργού: Φανερώνει αυτόν που δημιουργεί κάτι, ενώ η λέξη που προσδιορίζει φανερώνει το δημιούργημα, π.χ. "τὸν Σόλωνος νόμον"

-Γενική διαιρετική: Φανερώνει κάποιο σύνολο και η λέξη που προσδιορίζει η γενική φανερώνει ένα μέρος του συνόλου, π.χ. "Οἱ νέοι τῶν ὁπλιτῶν"

-Γενική της ύλης: Φανερώνει την ύλη από την οποία είναι κατασκευασμένη η προσδιοριζόμενη λέξη, π.χ., "Δύο τάλαντα ἀργυρίου"

-Γενική του περιεχομένου: Φανερώνει το περιεχόμενο της προσδιοριζόμενης λέξης, π.χ. "κρήνη ὕδατος", "ἀγέλη βοῶν"

-Γενική της ιδιότητας: Φανερώνει την ηλικία, το μέγεθος, το βάρος ή κάποιο άλλο γνώρισμα της προσδιοριζόμενης λέξης. Συχνά συνοδεύεται από αριθμητικό ή από επίθετο που δηλώνει ποσό, π.χ. "Ὁδὸς πέντε ἡμερῶν"

-Γενική της αξίας ή του τιμήματος: Φανερώνει την υλική ή ηθική αξία της προσδιοριζόμενης λέξης. Συνήθως με γενική της αξίας συντάσσονται τα επίθετα: ἄξιος, ἀνάξιος, ἀντάξιος, ἀξιόχρεως (= άξιος, αξιόπιστος), ὠνητός, τίμιος, ἄτιμος κ.ά., π.χ. "πέντε ταλάντων οὐσίαν" (περιουσία)

-Γενική της αιτίας: Φανερώνει την αιτία για την οποία γίνεται αυτό που δηλώνει η προσδιοριζόμενη λέξη. Προσδιορίζει επίθετα ή ουσιαστικά δικανικής σημασίας, όπως αἴτιος, ἀναίτιος (= αθώος), ἔνοχος, ὑπαίτιος, ὑπεύθυνος, ὑπόδικος, ἀγών (= δίκη), αἰτία (= κατηγορία), γραφή (= έγγραφη καταγγελία), δίκη κ.ά., π.χ. "γραφὴ ὕβρεως", "ἔνοχος δειλίας"

Επίσης, προσδιορίζει επίθετα ή ουσιαστικά που δηλώνουν κάποιο ψυχικό πάθος: εὐδαίμων, μακάριος, θαυμάσιος, φόβος, λύπη, ὀργή, χαρά, δόξα κ.ά., π.χ. "Εὐδαίμων τῶν λόγων"

-Γενική υποκειμενική: Φανερώνει το υποκείμενο κάποιας ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με τη λέξη που προσδιορίζει η γενική, π.χ. "ἡ νίκη τῶν Ἀθηναίων". Η γενική υποκειμενική αποδεικνύεται, αν μετατρέψουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα ενεργητικής φωνής· τότε η γενική θα είναι το υποκείμενο του ρήματος, π.χ. "ἡ νίκη τῶν Ἀθηναίων": "ἡ νίκη" - ρήμα "ἐνίκησαν" // υποκείμενο - "οἱ Ἀθηναῖοι"

-Γενική αντικειμενική: Φανερώνει το αντικείμενο κάποιας ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με τη λέξη που προσδιορίζει η γενική, π.χ. "Διδάσκαλος τῶν παίδων". Η γενική αντικειμενική αποδεικνύεται, αν μετατρέψουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα ενεργητικής φωνής· τότε η γενική θα είναι το αντικείμενο του ρήματος, π.χ. "Διδάσκαλος τῶν παίδων": "διδάσκαλος" - ρήμα "διδάσκει" // αντικείμενο "τοὺς παῖδας"

– ΕΙΔΗ ΔΟΤΙΚΗΣ: αντικειμενική, της αναφοράς.

-Δοτική αντικειμενική: Φανερώνει το αντικείμενο κάποιας ενέργειας· η ενέργεια δηλώνεται με τη λέξη που προσδιορίζει η δοτική: "τοῖς Ἀθηναίοις ὠφέλιμοι". Η δοτική αντικειμενική αποδεικνύεται, αν μετατρέψουμε την προσδιοριζόμενη λέξη σε ρήμα ενεργητικής φωνής· τότε η δοτική θα είναι το αντικείμενο του ρήματος: "τοῖς Ἀθηναίοις ὠφέλιμοι": "ὠφέλιμοι" - ρήμα "ὠφελοῦσιν" // αντικείμενο -"τοὺς Ἀθηναίους"

- Δοτική της αναφοράς: Προσδιορίζει επίθετα όπως: ἀσθενής, δεινός, καλός, δυνατός, εὐπροσήγορος, ἱκανός, ἰσχυρός, τραχύς, φοβερός, ταχύς κ.ά.: "ἀσθενὴς τῷ σώματι"

-- ΕΙΔΗ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗΣ: της αναφοράς.

-Αιτιατική της αναφοράς: Η αιτιατική που προσδιορίζει ετερόπτωτα ένα όνομα δηλώνει αναφορά. Μεταφράζεται: "ως προς" ή "στο", π.χ."Τυφλὸς τὰ τ' ὦτα τόν τε νοῦν τά τ' ὄμματ' εἶ" (Είσαι τυφλός και στα αυτιά και στον νου)

Συχνές αιτιατικές της αναφοράς είναι οι λέξεις: τὸν ἀριθμόν, τὸ βάθος, τὸ εὖρος. τὸ μέγεθος, τὸ μῆκος, τὸ πλῆθος, τὸ ὕψος κ.ά.: "Τεῖχος , τὸ εὖρος πεντήκοντα ποδῶν"

Παραδείγματα:

- "Ὁμήρου ἕπη " (γεν. του δημιουργού).

- "Τινές Ἀθηναίων" = "Κάποιοι από τους Αθηναίους" (γεν. διαιρετική).

- "Κρηπίς λίθων" = "Σκαλοπάτι από πέτρες" (γεν. ύλης).

- "Γυνή εἴκοσι ἐτῶν" = "Γυναίκα είκοσι ετών" (γεν. ιδιότητας).

- "Αἴτιος κακῶν" (γεν. αιτίας).

- "Άξιος ἐπαίνου" (γεν. αξίας).

- "Προστάτης τοῦ δήμου" = "Άρχηγός τῶν δημοκρατικῶν" (γεν. αντικειμενική).

- "Κράτος δικαίου" (γεν υποκειμενική).

- "Πόλεμος τοῖς ἐχθροῖς" = "Πόλεμος στους εχθρούς" (δοτ. αντικειμενική).

- "Δυνατοί ταῖς ψυχαῖς" = "Δυνατοί ως προς τις ψυχές" (δοτ. αναφοράς).

- "Τυφλός τόν νοῦν" = "Τυφλός ως προς τον νου" (αιτ. αναφοράς).

— ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΙ

Είναι αυτοί που προσδιορίζουν ρήματα, απαρέμφατα, μετοχές και εκφράζουν σχέσεις, όπως χρόνο, τόπο, τρόπο, αιτία, σκοπό, προϋπόθεση, αντίθεση, συνοδεία, ποσό, αναφορά κ.ά.. Αυτοί είναι:

- Επιρρήματα:

*Τρόπου: ἄλλως (διαφορετικά), ἡδέως (ευχαρίστως), σαφῶς, ἀδίκως, δικαίως, κακῶς κ.ά.

*Τόπου: ἐνθάδε (εδώ), πανταχοῦ (παντού), ἐνταῦθα (εδώ), ἐγγὺς (κοντά), ἐδῶ, ἔξω κ.ά.

*Χρόνου: ἔτι (ακόμη, πια), χθὲς, εὐθὺς, ὕστερον (ύστερα), ποτὲ (κάποτε), ἤδη (ήδη, πια) κ.ά.

*Ποσού: ἄγαν, μᾶλλον, πολύ, μάλιστα (πάρα πολύ), πολλάκις (πολλές φορές), κ.ά.

~- Εμπρόθετοι προσδιορισμοί:

Μια πρόθεση μαζί με πλάγια πτώση ουσιαστικού ή μετοχής ή αντωνυμίας αποτελούν ένα λεκτικό σύνολο που ονομάζεται εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός. Οι εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί εκφράζουν διάφορες επιρρηματικές σχέσεις: αιτία, τρόπο, τόπο, ποσό, χρόνο, σκοπό, αναφορά, συνοδεία, συμφωνία, εξαίρεση, εναντίωση κ.ά.

*Κύριες προθέσεις: ἐν, εἰς/ἐς, ἐκ/ἐξ, πρό, πρός, σύν, ἀνά, διά, κατά, μετά, παρά, ἀμφί, ἀντί, ἐπί, περί, ἀπό, ὑπό, ὑπέρ.

*Kαταχρηστικές προθέσεις: ἄνευ, ἄχρι, ἕνεκα / ἕνεκεν ( δηλώνεται αιτία, σκοπός), μέχρι, πλήν, χάριν, χωρίς, ὡς.

Π.χ. μετὰ τὴν ναυμαχίαν, ὑπ' ἐκείνου, περὶ ἑξακοσίους, ἐν ἄστει, ἐπὶ τὸ ἄκρον, ἀπὸ Σάρδεων, ὑπέρ Μαντιθέου, τῶν ἀδικημάτων ἕνεκα.

~- Πλάγιες πτώσεις:

*Η γενική:

-του χρόνου, π.χ. ἡμέρας, χειμῶνος, θέρους

-της αιτίας: π.χ. "Μακαρίζω σε τῆς εὐδαιμονίας." (Σε καλοτυχίζω για την ευδαιμονία)

-της αξίας ή του ποσού: π.χ. "Θεμιστοκλέα δωρεῶν ἠξίωσαν." (Θεώρησαν άξιο τον Θ. για τις δωρεές)

-της ποινής ή του τιμήματος: π.χ. "Φυγῆς τιμῶ" (Ορίζω ως ποινή την εξορία)

-του τόπου, π.χ. αὐτοῦ ἀποθνῄσκει.

-του σκοπού: π.χ. "Ἐτειχίσθη Ἀταλάντη τοῦ μὴ λῃστὰς κακουργεῖν τὴν Εὔβοιαν." (Περιτειχίστηκε η Α., για να μην κακοποιούν οι ληστές την Ε.)

* Η δοτική:

-της αιτίας: Προσδιορίζει κυρίως ρήματα ψυχικού πάθους: ἀγάλλομαι, ἀθυμῶ, αἰσχύνομαι, ἄχθομαι, ἥδομαι, λυποῦμαι, μεταμέλομαι, χαίρω, χαλεπαίνω / χαλεπῶς φέρω (οργίζομαι, αγανακτώ) κ.ά., π.χ. "Τινές ἐπαίνοις χαίρουσιν." (Κάποιοι χαίρονται για/με επαίνους)

-του τόπου, π.χ. "Οἰκίαν ᾠκοδόμηκεν Ἐλευσῖνι." (Έχει οικοδομήσει σπίτι στην Ελευσίνα)

-του χρόνου, π.χ. ἔτει, ἡμέρᾳ, θέρει, μηνί, νυκτί, χρόνῳ, τῇ ὑστεραία.

-της συνοδείας: π.χ. στρατιᾷ, ἱππεῦσι, πεζῷ, πλήθει, ναυσὶ.

-της αναφοράς: π.χ. "Διαφέρει τὰ σώματα σχήμασιν" (Διαφέρουν τα σώματα ως προς τα σχήματα).

-του οργάνου ή του μέσου, π.χ. "Ὡπλισμένοι δὲ πάντες ἦσαν θώραξι." (Όλοι ήταν οπλισμένοι με θώρακες)

-του ποσού: π.χ. "Δερκυλίδας τοσούτῳ διέφερεν εἰς τὸ ἄρχειν τοῦ Θίβρωνος" ( Ο Δ. τόσο πολύ διέφερε στην άσκηση της εξουσίας από τον Θ.)

-του τρόπου, π.χ. πανστρατιᾷ (με όλο το στρατό), βίᾳ (βίαια), φύσει (εκ φύσεως).

*Η αιτιατική

-της αναφοράς, π.χ. τὸ μέγεθος, τὴν γνώμην, τὴν φύσιν, τὸ πλῆθος, τὴν διάνοιαν.

-του χρόνου, π.χ. ἔτος, τὸ πάλαι (την/από την παλιά εποχή), τὸ θέρος, χρόνον κ.ά.

-του τόπου, π.χ. "Στενάς ὁδούς ἂγω τήν στρατιάν", "Ἀπέχει ἡ Γάζα τῆς θαλάσσης εἴκοσι μάλιστα σταδίους." (δηλώνει τοπική έκταση ή απόσταση).

-του τρόπου, π.χ. δίκην (που μοιάζει με, ως επί, τύπου), τὴν ταχίστην (πολύ γρήγορα), δωρεὰν, τρόπον τινὰ (κατά κάποιο τρόπο).

-της αιτίας, π.χ. "Κλοπὴν αὐτοῦ κατεψηφίσαντο." (Τον καταδίκασαν για κλοπή).

-του σκοπού: π.χ. "Τί τηνικάδε ἀφῖξαι, ὦ Κρίτων;" (Για ποιο σκοπό έχεις έρθει τέτοια ώρα, Κρίτωνα;)

-της ποινής: π.χ. "Θάνατον μὲν γὰρ ἡ φύσις πάντων κατεψηφίσατο τῶν θνητῶν." (Η φύση όλων των θνητών τους καταδίκασε σε θάνατο).

-- Επιρρηματικές μετοχές (δες παραπάνω).

-- Δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις:

(αιτιολογικές, υποθετικές, τελικές, εναντιωματικές, χρονικές, συμπερασματικές, αναφορικές)

Αιτιολογικές προτάσεις: Εισάγονται κυρίως με τους αιτιολογικούς συνδέσμους "ὅτι" (αντικειμενική αιτιολογία), "ὡς" (υποκειμενική αιτιολογία), "ἐπεί", "ἐπειδή", "διότι", "εἰ" (υποθετική αιτιολογία). π.χ."Ἀθηναῖοι ἐνόμιζον ἡττᾶσθαι (= ότι νικιούνται), ὅτι (= επειδή πράγματι) ούκ ἐνίκων."
Τελικές προτάσεις: Εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους "ἵνα", "ὅπως", "ὡς", π.χ. "Βασιλεὺς πράττει, ἵνα ἑαυτοῦ καλῶς ἐπιμελῆται (= για να φροντίζει καλά τον εαυτό του)".
Συμπερασματικές προτάσεις: Εισάγονται με τους συμπερασματικούς συνδέσμους "ὥστε" και "ὡς",π.χ. "Ἔχω τριήρεις, ὥστε ἑλεῖν τὸ ἐκείνων πλοῖον" (= ώστε να κυριεύσω το πλοίο εκείνων).
Εναντιωματικές-παραχωρητικές προτάσεις: Εισάγονται α) με τους εναντιωματικούς συνδέσμους "εἰ καί", "ἂν καί" (= αν και): εναντιωματικές προτάσεις, β) με τους εναντιωματικούς - παραχωρητικούς συνδέσμους "καὶ εἰ", "καὶ ἄν/ἤν/ἐάν", "οὐδ’ εἰ", "οὐδ’ ἐάν/ἄν", "μηδ’ εἰ","μηδ’ ἐάν" (= και αν ακόμη): παραχωρητικές προτάσεις, π.χ. "Καί μοι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, μὴ θορυβήσητε (= Και μη θορυβήσετε για μένα , Αθηναίοι,), μηδ’ ἐὰν δόξω τι ὑμῖν μέγα λέγειν" (= ούτε κι αν φανώ ότι σας λέω κάτι μεγάλο).
Υποθετικές προτάσεις: Η δευτερεύουσα υποθετική πρόταση μαζί με την κύρια πρόταση συναποτελούν έναν υποθετικό λόγο. Εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους "εἰ", "ἐάν", "ἄν", "ἤν". Οι υποθετικοί λόγοι στην α.ε. είναι έξι ειδών, π.χ. 1ο είδος: Το πραγματικό (υπόθεση: εί + οριστική κάθε χρόνου - απόδοση: οποιαδήποτε έγκλιση), π.χ. "Εἰ εἰσὶ βωμοί, εἰσὶ καὶ θεοί." (= Αν υπάρχουν βωμοί, υπάρχουν και θεοί).
Χρονικές προτάσεις: Εισάγονται: α. με χρονικούς συνδέσμους (ὡς, ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, ἕως, ἔστε, ἄχρι, μέχρι, ὅταν, ὁπόταν, ἐπειδάν, ἐπάν κ.ά.) β. με χρονικά επιρρήματα (ὁσάκις, ὁποσάκις) γ. με εμπρόθετες αναφορικές εκφράσεις (ἐξ οὗ, ἐξ ὅτου, ἀφ’ οὗ, ἀφ’ ὅτου κ.ά.), π.χ." Ὅτε αὐτὴ ἡ μάχη ἐγίγνετο, Τισσαφέρνης ἐν Σάρδεσιν ἔτυχεν ὤν."

(= Όταν γινόταν αυτή η μάχη, ο Τισσαφέρνης έτυχε να βρίσκεται/τυχαία βρισκόταν στις Σάρδεις)

Αναφορικές προτάσεις: Εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες ή, κυρίως, με αναφορικά επιρρήματα και προσδιορίζουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του τόπου, του τρόπου, του ποσού, της αιτίας, του αποτελέσματος (συμπεράσματος), του σκοπού, της προϋπόθεσης, της παρομοίωσης /σύγκρισης αντίστοιχα την πρόταση εξάρτησής τους, π.χ."Σῴζεσθε ὅπῃ δυνατόν ἐστι." (= όπως/με όποιον τρόπο είναι δυνατόν)

[ Βιβλιογραφία:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Μιχ. Χ. Οικονόμου]

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Π. Μπίλια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]