Ανακοινώσεις μαθήματος ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (Γγ3)

Του γεφυριού της Άρτας, Δημοτικό τραγούδι, Παραλογή

Mon, 23 Sep 2024 14:36:27 +0300

Του γεφυριού της Άρτας, Δημοτικό τραγούδι, Παραλογή

Σχολιασμός

Κύριο θέμα:

Η θυσία της λυγερής, γυναίκας του πρωτομάστορα, για το στέριωμα και το στοίχειωμα (=θυσία ανθρώπου, για να θεμελιωθεί ένα οικοδόμημα) της γέφυρας που ο ίδιος έκτιζε.

Γενικότερο θέμα είναι η ανάγκη της θυσίας της ατομικής ευτυχίας για το κοινό όφελος.

Ενότητες (Ενδεικτικά):

1η: (στ.1-13) Το γκρέμισμα του γεφυριού και η λύση από τον φτερωτό αγγελιαφόρο.

2η: (στ.14-32) Το κάλεσμα της λυγερής και το κατέβασμά της στα θεμέλια του γιοφυριού

3η: (στ.33-34) Η θυσία της γυναίκας του πρωτομάστορα

4η: (στ. 35-40) To μοιρολόι και η κατάρα της γυναίκας του πρωτομάστορα

5η: (στ. 41-46) Η αλλαγή της κατάρας σε ευχή

Κεντρικό νόημα:

Για να είναι στέρεο ένα κτίσμα, θεωρούνταν απαραίτητο να θυσιαστεί ένα ζωντανό πλάσμα στα θεμέλιά του (θρύλοι, δοξασίες).

Γενικότερα, η παραλογή αυτή αντικατοπτρίζει την αντίληψη ότι, για να πραγματοποιηθεί ένα έργο, απαιτείται θυσία, μεγαλύτερη ή μικρότερη, ανάλογα με τη σημαντικότητα αυτού.

Επιμέρους θεματικά κέντρα:

- Οι θυσίες που απαιτούνται για τα μεγάλα έργα.

- Το συναίσθημα ευθύνης του πρωτομάστορα και το κόστος αυτού στην προσωπική του ζωή.

- Η σημασία που δίνεται στην κατάρα, που φαίνεται να επηρεάζει τη ζωή των ανθρώπων.

- Η δύναμη της αδερφικής αγάπης.

- Η ιδέα του αναπόφευκτου πεπρωμένου (μοίρας, ριζικού).

Τα πρόσωπα:

Ο πρωτομάστορας, η γυναίκα του, οι μάστοροι και μαθητάδες. Έμμεσα παρουσιάζονται οι δύο αδερφές της λυγερής, ο αδερφός της και οι διαβάτες.

Ο τόπος: Ποτάμι στην Άρτα, όπου χτίζεται το γεφύρι.

Ο χρόνος: Δεν ορίζεται.

Ο ρόλος του πουλιού:

α) Με την προσωποποίησή του μεταφέρει ως "από μηχανής θεός" την εντολή της μοίρας και δίνει τη λύση στο αδιέξοδο των απελπισμένων κτιστών.

β) Ως αγγελιαφόρος συμβάλλει στην εξέλιξη της πλοκής: ειδοποιεί τη γυναίκα του πρωτομάστορα, μεταφέροντάς της το μήνυμά του.

γ) Επιταχύνει την εξέλιξη της υπόθεσης παραποιώντας έξυπνα τα λόγια του πρωτομάστορα ("αργά" - "γοργά").

Γενικά, είναι ο κινητήριος μοχλός για την προώθηση του μύθου και την ολοκλήρωσή του.

Μαγικά στοιχεία:

α) Η γέφυρα γκρεμίζεται κατ'επανάληψη, αναίτια και μόνο τις βραδινές ώρες (τότε δρουν οι μαγικές δυνάμεις). Έτσι δημιουργείται η ανάγκη να παρουσιαστεί το πουλί, για να δώσει τη λύση.

β) Τη λύση του προβλήματος δίνει ένα πουλί με ανθρώπινη λαλιά (μοτίβο). Η εμφάνιση του πουλιού προετοιμάζει το μήνυμα που θα στείλει ο πρωτομάστορας στη γυναίκα του.

γ) Το ίδιο πουλί μεταφέρει το μήνυμα του πρωτομάστορα στη λυγερή. Αυτό συντελεί στη φυσιολογική εξέλιξη της υπόθεσης, που είναι η άφιξη στη συνέχεια της γυναίκας του πρωτομάστορα.

Ο πρωτομάστορας:

Στην ψυχή του συντελείται μια δραματική σύγκρουση, που περνάει από ορισμένα στάδια. Υπάρχει πάλη ανάμεσα σε αυτό που θέλει και αυτό που πρέπει να κάνει. Αυτό προκαλεί ηθικά διλήμματα και απότομες εναλλαγές έντονων συναισθημάτων. Νιώθει μεγάλο πόνο με την ιδέα ότι πρέπει να θυσιάσει τη γυναίκα του και συγκρούεται μέσα του η αγάπη με το καθήκον, αφού είναι υποχρεωμένος να ολοκληρώσει το έργο του. Γνωρίζει ότι δεν έχει περιθώρια να αντισταθεί στη φωνή του πουλιού, που είναι η φωνή της μοίρας, και αποφασίζει άμεσα να στείλει το μήνυμα στη γυναίκα του να έρθει. Επειδή είναι συντετριμμένος, τη λυπάται ή ελπίζει σ'ένα θαύμα, της παραγγέλνει να μη βιαστεί, για να καθυστερήσει το μοιραίο. Δεν υποκύπτει στα παρακάλια της γυναίκας του, αλλά πρωτοστατεί στη θυσία της. Είναι τραγικό πρόσωπο.

Η λυγερή:

Εκτός από τον πρωτομάστορα, τραγικό πρόσωπο είναι και η γυναίκα του. Η χαρά, η αγάπη και το ενδιαφέρον για τον άντρα της την ώρα της άφιξής της στον τόπο του κτισίματος, που φαίνονται στον χαιρετισμό της, επισκιάζονται από την κακή διάθεση και τη θλίψη του άντρα της ("βαργωμισμένος"). Επίσης, την προθυμία της να κατεβεί ανυποψίαστη στο ποτάμι διαδέχεται η αγωνία, ο πανικός και η απόγνωση, όταν αντιλαμβάνεται την εξαπάτησή της. Αντιδρά παρακαλώντας με παράπονο, εκφράζοντας την πικρία της για το οικογενειακό της δράμα (για την τύχη των δύο αδελφών της, που θυσιάστηκαν αναλόγως). Όταν διαπιστώνει ότι η θυσία της είναι αναπότρεπτη, εκφράζει κατάρες με απελπισία και αγανάκτηση. Τότε της θέτουν το δίλημμα: αν επιμείνει στην κατάρα,, θα θέσει σε κίνδυνο τη ζωή του αδερφού της. Από την εσωτερική της σύγκρουση θα βγει νικήτρια η αδελφική αγάπη ("τι έχω αδερφό στην ξενιτιά, μη λάχει και περάσει"), ενώ η κατάρα θα μετατραπεί σε ευχή.

Το δαχτυλίδι ( η βέρα): λειτουργεί ως δόλωμα και αποτελεί σύμβολο του ιερού συζυγικού δεσμού.

Η τραγική ειρωνεία: Όλοι γνωρίζουν την τραγική μοίρα της λυγερής εκτός από την ίδια.

ΑΡΓΑ - ΓΟΡΓΑ

Η χρήση της λέξης «αργά» από τον πρωτομάστορα δείχνει την κρυφή και μάταιη ελπίδα του για αποτροπή του κακού ή έστω την αναβολή του, ώστε να κερδηθεί χρόνος. Ωστόσο, η παραποίησή της από το πουλί υποδηλώνει την αναπότρεπτη δύναμη της μοίρας.

Η γλώσσα:

Είναι απλή δημοτική με ιδιωματισμούς. Όπως σε όλα τα δημοτικά τραγούδια, κυριαρχούν τα ρήματα και τα ουσιαστικά, τα επίθετα είναι ελάχιστα, ενώ η σύνταξη είναι παρατακτική, με σύντομες προτάσεις. Αξιοσημείωτη είναι η χρήση του δραματικού ενεστώτα, που δίνει παραστατικότητα και ζωντάνια στην αφήγηση. Πιο συγκεκριμένα, ο δραματικός ενεστώτας στους στίχους 33-34 ("πιχάει", "παίρνει", "ρίχνει") υποδηλώνει την ταχύτητα του κτισίματος της λυγερής. Ο πρωτομάστορας ρίχνει μέγα λίθο πρωτοστατώντας στη θυσία της γυναίκας του. Ίσως όμως επισπεύδει τον θάνατό της, ώστε να συντομευθεί ο χρόνος του μαρτυρίου της, πράγμα που ανάγεται στην αγάπη του γι’ αυτήν.

Το ύφος:

Το ύφος είναι απλό, λιτό και πυκνό, χωρίς γλωσσικά στολίδια και πολλούς προσδιορισμούς. Γίνεται ζωηρό και δραματικό με τη χρήση των εικόνων, του δραματικού (ιστορικού) ενεστώτα και του διαλόγου. Επίσης, το κάνουν γοργό (γρήγορο) τα ασύνδετα σχήματα.

Αφηγηματικές τεχνικές:

- Αφηγητής: Είναι τριτοπρόσωπος, παντογνώστης, εφόσον δε συμμετέχει στην ιστορία.

- Η εστίαση είναι μηδενική και η οπτική γωνία είναι εξωτερική.

- Ο χρόνος της ιστορίας: Ο αφηγητής παρουσιάζει τα γεγονότα της ιστορίας από την αρχή ως το τέλος, με τη σειρά με την οποία διαδραματίστηκαν (γραμμική αφήγηση).

- Επιτάχυνση: γεγονότα μεγάλης διάρκειας παρουσιάζονται σύντομα (π.χ. με την παρέμβαση του πουλιού: "γοργά...").

Σκηνή: ο χρόνος της αφήγησης και ο χρόνος της ιστορίας εξισώνονται (με τον διάλογο).

Αφηγηματικοί τρόποι:

- Αφήγηση: παρουσιάζει την εξέλιξη των γεγονότων, αλλά είναι απρόσωπη (και ίσως μονότονη και ψυχρή), π.χ. "Σαράντα πέντε μάστοροι κι εξήντα μαθητάδες // γιοφύρι-ν-εθεμέλιωναν στης Άρτας το ποτάμι".

- Περιγραφή: Στοχεύει στην αναπαράσταση προσώπων, τόπου, καταστάσεων (εικόνες) ή στην προβολή στοιχείων που αιτιολογούν/φωτίζουν τη δράση των προσώπων, τα γεγονότα και προσφέρει αισθητική απόλαυση, π.χ. "Πουλάκι εδιάβη κι έκατσε αντίκρυ στο ποτάμι, // δεν εκελάηδε σαν πουλί, μηδέ σα χελιδόνι, // παρά εκελάηδε κι έλεγε, ανθρωπινή λαλίτσα"...//... "Να τηνε κι εξανάφανεν από την άσπρη στράτα".

- Διάλογος: Eίναι σύντομος και φυσικός, δίνει ζωντάνια και ζωηρότητα στον λόγο. Ο διάλογος παρουσιάζει με δραματικότητα/θεατρικότητα τις δράσεις, τα συναισθήματα και τις συγκρούσεις των προσώπων, π.χ. "«Γειά σας, χαρά σας, μάστοροι κι εσείς οι μαθητάδες, // μα τι έχει ο πρωτομάστορας κι είναι βαργωμισμένος; // – Το δαχτυλίδι τόπεσε στην πρώτη την καμάρα, // και ποιος να μπει και ποιος να βγει το δαχτυλίδι νά βρει; // – Μάστορα, μην πικραίνεσαι κι εγώ να πά’ σ’ το φέρω, // Εγώ να μπω, κι εγώ να βγω, το δαχτυλίδι νά βρω»".

Στιχουργική:

Ο στίχος είναι ιαμβικός δεκαπεντασύλλαβος, χωρίς ομοιοκαταληξία.

Εκφραστικά μέσα:

– Εικόνες ζωντανές, που αποδίδουν ζωηρά τις σκηνές , π.χ. "Να τηνε κι εξανάφανεν από την άσπρη στράτα".

– Σχήματα λόγου:

- Υπερβολές, π.χ. στον αριθμό των μαστόρων και των μαθητάδων.

- Αντιθέσεις: π.χ. "Ολημερίς το χτίζανε, το βράδυ γκρεμιζότσν".

- Σχήμα άρσης - θέσης: π.χ. "δεν εκελάηδε σαν πουλί μηδέ σα χελιδόνι παρά εκελάηδε κι έλεγε ανθρωπινή λαλίτσα,".

- Μεταφορές, π.χ. '"και του θανάτου πέφτει".

- Προσωποποίηση του πουλιού με την ανθρώπινη φωνή.

- Ασύνδετο σχήμα: π.χ. "αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί,...".

- Επαναλήψεις: π.χ. "αργά", "γοργά", "εγώ να μπω, κι εγώ να βγω...".

- Παρήχηση: π.χ. του "ρ" στους στίχους, π.χ. "αργά να πάει και να διαβεί της Άρτας το γιοφύρι."

- Πρωθύστερο: π.χ. "αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί...".

- Ο νόμος των τριών: εκφράζεται σε δύο στίχους, όπου στον ένα περιέχονται οι δύο έννοιες και στον τελευταίο, που είναι ο σπουδαιότερος, τα καλύτερα ή τα χειρότερα, κλιμακωτά, π.χ. "η μια 'χτισε το Δούναβη, κι η άλλη τον Αφράτη, κι εγώ η πλιο στενότερη της Άρτας το ποτάμι"./ Ο αριθμός τρία εν γένει, π.χ. "Τρεις αδερφάδες είμαστε κι οι τρεις κακογραμμένες".

- Το σχήμα του αδυνάτου: η τεχνική κατά την οποία ο δημιουργός αναφέρει καταστάσεις υπερβολικές, τραβηγμένες, που δεν γίνεται να συμβούν, προκειμένου να υπερτονίσει ότι συμβαίνει το αντίθετο ή κάτι διαφορετικό, π.χ. στα λόγια της κατάρας ("Αν πέφτουν...το γιοφύρι": Μια κατάρα δεν μπορεί να αναιρεθεί. Μπορούν όμως να αλλάξουν οι όροι της. Έτσι, η λυγερή τροποποιεί την κατάρα και την αφοπλίζει. Όταν τρέμουν τα ψηλά βουνά, να τρέμει το γεφύρι και, όταν πέφτουν τα πουλιά, να πέφτουν οι διαβάτες…).

- Άστοχα (ή άσκοπα) ερωτήματα: ερωτήματα που δεν πετυχαίνουν τη σωστή απάντηση (ενώ συνήθως στη συνέχεια αναιρούνται ένα-ένα και δίνεται η σωστή απάντηση). Προκαλούν επιβράδυνση και αγωνία, π.χ. "και ποιος να μπει και ποιος να βγει, το δαχτυλίδι να βρει;".

Παραλογές:

Οι παραλογές αποτελούν μια ιδιαίτερη κατηγορία δημοτικών τραγουδιών. Έχουν όλα τα γνωρίσματα της δημοτικής ποίησης, όμως φέρουν και ιδιαίτερα χαρακτηριστικά:

α) Είναι πολύστιχα ποιήματα με αφηγηματικό και επικολυρικό χαρακτήρα (έχουν δράση και εκφράζουν συναισθήματα).

β) Ως αφηγηματικά τραγούδια αναπτύσσουν ένα μύθο με σταδιακή εξέλιξη, κορύφωση και λύση.

γ) Αντλούν το περιεχόμενό τους από θρύλους και παραδόσεις, έχουν υπόθεση πραγματική ή πλαστή.

δ) Παρουσιάζουν έντονα παραμυθιακά στοιχεία.

ε) Χαρακτηρίζονται από αφηγηματική πυκνότητα, γρήγορο ρυθμό, έντονη δραματικότητα και τραγικό τέλος/έκβαση.

Όλα αυτά τα στοιχεία και τα χαρακτηριστικά μπορεί κανείς εύκολα να τα διαπιστώσει και να τα επισημάνει στις δύο καλύτερες παραλογές: "Του Νεκρού αδελφού" και "Του γεφυριού της Άρτας".

[ ΠΗΓΕΣ:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://blogspot.sch.gr/

http://users.sch.gr/ ]

Στα 200 π.Χ., Κ.Π.Καβάφης

Tue, 04 Nov 2025 23:21:50 +0300

Κ.Π. Καβάφης, «Στα 200 π.Χ.»

Σχολιασμός

Ο φανταστικός ομιλητής:

Προβάλλει τα κορυφαία επιτεύγματα της πανελλήνιας εκστρατείας (ιστορικά γεγονότα).

Στον μακρύ κατάλογο των εμφατικών επιθέτων για τον χαρακτηρισμό της εκστρατείας κρύβεται έντεχνα η καβαφική ειρωνεία. Ο ποιητής μέσω του προσώπου αυτού επικρίνει και ειρωνεύεται τη στάση των Σπαρτιατών. Ο ομιλητής φαντάζεται πως η πιθανή αντίδρασή τους στην επιγραφή θα ήταν η αδιαφορία λόγω της έπαρσης και της κλειστής και στενόμυαλης κοινωνίας τους. Με αλαζονεία διεκδικούν την ηγεσία και αρνούνται να προσαρμοστούν στις νέες ιστορικές καταστάσεις. Έτσι, παρουσιάζονται ασήμαντοι μετά από τις λαμπρές νίκες και τη σπουδαιότητα του καινούριου κόσμου που έχει προκύψει. Ο τελευταίος στίχος υποδηλώνει την απώλεια της αίγλης τους και τον παραγκωνισμό τους στο περιθώριο της ιστορίας. Η αντίθεση ανάμεσα στην παρακμή της Σπάρτης και την ανέλιξη των ελληνιστικών βασιλείων είναι εμφανής.

Ο νέος κόσμος είναι απέραντος και πολυποίκιλοι οι τομείς δραστηριότητάς του, ενώ το σημαντικότερο στοιχείο του είναι η εξάπλωση της ελληνικής γλώσσας και ο κοσμοπολιτισμός (η ελληνιστική εποχή ήταν ένα χωνευτήρι πολιτισμών).

Ο Καβάφης επιλέγει αυτή την εποχή, επειδή βρίσκεται στο μεταίχμιο δύο εποχών, λίγο πριν την παρακμή του ελληνιστικού κόσμου (10 χρόνια αργότερα οι Ρωμαίοι θα επικρατήσουν με τη νίκη τους στη μάχη της Μαγνησίας). Ο αφηγητής ζει στα 200 π.Χ. και, ανυποψίαστος για όσα θα συμβούν λίγα χρόνια αργότερα, αναπολεί την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου και τα θαυμαστά αποτελέσματά της, τη δημιουργία δηλαδή του ελληνιστικού κόσμου, εκπρόσωπος του οποίου είναι ο ίδιος. Το ποίημα ανήκει στα λεγόμενα ιστορικά.

Στάση του ομιλητή:

Ο αφηγητής είναι αυστηρός απέναντι στους Σπαρτιάτες. Αν και καταλαβαίνει τον λόγο της άρνησής τους, τους κατηγορεί που τυφλωμένοι από το παρελθόν δεν μπόρεσαν να διακρίνουν τον κόσμο που γεννιόταν και να προσαρμοστούν στις νέες ιστορικές συνθήκες. Αυτό που τονίζεται είναι η ανάγκη για αποφυγή της εγωκεντρικής εσωστρέφειας που οδηγεί στην απομόνωση και τη συντήρηση/ στασιμότητα.

Θέμα:

Η αλαζονική απουσία των Λακεδαιμονίων από την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου και η αποστασιοποίησή τους από τις πολιτισμικές εξελίξεις των ελληνιστικών χρόνων.

Θέματα που προβάλλονται:

Η πανελλήνια εκστρατεία και τα αποτελέσματά της: Ο αφηγητής δίνει έμφαση στα παρακάτω στοιχεία που αποτελούν γνωρίσματα του Ελληνιστικού κόσμου, απόγονος του οποίου αισθάνεται ο Αλεξανδρινός ποιητής:

α) στη μεγάλη έκταση, τη διασπορά του Ελληνισμού ("με τες εκτεταμένες επικράτειες"),

β) στον κοσμοπολιτισμό ως τρόπο ζωής ("με την ποικίλη δράση των στοχαστικών προσαρμογών"),

γ) στη διάδοση της Ελληνικής γλώσσας ("Και την Κοινήν Ελληνική Λαλιά").

Ενότητες:

-1η (στ. 1): Η επιγραφή με τα λάφυρα από τη νικηφόρα προέλαση.

-2η (στ. 2-12): Η στάση των Λακεδαιμονίων.

-3η (στ. 13-23): Η λαμπρή πανελλήνια εκστρατεία.

-4η (στ. 24-31): Τα αποτελέσματα της πανελλήνιας εκστρατείας.

-5η (στ. 32): Η περιφρόνηση της στάσης των Λακεδαιμονίων.

Τίτλος:

Παραπέμπει σε κρίσιμη καμπή της ιστορίας, δέκα χρόνια πριν από την επικράτηση των Ρωμαίων και την υποταγή των ελληνιστικών βασιλείων σ'αυτούς.

Ας δούμε το ποίημα αναλυτικά...

Ένας ανώνυμος αφηγητής, που ζει το 200 π.Χ. (μία περίοδο όπου η Ελλάδα παρακμάζει και 10 χρόνια μετά θα ανήκει στην επικράτεια της Ρώμης) αφηγείται τα εντυπωσιακά επιτεύγματα του ελληνισμού και του Μ. Αλεξάνδρου και, ταυτόχρονα, κατηγορεί τους Σπαρτιάτες, οι οποίοι στο Πανελλήνιο Συνέδριο της Κορίνθου (337 π.Χ.) αποφάσισαν να μη συμμετάσχουν στις εκστρατείες αυτές.

Ο πρώτος στίχος του ποιήματος είναι τα λόγια του ίδιου του Μ. Αλεξάνδρου, καθώς, μετά τη μάχη στο Γρανικό, όπου νίκησε τους Πέρσες, έστειλε ως αφιέρωμα στους Αθηναίους 300 ασπίδες που συνοδεύονταν με την επιγραφή «πλην Λακεδαιμονίων».

«Μπορούμε κάλλιστα να φαντασθούμε...»: Σε α’ πληθυντικό πρόσωπο, ώστε οι αναγνώστες να γίνουν συμμέτοχοι στον προβληματισμό του ποιητή, γίνεται προσπάθεια να δοθεί ερμηνεία στη στάση των Λακεδαιμονίων. Οι Λακεδαιμόνιοι δεν θέλησαν να συμμετάσχουν σε αυτές τις εκστρατείες, καθώς δε θα ήταν αυτοί που θα ηγούνταν. Θεωρώντας τους εαυτούς τους καλύτερους πολεμιστές, δε θα μπορούσαν σε καμία περίπτωση να ακολουθήσουν διαταγές άλλων σε μία εκστρατεία. Η αλαζονεία τους ήταν η αιτία της αποχής τους. Πράγματι, πρέπει να αδιαφόρησαν για αυτή την αναφορά του Αλέξανδρου, αφού δε θεωρούσαν σημαντικές τις εκστρατείες στις οποίες δε λάμβαναν μέρος. Προτιμούσαν να γραφεί στην ιστορία «πλην Λακεδαιμονίων», παρά να λειτουργούν υπό τις εντολές άλλων.

«Είναι κι αυτή μια στάσις. Νοιώθεται»: Η στάση των Λακεδαιμονίων γίνεται κατανοητή και αποδεκτή, αν ληφθεί υπόψη ο χαρακτήρας της σπαρτιατικής κοινωνίας. Μία κοινωνία με αυστηρά ήθη και αρχές που δεν τολμούσε να τις παραβεί κανείς. Ωστόσο, η εμμονή σε ένα ένδοξο παρελθόν και η έλλειψη κατανόησης των σύγχρονων συνθηκών, οδήγησε τους Σπαρτιάτες στην απομόνωση και την παρακμή.

«Έτσι, πλην Λακεδαιμονίων στον Γρανικό...»: Απαρίθμηση των κατορθωμάτων του ελληνισμού, τα οποία όσο περισσότερα και μεγαλύτερα είναι, καταδεικνύουν ακόμα πιο έντονα την λανθασμένη στάση των Λακεδαιμονίων.

«Κι απ’ την θαυμάσια πανελλήνιαν εκστρατεία...»: η εκστρατεία περιγράφεται με πληθώρα επιθέτων που παρουσιάζονται με ασύνδετο σχήμα για έμφαση. Αυτό το στοιχείο είναι σπάνιο στην ποίηση του Καβάφη, αφού έχει λιτό και απλό ύφος, ωστόσο γίνεται για να εξυμνηθεί η εκστρατεία και να τονιστεί η σημασία που αυτή είχε για την εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού.

«Εμείς· οι Aλεξανδρείς [...] κι όσοι άλλοι»: χρήση α’ πληθυντικού (καθολικότητα, συλλογικότητα, οικειότητα, αμεσότητα), γιατί και ο ίδιος νιώθει ως απόγονος του ελληνιστικού κόσμου (ο Καβάφης ήταν Έλληνας της Αλεξάνδρειας). Σε όλο σχεδόν τον γνωστό τότε κόσμο, στην Αίγυπτο και την Ασία, δημιουργήθηκαν ελληνικές πόλεις.

«Με τες εκτεταμένες επικράτειες...»: Δημιουργήθηκαν ελληνικές επικράτειες μέχρι την Ινδία. Η σημαντική τακτική του Αλέξανδρου ήταν ότι, όταν κατακτούσε τις περιοχές αυτές, δεν επέβαλλε τον ελληνικό τρόπο ζωής με τη βία, αλλά σεβόταν τα πολιτιστικά τους στοιχεία. Αφού υιοθετούσε και ο ίδιος στοιχεία των κοινωνιών της Ασίας ή της Αιγύπτου (στην Αίγυπτο οι ιερείς του έδωσαν τον τίτλο του γιου του Άμμωνα, του θεού τους), ανακάτευε αυτά τα στοιχεία με στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής παιδείας.

«Κοινήν Ελληνική Λαλιά»: Η ελληνική γλώσσα, που εξαπλώθηκε και αυτή μαζί με την κυριαρχία του Αλέξανδρου σε Ασία και Αίγυπτο, κρίνεται τόσο σημαντική από τον ποιητή που παρουσιάζεται με κεφαλαία γράμματα. Η ελληνική γλώσσα ήταν η επίσημη γλώσσα που χρησιμοποιούσαν όλες οι αποικίες των Ελλήνων εκείνη την εποχή. Μέσω της γλώσσας μεταδίδονται σημαντικές έννοιες και αξίες ενός λαμπρού πολιτισμού, γι’ αυτό ο ποιητής αναφέρεται με τέτοιο θαυμασμό και συγκίνηση για αυτήν.

«Για Λακεδαιμονίους να μιλούμε τώρα!»: σχήμα κύκλου (το ποίημα τελειώνει όπως ξεκίνησε) για να επανέλθει στο αρχικό ζήτημα: την αποχή των Σπαρτιατών, η οποία τώρα, μετά την απαρίθμηση όλων των επιτευγμάτων του ελληνιστικού πολιτισμού, κάνει πιο έντονη την απομόνωση και τον εξευτελισμό των Σπαρτιατών, οι οποίοι πλέον δεν είναι καν άξιοι αναφοράς.

Ποιες έννοιες θίγονται στο ποίημα:

▪ Η αλαζονεία και ο απομονωτισμός ως συνέπειά της

▪ Η προσαρμογή στις νέες συνθήκες και όχι ο εγκλωβισμός σε ένα παρελθόν που δεν υπάρχει πλέον

▪ Η πολιτισμική κληρονομιά του Μ. Αλεξάνδρου. Ο ποιητής, αξιοποιώντας ως αφορμή την απουσία των Σπαρτιατών, πλέκει ένα εγκώμιο, έναν έπαινο, για τα κατορθώματα του Αλέξανδρου.

Ο χρόνος της αφήγησης - Τα τρία χρονικά επίπεδα της αφήγησης:

▪ Ιστορικό επίπεδο: 334 π.Χ. γίνεται η μάχη στο Γρανικό. Οι Έλληνες συντρίβουν τους Πέρσες και ο Αλέξανδρος στέλνει ως δώρο 300 ασπίδες ως αφιέρωμα στον Παρθενώνα. Η επιγραφή που τις συνοδεύει είναι ο πρώτος στίχος του ποιήματος. Οι Λακεδαιμόνιοι αποφάσισαν να απέχουν, όταν το ζήτημα συζητήθηκε στο Πανελλήνιο Συνέδριο της Κορίνθου (337 π.Χ.). / Η εποχή του Μ. Αλεξάνδρου (334 π.Χ., νίκη στον Γρανικό και αποστολή των λαφύρων στην Αθήνα με τη γνωστή επιγραφή).

▪ Δραματικό επίπεδο: 200 π.Χ. (ο χρόνος που υποτίθεται ότι γίνεται η αφήγηση του ποιήματος). Το 200 π.Χ. δε συνέβη τίποτα σημαντικό, είναι μία χρονολογία που την επινόησε ο Καβάφης, γιατί τότε άρχισε να σημειώνεται η παρακμή του ελληνιστικού πολιτισμού, αφού 10 χρόνια μετά, η Ελλάδα κατακτιέται από τους Ρωμαίους. Έτσι, στα 200 π.Χ. ο αφηγητής του ποιήματος, παρατηρώντας την παρακμή του πολιτισμού του και διαισθανόμενος τη ρωμαϊκή επικυριαρχία, αναπολεί με νοσταλγία τη λαμπρή εκστρατεία του Αλέξανδρου. / Η ελληνιστική εποχή (200 π.Χ., όπου ανήκει ο αφηγητής, 323 π.Χ.- 31 π.Χ.).

▪ Το επίπεδο συγγραφής: 1931 μ.Χ.: Η Ελλάδα βρίσκεται και πάλι σε περίοδο παρακμής, αφού πριν λίγα χρόνια συντελέστηκε η Μικρασιατική καταστροφή. / Η εποχή του ποιητή (1931, εθνικός διχασμός, βαλκανικοί πόλεμοι, μικρασιατική τραγωδία).

Το ποίημα είναι γραμμένο σε α' πληθυντικό πρόσωπο ("εμείς": καθολικότητα, συλλογικότητα, οικειότητα, αμεσότητα) και έχει μορφή μονολόγου. Αφηγητής είναι ένας Έλληνας που εκπροσωπεί τον ελληνικό πληθυσμό του 200 π.Χ.. Υπερηφανεύεται για τη δύναμη και την ακμή του "δοξασμένου" κόσμου του, περιφρονώντας τους ξεπεσμένους πλέον Λακεδαιμόνιους.

Ο χρόνος συγγραφής:

Το 1931, όταν γράφεται το ποίημα, ο ελληνισμός έχει μόλις βιώσει τη Μικρασιατική Καταστροφή. Η εθνική αυτή τραγωδία έχει οδηγήσει σε μεγάλη συρρίκνωση τον εκτός των συνόρων ελληνισμό, μέλος του οποίου είναι ο Αλεξανδρινός ποιητής.

Γλώσσα:

Είναι ιδιότυπη. Δημοτική, με τύπους της καθαρεύουσας και με τις ιδιαιτερότητες του ιδιώματος της Κωνσταντινούπολης και της Αλεξάνδρειας. Εξαιρετικά λιτός λόγος, με ελάχιστα επίθετα (όσα υπάρχουν έχουν πάντα ιδιαίτερη σημασία, δεν είναι ποτέ συμβατικά, κοσμητικά επίθετα). Ουδέτερη γλώσσα, σχεδόν πεζολογική, μακριά από τις ποιητικές συμβάσεις της εποχής. Η γλώσσα δεν αποκαλύπτει τα συναισθήματα.

Ιδιαίτερη σημασία στα σημεία στίξης: παίζουν ρόλο για το νόημα (π.χ. ειρωνεία) ή λειτουργούν ως οδηγίες απαγγελίας (π.χ. χαμήλωμα του τόνου της φωνής στις παρενθέσεις.

Εδώ ο Καβάφης υπερβαίνει τη συνήθη του λιτότητα και προσδίδει στον λόγο του ρητορικό και επιτηδευμένο ύφος (κυρίως με τη χρήση των επιθέτων), για να μεταδώσει το μήνυμά του.

Επίθετα:

Ο Καβάφης που δε χρησιμοποιεί συχνά επίθετα στην ποίησή του, εδώ παραθέτει πέντε στη σειρά για να εκφράσει το θαυμασμό για την εκστρατεία του Αλεξάνδρου, (νικηφόρα, περίλαμπρη, περιλάλητη, δοξασμένη, απαράμιλλη). Μια δικαιολογημένη εξύμνηση της εκστρατείας αυτής, που έμελλε να σταθεί στο σημαντικότερο κατόρθωμα των Ελλήνων και καθιέρωσε τον Αλέξανδρο ως τον γνωστότερο και πιο τιμημένο Έλληνα στρατηγό. Ο Καβάφης, βέβαια, δεν αναφέρεται τόσο στο στρατιωτικό σκέλος της εκστρατείας, όσο στο γεγονός ότι μέσα από την προσπάθεια του Αλεξάνδρου γεννήθηκε ένας καινούριος, σημαντικότατος, ελληνικός κόσμος.

Η ειρωνεία του ποιητή:

Η αρνητική κριτική του ποιητή προς της στάση των Λακεδαιμονίων δεν αποτυπώνεται μόνο από την απαξιωτική φράση του στο τέλος του ποιήματος, αλλά και από την αναλυτική απαρίθμηση των επιτευγμάτων του Μ. Αλεξάνδρου και από το μεγαλείο που κατέκτησε ο ελληνιστικός κόσμος, με τα οποία έρχεται σε αντίθεση η παρηκμασμένη, πλέον, Σπάρτη.

Η ειρωνεία προς τους Λακεδαιμόνιους παρουσιάζεται κλιμακωτά μέσα στο ποίημα: ξεκινάει από μία λεπτή ειρωνεία, η οποία είναι αναμεμειγμένη με κατανόηση, αφού ο ποιητής λαμβάνει υπόψη του και την ερμηνεία των Σπαρτιατών (στ. 2-7) σχετικά με την επιγραφή του Αλέξανδρου, αλλά και τα ήθη και τον τρόπο ζωής τους (στ. 12: «Είναι κι αυτή μια στάσις. Νοιώθεται). Όσο, όμως, ο ποιητής αναλογίζεται τα κατορθώματα του Μ. Αλεξάνδρου και του ελληνιστικού κόσμου (κατακτήσεις, επικράτειες, η μεταλαμπάδευση του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στον όλο γνωστό τότε κόσμο), τόσο πιο σαρκαστικός και απαξιωτικός γίνεται απέναντι στους Σπαρτιάτες («Για Λακεδαιμονίους να μιλούμε τώρα»)

Τα χαρακτηριστικά της καβαφικής ποίησης που εντοπίζουμε στο ποίημα:

▪ Ειρωνεία

▪ Πεζολογικό ύφος (δεν υπάρχει ομοιοκαταληξία και μέτρο)

▪ Δημοτική γλώσσα με στοιχεία καθαρεύουσα και ιδιωματισμούς των Ελλήνων της Αλεξάνδρειας

▪ Διδακτικός τόνος (μέσα από την απαξίωση του ποιητή προς τους Λακεδαιμονίους κατανοούμε ποια στάση ζωής προτείνει ο ποιητής να υιοθετήσουμε)

▪ Χρήση χρονολογικών δεικτών

Χαρακτηριστικά της καβαφικής ποίησης:

- Μετατόπιση του χρόνου (στην ελληνιστική, κυρίως, εποχή).

- Ιδιότυπη γλώσσα

- Συμβολισμός

- Θεατρικότητα

- Λεπτή ειρωνεία /Σαρκασμός

- Ρεαλισμός

- Διδακτικός τόνος

- Στοχαστική διάθεση

- Γλωσσική ακρίβεια και λιτότητα

- Πεζολογία/ Ελεύθερος στίχος

- Χρήση χρονολογικών δεικτών στον τίτλο

Οι θεματικοί κύκλοι της καβαφικής ποίησης:

Ο ίδιος είχε κατατάξει τα ποιήματά του σε τρεις κατηγορίες: τα ιστορικά, τα φιλοσοφικά και τα ερωτικά ή αισθησιακά.

Σύμβολα:

Ο Καβάφης λειτουργεί κυρίως μέσω των συμβόλων. Αντλεί μνήμες από το παρελθόν, και τις αποθέτει στο παρόν. Η συμβολιστική του τάση είναι έντονη και συνδυάζεται με λόγο λιτό, αλλά διαχρονικά επίκαιρο.

Η ειρωνική διάθεση, αυτό που αποκλήθηκε καβαφική ειρωνεία συνδυάζεται με την τραγικότητα της πραγματικότητας, για να καταστεί κοινωνικά διδακτική.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ:

Γεννήθηκε το 1863 και πέθανε το 1933, στην Aλεξάνδρεια της Aιγύπτου. Έζησε και στην Aγγλία και στην Kωνσταντινούπολη. Γόνος οικογένειας μεγαλεμπόρων που ξέπεσε, για να να προσληφθεί, τελικά, ως υπάλληλος στο Υπουργείο των Δημοσίων Έργων της Aιγύπτου. Ποτέ δεν εξέδωσε δικό του βιβλίο, παρά τύπωνε τα ποιήματά του σε μονόφυλλα. Στο ελλαδικό κοινό έγινε γνωστός με ένα άρθρο του Γρ. Ξενόπουλου. Από τότε συντελέσθηκε η πανελλήνια και παγκόσμια, πλέον, αναγνώρισή του. Έργα του: Δέησις, Θερμοπύλες, Φωνές, Όσο μπορείς, Στα 200 π.Χ., Περιμένοντας τους βαρβάρους, Ιθάκη. Η σατραπεία, Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον, Αλεξανδρινοί βασιλείς, Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης, Νέοι της Σιδώνος 400 μ.Χ., Καισαρίων, Ὁ Δαρεῖος, Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ· 595 μ.Χ..

[ ΠΗΓΕΣ:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

http://mnik-logotexnia.com /

https://blogs.sch.gr /

http://users.sch.gr/

https://el.m.wikipedia.org/

https://blogs.sch.gr/natasants/files/2022/03/%CF%83%CF%84%CE%B1-200-%CF%80%CE%A7-2-1.pdf ]

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ - ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΟΙΗΣΗ

Sat, 07 Sep 2024 13:14:51 +0300

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ - ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΟΙΗΣΗ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Στην παραδοσιακή ποίηση υπάρχει πάντοτε ο ίδιος αριθμός στίχων σε κάθε στροφή, οι οποίοι έχουν συγκεκριμένο αριθμό συλλαβών και είναι μεταξύ τους ομοιοκατάληκτοι. Κάθε στίχος ( ή ημιστίχιο ή δίστιχο) έχει πλήρες νόημα, οπότε δεν υπάρχει διασκελισμός (αρχή της ισομετρίας). Ο λόγος είναι προσεγμένος. Χρησιμοποιείται ποιητικό λεξιλόγιο, καθώς δε γίνεται χρήση καθημερινών/αντιποιητικών λέξεων, λείπει καθετί που παραπέμπει στον πεζό λόγο, ενώ το ποίημα βρίθει σχημάτων λόγου. Επιπρόσθετα, ο τρόπος που παρουσιάζονται τα νοήματα είναι σαφής, ενώ το θέμα είναι άμεσα συνυφασμένο με τον δηλωτικό τίτλο του ποιήματος. Η χρήση των σημείων στίξης είναι αυστηρή, όπως και του μέτρου. Υπάρχει λυρικότητα στο λόγο. Μόνο τα δημοτικά τραγούδια δεν έχουν ομοιοκαταληξία!

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΡΝΑΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Στον αντίποδα, η μοντέρνα ποίηση έχει ως βασικό χαρακτηριστικό την αμφισβήτηση κάθε κανόνα. Ο στίχος είναι ελεύθερος, ενώ δεν υπάρχει η ομοιοκαταληξία, το μέτρο, ο ορισμένος αριθμός συλλαβών.Υπάρχει διασκελισμός, δηλαδή το νόημα του στίχου ολοκληρώνεται στους επόμενους. Ο λόγος είναι πεζολογικός (χρήση καθημερινού/απλού λεξιλογίου) και οι λέξεις συνδυάζονται μεταξύ τους με πρωτοτυπία, καθώς ορισμένες είναι φαινομενικά αταίριαστες. Οι φράσεις γίνονται πολύσημες κι ελλειπτικές. Συχνά καταργείται κάθε λογική αλληλουχία, ενώ το κεντρικό θέμα υποκρύπτεται ή υπονοείται και ο αναγνώστης πρέπει να το ανακαλύψει μόνος του. Η λυρικότητα της παραδοσιακής ποίησης απουσιάζει και δίνεται έμφαση στη δραματικότητα. Για το σκοπό αυτό επιστρατεύονται τολμηρές μεταφορές και εικόνες. Η στίξη γίνεται χαλαρή ή δεν υφίσταται καθόλου. Όσον αφορά στον τίτλο, συχνά γίνεται προβληματικός, καθώς ουσιαστικά είναι νοηματικά ανενεργός ή κρυπτικός. Το φροντισμένο ύφος εκλείπει, κυριαρχούν οι συνειρμοί.

Σχηματικά θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τις διαφορές παραδοσιακής - μοντέρνας ποίησης στα ακόλουθα σημεία:

ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΠΟΙΗΣΗ - ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΠΟΙΗΣΗ

Έμμετρος στίχος - Ελεύθερος στίχος.

Ομοιοκαταληξία - απουσία ομοιοκαταληξίας.

Χωρισμός σε στροφές, με ίσο αριθμό στίχων & συλλαβών - Ανομοιομορφία στροφών, στίχων & συλλαβών.

Αρχή της ισομετρίας - Διασκελισμός.

Στίχος προσεγμένος & στολισμένος, «ποιητικές» λέξεις - Στίχος λιτός, «καθημερινές/ αντιποιητικές» λέξεις.

Στίξη κανονική - Απουσία στίξης ή ακανόνιστη στίξη.

Διατήρηση νοήματος των λέξεων - Πολυσημία των λέξεων.

Λογική ανάπτυξη του θέματος / αλληλουχία νοημάτων - Υποδήλωση / υπαινικτικός λόγος.

Τίτλος δηλωτικός - Τίτλος κρυπτικός.

[Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://latistor.blogspot.com /

https://filologika.gr /

https://www.schooltime.gr / ]

Το Μονόγραμμα του Οδυσσέα Ελύτη (απόσπασμα)

Σ’ αγαπάω μ’ ακούς;

Κλαίω, πως αλλιώς, αφού αγαπιούνται οι άνθρωποι

κλαίω για τα χρόνια που έρχονται χωρίς εμάς

και τραγουδάω για τα αλλά που πέρασαν, εάν είναι αλήθεια.

Για τα «πίστεψέ με» και τα «μη.»

Μια στον αέρα μια στη μουσική,

εάν αυτά είναι αλήθεια τραγουδάω

κλαίω για το σώμα πού άγγιξα και είδα τον κόσμο.

Έτσι μιλώ για σένα και για μένα..

Επειδή σ’ αγαπάω και στην αγάπη

ξέρω να μπαίνω σαν πανσέληνος

από παντού, για σένα

μέσα στα σεντόνια, να μαδάω λουλούδια κι έχω τη δύναμη.

Αποκοιμισμένο, να φυσάω να σε πηγαίνω παντού,

σ’ έχουν ακούσει τα κύματα πως χαϊδεύεις,

πως φιλάς, πως λες ψιθυριστά το «τι» και το «ε.»

Πάντα εμείς το φως κι η σκιά.

Πάντα εσύ τ’ αστεράκι και πάντα εγώ το σκοτάδι,

πάντα εσύ το πέτρινο άγαλμα και πάντα εγώ η σκιά πού μεγαλώνει.

Το κλειστό παντζούρι εσύ, ο αέρας πού το ανοίγει εγώ.

Επειδή σ’ αγαπάω και σ’ αγαπάω.

Πάντα εσύ το νόμισμα και εγώ η λατρεία που το εξαργυρώνει

τόσο η νύχτα, τόσο η βοή στον άνεμο.

Τόσο η ελάχιστη σου αναπνοή που πια

δεν έχω τίποτε άλλο μες στους τέσσερις τοίχους,

το ταβάνι, το πάτωμα να φωνάζω από σένα

και να με χτυπά η φωνή μου

να μυρίζω από σένα και ν’ αγριεύουν οι άνθρωποι.

Επειδή το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένο

δεν τ’ αντέχουν οι άνθρωποι κι είναι νωρίς, μ’ακούς;

Είναι νωρίς ακόμη μέσα στον κόσμο αυτόν αγάπη μου

να μιλώ για σένα και για μένα.

Είναι νωρίς ακόμη μες στον κόσμο αυτόν, μ’ ακούς;

Είμ’ εγώ, μ’ ακούς; Σ’ αγαπάω, μ’ ακούς;

Πού μ’ αφήνεις, που πας, μ’ ακούς;

Θα ’ρθει μέρα, μ’ ακούς; για μας, μ’ ακούς;

Πουθενά δεν πάω, μ’ ακούς;

Ή κανείς ή κι οι δύο μαζί, μ’ ακούς;

το λουλούδι αυτό της καταιγίδας και μ’ ακούς;

Της αγάπης μια για πάντα το κόψαμε

και δεν γίνεται ν’ ανθίσει αλλιώς, μ’ ακούς;

Σ’ άλλη γη, σ’ άλλο αστέρι, μ’ ακούς;

δεν υπάρχει το χώμα δεν υπάρχει ο αέρας που αγγίξαμε,

ο ίδιος, μ’ ακούς;

και κανείς δεν κατάφερε από τόσον χειμώνα

κι από τόσους βοριάδες, μ’ ακούς;

Νά τινάξει λουλούδι, μόνο εμείς, μ’ ακούς;

Μες στη μέση της θάλασσας

από το μόνο θέλημα της αγάπης, μ ’ακούς.

Ανεβάσαμε ολόκληρο νησί, μ’ ακούς.

Άκου, ποιος μιλάει στα νερά και ποιος κλαίει, ακούς;

Είμαι εγώ που φωνάζω κι είμαι εγώ που κλαίω, μ’ ακούς;

Ζητείται ελπίς, Αντώνης Σαμαράκης

Sat, 07 Sep 2024 13:15:48 +0300

Ζητείται ελπίς, Αντώνης Σαμαράκης

Σχολιασμός:

Κινείται στον χώρο της κοινωνικής καταγγελίας. Στο έργο του προβάλλει την εικόνα του αλλοτριωμένου σύγχρονου κόσμου και την υπαρξιακή αγωνία του ανθρώπου που διαθέτει κοινωνική συνείδηση και ανθρωπισμό.

Ο ήρωας παρατηρεί τις εξελίξεις στη λεωφόρο (σύμβολο της ζωής), περιορισμένος σ'ένα καφενείο, πίσω από την τζαμαρία (σύμβολο της φυλακής του). Οι ειδήσεις εντείνουν την αγωνία του και αποδίδουν το σκοτεινό τοπίο της εποχής. Αντί της αναμενόμενης ειρήνης επικρατεί ο φόβος ενός επερχόμενου πολέμου. Παράλληλα, εγκλήματα, οικονομική δυσχέρεια, κοσμικές ανούσιες εκδηλώσεις, μικρές αγγελίες. Ένα ανέλπιδο μέλλον σκιαγραφείται μέσα από το αβέβαιο παρόν.

Έτσι, πανικοβάλλεται (οι κινήσεις του χεριού του, ο ιδρώτας), απελπίζεται, αγωνιά. Επικρατεί αβεβαιότητα, φόβος για νέο πόλεμο, απειλή ραδιενέργειας, κοινωνική δυστυχία (αυτοκτονίες, φτώχεια), ιδεολογική σύγχυση, απελπισία, ανασφάλεια. Η ιστορία ξετυλίγεται μέσα από την εναλλαγή στοιχείων της εξωτερικής πραγματικότητας (το καφενείο, η εφημερίδα, οι ειδήσεις, οι ενέργειες του ήρωα, το πλήθος) και στοιχείων του εσωτερικού κόσμου (σκέψεις/προβληματισμοί, διάψευση ελπίδων για ειρήνη, συναισθήματα του ήρωα, π.χ. απογοήτευση, υπαρξιακή αγωνία, φόβος για το μέλλον).

Η επανάληψη του "ελπίζω" και των παραγώγων του (2η ενότητα) και οι συναισθηματικά φορτισμένες λέξεις (σύγχυση, ταραχή, πόλεμος, ειρήνη) δεσπόζουν. Ο ήρωας αντιμετωπίζει τη διάψευση των προσδοκιών και τη χρεωκοπία των ιδεολογιών (π.χ. του κομμουνισμού, που υποσχόταν κοινωνική ισότητα και αταξική κοινωνία). Η παιδική του ανάμνηση παραλληλίζεται με την απουσία ελπίδας στη ζωή των ανθρώπων μετά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο (η έλλειψη ελπίδας σημαίνει θάνατο). Τελικά, αντιδρά στην παθητική στάση της γενιάς του μέσω μίας αγγελίας ("Ζητείται ελπίς"). Η ελπίδα είναι απαραίτητη για τη λύση του αδιεξόδου και τη συνέχιση της ζωής, αφού γεννά στόχους, όνειρα, δύναμη, δράση.

Θέμα:

Η διάψευση των ελπίδων κατά το τέλος του Β' παγκοσμίου πολέμου μέσα από την ειδησεογραφία μιας εφημερίδας.

Χαρακτηρισμός του ήρωα:

Ο ήρωας συνηθίζει να διαβάζει καθημερινά εφημερίδα, να παρατηρεί τη ζωή γύρω του και επιλέγει τη συγγραφή διηγημάτων ως τρόπο έκφρασης των προβληματισμών του. Είναι πνεύμα ανήσυχο, κριτικό, με ενδιαφέρον για τα προβλήματα της εποχής του. Έχει αγωνιστεί υπερασπιζόμενος τα ιδανικά του, τα οποία τώρα διαπιστώνει ότι καταρρέουν. Το πάθος που γεννούσε η πίστη του σ’αυτά έδωσε τη θέση του στην απελπισία ως απόρροια της απογοήτευσης και της διάψευσης των ελπίδων του. Νιώθει βαθιά λύπη, καθώς παρακολουθεί την πραγματικότητα να διαλύει τα όνειρα και τις προσδοκίες του. Πρόκειται για έναν ιδεαλιστή, γεμάτο αγάπη για τον συνάνθρωπό του, με τον οποίο, όμως, βιώνει μία έλλειψη επικοινωνίας και αλληλοκατανόησης. Η διάψευση των ελπίδων φαίνεται από τα αποσπάσματα της εφημερίδας που παρατίθενται (τεταμένη παγκόσμια πολιτική σκηνή με τοπικούς πολέμους, απειλή από τη ραδιενέργεια, κίνδυνος νέου πολέμου, προβληματική οικονομία και εξαθλίωση των χαμηλών κοινωνικών στρωμάτων , απελπισία στα όρια της αυτοκτονίας, μιμητισμός και αλλοτρίωση της άρχουσας τάξης). Η ειδησεογραφία λειτουργεί ως αφορμή και όχι αιτία ("Δεν έφταιγε η εφημερίδα...."), για να εκφράσει τα αρνητικά συναισθήματα των ανθρώπων της εποχής: Φόβο για νέο πόλεμο ("η σκιά του 3ου... στην Ινδοκίνα σήμερα αύριο..., Ο πόλεμος, η βόμβα υδρογόνου..., ... πως ο εφιάλτης του πολέμου δεν θα στοίχειωνε πια τη γη μας..., ... Την ειρήνη, τη βαθιά τούτη λαχτάρα που κρέμεται από μια κλωστή., Η σκια του καινούριου πολέμου"), τη σύγχυση και την κοινωνική αθλιότητα ("είχε ιδρώσει, αυτοκτονίες για οικονομικούς λόγους, Σκεφτότανε τη φτώχεια, την αθλιότητα..., την ταραχή που είχε μέσα σου..., διάψευση από κάθε λογής ιδεολογίες, οι δυο αυτοκτονίες, Άγγιζε θέματα του καιρού μας: τον πόλεμο, την κοινωνική δυστυχία…"). Και, πάνω απ' όλα, τη ματαίωση και, τελικά, την απουσία ελπίδας που διατρέχει όλο το απόσπασμα και εμφανίζεται καθαρότερα σε αρκετά σημεία με την χρήση των λέξεων "ελπίζω" και "ελπίδα". Αυτούς τους προβληματισμούς τους ξεδιπλώνει στα γραπτά του, τα οποία όμως δεν εκδίδει, διότι προσπαθεί να αποφύγει την δογματική κριτική και τον πολιτικό του στιγματισμό (αριστερός, δεξιός κλπ.) Ξαφνικά αποφασίζει να εκφράσει την υπαρξιακή αγωνία του δημοσιεύοντας την αγγελία "Ζητείται ελπίς". Η βιασύνη του υποδηλώνει την προσπάθεια να βρει διέξοδο στην μοναξιά του και να συνδεθεί με τους συνανθρώπους του, να μη μείνει αδρανής και απαθής μπροστά στη ζοφερή πραγματικότητα, αλλά να δράσει, έστω και με τη δημοσίευση της αγγελίας, προκειμένου να ανοίξει μία χαραμάδα στην ελπίδα, να ξαναπιστέψει στον άνθρωπο και να ξαναθέσει ιδανικά.

Ιδέες και συναισθήματα:

Τα συναισθήματα του ήρωα αντιστοιχούν στη δυσβάσταχτη πραγματικότητα της μεταπολεμικής ζωής. Προφανώς τα ίδια συναισθήματα κατακλύζουν και όλη τη γενιά του. Γι’ αυτό ο ήρωας δεν έχει όνομα, καθώς θα μπορούσε να είναι οποιοσδήποτε, ίσως ο ίδιος ο συγγραφέας, ένας φίλος, ένας γνωστός, αλλά και ένας παντελώς άγνωστος. Το νήμα που δένει αυτούς τους ανθρώπους είναι η απογοήτευση, η απελπισία. Γενικότερα, κάθε γενιά που επιζεί μετά από έναν – ακόμη και νικηφόρο- πόλεμο, βιώνει την απόγνωση, τον πανικό και την αδυναμία να ανταπεξέλθει σε ένα αβέβαιο μέλλον. Ωστόσο, μέσα στην απελπισία του ο ήρωας αφήνει να διαφανούν κάποιες χαραμάδες ελπίδας μέσα από αισιόδοξες σκέψεις ("Βέβαια άλλοι θα 'χουν ελπίδα, σκέφτηκε. Δεν μπορεί παρά να 'χουν!"), από την ίδια την απέλπιδα ενέργειά του (την αγγελία) και από τη θέρμη με την οποία έτρεξε να την πραγματοποιήσει.

Ενότητες:

1η: "Όταν μπήκε στο καφενείο...Το πανόραμα της ζωής!". Η ανάγνωση της εφημερίδας.

2η: "Δεν είχε αλλάξει διόλου... Δεν μπορεί παρά να'χουν". Η ελπίδα.

3η: "Ξανάριξε μια ματιά...στο αυριανό φύλλο". Η αντίδραση του ήρωα στη ζοφερή πραγματικότητα.

Αφηγηματικές τεχνικές:

- Αφηγητής: τριτοπρόσωπος, ετεροδιηγητικός, παντογνώστης, με μηδενική εστίαση (γνωρίζει τη δράση, τις σκέψεις και τα συναισθήματα του ήρωα).

- Αναδρομική αφήγηση (αναχρονία): το περιστατικό της παιδικής ηλικίας με τη μη αναστρέψιμη κατάσταση της υγείας της θείας του ήρωα.

- Ο χρόνος: α) ιστορικός χρόνος: η δεκαετία του ’50, δηλαδή η μεταπολεμική περίοδος του ψυχρού πολέμου. β) Μυθικός (αφηγηματικός) χρόνος: Πολύ σύντομος, ουσιαστικά πρόκειται για ένα απόγευμα ως το σούρουπο. Ωστόσο, υπάρχει και μία αναδρομική αφήγηση, μία αναφορά ενός περιστατικού από την παιδική του ηλικία, με το οποίο συσχετίζει την απελπισία του με τη μη αναστρέψιμη κατάσταση της υγείας της ετοιμοθάνατης θείας του. Μέσω αυτής της αναλογίας επιχειρεί να αποδώσει το μέγεθος του υπαρξιακού και ιδεολογικού αδιεξόδου του.

Αφηγηματικοί τρόποι:

Τριτοπρόσωπη αφήγηση, περιγραφή, εσωτερικός μονόλογος, διάλογος, ελεύθερος πλάγιος λόγος (τα λόγια και οι σκέψεις του ήρωα δίνονται από τον αφηγητή σε γ' πρόσωπο και σε παρελθοντικό χρόνο. Το ρήμα εξάρτησης απουσιάζει).

Γλώσσα - ύφος:

Λιτή γλώσσα, δημοτική, με ενσωματωμένα στοιχεία της καθαρεύουσας (π.χ."Αι απώλειαι εκατέρωθεν υπήρξαν βαρύταται"), ακόμη και στον τίτλο. Με τη διγλωσσία δίνει ποικιλία στο λόγο, διατηρεί τη ζωντάνια και βαρύτητα των στοιχείων της καθαρεύουσας και ταυτόχρονα ειρωνεύεται τη διγλωσσία της δεκαετίας του '50. Τότε η καθαρεύουσα ήταν η επίσημη γλώσσα του κράτους, ενώ ο λαός χρησιμοποιούσε τη δημοτική. Η καθαρεύουσα είχε επιβληθεί από τα συντηρητικά καθεστώτα στην εκπαίδευση, στη διοίκηση, στη νομοθεσία και στον τύπο. Ο συγγραφέας την ενσωματώνει στο κείμενό του με νεολογισμούς (π.χ. "ευμορφιάς") και ξενικές λέξεις (π.χ. "κοκταίηλ","τοκ") και σαρκάζει την αλλοτρίωση της άρχουσας τάξης. Το ύφος, αν και λιτό, είναι παραστατικό (λόγω των εκφραστικών μέσων), με γρήγορο ρυθμό (λόγω του μικροπερίοδου λόγου).

(Νεολογισμός είναι μια λέξη ή μια φράση που έχει δημιουργηθεί πρόσφατα, π.χ. "κλωνοποίηση" ή "ηλεκτρονικό ταχυδρομείο")

Εκφραστικά μέσα:

Επανάληψη ("σύγχυση", "είχε ελπίσει"), αντίθεση ("Και είχε ελπίσει. Μα τώρα ήτανε χωρίς ελπίδα"), μεταφορά ("ο εφιάλτης του πολέμου"), προσωποποίηση ("το μεγάλο τζάμι που έβλεπε στη λεωφόρο"), παρομοίωση ("Σαν να ήταν έγκλημα αυτό"), εικόνες.

Η διαχρονικότητα και η παγκοσμιότητα του κειμένου:

Εξασφαλίζονται από την ανωνυμία του ήρωα και από την αοριστία του χώρου και του χρόνου. Στη θέση του ήρωα θα μπορούσε να βρίσκεται κάθε απελπισμένος άνθρωπος, απογοητευμένος από την πτώχευση των ιδανικών και των ιδεολογιών του. Η ανωνυμία δηλώνει ότι το κεντρικό πρόσωπο του διηγήματος είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα των ανθρώπων της εποχής. Το ίδιο σημαίνει και η αοριστία χώρου (κάποιο καφενείο σε κάποια μεγάλη πόλη) και χρόνου (μετά τον Β' Παγκόσμιο).

Βιογραφικό σημείωμα:

Ο Αντώνης Σαμαράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1919 και σπούδασε Νομικά. Είναι από τους πιο πολυδιαβασμένους συγγραφείς της γενιάς του. Στα έργα του ασχολείται με προβλήματα της εποχής μας. Έχει εκδώσει τα εξής βιβλία: Διηγήματα: Ζητείται ελπίς (1954), Αρνούμαι (1961), Το διαβατήριο (1973). Μυθιστορήματα: Σήμα κινδύνου (1959), Το λάθος (1965). Μεταφράστηκε σε πολλές ξένες γλώσσες.

[Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://blogs. sch.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr/ ]

Νίκος Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Sat, 07 Sep 2024 13:16:15 +0300

Νίκος Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Σχολιασμός

ΘΕΜΑ:

Η γνωριμία του αφηγητή με τον Αλέξη Ζορμπά , η εντύπωση που του έκανε ο χαρακτήρας του και η ανάδειξη της συναισθηματικής σχέσης του Ζορμπά με το σαντούρι του.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ:

α) Αλέξη Ζορμπά:

Εξωτερικά χαρακτηριστικά: πολύ ψηλός και αδύνατος ("Τηλέγραφος"), μαντράχαλος, κοκαλιάρης, με μάτια περιγελαστικά, θλιμμένα, ανήσυχα, εκφραστικά ("όλο φλόγα το μάτι του ήταν καρφωμένο πάνω μου μικρό, στρογγυλό κατάμαυρο με κόκκινες φλεβίτσες.."), με βουλιαγμένα μάγουλα, χοντρή μασέλα, ψαρά κατσαρωμένα μαλλιά, πρόσωπο γεμάτο ζάρες, σκαλισμένο, σαρακοφαγωμένο.

Χαρακτηριστικά προσωπικότητας: ευθύτητα, αφοπλιστική ειλικρίνεια ("Έτσι μου κάπνισε ,βρε αδελφέ"), διάθεση για αστεία και αυτοσαρκαστικά σχόλια("μακρύς μακρύς καλόγερος.".), πολυταξιδεμένος ("Σεβάχ Θαλασσινός"), παρορμητικός, επιθετικός ("τον σπάζω στο ξύλο"), φιλήδονος και μερακλής, δείχνει ότι του αρέσουν οι απολαύσεις ("Ήπιε το ρούμι... μερακλής"). Είναι απαλλαγμένος από τις συμβάσεις της λογικής ("Πολλά φρόνιμος μου φαίνεσαι, είπε, και να με συμπαθάς"), μια γνήσια λαϊκή ψυχή, που μπορεί και αντιλαμβάνεται ατόφια την ουσία και την αξία της τέχνης, του έρωτα, της ομορφιάς.

β) Αφηγητή:

Είναι διανοούμενος,άνθρωπος του πνεύματος("έκλεισα το Ντάντε"), στοχαστικός, συνετός, εξετάζει όλες τις λεπτομέρειες πριν αντιδράσει, όπως φαίνεται από τα σχόλια του Ζορμπά ("Πολλά φρόνιμος μου φαίνεσαι, Ζυγιάζεις με το δράμι, ε;") , καταδεκτικός και ευγενικός απέναντι στον άγνωστο λαϊκό τύπο που έχει μπροστά του, γενναιόδωρος/φιλόξενος ("παίρνεις ένα φασκόμηλο;"). Αναζητά τα κίνητρα της ανθρώπινης συμπεριφοράς ("είχα διαβάσει πολλούς ορισμούς για το νου του ανθρώπου"). Η παιδεία του αφηγητή και οι ευγενικοί του τρόποι έρχονται σε αντίθεση με τον αυθορμητισμό και τη γοητευτική χοντροκομμένη απλότητα του λαϊκού ανθρώπου που ενσαρκώνει ο Ζορμπάς.

Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΖΟΡΜΠΑ ΜΕ ΤΟ ΣΑΝΤΟΥΡΙ ΤΟΥ:

Από τη στιγμή που το πρωτοάκουσε στα είκοσί του χρόνια, πιάστηκε η αναπνοή του ,δεν μπορούσε να φάει, τσακώθηκε με τον πατέρα του που αντιδρούσε, ξόδεψε τα λιγοστά χρήματά του και αγόρασε ένα σαντούρι. Πήγε στη Θεσσαλονίκη, βρήκε δάσκαλο, έκατσε μαζί του ένα χρόνο και έμαθε να παίζει. Όταν έχει στενοχώριες ή τον ζορίζει η φτώχεια, παίζει σαντούρι και αλαφρώνει. Όταν έκανε οικογένεια, τα βάσανα δεν τον άφηναν να εκφραστεί, γιατί το σαντούρι θέλει καλή καρδιά(όπως λέει), αφοσίωση, αυτοσυγκέντρωση. Όταν άνοιξε το σακούλι κι έβγαλε το μαγληνό σαντούρι, τα δάχτυλά του το χάιδεψαν τρυφερά, σα να χάιδευαν γυναίκα, και κατόπιν το τύλιξε, όπως τυλίγουμε αγαπημένο σώμα μη μας κρυώσει(τρυφερότητα, σεβασμός, πολύτιμο το σαντούρι).

ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ:

- 1η ενότητα("Τον πρωτογνώρισα …Ξημέρωνε."): Η συνάντηση στο καφενείο του λιμανιού.

- 2η ενότητα("Ό,τι απ` όλα… του Παναΐτ Ιστράτη"): Η γνωριμία του αφηγητή με το Ζορμπά.

- 3η ενότητα("-Και τι έχεις στον μπόγο;… μη μας κρυώσει"): Η συναισθηματική σχέση του Ζορμπά με το σαντούρι του.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ:

1) Αφηγητής: Περιγράφει, αφηγείται πρωτοπρόσωπα, κάνει διάλογο με τον Ζορμπά και παράλληλα σχολιάζει την εμφάνιση και τη συμπεριφορά του συνομιλητή του. Πρόκειται για ομοδιηγητικό αφηγητή, δραματοποιημένο (συμμετέχει στα γεγονότα που αφηγείται) και η εστίαση είναι εσωτερική, όπως και η οπτική γωνία.

2) Αναδρομική αφήγηση (ανάληψη/αναχρονία): 1η αναδρομική αφήγηση: το περιστατικό του ξυλοδαρμού του αφεντικού του Ζορμπά, που έχει συμβεί σε προγενέστερη χρονική βαθμίδα (το περασμένο Σαββατοκύριακο).

2η αναδρομική αφήγηση: το γεγονός που έκανε τον Ζορμπά να μάθει σαντούρι και η γνωριμία του με το δάσκαλο του σαντουριού. Μέσα στην αφήγηση εγκλωβίζεται ο διάλογος του Ζορμπά με τον πατέρα του, αλλά και με τον Τούρκο δάσκαλό του. Το αποτέλεσμα της τεχνικής αυτής είναι η ζωντάνια , η παραστατικότητα και η αληθοφάνεια. Ο Ζορμπάς συχνά κάνει αυτοσαρκαστικά σχόλια, όταν μιλά για τις παρελθοντικές του επιλογές ("ήθελα παντριγιά ο ερίφης").

3η αναδρομική αφήγηση: ο Ζορμπάς μιλά και σχολιάζει τις προσωπικές του επιλογές για τη δημιουργία οικογένειας και την κατρακύλα του.

3) Πρόδρομη αφήγηση (αναφέρεται σε μεταγενέστερη χρονική βαθμίδα, πρόληψη/αναχρονία), εκεί όπου λέει ο αφηγητής "Δε θα ´ταν άσκημο να τον πάρω μαζί μου στο μακρινό ακρογιάλι. Σούπες, γέλια, κουβέντες…", (αυτό είναι προσήμανση για όλα όσα θα ζήσουν στην Κρήτη οι δυο άντρες).

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ:

Περιγραφή: καφενείου, λιμανιού, Ζορμπά. Στήνεται το σκηνικό της δράσης, σκιαγραφούνται τα πρόσωπα, επιβραδύνεται η εξέλιξη, δίνεται ζωντάνια και παραστατικότητα. Αγγίζει το συναίσθημα του δέκτη.
Αφήγηση: Η αφήγηση γίνεται κυρίως σε πρώτο πρόσωπο/πρωτοπρόσωπη ("τον πρωτογνώρισα," "έβαλα τα γέλια"). Δίνονται ο τόπος, ο χρόνος, τα πρόσωπα, εξελίσσεται η υπόθεση (μύθος), εκτυλίσσονται τα γεγονότα.
Διάλογος: Ο διάλογος προσθέτει ζωντάνια, παραστατικότητα ,ποικιλία στο λόγο, θεατρικότητα (δραματικότητα), αμεσότητα. Διαγράφει με αληθοφάνεια τους χαρακτήρες.
Σχόλια/σκέψεις του αφηγητή ή του Ζορμπά - Εσωτερικός μονόλογος: Έτσι φωτίζονται τα γεγονότα, οι χαρακτήρες και οι αντιδράσεις των προσώπων ("Είχα διαβάσει πολλούς ορισμούς...και μου άρεσε","Κατάλαβα πως ο Ζορμπάς...τη Γης"), αποκαλύπτονται τα βαθύτερα κίνητρά τους. Ταυτόχρονα, το κείμενο αποκτά αμεσότητα, ζωντάνια, εμπλουτίζεται με τον βιωματικό/εξομολογητικό χαρακτήρα και κεντρίζει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, την αμέριστη προσοχή του.

Με την εναλλαγή των Αφηγηματικών Τρόπων και Τεχνικών, σπάει η μονοτονία της ευθύγραμμης αφήγησης και όλο το έργο ξεδιπλώνεται παραστατικά, ζωντανά, θεατρικά, χωρίς ίχνος ανίας εκ μέρους του κοινού.

ΓΛΩΣΣΑ:

Είναι ιδιαίτερη. Καλοδουλεμένη, αποδίδει με ζωντανό και παραστατικό τρόπο τις γλωσσικές επιλογές (ιδιολέκτους) των προσώπων. Όταν αφηγείται, περιγράφει ή σχολιάζει ο αφηγητής, το επίπεδο του ύφους είναι υψηλότερο σε σύγκριση με την προφορικότητα του ύφους του Ζορμπά. Για παράδειγμα: "Τα ψάρια παραζαλισμένα από τα χτυπήματα της φουρτούνας, είχαν βρει καταφύγι χαμηλά στα ήσυχα νερά…,είχα διαβάσει πολλούς ορισμούς του νου του ανθρώπου…", λέει ο συγγραφέας. Από την άλλη, ο Ζορμπάς παραδέχεται: "Με λένε και Τηλέγραφο, για να με πειράξουν που μαι μακρύς μακρύς καλόγερος και πίτα η κεφαλή μου" και "από της μυλωνούς τον πισινό ζητάς ορθογραφία", χρησιμοποιώντας λαϊκές εκφράσεις(απλές προφορικές, αινίγματα και λαϊκά αποφθέγματα), που δείχνουν τη λαϊκή αφετηρία του Αλέξη Ζορμπά.

Επίσης, στο απόσπασμα συναντάμε:

Ιδιωτισμούς: "να παν οι πίκρες κάτω", "μου κάπνισε". Ιδιωτισμός είναι μια έκφραση με ιδιαίτερη σημασία ή σύνταξη, που λέγεται σε μια γλώσσα, π.χ. «μαλλιά κουβάρια», «φωτιά και λάβρα», «άρον άρον». Οι ιδιωτισμοί είναι στοιχεία εκφραστικά και αναντικατάστατα, που πλουτίζουν την κοινή γλώσσα.

Αίνιγμα: "μακρύς μακρύς καλόγερος και πίτα η κεφαλή μου". Αίνιγμα είναι η αναφορά των ιδιοτήτων και των γνωρισμάτων ενός αντικειμένου, χωρίς ν’ αναφέρεται το ίδιο το αντικείμενο. Η περιγραφή είναι τέτοια, ώστε οδηγεί τον ακροατή ή αναγνώστη στην ανακάλυψη αυτού.

Την παροιμιακή φράση: "Από της μυλωνούς τον πισινό ζητάς ορθογραφία". Παροιμιακές είναι οι φράσεις που κρύβουν διάφορες αλήθειες σχετικές με τη ζωή του ανθρώπου.

Σχήματα λόγου:

- Μεταφορά: "στο πρόσωπο του νερού", "μάτια που σπίθιζαν",

- Σχήμα κύκλου: "Όλες τις δουλειές…. όλες".

- Ασύνδετο σχήμα: "βουλιαγμένα μάγουλα, χοντρή μασέλα,

εξογκωμένα ζυγωματικά…".

- Αντίθεση: " κάτεχαν να δουλεύουν τον κασμά και το σαντούρι".

- Παρομοίωση: "σα νά ´γδυναν γυναίκα".

- Μετωνυμία: "έκλεισα το Ντάντε".

- Προσωποποίηση: "δυστυχισμένου ξύλου".

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Ο Νίκος Καζαντζάκης (1883-1957) γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης και σπούδασε Νομικά στην Αθήνα και στο Παρίσι, αλλά γρήγορα αφοσιώθηκε στη φιλοσοφία και στη λογοτεχνία. Πνεύμα εξαιρετικά ανήσυχο, με μεγάλη αφομοιωτική και δημιουργική ικανότητα ταξίδεψε παντού, έμαθε πολλές ξένες γλώσσες και άφησε σημαντικό έργο, που απλώνεται σε ποικίλους τομείς. Στην επιστημονική μελέτη ανήκει η εργασία του για τον Νίτσε. Στη φιλοσοφία, η Ασκητική (1927). Στην ποίηση ανήκει η Οδύσσεια (1938), οι Τερτσίνες και το ποιητικό του θέατρο με τις τραγωδίες Πρωτομάστορας, Μέλισσα, Ιουλιανός, Προμηθέας κ.ά. Από όλα σχεδόν τα ταξίδια του μας έδωσε Ταξιδιωτικές εντυπώσεις: Κίνα, Ιαπωνία, Ρωσία, Αγγλία, Ισπανία κ.ά. Μετά το Β’ παγκόσμιο πόλεμο ασχολήθηκε με το μυθιστόρημα: Αλέξης Ζορμπάς (1946), Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (1948), Καπετάν Μιχάλης (1950), Ο τελευταίος πειρασμός (1950-51), Ο φτωχούλης του Θεού (1952-53), Αδερφοφάδες (1954). Ένα είδος μυθιστορηματικής αυτοβιογραφίας με πολλά ποιητικά στοιχεία αποτελεί η Αναφορά στον Γκρέκο (1961). Έγινε ευρύτερα γνωστός στο ελληνικό και το παγκόσμιο κοινό. Τέλος, έχει μεταφράσει Όμηρο, Δάντη, Γκαίτε κ.ά. Το έργο του Καζαντζάκη γνώρισε μεγάλη διάδοση.

[ Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://filologikaek.blogspot. com /

https://blogs. sch.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr/ ]

Τα ζα, Στρατής Μυριβήλης

Sat, 07 Sep 2024 13:16:05 +0300

Τα ζα, Στρατής Μυριβήλης

Σχολιασμός:

Ο συγγραφέας επικαλείται τη λογική και κυρίως το συναίσθημα του δέκτη. Αν και προβάλλει την ιστορία του κυρίως πρωτοπρόσωπα, πράγμα που ενισχύει την αίσθηση του αυτοβιογραφικού στοιχείου, παρουσιάζει το έργο του ως μια σειρά επιστολών ενός συμπολεμιστή του, του λοχία Αντώνη Κωστούλα, που απευθύνονται σε κάποια γυναίκα. Το συγγραφικό αυτό τέχνασμα της πλαστοπροσωπίας (που αποδίδει την ιστορία του Μυριβήλη σε κάποιο άλλο πρόσωπο, περσόνα) είναι σύνηθες στη λογοτεχνία και αποτελεί έναν τρόπο αποστασιοποίησης του συγγραφέα από τις σκέψεις και τα λόγια του αφηγητή. Έτσι, διατηρεί την αλήθεια του αυτοβιογραφικού κειμένου, ενώ ταυτόχρονα προβάλλεται η καθολικότητα και η αντικειμενικότητα του βιώματος του πολέμου. Η συναισθηματική κατάσταση του αφηγητή, όπως ο πόνος, ή μοναξιά, η απελπισία, ο τρόμος και η φρίκη από τη διαρκή απειλή, την ωμότητα και την παρουσία του θανάτου, αποτελούν πάντα κοινή τραγική εμπειρία για όλους τους στρατιώτες. Άρα, η αλήθεια των καταγραφόμενων δεν πρέπει να περιορίζεται σε ένα πρόσωπο.

Η τελευταία φράση του αποσπάσματος:

Αποτυπώνει συγκλονιστικά το παράλογο του πολέμου, αφήνοντας, όμως, υπόνοιες αισιοδοξίας. Οι ματωμένες μαργαρίτες που εξακολουθούν να βρίσκονται στο στόμα του αποκεφαλισμένου ζώου φανερώνουν ότι το βρήκε ο θάνατος την ώρα που ανυποψίαστο γευόταν τη χαρά της ζωής. Συμβολίζουν τη ζωή που αφαιρέθηκε βίαια, απότομα, σκληρά, την ανολοκλήρωτη χαρά, μα και τη ζωή που συνεχίζεται μέσα στη φρίκη του πολέμου και διεκδικεί τη θέση της στον κόσμο. Έτσι, μέσω της συγκεκριμένης σουρρεαλιστικής εικόνας εκπέμπεται και ένα ηχηρότατο αντιπολεμικό μήνυμα μέσα από την αντίθεση ζωή - θάνατος, ειρήνη - πόλεμος.

Διαβάζοντας το κείμενο ενεργοποιούνται όλες μας οι αισθήσεις: νιώθουμε το κρύο των βουνών, την ευωδιά της άνοιξης, αντικρίζουμε το φοβερό πρόσωπο του πολέμου μέσα από τους κρότους των οβίδων και τη θέαση των ξεκοιλιασμένων, καταματωμένων ζώων, τη φωτεινή χαρά της ειρήνης με την εικόνα της αναγεννημένης φύσης. Κι αμέσως ανατρέχουμε στους "Ελεύθερους Πολιορκημένους" του Σολωμού και στην "Γκουέρνικα" του Πικάσο.

ΘΕΜΑ:

Η αγριότητα και ο παραλογισμός του πολέμου, με θύματα όχι μόνο τους ανθρώπους, αλλά και τα ανυπεράσπιστα ζώα.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ: Αντιπολεμικό.

ΣΤΟΧΟΣ:

Η καταγγελία και η στηλίτευση της φρίκης και του παραλογισμού του πολέμου. Ο συγγραφέας επιτυγχάνει τον στόχο του χωρίς ίχνος αντιπολεμικής ρητορείας! Καταδικάζει τη φρίκη του έμμεσα, περιγράφοντάς την.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ:

1η: "Τα ζα...των Ανθρώπων". Οι σκέψεις του αφηγητή για τη μοίρα των αθώων ζώων στον πόλεμο.

2η: "Η Μεραρχία μας...της Μεραρχίας μας". Η απάνθρωπη μεταχείριση των ζώων κατά τη μεταφορά τους στο πολεμικό μέτωπο.

3η: "Τα ζα...τίποτ'άλλο". Η ειδυλλιακή σκηνή της ανάπαυλας των ζώων.

4η: "Σε λίγο...να παραδώσει". Ο βομβαρδισμός και η μαζική εξόντωση των ζώων.

5η: "Ένας ημιονηγός... ματωμένες". Η παράλογη (τραγελαφική) σκηνή με τον ημιονηγό/Ο παραλογισμός του πολέμου.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ:

-Αφήγηση (κυρίως πρωτοπρόσωπη, μα και τριτοπρόσωπη), π.χ. "Η Μεραρχία μας κουβάλησε...γαϊδάρους".

- Περιγραφή, π.χ. "Πέφτανε χάμου...να παραδώσει".

- Εσωτερικός μονόλογος, π.χ. "Σήμερα από το πρωί...τον πόλεμο;".

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ:

1) Αφηγητής: Ομοδιηγητικός. Εναλλάσσει το α' ενικό με το α’ πληθυντικό πρόσωπο (π.χ. "συλλογιούμαι, μας), για να εκφράσει προσωπικές απόψεις και βιώματα (α' ενικό) και συλλογικότητα, καθολικότητα (α' πληθυντικό). Όμως, π.χ. στη σκηνή του βομβαρδισμού, ο αφηγητής αποστασιοποιείται και η αφήγηση γίνεται τριτοπρόσωπη, προφανώς χάριν της αντικειμενικής παρουσίασης της αποτροπιαστικής πραγματικότητας του πολέμου.

2) Ευθύγραμμη (γραμμική) αφήγηση, εφόσον τα γεγονότα δίνονται με χρονολογική σειρά.

3) Επιβράδυνση, με τις εκτεταμένες περιγραφές.

Βιογραφικό σημείωμα:

Φιλολογικό ψευδώνυμο του Σ. Σταματόπουλου. Από τους σημαντικότερους πεζογράφους του μεσοπολέμου. Γεννήθηκε στη Συκαμιά της Λέσβου. Γράφτηκε στη Φιλοσοφική και τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά διέκοψε τις σπουδές του, για να πάρει μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους. Η περιπέτειά του αυτή του έδωσε το υλικό για τα πρώτα έργα του: μια σειρά διηγημάτων, Κόκκινες Ιστορίες (1915) και τη Ζωή εν Τάφω (1924) που είναι ίσως το καλύτερο έργο του. Εκφράζει αντιπολεμικό πνεύμα. Ο Μυριβήλης έχει δυνατό πεζογραφικό ταλέντο και έντονο προσωπικό ύφος. Παρουσιάζει πλούτο θεμάτων και πηγαίο αίσθημα. Η γλώσσα του, πλούσια και φροντισμένη, ανανεώνει την παράδοση του δημοτικισμού. Συνδυάζει τον έντονο ρεαλισμό με άλλους απαλότερους και λυρικότερους τόνους. Έργα του (εκτός από τα παραπάνω): Η δασκάλα με τα Χρυσά Μάτια (1923), Το Πράσινο Βιβλίο (1935), Το Γαλάζιο Βιβλίο (1934), Το Κόκκινο Βιβλίο (1925), Το Βυσσινί Βιβλίο (1959), Παναγιά η Γοργόνα (1949) κ.ά. Έγινε ακαδημαϊκός.

[ Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://filologikagymnasium.blogspot. com /

http://users.sch.gr/ ]

Πρώτες ενθυμήσεις, Πηνελόπη Δέλτα

Tue, 04 Nov 2025 23:21:25 +0300

Πρώτες ενθυμήσεις, Πηνελόπη Δέλτα

Σχολιασμός:

Το απόσπασμα περιγράφει αναδρομικά την εικόνα της πατρικής μορφής, όπως αυτή χαράχτηκε στη συνείδηση και τη μνήμη της μικρής κόρης.

Η εικόνα του πατέρα περικλείει δύο αντιθετικές όψεις: από τη μια μεριά το φόβο και την τυραννική παρουσία του αυταρχικού και απρόσιτου άντρα, που διατάζει και επιβάλλεται στους γύρω του, και από την άλλη τον θαυμασμό, τη γοητεία και την υπερηφάνεια που προκαλεί η ομορφιά, η ευγένεια και η ακεραιότητά του.

Το ενδιαφέρον στοιχείο εδώ είναι πως η αυτοβιογραφική αφήγηση δεν επιλέγει τελικά μία από τις δύο όψεις ως επικρατέστερη. Αντιθέτως, οι δύο αντίρροπες οπτικές αναπτύσσονται παράλληλα, για να συνθέσουν την εικόνα μιας μυθικής μορφής, που λατρεύεται σα θεότητα και υποχρεώνει την αφηγήτρια να παραδεχτεί πως έγινε η τελευταία μεγάλη αγάπη της ζωής της. Ο αυτοβιογραφικός μονόλογος της Δέλτα φανερώνει περισσότερα για το δικό της τραυματισμένο ψυχισμό παρά για την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά των προσώπων για τα οποία γίνεται λόγος.

Το απόσπασμα ξεκινά με μια περιγραφή του κεντρικού προσώπου, του πατέρα: "Θυμούμαι την επιβλητική του παρουσία...και γέμιζε, λες, αμέσως το σπίτι".

Η Δέλτα παρουσιάζει και τις δύο πλευρές του χαρακτήρα του πατέρα της, όπως τις αντιλαμβάνεται η ίδια και χωρίς να κρύβει τα αρνητικά, κατά την άποψή της, στοιχεία. Από την άλλη, στις θετικές πλευρές του συγκαταλέγονται η ευγένεια, η ειλικρίνεια και η ακεραιότητα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η αφηγήτρια στη μεγαλοψυχία του πατέρα της και στην έγνοια του για τη θέση των άλλων, με τους οποίους έχει δοσοληψίες. Θεωρεί τόσο σημαντική αυτήν την πτυχή, ώστε παρεμβάλλει ένα χαρακτηριστικό επεισόδιο με ένα πωλητή στρειδιών, στον οποίο ο πατέρας δίνει γερή αμοιβή για τα στρείδια του.

ΘΕΜΑ:

Η συγγραφέας περιγράφει την εικόνα της πατρικής μορφής, όπως αυτή χαράχτηκε στη μνήμη και τη συνείδησή της ως παιδί. Ταυτόχρονα δηλώνονται και τα αντιφατικά συναισθήματα προς τον πατέρα: ο φόβος και ο θαυμασμός για την γοητευτική αλλά και αυταρχική φιγούρα του.

Θεματικά κέντρα:

Σχέσεις γονιών-παιδιών.

Εικόνα του πατέρα(φόβος και γοητεία).

Συνείδηση της ανάγκης του άλλου.

Ενότητες:

1η: "Τον πατέρα... ευκολότερα". Η μορφή του πατέρα και οι σχέσεις του με τα παιδιά.

2η: "Ο πατέρας...της ζωής μου". Η γοητευτική προσωπικότητα του πατέρα.

3η: "Θυμούμαι...θεότης". Το περιστατικό με τα στρείδια και οι συνέπειές του.

(Εναλλακτικά)

1η ενότητα: «Τον πατέρα… μεγάλη αγάπη της ζωής μου». Η μορφή και η συμπεριφορά του πατέρα - τα συναισθήματα που εμπνέει στους άλλους.

2η ενότητα: «θυμούμαι μια μέρα.. μα θεότης». Ένα γεγονός της καθημερινότητας ενδεικτικό της δίκαιης κρίσης και της εντιμότητας του πατέρα.

Ο χαρακτήρας του πατέρα:

Απρόσιτος: ως το τέλος της ζωής του μου έμεινε θεότης απλησίαστος.

Βίαιος και θυμώδης: θυμούμαι… την βία να εξαφανιστούμε, μη μας βρει καμιάν αιτία για κατσάδα ή μπάτσο. Μας μπάτσιζε ο πατέρας κάποτε…

Αυθαίρετος και κοτζάμπασης (αυταρχικός): Εκείνο που ήθελε το ήθελε και το επέβαλλε. Διέταζε. Και οι άλλοι υπήκουαν. Επιβάλλουνταν. Και οι άλλοι υποχωρούσαν. Ήταν αφέντης. Κάποτε τύραννος.

Τυραννικός: Μου επιβλήθηκε πάντα και με τυράννησε, ξέροντας και μην ξέροντας. Και ως το τέλος βάρυνε η θέληση και η τυραννία του στη ζωή μου.

Ευγενικός: Μα ήταν βαθιά ευγενής…

Έντιμος και ακέραιος χαρακτήρας: Και ήταν τίμιος στη σκέψη όσο και στις δοσοληψίες, ειλικρινής, υπερήφανος, ίσιος, αλύγιστος.

Ευσυνείδητος: αμείλικτος στο ζήτημα συνείδηση…

Γενναιόδωρος και με κατανόηση για τους άλλους: «Ωχ, καημένη γυναίκα! Πώς θα ζήσει και αυτός, αν δεν πληρώσεις τον κόπο του και τον καιρό του;»

Τα συναισθήματα της αφηγήτριας:

"ο αυτοβιογραφικός μονόλογος της Πηνελόπης Δέλτα φανερώνει περισσότερα για το δικό της τραυματισμένο ψυχισμό παρά για την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά των προσώπων για τα οποία γίνεται λόγος".

Δύο αντίρροπες οπτικές αναπτύσσονται παράλληλα για να συνθέσουν την εικόνα της μυθικής μορφής του πατέρα:

-ο φόβος: («τον φοβούμαστε πάρα πολύ, τον τρέμαμε») για την τυραννική και αυταρχική μορφή του πατέρα, που συχνά δημιουργεί το αίσθημα της ντροπής, του εξευτελισμού,

-ο θαυμασμός για την επιβλητική παρουσία και την εντιμότητα και ακεραιότητα του χαρακτήρα του όπως φάνηκε στο περιστατικό με το στρειδά («Ωχ, καημένη γυναίκα! Πώς θα ζήσει και αυτός, αν δεν πληρώσεις τον κόπο του και τον καιρό του;», καλόβουλα είπε ο πατέρας).

Το περιστατικό με τα στρείδια:

Το περιστατικό αυτό αποτέλεσε μάθημα ανθρωπιάς, τη δίδαξε ότι δεν πρέπει να σκεφτόμαστε μόνο το δικό μας συμφέρον, αλλά να νιώθουμε την ανάγκη του άλλου να ζήσει, να πληρωθεί η εργασία του κατά την αξία της. Το περιστατικό εγγράφεται στη συνείδησή της ως αδιάσειστο τεκμήριο της ηθικής ανωτερότητας του πατέρα της, στοιχείο που τον αναδεικνύει σε θεότητα απλησίαστη, την τελευταία μεγάλη αγάπη της ζωής της. Μέσα της συνυπάρχει η μεγάλη αγάπη, η λατρεία, μαζί με την παραδοχή της βαριάς τυραννίας του πατέρα στη ζωή της κόρης, αλλά πάνω απ’ όλα η ανάγκη να φανερώσει τον δικό της τραυματισμένο ψυχισμό.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ:

Ο αφηγητής είναι πρωτοπρόσωπος, ομοδιηγητικός, δραματοποιημένος (συμμετέχει στα γεγονότα που αφηγείται).

Η εστίαση είναι εσωτερική.

Η πρόσληψη των γεγονότων γίνεται από την παιδική συνείδηση και η καταγραφή τους από την ώριμη ηλικιακά συγγραφέα, έτσι η αφήγηση αποτελεί αναδρομή στο παρελθόν (Θυμούμαι την επιβλητική του παρουσία….. Θυμούμαι μια μέρα….)

Αφηγηματικοί τρόποι:

Αφήγηση: στην 1η και 3η ενότητα, π.χ. "Θυμούμαι μια μέρα...και το έτρωγε".

Η αφήγηση είναι γεμάτη σχόλια και αξιολογικές κρίσεις (Ήταν αφέντης. Κάποτε τύραννος. Μα ήταν βαθιά ευγενής)

Περιγραφή: π.χ. της εξωτερικής εμφάνισης του πατέρα στην 1η ενότητα.

Εσωτερικός μονόλογος: π.χ. στη 2η ενότητα , "Αργότερα...της ζωής μου".

Διάλογος: Στην 3η ενότητα. Είναι σύντομος και διεξάγεται στους κόλπους της μεγαλοαστικής κοινωνίας του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα.ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ:

Στο πρόσωπο του πατέρα είναι εμφανές το έλλειμμα στοργής και η επιβολή μιας σιδερένιας πειθαρχίας, απότοκο της πατριαρχικής οικογένειας, της ανδροκρατούμενης συντηρητικής κοινωνίας και των οπισθοδρομικών παιδαγωγικών αντιλήψεων.

Ύφος - γλώσσα:

Η Δέλτα γράφει κυρίως στην απλή δημοτική και ο λόγος της κυλάει ομαλά. Είναι λιτός, χωρίς πολλά φραστικά στολίδια, αλλά πλούσιος, πολύ φροντισμένος και γοητευτικός. Διαθέτει αμεσότητα, ζωντάνια, παραστατικότητα, στα πλαίσια του ρεύματος του ρεαλισμού.

Εμφανής είναι η ιδιαίτερη περιγραφική δύναμη με παράλληλη χρήση σχημάτων λόγου, όπως:

-μεταφοράς("μάτια που πετούσαν φωτιές"),

-παρομοίωσης("ίσιο σαν λαμπάδα"),

-ασύνδετου("βίαιος, θυμώδης, αυθαίρετος, κοτσάμπασης"),

-αντίθεσης("Κάποτε τύραννος. Μα ήταν βαθιά ευγενής"), υπερβολής("και γέμιζε, λες, αμέσως το σπίτι"),

- επανάληψης ("θεότης απλησίαστος").

-Σε κάποια σημεία χρησιμοποιεί λέξεις και εκφράσεις της καθαρεύουσας, π.χ. "Διέταζε. Και οι άλλοι υπήκουαν. Αργότερα τον γνώρισα και τον εξετίμησα. Ως το τέλος της ζωής του μου έμεινε θεότης απλησίαστος".

Το ξύλο ως παιδαγωγικό μέσο:

Την εποχή εκείνη (αρχές 20ου αι.) οι γονείς θεωρούσαν ότι το ξύλο και ο συνακόλουθος πόνος που προκαλεί θα μπορούσε να νουθετήσει τα παιδιά τους διδάσκοντας το καλό και αποτρέποντας τα από το κακό. Η σωματική τιμωρία ήταν συχνή τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο από τους δασκάλους, ως μέσω επιβολής πειθαρχίας και διαμόρφωσης ηθικού χαρακτήρα.

Η αφηγήτρια και τα αδέλφια της δέχονται το ξύλο από τη μητέρα ως κάτι αυτονόητο, χωρίς να δυσανασχετούν και χωρίς να επηρεάζονται τα συναισθήματα τους απέναντί της, καθώς η πολύωρη συνύπαρξη μαζί της την καθιστά πρόσωπο οικείο (η μητέρα,που ζούσε στο σπίτι μας τιμωρούσε συχνότερα και ευκολότερα)

Τα συναισθήματα που προκαλούσε το ξύλο που έδινε ο πατέρας ήταν πολύ διαφορετικά, αφού είναι πρόσωπο απρόσιτο, που περνά ελάχιστο χρόνο με τα παιδιά και δεν αναπτύσσει οικειότητα μαζί τους (Οι μπάτσοι στο πρόσωπο ήταν συχνοί, δίνουνταν εύκολα και θυμούμαι ακόμα τώρα το αίσθημα της ντροπής, του εξευτελισμού, όσο και της ζάλης που ακολουθούσε κάθε μπατσιά, που πηγαινοέφερνε το μυαλό μας).

Αυτοβιογραφία:

Με τον όρο αυτοβιογραφία χαρακτηρίζουμε συνήθως ένα συνεχές αφηγηματικό κείμενο, στο οποίο ένας άνθρωπος γράφει ο ίδιος την ιστορία της ζωής του (ή ενός μέρους της).

Η αυτοβιογραφία στις περισσότερες περιπτώσεις γράφεται σε χρόνο αρκετά μεταγενέστερο από τα γεγονότα που εξιστορεί και σ' αυτό οφείλει τουλάχιστον ένα μέρος της λογοτεχνικότητάς της. Στην αυτοβιογραφία συγγραφέας, αφηγητής, πρωταγωνιστής ταυτίζονται.

Βιογραφικό σημείωμα:

Η Πηνελόπη Δέλτα γεννήθηκε το 1874 και ήταν το τρίτο από τα έξι παιδιά του Εμμανουήλ Μπενάκη και της Βιργινίας Χωρέμη.Την παιδική και εφηβική της ηλικία πέρασε στην Αλεξάνδρεια, με πολλά ταξίδια στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Το μεγαλοαστικό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε της παρείχε κάθε δυνατότητα για παιδεία και πνευματική καλλιέργεια, ενώ η αυταρχική ανατροφή διαμόρφωσε μία εύθραυστη προσωπικότητα που αρκετές φορές θεωρούσε ως μόνη διέξοδο το θάνατο. Ο γάμος της με τον επιχειρηματία Στέφανο Δέλτα το 1895 ήταν η λύτρωση από το οικογενειακό περιβάλλον και ο δρόμος για την πνευματική της ανάπτυξη και ωριμότητα. Το έμφυτο συγγραφικό της ταλέντο εκδηλώθηκε ήδη από την παιδική της ηλικία. Η προσφορά της στην παιδική λογοτεχνία υπήρξε καθοριστική για την εξέλιξη του παιδικού βιβλίου. Μεγάλη θεωρείται και η συμβολή της στη συγκέντρωση προφορικών πηγών της σύγχρονης ιστορίας. Η γεμάτη πατριωτισμό ψυχή της δεν άντεξε τη βαριά ατμόσφαιρα της γερμανικής εισβολής και έτσι πήρε τη μεγάλη απόφαση να θέσει τέλος στη ζωή της το 1941, την ημέρα που έμπαιναν οι Γερμανοί στην Αθήνα. Έργα της: Για την Πατρίδα (1909), Τον Καιρό του Βουλγαροκτόνου, Παραμύθι χωρίς όνομα (1911), Πρώτες ενθυμήσεις (1932), Τρελαντώνης (1932), Μάγκας, (1935), Μυστικά του Βάλτου (1937).

[ Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://blogs. sch.gr /

http://users.sch.gr/

http://www.benaki.gr ]

Ο Παχύς και ο Αδύνατος, Άντον Τσέχωφ

Tue, 04 Nov 2025 23:19:56 +0300

Ο Παχύς και ο Αδύνατος, Άντον Τσέχωφ

Σχολιασμός:

Το σύντομο διήγημα του Τσέχωφ παρουσιάζει την αλλοτρίωση των ανθρώπινων χαρακτήρων και σχέσεων στο πλαίσιο της γραφειοκρατίας της τσαρικής Ρωσίας. Δύο παλιοί συμμαθητές συναντιούνται στο σιδηροδρομικό σταθμό. Πριν ακόμη αναγνωριστούν, η περιγραφή της εικόνας και της μυρωδιάς τους από τον αφηγητή αποκαλύπτει τόσο τα σημάδια της ταξικής τους διαφοράς όσο και την κοινή τους μιζέρια. Ύστερα από την αρχική συγκίνηση, η απόπειρα του Αδύνατου να εκθέσει τα τεκμήρια της αξιοπρεπούς κοινωνικής του θέσης συγκρούεται με την καταλυτική ομολογία του Παχύ για την πολύ ανώτερη θέση που ο ίδιος έχει κατορθώσει να κατακτήσει. Η συνέχεια, με την κωμική δουλοπρέπεια που εκδηλώνει ο παλιός συμμαθητής προς τον αυτάρεσκο σημερινό ανώτερό του, δηλώνει με σαφήνεια τα στενά όρια της αξιοπρέπειας στο ασφυκτικό περιβάλλον της γραφειοκρατικής δημοσιοϋπαλληλίας. Η ηθική κατάπτωση του Αδύνατου γίνεται ακόμα εντονότερη, καθώς διαδραματίζεται μπροστά στην οικογένειά του, μεταμορφώνοντας τη στιγμιαία συνάντηση σε αποκαλυπτική στιγμή, που φαίνεται να σφραγίζει στα μάτια της γυναίκας και του παιδιού του την πλήρη προσωπική του αποτυχία. Όπως συχνά συμβαίνει στον Τσέχωφ, ο τόνος του σύντομου διηγήματος είναι γλυκόπικρος, καθώς το επεισόδιο (και η περιγραφή του από τον αφηγητή) εκφράζουν συγχρόνως χιούμορ για την κωμική αλληλεπίδραση των δύο χαρακτήρων και θλίψη για την υποχώρηση της αξιοπρέπειας μπροστά στις κοινωνικές συμβάσεις. Μια λεπτομέρεια, εξάλλου, που εμφανίζεται ως μακρινή και χαριτωμένη ανάμνηση, φαίνεται να δηλώνει με χιούμορ την προδιαγεγραμμένη πορεία των δύο χαρακτήρων: ο Ηρόστρατος και ο Εφιάλτης των σχολικών χρόνων δείχνουν να έχουν επαληθεύσει τα παιδικά τους παρατσούκλια στην εξέλιξή τους σε ενήλικες γραφειοκράτες.

Θεματικά κέντρα:

Αλλοτρίωση Γραφειοκρατία Δουλοπρέπεια.

ΘΕΜΑ:

Το σύντομο διήγημα του Τσέχωφ παρουσιάζει την αλλοτρίωση των ανθρώπινων χαρακτήρων και σχέσεων στο πλαίσιο της γραφειοκρατίας της τσαρικής Ρωσίας.

Τίτλος:

Ο τίτλος αποκαλύπτει την κοινωνική/ταξική-οικονομική διαφορά των ηρώων: Ο Παχύς ευκατάστατος, ο Αδύνατος με ισχνό (πενιχρό) εισόδημα. Και οι δύο όμως θα έκαναν τα πάντα, ώστε να ανέλθουν κοινωνικά, κάτι που προβάλλουν και τα παρατσούκλια τους:

- Ο Ηρόστρατος (Παχύς) ήταν εμπρηστής του ναού της Αρτέμιδος στην Έφεσο(4ος αι. π.Χ.) για την απόκτηση φήμης και

-ο Εφιάλτης (Αδύνατος) πρόδωσε την πατρίδα του στις Θερμοπύλες για κύρος κι εξουσία.

(Η αφήγηση εναλλάσσεται με την περιγραφή και τον διάλογο, ενώ ο αφηγητής είναι ετεροδιηγητικός.)

Ο τίτλος δηλώνει τη σατιρική διάσταση του διηγήματος:

Παχύς: είναι εκπρόσωπος της εξουσίας, εκμεταλλεύεται τη θέση του, ζει με καλοπέραση.

Αδύνατος: ανήκει σε κατώτερα στρώματα της δημοσιοϋπαλληλικής ιεραρχίας, έχει κακόμοιρο παρουσιαστικό, είναι μίζερος, δουλοπρεπής χαρακτήρας.

Ενότητες:

1η: « Στο σιδηροδρομικό…… δύο παράσημα»: Στη συνάντηση των δύο φίλων κυριαρχεί η συγκίνηση και παρουσιάζεται η επαγγελματική τους εξέλιξη και κοινωνική θέση.

Τίτλος: Η συνάντηση των δύο φίλων

2η: «Ο Αδύνατος….κατάπληκτοι»: Ο Αδύνατος αναλώνεται σε κολακείες/φιλοφρονήσεις και ο Παχύς φεύγει αηδιασμένος.

Τίτλος: Η αλλαγή της συμπεριφοράς του Αδύνατου

Ανάλυση ενοτήτων:

¶ 1η ενότητα:

Η συνάντηση των δύο συμμαθητών

Η περιγραφή της εικόνας και της μυρωδιάς τους

Εκδήλωση χαράς και συγκίνηση

Μια μακρινή ανάμνηση δηλώνει την προδιαγεγραμμένη πορεία των συμμαθητών σε ενήλικες γραφειοκράτες.

Ο αδύνατος προσπαθεί να εκθέσει την αξιοπρεπή κοινωνική του θέση.

Όλα ανατρέπονται από την αυτάρεσκη ομολογία του παχύ για την πολύ ανώτερη θέση που κατέχει.

¶ 2η ενότητα:

Η κοινωνική διαφορά εξαφανίζει τη φιλία, την αξιοπρέπεια, την ανθρωπιά κι εμφανίζονται η κολακεία και η δουλικότητα.

Η ηθική κατάπτωση του Αδύνατου γίνεται εντονότερη, γιατί διαδραματίζεται μπροστά στην οικογένειά του.

Περιβάλλον γραφειοκρατικής τσαρικής Ρωσίας, όπου η επαγγελματική - κοινωνική θέση - ιεραρχία καθορίζει τις σχέσεις των ανθρώπων.

Αφηγηματικοί τρόποι:

Αφήγηση σε γ’ πρόσωπο (Αφηγηματικές τεχνικές: παντογνώστης αφηγητής/ετεροδιηγητικός, εξωτερική οπτική γωνία, εστίαση μηδενική)

Διάλογος

Περιγραφή

Ύφος:

μελαγχολική χροιά, χιούμορ και λεπτή ειρωνεία, θεατρικός χαρακτήρας:

-σκηνική παρουσία προσώπων

-διάλογος

-αντιδράσεις - συμπεριφορά

-τρόπος που εξελίσσεται η συνάντησή τους

Ο ρόλος των μηχανισμών εξουσίας είναι εμφανής:

-Ο Αδύνατος συστήνει δύο φορές τη γυναίκα του (περήφανος για την καταγωγή και το θρήσκευμά της).

-Περιγραφή επαγγελματικής επιτυχίας από τον Αδύνατο

-Ανώτερη θέση του Παχύ (ανατροπή κατάστασης για τον Αδύνατο)

Βιογραφικό σημείωμα

Σπουδαίος ρώσος συγγραφέας από τους κορυφαίους της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Γεννήθηκε το 1860 στο Ταγκανρόκ της Αζοφικής. Πέρασε δύσκολα παιδικά χρόνια. Κατάφερε να σπουδάσει Ιατρική στη Μόσχα. Ένα χρόνο πριν πάρει το πτυχίο του εκδίδει και το πρώτο του βιβλίο με τίτλο Παραμύθια της Μελπομένης. Έως τότε, δημοσίευε κείμενά του σε περιοδικά και εφημερίδες της Μόσχας και της Πετρούπολης. Κατά τη διάρκεια της συγγραφικής του καριέρας συνεργαζόταν αρκετά συχνά με λογοτεχνικά περιοδικά.

Ο Τσέχωφ στη ζωή του είχε δύο αγάπες. Όπως έλεγε κι ο ίδιος, την «ερωμένη» του (λογοτεχνία) και τη «νόμιμη γυναίκα» του (Ιατρική). Ασχολήθηκε και με τα δύο με εξαιρετική επιτυχία, με αληθινή αγάπη και υπευθυνότητα. Ως γιατρός βοηθούσε τους ανήμπορους. Βαθιά ανθρωπιστής, δε δίστασε να ταξιδέψει έως την Σιβηρία, για να παρακολουθήσει τις συνθήκες επιβίωσης των φυλακισμένων. Στα διηγήματα μεταξύ 1886-1890 ξεχωρίζει όχι μονάχα η ασύγκριτη χιουμοριστική του δύναμη, μα και η ικανότητα να ζωντανεύει τις λεπτομέρειες της ζωής που μένουν απαρατήρητες. Έργα του: O Βάνκας, Ένας αριθμός,

O Παχύς και ο Αδύνατος, Ο γλάρος, Ο θείος Βάνιας, Οι τρεις αδελφές, Ο βυσσινόκηπος, Στέππα. Πέθανε το 1904 σε ηλικία μόλις 44 ετών.

[ ΠΗΓΕΣ:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://blogs.sch.gr /

http://users.sch.gr/ Γ. Παπαθανασίου

https://el.m.wikipedia.org/ ]

Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Διονύσιος Σολωμός

Tue, 04 Nov 2025 23:20:26 +0300

Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Διονύσιος Σολωμός

Σχολιασμός:

Πρόκειται για μια μεγαλόπνοη ποιητική σύνθεση του βασικότερου εκπροσώπου της Επτανησιακής Σχολής. Ο Σολωμός έκανε τρεις απόπειρες να γράψει και να ολοκληρώσει τους "Ελεύθερους Πολιορκημένους", τις οποίες μαρτυρούν τα τρία σχεδιάσματα που μας έχει κληροδοτήσει. Στο σχολικό εγχειρίδιο υπάρχουν δύο αποσπάσματα, εκ των οποίων το πρώτο προβάλλει ως κεντρικό θέμα του την τραγική κατάσταση των Μεσολογγιτών, που υποφέρουν από την πείνα και την έλλειψη πολεμοφοδίων. Στο δεύτερο απόσπασμα ο ποιητής υμνεί τη χαρά της φύσης την άνοιξη, ενώ οι άνθρωποι απουσιάζουν, εκτός ίσως από τον τελευταίο στίχο.

Α' ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

Μέσα από εικόνες και σχήματα λόγου σκιαγραφείται η απελπιστική κατάσταση στο Μεσολόγγι πριν από την πτώση του. Ο χαρακτήρας του αποσπάσματος είναι επικός και μεταφέρει τα παθήματα των ανθρώπων τις τελευταίες μέρες της πολιορκίας ως την ηρωική έξοδο (την παραμονή της Κυριακής Βαΐων του 1826). Στο πρώτο δίστιχο κυριαρχούν οι οπτικές/ακουστικές εικόνες και η υπερβολή με τη νεκρική σιγή στον κάμπο, καθώς και μια αντίθεση ανάμεσα στο πουλί που λαλεί και βρίσκει φαγητό και στη γυναίκα-μάνα που το ζηλεύει, διότι δεν μπορεί να θρέψει τα παιδιά της. Κατόπιν, τα μαύρα μάτια από την πείνα (μεταφορά), η επανάληψη του "μ" στον τρίτο στίχο (σχήμα παρήχησης), η εικόνα του Σουλιώτη που απολύτως αδύναμος κλαίει και μιλά στο προσωποποιημένο του ντουφέκι, ο ευθύς λόγος και η έμφαση που δίνεται με την ευθεία ερώτηση, η αντίθεση ανάμεσα στον Σουλιώτη και τον Αγαρηνό (δηλαδή τον εχθρό, σχήμα συνεκδοχής: Αγαρηνός αντί Αγαρηνοί) απεικονίζουν γλαφυρότατα την εξαθλίωση των αγωνιστών και προοικονομούν το ηρωικό τους τέλος. Η μάνα (γυναίκα) υπομονετικά αργοπεθαίνει και γίνεται σύμβολο της ηρωικής αντίστασης στη διάρκεια της πολιορκίας. Αποκτά και πάλι την ιδανική της μορφή ως αυτή που προσφέρει τη ζωή και καρτερικά υπομένει το θάνατο. Ο Σουλιώτης δεν είναι μόνο σωματικά εξαντλημένος, αλλά και ηθικά πληγωμένος, έχει προσβληθεί η φιλοτιμία του.

Β' ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

Ο χαρακτήρας είναι λυρικός. Κυριαρχούν τα στοιχεία της φύσης, η οποία βρίσκεται στην πιο όμορφη στιγμή της. Εικόνες και σχήματα λόγου και πάλι μέσα από έναν έντονο λυρισμό και με ακρίβεια περιγραφική υπογραμμίζουν τη δύναμη των υπερασπιστών της πόλης, αφού αυτοί υπερνικούν όλες τις ανθρώπινες αδυναμίες, περιφρονούν τις χαρές της ζωής και θυσιάζονται διατηρώντας την αξιοπρέπειά τους και την εσωτερική τους ελευθερία. Ο Απρίλης με τον Έρωτα προσωποποιούνται, η αντίθεση ανάμεσα στα άνθη, στους καρπούς και στα άρματα (όπλα) και η χρήση του "σε" (β' ενικό πρόσωπο) προβάλλει με αμεσότητα τη σύγκρουση της ομορφιάς της ζωής και της επικείμενης καταστροφής, το σχήμα υπαλλαγής στον τρίτο στίχο ("λευκό βουνάκι πρόβατα" αντί για "βουνάκι λευκών προβάτων") που δίνει έμφαση στο λευκό της χαράς και στη ζωή που ακμάζει, οι οπτικές και ηχητικές εικόνες των λευκών προβάτων που βελάζουν, της θάλασσας όπου καθρεφτίζεται το λευκό βουνάκι, τα στοιχεία της φύσης που κυριαρχούν (βουνό, θάλασσα, λίμνη, ουρανός, γη, έμβια όντα), οι οσφρητικές εικόνες (η ευωδιά του άγριου κρίνου), η γλυκιά ώρα (μεταφορά) για το σκουληκάκι, όλα τα παραπάνω σμιλεύουν ανάγλυφη την εικόνα της ζωής στην ύψιστη στιγμή της · γι'αυτό και ο ποιητής ομολογεί "Μάγεμα η φύσις κι όνειρο", αφού ως και η μαύρη πέτρα φαίνεται "ολόχρυση και το ξερό χορτάρι" από τις ακτίνες του λαμπερού ήλιου (αντίθεση και μεταφορά). Στον προτελευταίο στίχο η επανάληψη "με χίλιες" (συγχρόνως και υπερβολή) δίνει έμφαση σ'αυτό που θα συμβεί και μας προετοιμάζει για το θάνατο των κατοίκων του Μεσολογγίου. Έτσι, μετά την άνω και κάτω τελεία ακολουθούν (σε ευθύ λόγο) τα λόγια "Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει". Ο στίχος αυτός ομολογεί την αναμονή του άμεσου θανάτου των Μεσολογγιτών και μάλιστα δίνει έμφαση στο ηρωικό τους τέλος, στη μοναδική θυσία τους, εφόσον τη στιγμή της αναγέννησης της φύσης και του ύμνου της ζωής επιλέγουν συνειδητά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τον λυτρωτικό θάνατο. Η φωνή που εκφέρει τον τελευταίο στίχο ίσως είναι του ποιητή, ίσως ενός αγωνιστή, της φύσης, της Μεσολογγίτισσας μάνας, μπορεί όμως να έχει και θεϊκή προέλευση. Σε κάθε περίπτωση προβάλλει την αιώνια θυσία των ανθρώπων.

Η κεντρική ιδέα του ποιήματος:

Η νίκη της ηθικής ελευθερίας εναντίον της υλικής βίας. Ο ποιητής επιθυμεί να δείξει όλα τα περιθώρια της δύναμης της ανθρώπινης ψυχής. Παράλληλα, η πατρίδα εξιδανικεύεται τόσο, που γίνεται και εθνική (Ελλάδα) και πανανρθώπινη (παγκόσμια).

Πρόκειται για παραδοσιακή ποίηση:

Ο στίχος είναι πολύ φροντισμένος, ιαμβικός 15σύλλαβος (όπως "Του γιοφυριού της Άρτας"), υπάρχει αυστηρή ενότητα και σαφήνεια στα νοήματα και ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία (ααββ), ενώ ο κάθε στίχος έχει ολοκληρωμένο νόημα και ίσο αριθμό συλλαβών (αρχή της ισομετρίας).

Η γλώσσα:

Δημοτική, με διάσπαρτες ιδιωματικές λέξεις (π.χ. ασπούδα), με πλούσιο λεξιλόγιο και με εκπληκτική εκφραστική δύναμη.

Τα θέματα:

Ο Σολωμός στην ποίησή του, όπως και η Επτανησιακή Σχολή, προβάλλει τη λατρεία της φύσης, της πατρίδας, της θρησκείας, του έρωτα (στην πιο αγνή μορφή του) και της γυναίκας. Στον τίτλο υπάρχει οξύμωρο σχήμα: ελεύθεροι στην ψυχή, σωματικά πολιορκημένοι.

Βιογραφικό σημείωμα:

Γεννήθηκε στη Ζάκυνθο, γιος του κόντε Νικολάου Σολωμού και της υπηρέτριάς του Αγγελικής Νίκλη. Σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο της Παβίας, χωρίς να πάρει πτυχίο. Το 1818 γύρισε στη Ζάκυνθο, όπου συνέγραψε ποιήματα στα ιταλικά. Τον Μάη του 1823 έγραψε τον Ύμνο εις την Ελευθερίαν, που δημοσιεύτηκε αμέσως και μεταφράστηκε στις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Το 1828 έφυγε για την Κέρκυρα. Έργα του: Καταστροφή των Ψαρών (1825), το 1826 τη Γυναίκα της Ζάκυθος (1826), Ελεύθεροι Πολιορκημένοι (1828-1844), Κρητικός (1828), Πόρφυρας (1849). Πέθανε το 1857 μετά από χρόνια ταλαιπωρία του από εγκεφαλικά επεισόδια. Ο Σολωμός δε θέλησε ποτέ να επισκεφθεί την ελεύθερη Ελλάδα, μελέτησε σε βάθος τη δημοτική ποίηση και χρησιμοποίησε την εικονοπλαστική της δύναμη στη δική του ποίηση. Στο έργο του θαυμάζουμε τον λυρισμό, την ακρίβεια των ποιητικών εικόνων, την εξύψωση της λαϊκής γλώσσας και ιδιαίτερα την έκφραση του λαϊκού αισθήματος. Σταθερός στόχος του ποιητή ήταν να έχει η ποίησή του τις ρίζες της στην κοινωνία και τη γλώσσα, που εκείνη δημιούργησε.

-- Ερωτήσεις - Απαντήσεις

Να εντοπίσετε τα ρηματικά πρόσωπα στο 1ο απόσπασμα και να εξηγήσετε τη χρήση τους.

Το κυρίαρχο ρηματικό πρόσωπο στο Α΄ απόσπασμα είναι το γ΄ενικό ("βασιλεύει, λαλεί, παίρνει, ζηλεύει, εμαύρισε, μνέει, στέκει, κλαίει"), το οποίο επιλέγεται προκειμένου να παρουσιαστεί η κατάσταση που επικρατεί στο Μεσολόγγι με αντικειμενικό τρόπο από τον παντογνώστη αφηγητή, να έχει ο ποιητικός λόγος καθολική ισχύ και πειστικότητα. Ο πομπός αποστασιοποιείται και διατυπώνει θέσεις με ευρύτερη ισχύ, αφού οι επισημάνσεις του φαίνονται αναμφισβήτητες και γενικώς αποδεκτές. Χάρη στο γ΄ πρόσωπο η αφήγηση αποκτά το χαρακτήρα μιας σχεδόν δημοσιογραφικής καταγραφής από έναν εξωτερικό παρατηρητή. Ακολούθως, ωστόσο, αξιοποιείται το β΄ ενικό πρόσωπο ("συ, έγινες"), καθώς ο Σουλιώτης απευθύνεται στο προσωποποιημένο του τουφέκι. Με τη χρήση αυτού του προσώπου επιτυγχάνεται η δραματοποίηση ενός στιγμιότυπου από τη ζωή των πολιορκημένων Ελλήνων, προσφέροντας ζωντάνια, παραστατικότητα, αμεσότητα στην αφήγηση, οικειότητα, ύφος συνομιλιακού λόγου (θεατρικότητα), αλλά και εντονότερη συναισθηματική φόρτιση. Επιπλέον, το α' ενικό ρηματικό πρόσωπο ("έχω, μου") στα λόγια του Σουλιώτη προσδίδει στον λόγο εξομολογητικό τόνο, αμεσότητα, ζωντάνια, ζωηρότητα, ενδιαφέρον, αφού η αφήγηση εμπεριέχει το στοιχείο της προσωπικής μαρτυρίας, προκαλεί συγκινησιακή φόρτιση στον δέκτη, εφόσον παρακολουθεί / βιώνει προσωπικές εμπειρίες του πομπού (βιωματικός χαρακτήρας) σε σχέση με την τραγική κατάσταση των αγωνιστών του Μεσολογγίου.

Ποια θεωρείτε ότι είναι τα συναισθήματα της μάνας; Τι όρκο πιστεύετε ότι δίνει;

Την ώρα που ένα πουλάκι κελαηδάει, έχοντας βρει ένα σπυρί για να φάει, η μητέρα το κοιτάζει με ζήλεια, μιας κι εκείνη δεν έχει τίποτε για να τραφεί η ίδια και - το κυριότερο - για να θρέψει τα παιδιά της. Η μάνα όμως δε λυγίζει και δίνει όρκο στα μάτια της, στο φως της, πως θα αντέξει και την πείνα και την τραγική μοίρα που αναμένει την ίδια και τα παιδιά της. Παρά την οδύνη που βιώνει γνωρίζοντας πως δεν είναι σε θέση να προφυλάξει τους γόνους της από το πιθανό πρόωρο τέλος τους, είναι αποφασισμένη να μην επιτρέψει σ’ αυτή την προοπτική να την οδηγήσει σε μια ολέθρια για την ελευθερία και για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια λιποψυχία. Επομένως, ορκίζεται πως θα υπομείνει ακόμη και τον θάνατο των παιδιών της, προκειμένου να υπηρετήσει, όπως οφείλει, την πατρίδα, την αξιοπρέπεια, την ελευθερία και εν γένει τα υψηλά ιδανικά.

Στο δεύτερο απόσπασμα να εντοπίσετε τρία διαφορετικά σχήματα λόγου και να εξηγήσετε με συντομία πώς υπηρετούν το νόημα του κειμένου.

– «O Απρίλης με τον Έρωτα χορεύουν και γελούνε»: Προσωποποίηση: Το σχήμα προσωποποίηση δημιουργείται, όταν αποδίδουμε ανθρώπινες ιδιότητες σε έμψυχα, άψυχα ή αφηρημένες έννοιες. Πρόκειται για ποιητική λειτουργία του λόγου στα πλαίσια της αλληγορίας (συνυποδηλωτικός λόγος) και προσφέρει ό,τι και η μεταφορά και η παρομοίωση. Η προσωποποίηση χαρίζει ζωντάνια και κίνηση σε άψυχα αντικείμενα ή αφηρημένες έννοιες και κάνει το λόγο ζωντανό και πρωτότυπο. Ο ποιητής δίνει μ’ έναν πολύ παραστατικό τρόπο την ένταση με την οποία συντελείται η αναγέννηση του τοπίου, παρουσιάζοντας τον Απρίλη και τον Έρωτα να χορεύουν και να γελούν. Η υπέροχη αυτή εικόνα συνδυάζει την αναγέννηση της φύσης, που συνοδεύει τον ερχομό της άνοιξης, με τη ζωοποιό δύναμη του έρωτα.

– «η μαύρη πέτρα ολόχρυση»: Μεταφορά: Δίνει ζωντάνια, παραστατικότητα, χάρη στο λόγο, διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, προκαλεί το συναίσθημα και προσφέρει αισθητική απόλαυση. Πρόκειται για ποιητική χρήση του λόγου στα πλαίσια της αλληγορίας (συνυποδηλωτικός λόγος/συνυποδήλωση). Έτσι, δίνεται βαρύτητα στη μορφή του μηνύματος (πληροφορίας), το οποίο υπονοείται από την αλληγορία. Δεν υπάρχει τίποτε στη φύση αυτή την εποχή που να μην είναι όμορφο. Ακόμη κι μαύρη πέτρα, που μετρά αιώνες παρουσίας στη γη, λαμποκοπά κάτω απ’ το φως του ήλιου και μεταδίδει κάλλος. Στα μάτια των ετοιμοθάνατων Μεσολογγιτών όλα τα στοιχεία της φύσης, ακόμη κι αυτά που υπό άλλες συνθήκες μοιάζουν λιγότερο σπουδαία και θελκτικά, αποκτούν πλέον μια ξεχωριστή γοητεία.

– «Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κρένει»: Υπερβολή και Επανάληψη: Το σχήμα υπερβολή δημιουργείται, όταν μια λέξη ή φράση ξεπερνά το πραγματικό και συνηθισμένο, για να προκαλέσει ισχυρή εντύπωση. Πρόκειται για λέξεις ή φράσεις με τις οποίες μεγεθύνεται ένα χαρακτηριστικό, μία ιδιότητα, μία ενέργεια, μία κατάσταση σε επίπεδα εξωπραγματικά. Στόχος της υπερβολής είναι να προβληθεί εντονότερα μια κατάσταση, να αποκτήσει έμφαση και ζωντάνια το κείμενο και να δημιουργηθούν ισχυρές εντυπώσεις. Η επανάληψη είναι το σχήμα λόγου στο οποίο μία έννοια εμφανίζεται δύο (ή περισσότερες) φορές είτε αυτούσια είτε λίγο διαφοροποιημένη. Με την επανάληψη λέξης, φράσης ή στίχου δίνεται έμφαση, τονίζεται η βεβαιότητα και η σπουδαιότητα του ανάλογου θέματος και ενισχύεται η συνοχή του κειμένου. Συχνά προσδίδει και μουσικότητα, λειτουργώντας ως ρεφραίν (επωδός). Έτσι, το μήνυμα της φύσης για την αδιαπραγμάτευτη και αξεπέραστη ομορφιά της ζωής, μεταδίδεται μπροστά στα έκθαμβα μάτια των Μεσολογγιτών με χιλιάδες τρόπους, αφού και το παραμικρό στοιχείο της λειτουργεί ως ένα ακόμη κάλεσμα να αναθεωρήσουν την απόφασή τους και να απολαύσουν τη γοητεία της. Με τα σχήματα λόγου προσδίδεται στους στίχους ζωντάνια, παραστατικότητα, αμεσότητα, προσεγγίζεται συναισθηματικά ο αναγνώστης και διεγείρεται το ενδιαφέρον του.

«Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει»: Πώς αντιλαμβάνεστε το περιεχόμενο του στίχου αυτού; Γιατί ο θάνατος καθίσταται τόσο οδυνηρός ειδικά «σήμερα»;

Με κάθε πιθανή της έκφανση –με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κρένει-, με κάθε δυνατό τρόπο η φύση μεταδίδει στους ανθρώπους το μήνυμα πως όποιος πεθάνει σήμερα είναι σα να πεθαίνει χίλιες φορές. Το σχήμα υπερβολής ξεπερνά το πραγματικό και συνηθισμένο, για να προκαλέσει ισχυρή εντύπωση. Στόχος της είναι να προβληθεί εντονότερα ο επικείμενος θάνατος των Μεσολογγιτών, να αποκτήσει έμφαση και ζωντάνια το κείμενο και να δημιουργηθούν ισχυρές εντυπώσεις. Το μήνυμα της φύσης για την αδιαπραγμάτευτη και αξεπέραστη ομορφιά της ζωής, μεταδίδεται στους πολύπαθους Μεσολογγίτες με χιλιάδες τρόπους και αποτελεί ένα ακόμη κάλεσμα αποτροπής από την έξοδο και τη θυσία τους. Όποιος θυσιάσει τη ζωή του τη στιγμή που όλα είναι τόσο όμορφα, τώρα που επικρατεί μια εξαίσια αρμονία και χαρά, είναι σα να θυσιάζει όχι μία, αλλά χίλιες ζωές. Οι πολιορκημένοι έρχονται αντιμέτωποι με μια δοκιμασία ακόμη πιο δύσκολη από την πείνα και τον φόβο, καθώς η φύση ξεδιπλώνει μπροστά στα μάτια τους όλη την ομορφιά της και τους δείχνει πόσα θα χάσουν, πόση ευτυχία θα στερηθούν, αν προχωρήσουν στη θυσία που σχεδιάζουν. Έτσι, αυτή αποθεώνεται και περνά στη σφαίρα της αιωνιότητας. Ο στίχος αυτός ομολογεί την αναμονή του άμεσου θανάτου των Μεσολογγιτών και μάλιστα δίνει έμφαση στο ηρωικό τους τέλος, στη μοναδική θυσία τους, εφόσον τη στιγμή της αναγέννησης της φύσης και του ύμνου της ζωής επιλέγουν συνειδητά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τον λυτρωτικό θάνατο. Η φωνή που εκφέρει τον τελευταίο στίχο ίσως είναι του ποιητή, ίσως ενός αγωνιστή, της φύσης, της Μεσολογγίτισσας μάνας, μπορεί όμως να έχει και θεϊκή προέλευση. Σε κάθε περίπτωση προβάλλει την αιώνια θυσία των ανθρώπων.

Ποιες σκέψεις σας προκαλεί η εμπειρία των πολιορκημένων Μεσολογγιτών; Πώς πιστεύετε ότι θα αντιδρούσατε στη θέση τους και γιατί; Να καταγράψετε τις σκέψεις σας σε ένα ενιαίο κείμενο 150 λέξεων.

Η εμπειρία αυτή των πολιορκημένων Μεσολογγιτών αποτελεί ένα έξοχο παράδειγμα της αποφασιστικότητας και της μεγαλειώδους ψυχικής αντοχής που αποκτούν οι άνθρωποι όταν αγωνίζονται για κάτι τόσο πολύτιμο, όπως είναι η ελευθερία τους. Μας παρουσιάζει, συνάμα, μια εφιαλτική εικόνα των όσων οδυνηρών αναγκάστηκαν να βιώσουν οι Έλληνες κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού τους αγώνα, αποκαλύπτοντας το μέγεθος της αυτοθυσίας τους, προκειμένου να διασφαλίσουν την πολυπόθητη ανεξαρτησία. Παράλληλα, καταδεικνύει τη δύναμη των υπερασπιστών της πόλης, αφού αυτοί υπερνικούν όλες τις ανθρώπινες αδυναμίες, περιφρονούν τις χαρές της ζωής και θυσιάζονται διατηρώντας την αξιοπρέπειά τους και την εσωτερική τους ελευθερία. Δίνει έμφαση στο ηρωικό τους τέλος, στη μοναδικότητά τους, εφόσον τη στιγμή της αναγέννησης της φύσης και του ύμνου της ζωής επιλέγουν συνειδητά την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τον λυτρωτικό θάνατο. Πρόκειται για τη νίκη της ηθικής ελευθερίας εναντίον της υλικής βίας. Ο ποιητής επιθυμεί να δείξει όλα τα περιθώρια της δύναμης της ανθρώπινης ψυχής. Παράλληλα, η πατρίδα εξιδανικεύεται τόσο, που γίνεται και εθνική (Ελλάδα) και πανανρθώπινη (παγκόσμια).

Αναμφισβήτητα, πολύ δύσκολα θα κατόρθωνε κάποιος να ανταποκριθεί με ανάλογη γενναιότητα σε μια αντίστοιχη εμπειρία. Η πλήρης απουσία τροφίμων, η ανασφάλεια, ο φόβος κι οι συνεχείς κακουχίες είναι πολύ πιθανό πως θα του προκαλούσαν συναισθήματα απόγνωσης και θα τον έφερναν σε αδιέξοδο, ώστε να εγκαταλείψει την προσπάθεια. Ωστόσο, η επίγνωση πως πλάι του θα βρίσκονταν άνθρωποι που θα έδειχναν καρτερικότητα απέναντι στις ίδιες ταλαιπωρίες ίσως αποτελούσε στήριγμα, για να φανεί αντάξιος της δικής τους δύναμης. Εκείνο, άλλωστε, που καθιστά τόσο ιδιαίτερη αυτή την εμπειρία είναι η συλλογικότητα του βιώματος, εφόσον δεν αφορά μεμονωμένα άτομα, αλλά το σύνολο των πολιτών του Μεσολογγίου. Υπ’ αυτή την έννοια, η σκέψη πως οποιοσδήποτε άνθρωπος θα όφειλε με το παράδειγμά του να τονώσει το ηθικό των συμπολιτών του, όπως και η ουσιαστικότερη σκέψη πως αυτός ο αγώνας αφορά όλες τις επόμενες γενιές των Ελλήνων, θα αποτελούσαν σημαντική πηγή κουράγιου και δύναμης.

[ΠΗΓΕΣ:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://www.greek-language.gr

https://blogspot.sch.gr/

http://users.sch.gr/ ]

Απομνημονεύματα, Γιάννης Μακρυγιάννης

Tue, 04 Nov 2025 23:20:56 +0300

Απομνημονεύματα, Γιάννης Μακρυγιάννης

Σχολιασμός:

Τα απομνημονεύματα των Αγωνιστών αποτελούν βιογραφικό είδος και ανήκουν στις έμμεσες πηγές της ιστορίας της Ελληνικής Επανάστασης. Ο Μακρυγιάννης, διορισμένος από την κυβέρνηση του Καποδίστρια ως γενικός αρχηγός στην Πελοπόννησο (παλιά Ελλάδα), εξομολογείται τις εμπειρίες του από τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα, από την εισαγωγή του έργου του, εκφράζει τις αρχικές του προθέσεις και ορισμένες από τις γενικές του αντιλήψεις σε σχέση με τα πρόσωπα και τα γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης. Αφού μας δίνει τον χρόνο και τον τόπο ("1829...Άργος"), δηλώνει ότι έμαθε γράμματα, για να καταγράψει όσα έζησε στη μικρή ηλικία της ζωής του και κατά την ώριμη ηλικία του, από τη στιγμή που εντάχθηκε στη Φιλική Εταιρεία και καθ'όλη τη διάρκεια του Αγώνα. Τονίζει ότι ήταν πολύ σημαντικό γι'αυτόν να καταγράψει τα γεγονότα ως αυτόπτης μάρτυρας για τις επόμενες γενιές, αλλά και ζητά εκ των προτέρων συγγνώμη για τα ενδεχόμενα λάθη και τις εκφραστικές του αστοχίες. Επίσης, μας προτρέπει να αναζητήσουμε αποδείξεις για τα λεγόμενά του, έτσι ώστε να πεισθούμε για την αλήθεια τους. Ο ήρωας αποτυπώνει με μοναδικό τρόπο τα βιώματά του στην πολεμική - στρατιωτική, αλλά και στην πολιτική σκηνή. Παράλληλα, προβάλλει τα ιδανικά της εποχής του (πατρίδα και θρησκεία), τα οποία αποτέλεσαν έμπνευση για το έπος του 1821. Μέσα από το κείμενο, ο στρατηγός Μακρυγιάννης προσφέρει τη μαρτυρία του για μεγάλα ιστορικά γεγονότα με τη ζωντάνια της προφορικής ομιλίας και με τη θέρμη ενός ανθρώπου που δεν ήταν μονάχα αυτόπτης μάρτυρας, αλλά και πρωταγωνιστής αυτών που ιστορεί.

Ολότελα λαϊκός ο λόγος του, χωρίς ίχνος λόγιας επίδρασης αποκαλύπτει μια ανόθευτη, γνήσια λαϊκή ψυχή, έναν υπηρέτη της αποκατάστασης της ιστορικής αλήθειας. Οι συνεχείς αντιθέσεις (π.χ. ανάμεσα στο "εγώ" και στο "εμείς") αποκαλύπτουν τη διαφθορά και στις τάξεις των μαχητών του '21 σε Πελοπόννησο και Στερεά Ελλάδα. Στην προτελευταία παράγραφο ο τόνος του είναι ειρωνικός/σαρκαστικός, καυστικός σε βάρος αυτών που εκμεταλλεύτηκαν τη φήμη τους και την πολιτκή εξουσία, για να πλουτίσουν μετά την επανάσταση, ενώ ο ίδιος φαίνεται πικραμένος, απογοητευμένος, αγανακτισμένος, έχοντας συχγρόνως βαθιά συναίσθηση του χρέους απέναντι όχι μόνο στην πατρίδα, αλλά και στο σύνολο των συνανθρώπων του. Για την τεκμηρίωση της ιστορικής αλήθειας των γραφόμενών του παραθέτει και συγκεκριμένες-ονομαστικές αναφορές ανθρώπων που καταχράστηκαν τη δόξα και τη δύναμη τους για το κέρδος στην ελεύθερη πλέον Ελλάδα. Η χρήση του πρώτου ενικού προσώπου διασφαλίζει και φανερώνει τον εξομολογητικό και οικείο τόνο στον λόγο του ("μου", "είμαι").

Νόημα:

Ο Μακρυγιάννης μας εξηγεί για ποιους λόγους έμαθε γράμματα σε προχωρημένη ηλικία. Δεν μπορεί, λέει, να μείνει άπραγος και αδιάφορος μπροστά στην αδικία που υπάρχει στην κοινωνία. Γι’ αυτό μαθαίνει γράμματα, για να μπορεί να γράφει και να διαλαλεί σ’ όλο τον κόσμο την αδικία που τον πνίγει. Όταν ήταν παιδί, δεν είχε τη δυνατότητα να σπουδάσει, αλλά ήταν αναγκασμένος να κάνει πολλές δουλειές για να βοηθήσει τη φτωχή οικογένειά του. `Επειτα, αγωνίστηκε κι αυτός για την απελευθέρωση της πατρίδας του. Βέβαια, υπεύθυνος για την απελευθέρωση της πατρίδας του από τους Τούρκους ήταν ο Θεός. Στη συνέχεια, ο συγγραφέας αναφέρει ότι πολλοί μορφωμένοι άνδρες, `Ελληνες και ξένοι, έχουν γράψει για την Ελλάδα. Ωστόσο, ο ίδιος αποφάσισε να γράψει κάτι για την πατρίδα του, θέλοντας να τη βοηθήσει. Πιστεύει ακράδαντα ότι η πατρίδα ανήκει σ’ όλους τους πολίτες, πλούσιους και φτωχούς, μορφωμένους και αμόρφωτους, πολιτικούς και στρατιωτικούς. Δεν έχει κανένας το δικαίωμα να λέει «εγώ», αλλά πρέπει όλοι να λένε «εμείς», διότι όλοι μαζί αγωνίστηκαν και συνεργάστηκαν για το καλό της πατρίδας τους. Πάνω απ’ όλα τίθεται το «εμείς», επειδή τα επιτεύγματα είναι αποτέλεσμα κοινής και συλλογικής εργασίας. Απαραίτητη προϋπόθεση για να επιβιώσει και να μεγαλουργήσει μια χώρα είναι, σύμφωνα με τον Μακρυγιάννη, οι πολίτες της να μάθουν γράμματα. Ο ίδιος έγραψε μόνο την αλήθεια, για να δουν οι `Ελληνες ότι πρέπει να αγωνίζονται για υψηλά ιδανικά, όπως είναι η πατρίδα, η θρησκεία και η κοινωνία. `Ετσι, οι επερχόμενες γενιές θα δουν το έργο και τις θυσίες των προγόνων τους, θα παραδειγματιστούν από τους αγώνες τους για ελευθερία και θα θελήσουν να τους μιμηθούν.

Δομή:

1η Ενότητα: «1829… οπού κάθομαι άνεργος». Πληροφορίες για το συγγραφέα .(αυτοπαρουσίαση)

2η Ενότητα: «Αφού λοιπόν…πολύτιμες στιγμές εις αυτά». Οι λόγοι που ώθησαν το Μακρυγιάννη να γράψει τα «Απομνημονεύματά» του.

3η Ενότητα: «Αφού όμως έλαβα...όθεν διατάχτηκα». Διαβεβαίωση για την εντιμότητα και την αξιοπιστία του συγγραφέα.

4η Ενότητα: «Η πατρίδα του κάθε ανθρώπου…όχι ένας». Τα ιδεώδη του πατριωτισμού και της συλλογικότητας.

5η Ενότητα: «Οι άρχοντές μας…παραλυσία του κόσμου». Τα πάθη της πατρίδας από τη συμφεροντολογική στάση των παλιών αγωνιστών ως κίνητρο για τη συγγραφή του έργου»

6η Ενότητα: «Όλα αυτά… και τα παιδιά μου». Διαβεβαίωση για την αλήθεια των γεγονότων που θα καταγραφούν.

ΘΕΜΑ:

Οι αρχικές προθέσεις του Μακρυγιάννη και η προσπάθειά του να πείσει τους αναγνώστες του για την αξιοπιστία του έργου του.

Η απελευθέρωση της πατρίδας είναι έργο του συνόλου και όχι ατομική υπόθεση. «Είμαστε στο εμείς» και όχι στο «εγώ».

«είμαστε στο εμείς και όχι στο εγώ»:

Η φράση του Μακρυγιάννη είναι πρωταρχικής σημασίας μέσα στο κείμενο. Αυτό που προσπαθεί να επιτύχει ο συγγραφέας είναι να κάνει τους `Ελληνες να συνειδητοποιήσουν ότι ο αγώνας για την πατρίδα, είτε σε καιρό πολέμου είτε σε καιρό ειρήνης, είναι ένας αγώνας κοινός και συλλογικός.`Ολοι μαζί ενωμένοι πρέπει να αγωνιστούν για το καλό και την ευημερία της πατρίδας τους. Το «εγώ» παύει να υπάρχει, ενώ αυτό που έχει σημασία είναι το «εμείς», η γνήσια και ισότιμη συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων. Μ’ αυτό τον τρόπο μπορεί να καταπολεμηθεί ο εγωισμός και η φιλαρχία, η αγάπη δηλαδή της εξουσίας, που αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και σοβαρότερα ελαττώματα του ελληνικού λαού. Εξάλλου, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι πολλές φορές το ελληνικό έθνος οδηγήθηκε σε εμφύλιες διαμάχες και συγκρούσεις, εξαιτίας ακριβώς αυτής της μανίας για απόκτηση της εξουσίας.

«ΓΥΜΝΗ ΑΛΗΘΕΙΑ»

Ο Μακρυγιάννης δεν κατέχει την τέχνη του λόγου, με την οποία μπορεί κάποιος να παραπλανήσει, να γοητεύσει, να ξεγελάσει, αλλά τα λίγα γράμματα που ξέρει τον υποχρεώνουν, σχεδόν, να πει την αλήθεια. Έτσι, θα την πει γυμνή, χωρίς στολίδια, χωρίς σκοπιμότητες, απαλλαγμένη από υστεροβουλία, χωρίς να συγκαλύπτει ή να παραλείπει γεγονότα.

Χαρακτηρισμός του συγγραφέα:

Μέσα από τα γραφόμενά του, καταλαβαίνουμε πως ο Μακρυγιάννης ήταν άνθρωπος σεμνός, τίμιος, απλός και ταπεινός, άνθρωπος, που τον διακρίνει η αυτογνωσία και η ειλικρίνεια. Είναι αυθόρμητος και έντιμος, τον χαρακτηρίζει η παρρησία και η τόλμη, αφού, για να πει την αλήθεια, δε διστάζει να φανερώσει πράγματα δυσάρεστα και να στηλιτεύσει τη συμπεριφορά πολύ σημαντικών προσώπων.

Η συμπεριφορά των παλιών αγωνιστών:

Ο Μακρυγιάννης αναφέρεται με πολύ καυστικό τρόπο στη συμπεριφορά πολλών παλαιών αγωνιστών, των οποίων οι πράξεις χαρακτηρίζονται από ιδιοτέλεια. Έτσι, όταν αυτοί απέκτησαν εξουσία, αντί να φροντίσουν το κοινό καλό, φρόντισαν μόνο να αυξήσουν τη δύναμη και τον πλούτο τους. Στηλιτεύει, λοιπόν, την απληστία τους και τους κατηγορεί ως υπαίτιους για τα πάθη της πατρίδας.

ΓΛΩΣΣΑ:

Λαϊκή, δημοτική, ιδιότυπη, ζωντανή και πηγαία. Χαρακτηριστικά της η λιτότητα και προφορικότητα (π.χ. παρατακτική σύνδεση, ιδιωματική, λαϊκή γλώσσα).

ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ:

Είναι ένα κειμενικό είδος στο οποίο συγγραφέας, αφηγητής και πρωταγωνιστής είναι το ίδιο πρόσωπο. Στα απομνημονεύματα περιέχονται προσωπικές αναμνήσεις του συγγραφέα, γεγονότα τα οποία έζησε ή στα οποία είχε άμεση ή έμμεση συμμετοχή. Εκφράζονται προσωπικές, υποκειμενικές κρίσεις και μπορεί να χρησιμοποιηθούν ως ιστορική πηγή.

Βιογραφικό σημείωμα:

Ο στρατηγός Ιωάννης Μακρυγιάννης γεννήθηκε το 1797. Ο πατέρας του σκοτώθηκε από τους Αλβανούς του Αλή πασά και η οικογένεια -το πραγματικό της όνομα ήταν Τριανταφύλλου- αναγκάστηκε να μεταναστεύσει. Το 1820 έγινε μέλος της Φιλικής Εταιρείας και στη συνέχεια συμμετείχε στον Αγώνα με σώμα αγωνιστών που συντηρούσε ο ίδιος. Μετεπαναστατικά αγωνίστηκε και στο πολιτικό πεδίο. Η κορύφωση ήρθε με την πρωταγωνιστική συμμετοχή του στο κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Το 1853 καταδικάστηκε σε θάνατο με την κατηγορία ότι σχεδίαζε ανατροπή του καθεστώτος και δολοφονία του βασιλιά, αλλά του δόθηκε χάρη. Έμαθε γράμματα στα γεράματα και έγραψε τα γνωστά “Απομνημονεύματα”, έργο που αποτελεί σταθμό στη νεοελληνική γραμματεία. Αξίζει να αναφέρουμε ότι έχει μεταφραστεί ολόκληρο, ή αποσπασματικά, και σε άλλες γλώσσες. Ο αγωνιστής Μακρυγιάννης, δίκαιος, παθιασμένος, φιλαλήθης, βαθύτατα ορθόδοξος χριστιανός και λογοτεχνικά ανήσυχος, πέθανε στην Αθήνα το 1864.

[ ΠΗΓΕΣ:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://blogspot.sch.gr/

https://www.greek-language.gr ]

Θούριος, Ρήγας Φεραίος ή Βελεστινλής

Tue, 04 Nov 2025 23:19:11 +0300

Θούριος, Ρήγας Φεραίος ή Βελεστινλής

Σχολιασμός:

Πρόκειται για έναν προεπαναστατικό πατριωτικό ύμνο. Ο Ρήγας απευθύνει ένα πολεμικό προσκλητήριο στους ομοεθνείς του υπόδουλους της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, αλλά και σε όλους όσους βρίσκονταν κάτω απ'το ζυγό της σκλαβιάς μιας αυταρχικής εξουσίας. Περιγράφει τις απάνθρωπες συνθήκες διαβίωσης των σκλαβωμένων και τους προτρέπει να αγωνιστούν, προτιμώντας έστω και μιας ώρας ελεύθερη ζωή. Αναφέρεται όχι μόνο στους Έλληνες συμπατριώτες του, αλλά και σε όλους όσους δοκίμαζαν το βάρος της σουλτανικής βίας και εξουσίας, ανεξαρτήτως έθνους ή κοινωνικής τάξης. Τους προσκαλεί να αγωνιστούν πιστά, για να αποτινάξουν την αδικία, αλλά και να πορευτούν στα πλαίσια μιας ελεύθερης στο μέλλον, ευνομούμενης πολιτείας, καθοδηγούμενοι από χαρισματικούς ηγέτες και νόμους που θα εξασφαλίζουν την ισονομία, την ισοπολιτεία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ελευθερία. Στα πλαίσια αυτού του αγώνα, ο Ρήγας δεσμεύει τους αγωνιστές με ιερό όρκο αφοσίωσης στην προσπάθεια αυτή για την εθνική απελευθέρωση και την πολιτική δικαιοσύνη. Το κείμενο έχει σαφώς επαναστατικό και πολιτικό χαρακτήρα και δικαιώνει το Ρήγα ως φορέα των φιλελεύθερων ιδεών και των εθνικών αιτημάτων, που προηγουμένως είχαν προωθήσει ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και η Γαλλική Επανάσταση. Άλλωστε, ο ίδιος ο δημιουργός υπήρξε ένας από τους κύριους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, ενός πνευματικού και ιδεολογικού κινήματος που προετοίμασε την ελληνική επανάσταση. Μάλιστα, χαρακτηρίζεται ως παιδαγωγός και εθνομάρτυρας, ενώ μέσα από τους στίχους του "Θούριου" ξεπηδά το όραμά του για μια ελεύθερη και πολτικά δίκαιη Νέα Ελλάδα, καθώς και για την απελευθέρωση όλων των λαών που βίωναν τη βαρβαρότητα του ξένου ζυγού.

Δομή του ποιήματος:

1η ενότητα: στ. 1-8: Η δύσκολη ζωή των κλεφτών εξαιτίας της σκλαβιάς (Τα δεινά της σκλαβιάς)

2η ενότητα: στ.9-20: Οι οδυνηρές επιπτώσεις της δουλείας

3η ενότητα: στ.21-30: Προτροπή σε αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας

4η ενότητα: στ.31-40: Ο ιερός όρκος των Ελλήνων για την αποτίναξη του ξένου ζυγού

Ο επαναστατικός χαρακτήρας του "Θούριου" δηλώνεται με τη χρήση εκφραστικών μέσων / γλωσσικών επιλογών του δημιουργού του:

-Ρητορικά ερωτήματα ("Ως πότε...συγγενείς;"),

-εικόνες (πρώτη στροφή),

-παρομοιώσεις ("σαν λιοντάρια"),

-μεταφορές ("πικρή σκλαβιά"),

-αντιθέσεις ("ελεύθερη ζωή...σκλαβιά και φυλακή!"),

-προτροπές με χρήση προτρεπτικής υποτακτικής και προστακτικής ("να βάλωμεν", "Ελάτε"),

-παραδείγματα μαρτύρων ("Ο Σούτζος...χωρίς καμιά αφορμή."),

-χρήση πρώτου πληθυντικού προσώπου ("μας", "να κατοικούμεν"), που προσφέρει αμεσότητα, οικειότητα, καθολικότητα, συλλογικότητα

-β' ενικού και πληθυντικού προσώπου ("σε", "ελάτε"), που διασφαλίζουν αμεσότητα, οικειότητα, προτρεπτικό τόνο και διαλογικό χαρακτήρα.

Θεματικά κέντρα:

-Ελευθερία ή θάνατος

-Κοινός όρκος και αγώνας των Ελλήνων για την ελευθερία

- Συλλογική ευθύνη για την τύχη των Ελλήνων - της Ελλάδας

Γλώσσα του ποιήματος:

Δημοτική (φαναριώτικη) με ιδιωματισμούς (σε ψένουν, στες ράχες), άμεση και ζωντανή.

Στιχουργική:

Το μέτρο είναι ιαμβικό και ο στίχος δεκατρισύλλαβος οξύτονος, που χωρίζεται σε δύο ημιστίχια (επτασύλλαβο και εξασύλλαβο). Η ομοιοκαταληξία είναι ζευγαρωτή.

Η γλώσσα:

Σε συνδυασμό με το μέτρο και την ομοιοκαταληξία αποδίδουν τα δυνατά αισθήματα που είναι ο πατριωτικός ενθουσιασμός και η αγάπη για την ελευθερία.

Ύφος του ποιήματος:

Άμεσο, ζωντανό, παραστατικό, φλογερό, πατριωτικό, επαναστατικό

Θεματικές ενότητες αναλυτικά:

1η ενότητα: στίχοι 1-8: Οι δυσκολίες των κλεφτών εξαιτίας της σκλαβιάς

Ο Ρήγας ξεκινά τον ύμνο του με ένα ξέσπασμα αγανάκτησης για την άθλια ζωή στην οποία έχει οδηγήσει τους Έλληνες η σκλαβιά. Οι Έλληνες προσφωνούνται παλληκάρια για να αναδειχθεί το ψυχικό και πνευματικό μεγαλείο τους. Ήρθε η ώρα επιτέλους να αποτινάξουν τον οθωμανικό ζυγό, που τους έχει εξαναγκάσει να ζουν μια ζωή μοναχική στις σπηλιές σαν τα θηρία, απομονωμένοι και αποκομμένοι από τον κοινωνικό περίγυρό τους.

Ο Ρήγας χρησιμοποιεί το α' πληθυντικό πρόσωπο εντάσσοντας και τον εαυτό του σε αυτούς που πρέπει να αγωνιστούν, διατυπώνει ρητορικά ερωτήματα με τα οποία καλεί τους Έλληνες να επαναστατήσουν και στο τέλος διατυπώνει το γνωμικό με το στοιχείο της υπερβολής: "καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή".

Σχήματα λόγου: παρομοίωση (σα λιοντάρια), μεταφορά (πικρή σκλαβιά, χάνουμε αδέλφια), αντίθεση (σκλαβιά-φυλακή)

2η ενότητα: στίχοι: 9-20: Οι οδυνηρές συνέπειες της δουλείας

Χρησιμοποιεί το β' ενικό πρόσωπο, γιατί απευθύνεται σε όλους τους σκλαβωμένους σα να συνομιλεί μαζί τους και τους καλεί να σκεφτούν τις συνέπειες της δουλείας: απώλεια ανθρώπινης ζωής, απόλυτη υποταγή στον σουλτάνο, θάνατος ακόμα και γι αυτούς που κατέχουν υψηλά αξιώματα, στασιμότητα και κανένα όφελος για τους Έλληνες.

Σχήματα λόγου: μεταφορά (σε ψένουν, το αίμα σου να πιει)

3η ενότητα: στίχοι 21-30: Προτροπή σε αγώνα της πατρίδας για απελευθέρωση

Ο Ρήγας καλεί τους Έλληνες με τη χρήση του β' ενικού και α' πληθυντικού προσώπου να ορκιστούν στον Σταυρό πως θα καταλύσουν την τουρκική τυραννία και θα εκλέξουν ικανούς και άξιους ηγέτες που θα χαρακτηρίζονται από πατριωτισμό και θα αναλάβουν την οργάνωση της πατρίδας με βάση τους νόμους. Η υπακοή στους νόμους είναι απαραίτητη, αφού η αναρχία αποτελεί ένα άλλο είδος σκλαβιάς, στην οποία οι άνθρωποι δεν μπορούν να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους.

Θρησκεία, πατρίδα και ελευθερία ταυτίζονται και θεωρούνται υπέρτατες αξίες.

Σχήματα λόγου: προσωποποίηση (οι νόμοι, η πατρίδα), παρομοίωση (η αναρχία ομοιάζει τη σκλαβιά, σαν θηρία), μεταφορά (σκληρή σκλαβιά).

4η ενότητα: στίχοι 31-40: Ο ιερός όρκος των Ελλήνων για την αποτίναξη του ξένου ζυγού

Στον όρκο υπάρχουν οι εξής δεσμεύσεις: οι Έλληνες ποτέ δε θα δεχτούν τις απόψεις των τυράννων, δε θα εργαστούν για τα συμφέροντα τους, δε θα υποταχτούν σε αυτούς με τη θέληση τους ούτε θα ξεγελαστούν από τις υποσχέσεις τους. Θα μείνουν πιστοί στην πατρίδα τους και στον αρχηγό που θα διευθύνει τον πόλεμο ενώ σκληρή θα είναι η τιμωρία για τους παραβάτες του όρκου.

Σχήματα λόγου: παρομοίωση (σαν καπνός), υπερβολή (ν' αστράψει ο ουρανός)

Βιογραφικό σημείωμα:

Ο Ρήγας Φεραίος, ο επονομαζόμενος Βελεστινλής, γεννήθηκε στο Βελεστίνο, τις αρχαίες Φερρές το 1757 από εύπορη οικογένεια. Ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη, στην οικία του πρίγκιπα Αλέξανδρου Υψηλάντη, όπου διεύρυνε τις σπουδές του στη Γαλλική και τη Γερμανική γλώσσα. Όταν ο Υψηλάντης έφυγε για το Ιάσιο, προκειμένου να γίνει ηγεμόνας της Μολδαβίας, ο Ρήγας τον ακολούθησε. Κατέφυγε στη Βιέννη, την οποία έκανε έδρα της επαναστατικής δράσης του. Συνεργάτες του ήταν κυρίως Έλληνες έμποροι ή σπουδαστές, αλλά οι σημαντικότεροι από αυτούς ήταν οι αδελφοί Πούλιου, τυπογράφοι. Στο τυπογραφείο τους τύπωσε την επαναστατική του προκήρυξη σε χιλιάδες αντίτυπα, προκειμένου να μοιραστούν στους Έλληνες των υπόλοιπων φιλελεύθερων περιοχών των Βαλκανίων. Ο Ρήγας απέβλεπε στην απελευθέρωση και ενοποίηση όλων των Βαλκανικών λαών και φυσικά όλου του ελληνικού στοιχείου που ήταν διασκορπισμένο στην Ανατολή και τα ευρωπαϊκά κέντρα. Επηρεασμένος από τον ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, πίστεψε βαθιά στην ανάγκη της επαφής των Ελλήνων με τις νέες ιδέες που σάρωναν την Ευρώπη και αυτό τον ώθησε στη συγγραφή ή μετάφραση βιβλίων σε δημώδη γλώσσα και τη σύνταξη της Χάρτας, ενός μνημειώδους για την εποχή του χάρτη. Συνελήφθη στην Τεργέστη το 1797. Κατόπιν οδηγήθηκε στη Βιέννη μαζί με τους συντρόφους του. Παραδόθηκαν στους Τούρκους του Βελιγραδίου και φυλακίστηκαν. Ύστερα από βασανιστήρια, το 1798, στραγγαλίστηκαν και τα σώματά τους ρίχτηκαν στον Δούναβη. Έργα του: Ηθικός Τρίποδας, Νέος Ανάχαρσις, κορυφαίο έργο του η Νέα Πολιτική Διοίκησις των κατοίκων της Ρούμελης, της Μικράς Ασίας, των Μεσογείων Νήσων και της Βλαχομπογδανίας, Θούριος, μία επαναστατική προκήρυξη, τη διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου σύμφωνα με τα πρότυπα των Γάλλων Διαφωτιστών, το Σύνταγμα του Ρήγα, Σχολείο των ντελικάτων εραστών, Φυσικής Απάνθισμα (1790-1797).

[ ΠΗΓΕΣ:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://blogspot.sch.gr/

http://users.sch.gr/ ]

"Ερωτόκριτος", Βιτσέντζος Κορνάρος

Sat, 07 Sep 2024 13:17:50 +0300

"Ερωτόκριτος", Βιτσέντζος Κορνάρος

Σχολιασμός

Θέμα:

Ο Πεζόστρατος ζητά να γίνει η κόρη του βασιλιά, Αρετούσα, γυναίκα του γιου του, Ερωτόκριτου. Ο Ηράκλης οργίζεται, διώχνει τον Πεζόστρατο με προσβολές και απειλές και διατάζει να εξοριστεί ο Ερωτόκριτος.

Ενότητες:

1η (891-898): Η απόφαση του Πεζόστρατου να μιλήσει στον βασιλιά

2η (899-910): Τα επιχειρήματα του Πεζόστρατου για τη συγκατάθεση του Ηράκλη

3η (911-919: Η τόλμη για την αποκάλυψη της αγάπης των δύο νέων από τον Πεζόστρατο στον Ηράκλη

4η (920-936: Η οργισμένη αντίδραση του βασιλιά

Τα πρόσωπα:

Πεζόστρατος:

Ο Πεζόστρατος υποκύπτει στην αγάπη που έχει για το παιδί του και αποφασίζει να μιλήσει στο βασιλιά. Ωστόσο, έχοντας επίγνωση της κοινωνικής του θέσης και καθώς αντιλαμβάνεται πόσο λεπτό είναι το ζήτημα για το οποίο θα μιλήσει, καθυστερεί τον λόγο του, διστάζει. Τελικά παρουσιάζεται μπροστά στο βασιλιά μετριοπαθής, ταπεινός, σώφρων και καταφέρνει να του μιλήσει με τόλμη και ειλικρίνεια. Υποστηρίζει πως τα πνευματικά και σωματικά χαρίσματα είναι τα ουσιώδη προτερήματα ενός ανθρώπου, όχι η καταγωγή του. Μάλιστα, χρησιμοποιεί επιχειρήματα, επικαλούμενος τη λογική του βασιλιά: Ανατρέχει στο παρελθόν, αναφέρει την αρετή, τη γνώση, την ανδρεία και τα κάλλη ως μεγάλες αξίες, που οι αφέντες τοποθετούσαν πάνω από τα πλούτη, την εξουσία και τα χρήματα, επιτρέποντας στα παιδιά τους να βρίσκουν το ταίρι τους και σε κατώτερες κοινωνικές τάξεις. Επίσης, καταφεύγει σ'ένα γνωμικό, ότι η αρετή, η γνώση και η ευγένεια είναι αγαθά που δεν μπορεί να καταστρέψει ο χρόνος, σε αντίθεση με τα βασίλεια, την εξουσία, την περιουσία, που είναι εφήμερα. Με άλλα λόγια, υπογραμμίζει το ευμετάβλητο του πλούτου και της εξουσίας σε αντίθεση με τη διαχρονική αξία της αρετής, της γνώσης και της ευγένειας. Καταλήγει ότι ο τροχός της μοίρας δεν μπορεί ποτέ να καταργήσει την υπέρτατη αξία της γνώσης και της αρετής. Ο Πεζόστρατος εκφράζει τις αντιλήψεις της ανερχόμενης αστικής τάξης.

Ηράκλης:

Ο βασιλιάς οργίζεται, προσβάλλει και διώχνει τον Πεζόστρατο, ενώ διατάζει να εξοριστεί ο Ερωτόκριτος. Σε περίπτωση που δε συμμορφωθούν με τις διαταγές του, τους απειλεί με θάνατο. Νιώθοντας προσβεβλημένος από το, κατά την κρίση του, θράσος του Πεζόστρατου, ο Ηράκλης αντιδρά αυταρχικά, εγωιστικά, αλαζονικά και βίαια. Αντικατοπτρίζει την αυθαιρεσία, την τυραννία και την αλαζονεία της εξουσίας. Εκμεταλλεύεται τη δύναμη της θέσης του και συμπεριφέρεται στον Πεζόστρατο, άρα και σε κάθε υπήκοό του, υποτιμητικά, με παντελή έλλειψη σεβασμού. Εκφράζει τις αντιλήψεις και αξίες του κατεστημένου της αριστοκρατίας, ενώ αδιαφορεί για τα συναισθήματα της κόρης του. Η απρεπής πατρική του φιγούρα αντιπαρατίθεται στην ευαίσθητη, ευγενική και με ενσυναίσθηση φυσιογνωμία του πατέρα του Ερωτόκριτου.

Αφηγηματικοί τρόποι:

- Αφήγηση σε γ΄πρόσωπο: ο ποιητής- αφηγητής παρουσιάζει τα γεγονότα, περιγράφει εικόνες, χαρακτηρίζει τα πρόσωπα και συνδέει τους διαλόγους των προσώπων μεταξύ τους.

- Διάλογος των προσώπων (ο κάθε ήρωας μιλά σε α΄πρόσωπο).

Ποιητής:

Ο ποιητής με την εναλλαγή αφήγησης και διαλόγων πετυχαίνει:

- Να διατηρήσει ζωντανό το ενδιαφέρον των αναγνωστών.

- Να δώσει έμφαση στα σημεία της ιστορίας που θέλει (βάζοντας τους ήρωες να μιλούν οι ίδιοι)

- Να παρουσιάσει περιληπτικά άλλα σημεία της ιστορίας μέσα από την τριτοπρόσωπη αφήγηση.

- Να ενσωματώσει σχόλιά του στην τριτοπρόσωπη αφήγηση για την καλύτερη κατανόηση καταστάσεων και συμπεριφορών των ηρώων.

Αφηγηματικές τεχνικές:

Ο ποιητής είναι ετεροδιηγητικός, εξωτερικός παρατηρητής (παντογνώστης αφηγητής) και συντελεί καθοριστικά στην επιτάχυνση της εξέλιξης της υπόθεσης. Η εστίαση είναι μηδενική και η οπτική γωνία είναι εξωτερική.

Γλώσσα:

Απλή δημοτική με ευρεία χρήση ιδιωματικών λέξεων της κρητικής ιδιολέκτου.

Στιχουργική:

Το μέτρο είναι ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο και η ομοιοκαταληξία ζευγαρωτή.

Ο "Ερωτόκριτος" είναι έμμετρο μυθιστόρημα, που συντέθηκε από τον Βιτσέντζο Κορνάρο στην Κρήτη, πιθανότατα κατά την πρώτη δεκαετία του 17ου αιώνα. Αποτελείται από 10.012 ιαμβικούς δεκαπεντασύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους, αποδιδόμενους στην κρητική διάλεκτο, εκ των οποίων οι τελευταίοι δώδεκα αναφέρονται στον ίδιο τον ποιητή.

Κεντρικό θέμα:

Είναι ο έρωτας ανάμεσα σε δύο νέους, τον Ερωτόκριτο και την Αρετούσα, και γύρω από αυτό περιστρέφονται και άλλα θέματα όπως η τιμή, η φιλία, η γενναιότητα.

"Αυτή είναι η ιστορία του Ερωτόκριτου που αγάπησε την Αρετούσα, κόρη του βασιλιά της αρχαίας Αθήνας, και του απαγορευμένου έρωτά τους, που πέρασε απ' τα σαράντα κύματα μέχρι να βρει αίσιο τέλος. Και τι δεν αντιμετώπισε ο Ερωτόκριτος για χάρη της αγαπημένης του: ενέδρες και κονταρομαχίες, ξενιτεμό και πόλεμο. Μια ιστορία για τη φιλία, την τιμή και την ανδρεία. Μα πάνω απ' όλα μια ιστορία για την αγάπη. Έχει ο καιρός γυρίσματα, κι είν' όλα περασμένα, και αν έσφαλαν στο παρελθόν, είναι όλα ξεχασμένα. Αν με αγάπη κυβερνάς, κανείς δε σε νικάει, κι όποιος αληθινά αγαπά, για πάντα αγαπάει".

Βιογραφικό σημείωμα:

Ο Βιτσέντζος Κορνάρος ήταν ο μικρότερος από τους πέντε γιούς του Βενετοκρήτου Ιακώβου Κορνάρου. Γεννήθηκε το στη Σητεία. Καταγόταν από τους ευγενείς της Σητείας. Η οικογένειά του ήταν πολύ πλούσια. Βέβαια στοιχεία είναι όσα ο ίδιος ο ποιητής δίνει για τον εαυτό του στον επίλογο του Ερωτόκριτου. Η γυναίκα του ήταν από παλιά οικογένεια με μεγάλη κτηματική περιουσία. Από την γυναίκα του απέκτησε δύο κόρες, την Κατερούτσα και την Ελένετα. Πέθανε στον Χάνδακα το 1613 γύρω στα 58 του χρόνια. Είναι ο πιθανότερος ποιητής του Ερωτόκριτου. Πρότυπό του θεωρείται η πεζή ιταλική μετάφραση του γαλλικού μυθιστορήματος Paris et Vienne που κυκλοφορούσε ήδη από το 1482. Έργα του: Ερωτόκριτος, Η Θυσία του Αβραάμ. Ένας από τους μεγαλύτερους ποιητές όλων των εποχών.

[ ΠΗΓΕΣ:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr

https://blogspot.sch.gr/

http://users.sch.gr/ ]

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ

Sat, 07 Sep 2024 13:14:21 +0300

** ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ

Η ανωνυμία του δημιουργού.
Η απροσδιοριστία του ακριβούς τόπου και χρόνου σύνθεσης.
Το δημοτικό τραγούδι ακολουθεί τα τοπικά γλωσσικά ιδιώματα.
Ο λαϊκός ψυχισμός, το συλλογικό αίσθημα απέναντι στη ζωή.
5. Οι παραλλαγές του ίδιου τραγουδιού κατά τόπους.
Το ζωντανό ύφος και η ρεαλιστική περιγραφή.

Τεχνικά χαρακτηριστικά:

Μέτρο ιαμβικό, στίχος δεκαπεντασύλλαβος που χωρίζεται σε δύο ημιστίχια (8+7 συλλαβές).Στο ιαμβικό μέτρο χωρίζουμε ανά δύο συλλαβές, από τις οποίες τονίζεται η δεύτερη, π.χ. Σαρά-ντα πέ- ντε μά- στοροι- \κι εξή-ντα μα-θητά-δες –Ο στίχος είναι ιαμβικός (λόγω μέτρου), δεκαπεντασύλλαβος (λόγω αριθμού συλλαβών), παροξύτονος (ο τόνος της τελευταίας λέξης στην παραλήγουσα) και χωρισμένος σε δύο ημιστίχια.
Έλλειψη ομοιοκαταληξίας.
Η αρχή της ισομετρίας: Κάθε στίχος ( ή δίστιχο ή ημιστίχιο) εκφράζει ένα πλήρες και ολοκληρωμένο νόημα. Άρα, δεν υπάρχει διασκελισμός.
Γλώσσα ζωντανή και παραστατική, λόγος λιτός και πυκνός, κυριαρχία ρήματος και ουσιαστικού.
Ο νόμος των τριών: Αναφέρονται τρία πράγματα-πρόσωπα- έννοιες, από τα οποία συνήθως δίνεται έμφαση στο τρίτο.
Τα άστοχα ή άσκοπα ερωτήματα (προωθούν την εξέλιξη της ποιητικής αφήγησης και κορυφώνουν την ποιητική ένταση), π.χ. "Αχός βαρύς ακούγεται, πολλά τουφέκια πέφτουν.

Μήνα σε γάμο ρίχνονται, μήνα σε χαροκόπι;".

Σταθεροί εκφραστικοί τρόποι (μοτίβα). Στίχοι ή φράσεις ή θέματα που επαναλαμβάνονται σε πολλά δημοτικά τραγούδια, π.χ. ο γυρισμός του ξενιτεμένου.
Τα άψυχα συμπεριφέρονται ως ανθρώπινες οντότητες (προσωποποίηση).
Συμβατικά πρόσωπα. π.χ. τα πουλιά που λειτουργούν ως μαντατοφόροι (μοτίβο).
Σχήματα λόγου (υπερβολές, αντιθέσεις, προσωποποιήσεις, μεταφορές, επαναλήψεις).
Χρήση συμβολικών αριθμών, συνήθως του τρία και των πολλαπλάσιών του ή του επτά.
Το σχήμα του αδυνάτου, π.χ. "Αν τρέμουν τ' άγρια βουνά, να τρέμει το γιοφύρι.

Κι αν πέφτουν τ'άγρια πουλιά, να πέφτουν οι διαβάτες".

Παραλείπεται το περιττό ή ό,τι εννοείται εύκολα - γοργή εξέλιξη/δράση.
Χρήση ευθέος λόγου και διαλόγου - ζωντάνια / αμεσότητα / παραστατικότητα.

Παραλογές:

Είναι πολύστιχα αφηγηματικά δημοτικά τραγούδια, που εξιστορούν δραματικές κυρίως περιπέτειες της ζωής, πραγματικές ή φανταστικές, και βασίζονται σε θρύλους, δεισιδαιμονίες και παραδόσεις. Πάντως, το ιδιαίτερο γνώρισμα που χαρακτηρίζει τις παραλογές είναι το παραμυθικό στοιχείο, εφόσον βασίζονται σε πλαστές διηγήσεις, όπως στο θρύλο της αναγκαιότητας της θυσίας ενός ζωντανού πλάσματος για τη θεμελίωση κάποιου κτίσματος. Επιπλέον, έχουν επικό χαρακτήρα (δράση/περιπέτεια) , δραματική ένταση και τραγικό τέλος (π.χ. η θυσία της γυναίκας του πρωτομάστορα). Είχαν μεγάλη διάδοση σε όλους τους βαλκανικούς λαούς.

[ Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Τεύχος, Α' Γενικού Λυκείου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr / https://blogs. sch.gr / http://users.sch.gr/ ]

Αφηγηματικές τεχνικές και Αφηγηματικοί τρόποι

Sat, 07 Sep 2024 13:14:32 +0300

** Αφηγηματικές τεχνικές και Αφηγηματικοί τρόποι

*Αφηγηματικές τεχνικές είναι οι ακόλουθες:

- Το είδος του αφηγητή.

- Η οπτική γωνία της αφήγησης.

- Η εστίαση.

- Ο χρόνος της αφήγησης.

* Αφηγηματικοί τρόποι είναι οι ακόλουθοι:

- Αφήγηση.

- Διάλογος.

- Περιγραφή.

- Σχόλια.

- Ελεύθερος πλάγιος λόγος.

- Εσωτερικός μονόλογος.

Αναλυτικά:

* Αφηγηματικές τεχνικές:

-- Ο αφηγητής:

α) Με βάση τη συμμετοχή του στην ιστορία, ο αφηγητής είναι:

Ομοδιηγητικός, δηλαδή συμμετέχει στην ιστορία την οποία αφηγείται είτε ως πρωταγωνιστής (αυτοδιηγητικός αφηγητής) είτε ως παρατηρητής ή αυτόπτης μάρτυρας.
Ετεροδιηγητικός, δηλαδή δεν έχει καμιά συμμετοχή στην ιστορία που αφηγείται.

β) Ανάλογα με την οπτική γωνία, ο αφηγητής είναι:

Παντογνώστης: γνωρίζει τα πάντα, όλη την ιστορία, ακόμη και τις σκέψεις των προσώπων (γ’ ρηματικό πρόσωπο).
Παρατηρητής: θεατής, πρόσωπο της ιστορίας (αυτόπτης μάρτυρας, θεατής), που συμμετέχει στη δράση (α’ ρηματικό πρόσωπο).

iii. Πρωταγωνιστής: διηγείται τη δική του ιστορία (α’ ρηματικό πρόσωπο.)

ή αλλιώς:

- Δραματοποιημένος: βασικό ή δευτερεύον πρόσωπο της ιστορίας. Εσωτερική οπτική γωνία, πρωτοπρόσωπη αφήγηση, προσωπική περιορισμένη εμπειρία.

- Μη δραματοποιημένος: έξω από την υπόθεση, είναι παντού, περιγράφει ή σχολιάζει τα πάντα (παντογνώστης, εξωτερική οπτική γωνία, τρίτο πρόσωπο).

-- Η οπτική γωνία:

Αναφέρεται στην οπτική του αφηγητή απέναντι στην ιστορία, δηλαδή μέσα από τα μάτια ποιου προσώπου παρακολουθούμε τα γεγονότα. Έτσι, υπάρχει:

Eσωτερική οπτική γωνία: Την ιστορία αφηγείται ο βασικός ήρωας ή ένα δευτερεύον πρόσωπο της ιστορίας (αφηγείται μόνο όσα υποπίπτουν στην αντίληψή του).
Εξωτερική οπτική γωνία: Ο αφηγητής βρίσκεται έξω από την υπόθεση και αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο.

-- Η εστίαση:

Αναφέρεται στη σχέση του αφηγητή με τα υπόλοιπα πρόσωπα της ιστορίας, την απόστασή του από αυτά, τη γνώση τους για την υπόθεση. Αυτή είναι:

Μηδενική: Ο αφηγητής ξέρει περισσότερα από ό,τι τα πρόσωπα, είναι έξω από τη δράση (παντογνώστης ή αφηγητής - θεός).
Εσωτερική: Ο αφηγητής ξέρει όσα και τα πρόσωπα.
Εξωτερική: Ο αφηγητής ξέρει λιγότερα από τα πρόσωπα (π.χ. στα αστυνομικά μυθιστορήματα).

-- Ο χρόνος της αφήγησης:

α) Ο χρόνος της ιστορίας, που συνιστά τον πραγματικό χρόνο των γεγονότων (το πότε συνέβησαν τα γεγονότα που παρουσιάζονται).

β) Ο χρόνος της αφήγησης (αφηγηματικός χρόνος), που δηλώνει τη διάρκεια των γεγονότων στη διαδικασία της αφήγησης και τη σειρά με την οποία αυτά παρουσιάζονται.

Ως προς τη σειρά παρουσίασης των γεγονότων ο χρόνος της αφήγησης είναι:

– Ευθύγραμμος, όταν ακολουθεί τη φυσική σειρά των γεγονότων (ευθύγραμμη ή γραμμική αφήγηση).

– Με αναχρονίες, όταν γίνονται ανακατατάξεις στη φυσική σειρά των γεγονότων. Έτσι, έχουμε:

αναδρομές ή αναδρομικές αφηγήσεις ή αναλήψεις (επιστροφή στο παρελθόν).
πρόδρομες αφηγήσεις ή προλήψεις (αναφορές γεγονότων που θα συμβούν αργότερα).

Ως προς το σημείο έναρξης της υπόθεσης:

- Από τη μέση της υπόθεσης: in medias res (στο μέσο των πραγμάτων): το νήμα της ιστορίας δεν ξετυλίγεται από την αρχή, αλλά ο αφηγητής μας μεταφέρει στο κρισιμότερο σημείο της πλοκής και έπειτα, με αναδρομή στο παρελθόν, παρουσιάζονται όσα προηγήθηκαν. Έτσι, διεγείρεται το ενδιαφέρον του αναγνώστη και η αφήγηση δεν κουράζει.

- Εγκιβωτισμός: μέσα στην κύρια αφήγηση υπάρχουν και μικρότερες δευτερεύουσες αφηγήσεις, που διακόπτουν την ομαλή ροή του χρόνου(αφήγηση μέσα στην αφήγηση).

- Προοικονομία: ο τρόπος διευθέτησης των γεγονότων και η δημιουργία κατάλληλων προϋποθέσεων, ώστε η εξέλιξη της πλοκής να είναι φυσική και λογική, αναμενόμενη για τον αναγνώστη.

- Επαναληπτική αφήγηση: γεγονότα που συνέβησαν μια φορά δίνονται αφηγηματικά περισσότερες φορές.

Ως προς τη διάρκεια των γεγονότων έχουμε τις τεχνικές:

- Επιτάχυνση: γεγονότα μεγάλης διάρκειας παρουσιάζονται σύντομα (π.χ. με χρήση περίληψης ή έλλειψης, δηλ. αποσιώπησης των γεγονότων).

- Επιβράδυνση: γεγονότα μικρής διάρκειας παρουσιάζονται εκτεταμένα (π.χ. με χρήση περιγραφής, παρέκβασης ή σχολίων).

- Σκηνή: ο χρόνος της αφήγησης και ο χρόνος της ιστορίας εξισώνονται (με τον διάλογο ή τον εσωτερικό μονόλογο).

*Αφηγηματικοί τρόποι:

- Αφήγηση: η παρουσίαση της δράσης/της εξέλιξης του μύθου (δυναμική διαδικασία), η έκθεση των γεγονότων (διήγηση), σε ιστορικό χρόνο (παρατατικό, αόριστο, υπερσυντέλικο ή ιστορικό ενεστώτα).

Μπορεί να είναι τριτοπρόσωπη αφήγηση (παντογνώστης αφηγητής) ή πρωτοπρόσωπη αφήγηση (με αφηγητή που συμμετέχει στην ιστορία).

- Διάλογος: συνομιλία σε ευθύ λόγο. Προσδίδει ζωντάνια , παραστατικότητα, αμεσότητα, θεατρικότητα, οικειότητα, εκφραστική δύναμη.

- Περιγραφή: αναπαράσταση προσώπων, τόπων, πραγμάτων, φαινομένων (στατική διαδικασία), συχνά σε χρόνο ενεστώτα. Στοχεύει στην αναπαράσταση του χώρου ή στην προβολή στοιχείων που αιτιολογούν/φωτίζουν τη δράση των προσώπων, τα γεγονότα και προσφέρει αισθητική απόλαυση.

- Σχόλια: σκέψεις, απόψεις του αφηγητή για τα πρόσωπα και τα γεγονότα της ιστορίας, δοσμένες σε γ' πρόσωπο. Καθοδηγούν τον αναγνώστη και δείχνουν την αντίληψη του αφηγητή για τα πράγματα.

- Ελεύθερος πλάγιος λόγος: ο αφηγητής αποδίδει σε γ’ πρόσωπο, σε ιστορικό χρόνο και χωρίς ρήμα εξάρτησης λόγια, ενδόμυχες σκέψεις και συναισθήματα ενός προσώπου της ιστορίας.

- Εσωτερικός μονόλογος: απόδοση σκέψεων, συναισθημάτων, αναμνήσεων, συνειρμών του ήρωα (α’ πρόσωπο, ενεστώτας κυρίως), χωρίς παρέμβαση του αφηγητή.

[ Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Τεύχος, Α' Γενικού Λυκείου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

https://blogs. sch.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr/ ]

Περίοδοι Ν. Λογοτεχνίας

Mon, 23 Sep 2024 14:36:38 +0300

Περίοδοι Ν. Λογοτεχνίας

Η Βυζαντινή κληρονομιά (Υστεροβυζαντινή περίοδος) (1000-1204)

Η περίοδος της Φραγκοκρατίας (1204-1453)

Η Προεπαναστατική περίοδος (1453-1821)

Από την Άλωση της Πόλης μέχρι την κατάληψη της Κρήτης από τους Τούρκους (1453-1669)

Από την πτώση της Κρήτης μέχρι την Επανάσταση (1669-1821)

Το δημοτικό τραγούδι

Η Νεοελληνική Λογοτεχνία μετά τον Αγώνα και μέχρι τη Γενιά του 1880 (1821-1880)

Η νεότερη περίοδος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (1880-1930)

Η Νέα Αθηναϊκή Σχολή και η ηθογραφία (1880-1922)

Η ποίηση μέχρι το 1930

Η Γενιά του Τριάντα

Η μεταπολεμική Νεοελληνική Λογοτεχνία (1945-1967)

Η λογοτεχνική παραγωγή στην Ελλάδα μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ

(Υστεροβυζαντινή περίοδος) (1000-1204)

Το έπος Βασίλειος Διγενής Ακρίτας αποτελεί το πρώτο γραπτό κείμενο της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Το επικό αυτό ποίημα απορρέει από τα ακριτικά δημοτικά τραγούδια του ίδιου επικού κύκλου. Ακολουθούν τα Προδρομικά ποιήματα και ο Σπανέας.

Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΦΡΑΓΚΟΚΡΑΤΙΑΣ (1204-1453)

Την εποχή αυτή έρχονται σε επαφή ο δυτικός με το βυζαντινό πολιτισμό. Στο πλαίσιο αυτό γράφονται το Χρονικόν του Μορέως, έμμετρα μυθιστορήματα και Διηγήσεις για ζώα και πουλιά. Τα κείμενα αυτά γράφονται στη δημώδη γλώσσα, έχουν λαϊκό χαρακτήρα και συνδυάζουν το ακριτικό με το ιπποτικό πνεύμα. Η περίοδος της Φραγκοκρατίας αρχίζει με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους (1204) και τελειώνει με την Άλωση της Κωσταντινούπολης από τους Τούρκους (1453).

Η ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1453-1821)

Στην Κρήτη, μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης (1453) και μέχρι την κατάληψη του νησιού από τους Τούρκους (1669), παρουσιάζεται μεγάλη πνευματική ανάπτυξη με άνθηση της λογοτεχνίας και κυρίως του Θεάτρου. Οι δημιουργοί επηρεάζονται από την ευρωπαϊκή Αναγέννηση. Αριστούργημα της Κρητικής Αναγέννησης είναι ο Ερωτόκριτος του Βιτσέντζου Κορνάρου. Άλλο σημαντικό έργο είναι η Ερωφίλη του Γεωργίου Χορτάτζη.

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

Τα δημοτικά τραγούδια αποτελούν δημιουργήματα της λαϊκής ποίησης και συνδέονται με τη μουσική και το χορό. Διακρίνονται για την τολμηρή σύλληψη του θέματος, την παραστατικότητα, την πλαστικότητα των εικόνων και τη λιτότητα του λόγου.

Είναι γνωστό ότι σε όλες τις λογοτεχνίες αναπτύσσεται πρώτα η λαϊκή ποίηση (δημοτικά τραγούδια) και γενικότερα ο προφορικός λαϊκός λόγος (τραγούδια, παροιμίες, παραδόσεις, μύθοι, παραμύθια), ο οποίος εκφράζει την ψυχή του λαού. Η προσωπική ποίηση και η πεζογραφία ακολουθούν.

Η δημοτική ποίηση ανήκει στην προφορική λογοτεχνία, είναι δηλαδή μέρος του προφορικού πολιτισμού. Η προφορική λογοτεχνία είναι ομαδική (εκφράζει τη συνείδηση της κοινότητας), παραδοσιακή (συντηρεί, αναπαράγει και αναμεταδίδει) και αυθόρμητη. Αυτοσχέδιοι στιχουργοί συνέθεταν τραγούδια που στη συνέχεια διαδίδονταν προφορικά. Για το λόγο αυτόν τα δημοτικά τραγούδια δε διασώζονται σε μία μόνο μορφή, αλλά σε πολλές παραλλαγές ανάλογα με τον τόπο, διαφορετικές δηλαδή μορφές του ίδιου τραγουδιού.

Η ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΚΑΙ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 (1821-1880)

Τα Απομνημονεύματα των αγωνιστών του '21 αποτελούν έμμεσες πηγές για την Επανάσταση. Την εποχή αυτή υπάρχουν παράλληλα δύο Σχολές: Η Επτανησιακή Σχολή με ηγέτη το Διονύσιο Σολωμό και η Ρομαντική Σχολή των Αθηνών. Η πρώτη χρησιμοποιεί ως γλωσσικό όργανο τη γλώσσα του λαού και η δεύτερη την καθαρεύουσα. Και οι δύο δέχονται την επίδραση του ρομαντισμού.

Η ΝΕΟΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ (1880-1930)

Οι αλλαγές στην εθνική, πολιτική και κοινωνική ζωή της Ελλάδας επηρεάζουν την πνευματική ζωή. Η ποίηση, που τώρα πια έχει απελευθερωθεί από την καθαρεύουσα και το ρομαντισμό, επηρεάζεται από νέα λογοτεχνικά ρεύματα: τον παρνασσισμό και το συμβολισμό. Ηγέτης της Νέας Αθηναϊκής Σχολής είναι ο Κωστής Παλαμάς. Την ίδια εποχή σημαντικοί ποιητές είναι ο Κ. Π. Καβάφης, ο Άγγελος Σικελιανός, ο Κ. Βάρναλης. Οι πεζογράφοι στρέφονται από το μυθιστόρημα στο ηθογραφικό διήγημα. Η λαογραφία επηρεάζει τις θεματικές επιλογές τους και το ρεύμα του ρεαλισμού τον τρόπο γραφής.

Η ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ ΤΡΙΑΝΤΑ

Η Γενιά του Τριάντα δημιούργησε μέσα σε ένα πνευματικό κλίμα που το χαρακτηρίζει από τη μια η ανανέωση της ποίησης και από την άλλη οι αναζητήσεις στο χώρο της πεζογραφίας. Τα ρεύματα του υπερρεαλισμού και του μοντερνισμού επηρεάζουν τους λογοτέχνες της περιόδου, ενώ κάποιοι πεζογράφοι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν το ρεαλισμό. Οι ποιητές υιοθετούν τον ελεύθερο στίχο και οι πεζογράφοι εγκαταλείπουν το διήγημα και καλλιεργούν το μυθιστόρημα. Μεγάλοι ποιητές της περιόδου αναδείχθηκαν ο Γιώργος Σεφέρης, ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Γιάννης Ρίτσος κ.ά., ενώ σπουδαίοι πεζογράφοι ο Μυριβήλης, ο Θεοτοκάς, ο Πολίτης, ο Καραγάτσης, ο Τερζάκης.

Η ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (1945-1967)

Η λογοτεχνία συμπορεύεται με την Ιστορία. Η «σκληρή δεκαετία» (1940-1950) σημαδεύει την ποίηση και την πεζογραφία. Οι ποιητές ζουν στη σκιά των πολιτικών γεγονότων, διαβάζουν τους νεοτερικούς ποιητές του Μεσοπολέμου και δεν έχουν ψευδαισθήσεις και οράματα. Οι «κοινωνικοί» ποιητές αξιοποιούν τους μοντερνιστικούς πειραματισμούς. Σημαντικοί ποιητές της εποχής είναι ο Μανόλης Αναγνωστάκης, ο Τίτος Πατρίκιος, ο Άρης Αλεξάνδρου κ.ά. Την περίοδο αυτή εξετάζουμε και την ξεχωριστή περίπτωση του συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη.

Η ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ

Η λογοτεχνική δεκαετία του 1960 (Δεύτερη Μεταπολεμική Γενιά)

Η περίοδος χαρακτηρίζεται από πολιτική αστάθεια και μεταβατικότητα. Τα ιστορικά γεγονότα συνεχίζουν να σημαδεύουν τη λογοτεχνία. Η σκιά της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς είναι ακόμη έντονη. Παράλληλα όμως οι λογοτέχνες διαφοροποιούνται μέσα από την αμφισβήτηση. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν η Κική Δημουλά, ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο Μένης Κουμανταρέας κ.ά.

[ Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr / ]