Ανακοινώσεις μαθήματος ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΠΟ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ (ΟΔΥΣΣΕΙΑ) (Αγ1, Αγ2)

Ραψωδία α - ω Περίληψη

Sat, 07 Sep 2024 13:25:25 +0300

Ραψωδία α - ω Περίληψη

α. (Θεών αγορά. Αθηνάς παραίνεσις προς Τηλέμαχον. Μνηστήρων ευωχία):

Η διήγηση ξεκινάει με την τελευταία από τις περιπέτειες του Οδυσσέα στο νησί της Καλυψώς. Τα προηγούμενα γεγονότα θα εξιστορηθούν με μία μεγάλη αναδρομή από τον ίδιο τον Οδυσσέα στις επόμενες ραψωδίες. Ο Ποσειδώνας θυμωμένος εμποδίζει την επιστροφή του ήρωα στην Ιθάκη. Όμως, κατά την απουσία εκείνου στους Αιθίοπες, η Αθηνά αποσπά από το Δία την υπόσχεση να βοηθήσει τον Οδυσσέα. Προτείνει την αποστολή του Ερμή στην Καλυψώ, ενώ η ίδια με ανθρώπινη μορφή παρουσιάζεται και δίνει συμβουλές στον Τηλέμαχο. Ύστερα από αυτές η στάση του Τηλέμαχου απέναντι στους μνηστήρες, που γλεντούν στο παλάτι, μοιάζει πιο συνετή.

β. (Ιθακησίων εκκλησία. Τηλεμάχου αποδημία):

Την άλλη μέρα στη συνέλευση του λαού ο Τηλέμαχος εκφράζει την απόφασή του να ερευνήσει την τύχη του πατέρα του και αποφασίζει να ταξιδέψει στην Πελοπόννησο. Η θέση του συναντά την κοροϊδία και το θράσος των μνηστήρων, αλλά η Αθηνά με τη μορφή του Μέντορα βοηθά στην ετοιμασία του καραβιού με το οποίο ο Τηλέμαχος αναχωρεί τη νύχτα.

γ. (Τα εν Πύλω):

Στην Πύλο ο Τηλέμαχος συναντά το Νέστορα, που όμως τίποτα δε γνωρίζει να τον πληροφορήσει για τον πατέρα του. Την άλλη μέρα μαζί με τον Πεισίστρατο, το γιο του Νέστορα, φεύγει για τη Σπάρτη.

δ. (Τα εν Λακεδαίμονι):

Στη Σπάρτη ο Μενέλαος γιορτάζει τους διπλούς γάμους του γιου και της κόρης του. Από αυτόν ο Τηλέμαχος μαθαίνει τις ιστορίες της επιστροφής άλλων αρχηγών των Αχαιών και ότι ο πατέρας του βρίσκεται στο νησί της Καλυψώς. Πίσω στην Ιθάκη οι μνηστήρες σχεδιάζουν το φόνο του Τηλεμάχου, ενώ η Αθηνά παρηγορεί την Πηνελόπη.

ε. (Οδυσσέως σχεδία):

Σε συμβούλιο των θεών ο Δίας αποφασίζει να στείλει τον Ερμή στην Καλυψώ. Εκείνη υπακούοντας στη θεϊκή θέληση καθοδηγεί τον Οδυσσέα να φτιάξει μία σχεδία και του επιτρέπει να φύγει. Μετά από πλεύση 18 ημερών, ο Ποσειδώνας τον αντιλαμβάνεται και προκαλεί καταιγίδα. Ο Οδυσσέας σώζεται από το θάνατο χάρη στην επέμβαση της Λευκοθέας και φτάνει στην ακτή της Σχερίας, στη χώρα των Φαιάκων, τρεις μέρες μετά το ναυάγιο. Εκεί πέφτει σε βαθύ ύπνο.

ζ. (Οδυσσέως άφιξις εις Φαίακας):

Η Αθηνά στέλνει όνειρο στη Ναυσικά -κόρη του βασιλιά των Φαιάκων- το οποίο την παρακινεί να πάει με τις φίλες της στην ακτή. Εκεί συναντούν τον Οδυσσέα. Οι κοπέλες

τρομάζουν, αλλά η Ναυσικά τού προσφέρει βοήθεια και τον οδηγεί σε άλσος έξω από την πόλη.

η. (Οδυσσέως είσοδος προς Aλκίνουν):

Καλυμμένος με ομίχλη σταλμένη από την Αθηνά ο Οδυσσέας κατορθώνει να μπει στο παλάτι, όπου ζητά άσυλο από τη βασίλισσα Αρήτη. Διηγείται τις περιπέτειές του μετά την αναχώρηση από την Καλυψώ και ο Αλκίνοος υπόσχεται να τον βοηθήσει να επιστρέψει στην πατρίδα του.

θ. (Οδυσσέως σύστασις προς Φαίακας):

Την άλλη μέρα, στο εορταστικό τραπέζι που γίνεται προς τιμήν του Οδυσσέα, ο Δημόδοκος τραγουδά για τα κατορθώματα του Αχιλλέα και του Οδυσσέα, γεγονός που τον κάνει να κλάψει κρυφά. Ο Αντήνορας το αντιλαμβάνεται και διακόπτει τη γιορτή. Ακολουθούν αγώνες, στους οποίους ο Οδυσσέας εντυπωσιάζει στη ρίψη του δίσκου. Στο βραδινό τραπέζι ο Δημόδοκος τραγουδά αυτή τη φορά για το Δούρειο ίππο. Ο Οδυσσέας συγκινείται και τώρα πια ο Αλκίνοος τον ρωτά το όνομά του και τις περιπέτειές του.

ι. (Αλκίνου απόλογοι. Κυκλώπεια):

Ο Οδυσσέας φανερώνει την ταυτότητά του και αρχίζει τη διήγηση όσων συνέβησαν μετά την αναχώρησή του από την Τροία. Αφηγείται την καταστροφή της Ίσμαρου και τις απώλειες από τους Κίκονες. Ακολουθεί θύελλα που τους οδηγεί στη χώρα των Λωτοφάγων, όπου ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του κινδυνεύουν από αμνησία. Στη συνέχεια φτάνουν στη χώρα των Κυκλώπων, όπου πολλοί θανατώνονται στη σπηλιά του Κύκλωπα. Ο Οδυσσέας όμως τον εξαπατά, λέγοντάς του ότι ονομάζεται Ούτις (Κανένας), και τελικά τον τυφλώνει, αφού πρώτα τον έχει μεθύσει. Από ένα μοιραίο κομπασμό του ο ήρωας αποκαλύπτει φεύγοντας το πραγματικό του όνομα και η κατάρα του Κύκλωπα είναι αυτή που στρέφει την οργή του Ποσειδώνα εναντίον του Oδυσσέα.

κ. (Τα περί Αιόλου και Λαιστρυγόνων και Κίρκης):

Από το νησί του Αιόλου φεύγουν με ούριο άνεμο. Όταν όμως οι σύντροφοί του ανοίγουν το ασκί στο οποίο ο Αίολος έχει κλείσει τις θύελλες, ξαναβρίσκονται πίσω σε αυτό. Αυτή τη φορά όμως ο Αίολος τούς διώχνει, φοβούμενος ότι οι θεοί είναι ενάντιοι στον Οδυσσέα. Περνούν από τη χώρα των Λαιστρυγόνων, όπου καταστρέφονται όλα τα καράβια εκτός από του Οδυσσέα, και φτάνουν στο νησί της Κίρκης. Η θεά - μάγισσα μεταμορφώνει σε χοίρους την αναγνωριστική ομάδα που στέλνει ο Οδυσσέας, αλλά εκείνος τους σώζει με τη βοήθεια του Ερμή. Παραμένουν στο νησί για ένα χρόνο και όταν ο Οδυσσέας ζητά να φύγει, η Κίρκη τον συμβουλεύει να επισκεφτεί πρώτα τη χώρα των νεκρών.

λ. (Νέκυια):

Περνούν τον Ωκεανό και φτάνουν στη χώρα των Κιμμερίων, όπου βασιλεύει το σκοτάδι. Εκεί ο Οδυσσέας θυσιάζει ένα ζώο και οι ψυχές των νεκρών μαζεύονται γύρω από το αίμα. Βλέπει τον Αχιλλέα, μαθαίνει για το θάνατο του Αγαμέμνονα και τελικά ο Τειρεσίας τού προλέγει όσα θα ακολουθήσουν, ακόμα και γεγονότα που δεν περιλαμβάνονται στην Οδύσσεια. Έπειτα επιστρέφουν εύκολα στο νησί της Κίρκης.

μ. (Σειρήνες, Σκύλλα, Χάρυβδις, βόες Ηλίου):

Φεύγοντας από την Κίρκη συναντούν τις γοητευτικές Σειρήνες, το τραγούδι των οποίων μόνο ο Οδυσσέας ακούει δεμένος στο κατάρτι του πλοίου του. Ύστερα πέφτουν στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη και χάνονται πολλοί σύντροφοί του. Όσοι επιζούν βγαίνουν στο νησί του Ήλιου, όπου παρακούοντας την εντολή του θεού σκοτώνουν τα βόδια του, γεγονός που προκαλεί την οργή του. Στην κακοκαιρία που ακολουθεί, ο Οδυσσέας χάνει όλους τους συντρόφους του και μόνος του ναυαγός φτάνει στην Ωγυγία, στο νησί της Καλυψώς.

ν. (Οδυσσέως απόπλους παρά Φαιάκων και άφιξις εις Ιθάκην):

Ο Οδυσσέας φορτωμένος δώρα μεταφέρεται από τους Φαίακες στην Ιθάκη. Τον αποθέτουν κοιμισμένο στην ακτή και όταν ξυπνά δεν αναγνωρίζει την πατρίδα του, μέχρι τη στιγμή που επεμβαίνει η Αθηνά. Μαζί καταστρώνουν το σχέδιο ενάντια στους μνηστήρες και τελικά η θεά τον μεταμορφώνει σε ζητιάνο.

ξ. (Oδυσσέως προς Εύμαιον ομιλία):

Ο Οδυσσέας πηγαίνει στον Εύμαιο τον χοιροβοσκό, στον οποίο όμως δεν αποκαλύπτεται, αλλά του διηγείται μία πλαστή ιστορία.

ο. (Τηλεμάχου προς Εύμαιον άφιξις):

Η Αθηνά παρακινεί τον Τηλέμαχο να επιστρέψει από τη Σπάρτη στην Ιθάκη και τον καθοδηγεί πώς να αποφύγει την παγίδα των μνηστήρων. Την επομένη ο Τηλέμαχος καταπλέει στην Ιθάκη και πηγαίνει κατευθείαν στον Εύμαιο.

π. (Τηλεμάχου αναγνωρισμός Οδυσσέως):

Ο χοιροβοσκός φεύγει από το κτήμα και πηγαίνει στο παλάτι, για να ειδοποιήσει την Πηνελόπη για την άφιξη του γιου της. Κατά την απουσία εκείνου, ο Οδυσσέας φανερώνεται στο γιο του με την πραγματική μορφή του και μαζί σχεδιάζουν την τιμωρία των μνηστήρων. Ο Εύμαιος επιστρέφει.

ρ. (Τηλεμάχου επάνοδος εις Ιθάκην):

Ο Τηλέμαχος το άλλο πρωί φεύγει για την πόλη και λίγο αργότερα τον ακολουθούν ο Εύμαιος και ο Οδυσσέας που έχει πάρει και πάλι τη μορφή του ζητιάνου. Ο γιδοβοσκός Μελάνθιος και οι μνηστήρες συμπεριφέρονται άσχημα στον Οδυσσέα, τον οποίο βέβαια κανείς τους δεν αναγνωρίζει. Ο Εύμαιος μεσολαβεί, για να δώσει πληροφορίες ο ζητιάνος στην Πηνελόπη.

σ. (Οδυσσέως και Ίρου πυγμή):

Ο Οδυσσέας νικά σε πυγμαχία τον αυθάδη ζητιάνο Ίρο. Η Πηνελόπη εμφανίζεται και αφήνει να εννοηθεί ότι μπορεί και να ξαναπαντρευτεί. Η υπηρέτρια Μελανθώ και οι μνηστήρες κοροϊδεύουν τον Oδυσσέα.

τ. (Οδυσσέως και Πηνελόπης ομιλία. Τα νίπτρα):

Ο Οδυσσέας και ο Τηλέμαχος αφαιρούν τα όπλα από την αίθουσα με τη βοήθεια της Αθηνάς. Στη συνομιλία του με την Πηνελόπη ο Οδυσσέας την προετοιμάζει για την επάνοδό του. Καθώς του πλένει τα πόδια, η παραμάνα Ευρύκλεια τον αναγνωρίζει από μία ουλή, αλλά με υπόδειξή του σιωπά. Η Πηνελόπη εξαγγέλλει τον αγώνα του τόξου και προαισθάνεται την καταστροφή των μνηστήρων.

υ. (Τα προ της μνηστηροφονίας):

Ακολουθούν οι ετοιμασίες για το γιορτινό τραπέζι της ημέρας, που είναι αφιερωμένη στον Απόλλωνα. Άσχημος οιωνός του Δία αποτρέπει τους μνηστήρες από το σχέδιό τους για τη δολοφονία του Τηλέμαχου. Η απερίσκεπτη και προκλητική συμπεριφορά τους, ωστόσο, συνεχίζεται και στο τραπέζι.

φ. (Τόξου θέσις):

Η Πηνελόπη φέρνει το τόξο, ο Τηλέμαχος στήνει τα τσεκούρια και οι μνηστήρες δοκιμάζουν μάταια να τεντώσουν τη χορδή του τόξου. Έξω από την αίθουσα ο Οδυσσέας αποκαλύπτεται στον Εύμαιο και το Φιλοίτιο. Με τη βοήθεια εκείνων, αλλά και της Ευρύκλειας, ολοκληρώνονται οι προετοιμασίες για την εφαρμογή του σχεδίου της μνηστηροφονίας. Επιστρέφοντας στην αίθουσα ο Οδυσσέας πείθει τους μνηστήρες να του επιτρέψουν να δοκιμάσει, τεντώνει το τόξο και εύκολα περνά το βέλος και από τα δώδεκα τσεκούρια.

χ. (Μνηστηροφονία):

Με ένα δεύτερο βέλος του ο Οδυσσέας σκοτώνει τον Αντίνοο και ύστερα αποκαλύπτει την πραγματική του ταυτότητα. Παρά τις παρακλήσεις και τις προτάσεις για δώρα, εκείνος συνεχίζει. Ο Εύμαιος και ο Τηλέμαχος τού φέρνουν όπλα, ενώ ο Μελάνθιος δίνει όπλα στους μνηστήρες. Ακολουθεί μάχη και με τη βοήθεια της Αθηνάς όλοι οι μνηστήρες θανατώνονται. Μόνο στον αοιδό Φήμιο και τον κήρυκα Μέδοντα χαρίζεται η ζωή. Επιπλέον, τιμωρούνται υποδειγματικά οι υπηρέτριες που ακολούθησαν τους μνηστήρες και ο Μελάνθιος.

ψ. (Οδυσσέως υπό Πηνελόπης αναγνωρισμός):

Η Πηνελόπη συνεχίζει να αμφιβάλλει για την επιστροφή του άντρα της. Εκείνος όμως εμφανίζεται μετά το λουτρό του ακόμα πιο ωραίος και λαμπερός, χάρη στην επέμβαση της Αθηνάς, και διαλύει τις αμφιβολίες της Πηνελόπης με ένα μυστικό που της αποκαλύπτει για την κατασκευή του συζυγικού τους κρεβατιού. Η νύχτα ενώνει τους συζύγους, που διηγούνται τα όσα πέρασαν.

ω. (Σπονδαί):

Οι ψυχές των μνηστήρων οδηγούνται στον Άδη. Το φάντασμα του Αγαμέμνονα μιλάει για τη διαφορά της Κλυταιμνήστρας από την Πηνελόπη. Ο Οδυσσέας συναντά τον πατέρα του Λαέρτη στα κτήματα. Εν τω μεταξύ οι συγγενείς των νεκρών μνηστήρων έχουν στασιάσει στην πόλη. Ξεσπάει μάχη, αλλά και πάλι η Αθηνά επεμβαίνει για μία τελευταία φορά χαρίζοντας ειρήνη και σταθερότητα.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com / ]

Ραψωδία ψ 89-380

Sat, 07 Sep 2024 13:25:35 +0300

Ραψωδία ψ 89-380

Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ

Οδυσσέας και Πηνελόπη

Α. Περιληπτική αναδιήγηση της ραψωδίας ψ:

Παραπατώντας από τη χαρά της, η Ευρύκλεια ανέβηκε στην κάμαρη της Πηνελόπης και ανήγγειλε στη βασίλισσα ότι ο Οδυσσέας γύρισε και σκότωσε τους μνηστήρες, αλλά δεν έγινε πιστευτή. Η Πηνελόπη θεώρησε έργο των θεών την τιμωρία των αλαζονικών μνηστήρων, όταν όμως η παραμάνα αναφέρθηκε στην ουλή που είχε στο γόνατο ο Οδυσσέας, αποφάσισε να κατεβεί, αλλά για να δει τι συμβαίνει. Κάθισε άφωνη και ερευνητική απέναντι στον άντρα της. Ο Τηλέμαχος τη χαρακτήρισε σκληρόκαρδη για τη στάση της, ο Οδυσσέας όμως τη δικαιολόγησε, συζήτησε έπειτα με τον γιο του το θέμα των πιθανών αντεκδικήσεων από τους συγγενείς των μνηστήρων και αποφάσισε να στηθεί χορός και τραγούδι στον χώρο του παλατιού, ώστε να δοθεί η εντύπωση στους περαστικούς ότι γίνεται γάμος και να μη διαρρεύσει στην πόλη η είδηση του φονικού, πριν εκείνοι καταφύγουν στο κτήμα του Λαέρτη, όπου θα οργανώσουν την άμυνά τους. Στο μεταξύ ο Οδυσσέας λούστηκε, ομορφοντύθηκε και ξαναπήρε θέση απέναντι στη γυναίκα του. Παραπονέθηκε τώρα για τη στάση της και ζήτησε να του στρώσουν να κοιμηθεί μόνος του. Άρπαξε τότε την ευκαιρία η Πηνελόπη και ζήτησε να μετακινηθεί το κρεβάτι έξω από τη συζυγική κάμαρη. Ο λόγος της αυτός εξόργισε τον Οδυσσέα που, πέφτοντας στην παγίδα της, αποκάλυψε το μυστικό του ριζωμένου στη γη κρεβατιού τους, που μόνο αυτοί ήξεραν. Το αδιάψευστο αυτό σημάδι σιγούρεψε την Πηνελόπη και ξέσπασαν και οι δυο σε θρήνο χαράς, τον οποίο διέκοψε ο Οδυσσέας, για να αναφερθεί στη νέα αποδημία που του όρισε ο μάντης Τειρεσίας.

Ετοιμάστηκε στο μεταξύ η συζυγική κλίνη, ο χορός και το τραγούδι σταμάτησαν, και εκείνοι, αφού χάρηκαν την αγάπη τους, διηγήθηκαν τα βάσανά τους, ώσπου τους πήρε ο ύπνος.

Την αυγή της επόμενης (41ης και τελευταίας) μέρας της Οδύσσειας, ο Οδυσσέας με τον Τηλέμαχο και τους δύο έμπιστους βοσκούς, τον Εύμαιο και τον Φιλοίτιο, οπλισμένοι όλοι τους και καλυμμένοι με ομίχλη από την Αθηνά, ξεκίνησαν για το κτήμα του Λαέρτη, μακριά από «τον τόπο του εγκλήματος»

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Aναγνώριση του Oδυσσέα από την Πηνελόπη
Τα νέα προβλήματα του Oδυσσέα και η αντιμετώπισή τους
O «Μικρός Ἀπόλογος» του Oδυσσέα

ΕΝΟΤΗΤΕΣ:

«Η Ευρύκλεια μαζί με την Πηνελόπη κατεβαίνουν στο μέγαρο» (89-111)
«Ανταλλαγή λόγων Τηλέμαχου-Πηνελόπης-Οδυσσέα» (112-135)
«Διάλογος Οδυσσέα-Πηνελόπης και αναγνώριση» (176-270)
«Διάλογος Οδυσσέα-Πηνελόπης για τα παθήματά τους» (335-381)

Η ΤΥΠΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ:

Όπως και στην περίπτωση της αναγνώρισης του Οδυσσέα από τον Τηλέμαχο, έτσι κι εδώ, εφαρμόζεται η τυπική διαδικασία που έχει τα εξής στάδια :

Α. ΑΠΟΥΣΙΑ (πολυετής απουσία Οδυσσέα)

Β. ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ (απομόνωση των δύο συζύγων)

Γ. ΣΥΓΚΑΛΥΨΗ (συγκάλυψη του Οδυσσέα, καθώς αρχικά έχει τη μορφή ζητιάνου)

Δ. ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ (αποκάλυψη της ταυτότητας από την Ευρύκλεια και τον Τηλέμαχο και αποκατάσταση της εξωτερικής εμφάνισης του Οδυσσέα)

Ε. ΔΥΣΠΙΣΤΙΑ (δυσπιστία της Πηνελόπης)

Στ. ΔΟΚΙΜΑΣΙΑ (δοκιμασία του Οδυσσέα με σημάδια που είναι μόνο στο ζευγάρι γνωστά π.χ. κλίνη)

Ζ. ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ και ΕΚΦΡΑΣΗ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ

Η αναγνώριση του Οδυσσέα από την Πηνελόπη γίνεται σε 3 στάδια:

1ο στάδιο (89-111): Αποκάλυψη από την Ευρύκλεια της ταυτότητας του Οδυσσέα – Δυσπιστία Πηνελόπης.

2ο στάδιο (112-135): Συγκάλυψη Οδυσσέα, καθώς είναι ακόμα μεταμορφωμένος σε ζητιάνο

Αποκάλυψη από τον Τηλέμαχο της ταυτότητας του Οδυσσέα – Δυσπιστία Πηνελόπης.

3ο στάδιο (176-270): Απομόνωση των δύο συζύγων – Αποκάλυψη Οδυσσέα με την αποκατάσταση της εξωτερικής του εμφάνισης – Δυσπιστία Πηνελόπης – Δοκιμασία με το συζυγικό κρεβάτι – Αναγνώριση και έκφραση συναισθημάτων.

ΤΑ ΝΕΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΚΑΙ Ο ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥΣ:

Μετά τη μνηστηροφονία ο Οδυσσέας αντιμετωπίζει ένα νέο μεγάλο πρόβλημα. Γνωρίζει ότι σύμφωνα με τους θεσμούς της κοινωνίας θα έπρεπε να αυτοεξοριστεί για να αποφύγει την αντεκδίκηση των συγγενών των μνηστήρων. Φυσικά όμως δεν έχει καμιά διάθεση να ξαναφύγει από την πατρίδα του τη στιγμή που μόλις νόστησε έπειτα από την εικοσαετή του περιπέτεια. Μηχανεύεται, λοιπόν, ένα νέο σχέδιο : α) στήνει μια γαμήλια γιορτή για να νομίζουν ότι η Πηνελόπη παντρεύτηκε κάποιον από τους μνηστήρες και να κερδίσει χρόνο και β) σχεδιάζει να βρει καταφύγιο στο κτήμα του Λαέρτη.

Ο «ΜΙΚΡΟΣ ΑΠΟΛΟΓΟΣ» ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ

Μετά την αναγνώριση του Οδυσσέα από την Πηνελόπη και το ξανασμίξιμό τους, οι σύζυγοι αναφέρονται στα παθήματά τους όσο καιρό ο ένας ζούσε μακριά από τον άλλο. Η Πηνελόπη αφηγείται τις ανόσιες πράξεις των μνηστήρων που ρήμαζαν τα αγαθά του παλατιού και ο Οδυσσέας (μέσω του ποιητή, σε πλάγιο λόγο και με λίγους στίχους) μιλά για τις περιπέτειές του από την χώρα των Κικόνων ως την Ωγυγία. Η αφήγηση του Οδυσσέα είναι περιληπτική μιας και οι ακροατές έχουν ενημερωθεί για τις περιπέτειές του σε προηγούμενα σημεία του έπους. Ο Οδυσσέας δεν λέει τίποτα για τις ερωτικές του περιπέτειες με την Κίρκη, την Καλυψώ και τη Ναυσικά για ευνόητους λόγους…

ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ-ΑΞΙΕΣ ΟΜΗΡΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ:

Α. Οι θεοί είναι δυσνόητοι (93-94) : Οι θεοί λέει η Πηνελόπη μπορούν να παραπλανούν τους ανθρώπους και να τους δοκιμάζουν ανάλογα με τη συμπάθεια ή την αντιπάθειά που τρέφουν γι’ αυτούς. Έτσι πιστεύει ότι το έργο της μνηστηροφονίας πρέπει να αποδοθεί στους θεούς και όχι στον Οδυσσέα., αμφισβητώντας τα λεγόμενα της Ευρύκλειας.

Β. Οι θεοί λαμβάνουν διαμεσολαβητικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων (178-179) : η Αθηνά παρεμβαίνει όχι για να οδηγήσει αυτόματα στην αναγνώριση, αλλά για να τη διευκολύνει, ξαναδίνοντας στον Οδυσσέα την πραγματική του μορφή.

Γ. Η Μοίρα παίζει τον πιο σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων (352) : η αναβολή του νόστου του Οδυσσέα παρά τη φιλοξενία και τις διευκολύνσεις του Αιόλου ήταν αποτέλεσμα της διαφορετικής άποψης που είχε η Μοίρα του Οδυσσέα, η οποία του επιφύλασσε κι άλλα βάσανα.

ΕΠΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ:

Η Πηνελόπη είναι δύσπιστη απέναντι στον Οδυσσέα, παρά τα λεγόμενα της Ευρύκλειας, του Τηλέμαχου, αλλά και του ίδιου του συζύγου της. Εμείς βέβαια, γνωρίζουμε ότι ο άνθρωπος που έχει απέναντί της είναι πράγματι ο Οδυσσέας.

ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ:

Το σχέδιο του Οδυσσέα για την αντιμετώπιση της αντεκδίκησης των συγγενών των μνηστήρων προοικονομεί τη σύγκρουση με αυτούς.
Η προθυμία του Οδυσσέα να υποβληθεί στη δοκιμασία της Πηνελόπης (132-135), η παρέμβαση της Αθηνάς που χαρίζει στον Οδυσσέα νεότητα και ομορφιά (178-179), καθώς και η δοκιμασία στην οποία τελικά υποβάλλεται ο Οδυσσέας προετοιμάζουν τους ακροατές για την αναγνώριση.

ΕΠΙΒΡΑΔΥΝΣΗ:

Η δυσπιστία της Πηνελόπης (93-94, 122-128, 199-201) και η προτεραιότητα που δίνει ο Οδυσσέας στο σχέδιο για την αντιμετώπιση των συγγενών των μνηστήρων (130-135) επιβραδύνουν την αναγνώριση του ήρωα από τη σύζυγό του.

ΠΑΡΕΚΒΑΣΗ:

Η διήγηση των περιπετειών του Οδυσσέα, ο «Μικρός Απόλογος» αποτελεί παρέκβαση στην εξέλιξη του μύθου.

ΕΙΚΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΟΝ:

Είναι αναγκαίο η διήγηση των περιπετειών του Οδυσσέα προς την Πηνελόπη να είναι σύντομη, μιας και οι ακροατές έχουν ήδη ενημερωθεί αναλυτικά για όλες τις περιπέτειες. Μας φαίνεται λογικό (εικός) ότι η διήγηση κρατάει λίγο μιας και γίνεται στο τέλος μιας ιδιαίτερα εξαντλητικής για τον Οδυσσέα μέρας (είχε προηγηθεί η μνηστηροφονία)

ΤΥΠΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ:

πήρε ξανά το λόγο η Πηνελόπη, λογική και φρόνιμη (97): τυπική έκφραση

άθλια ρούχα (111, 134): τυπικό επίθετο

τότε ο Τηλέμαχος, επιτιμώντας, μίλησε άσχημα στη μάνα του (112): τυπική έκφραση

Του αντιμίλησε με τη δική της λογική η Πηνελόπη (121): τυπική έκφραση

βασανισμένος ο Οδυσσέας και θείος (129-130): τυπικά επίθετα

τα λόγια του πετούσαν σαν πουλιά (131): τυπική έκφραση

τον μεγαλόψυχο Οδυσσέα (176): τυπικό επίθετο

χλαμύδα ωραία (178): τυπικό επίθετο

στην πατρική του γη (193,378): τυπικό επίθετο

του αντιμίλησε με λογική και φρόνηση η Πηνελόπη (198): τυπική έκφραση

μακρόκουπο καράβι (201): τυπικό επίθετο

σημάδι(α) απαραγνώριστο(α) (213-214, 233, 253) : τυπικό επίθετο

μακρόφυλλης ελιάς (221): τυπικό επίθετο

θεία γυναίκα (337): τυπικό επίθετο

θείος Οδυσσέας (342): τυπικό επίθετο

γενναίους συντρόφους (349): τυπικό επίθετο

γρήγορο καράβι (368): τυπικό επίθετο

νύμφη Καλυψώ (370): τυπική έκφραση

θολωτές σπηλιές (372): τυπικό επίθετο

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ:

Οδυσσέας: Είναι πρόθυμος να υποστεί τη δοκιμασία της Πηνελόπης και υπομονετικός με τη δυσπιστία της (129-130). Δεν φαίνεται να βιάζεται για την αναγνώριση, καθώς είναι βέβαιος ότι η Πηνελόπη θα ξεπεράσει τις αναστολές της. Για άλλη μια φορά φαίνεται προνοητικός και εύστροφος μιας και καταστρώνει άμεσα ένα σχέδιο αντιμετώπισης της αντεκδίκησης των συγγενών των μνηστήρων (132-135). Στη συνέχεια η δυσπιστία της Πηνελόπης και η απόμακρη στάση της τον κάνει να χάσει τη ψυχραιμία του και να αγανακτήσει (189-194). Όταν η γυναίκα του αποφασίζει να τον δοκιμάσει, παγιδεύεται στο τέχνασμά της και αναγκάζεται να αναφέρει χαρακτηριστικά σημάδια που πείθουν τελικά την Πηνελόπη και οδηγούν στην αναγνώριση (206-231). Στη συνέχεια είναι τρυφερός και εκδηλώνει τα συναισθήματά του προς τη σύζυγό του (259-260). Με ιδιαίτερη προσοχή και διακριτικότητα αφηγείται τις περιπέτειές του στην Πηνελόπη, αποφεύγοντας να κάνει αναφορά σε γεγονότα που θα μπορούσαν να την κάνουν να ζηλέψει ή να στεναχωρηθεί (Κίρκη, Καλυψώ, Ναυσικά)

Πηνελόπη: παρουσιάζεται αρχικά επιφυλακτική και δύσπιστη. Αδυνατεί να πιστέψει τους ισχυρισμούς της Ευρύκλειας ότι επέστρεψε ο Οδυσσέας στο παλάτι και γι’ αυτό κατεβαίνει κάτω να διαπιστώσει με τα μάτια της (92-101). Συνεχίζει να είναι διστακτική ακόμα κι όταν βλέπει τους νεκρούς μνηστήρες και τον Οδυσσέα (έστω και ως ζητιάνο). Παραμένει λοιπόν σιωπηλή και συμπεριφέρεται με ψυχρότητα, αφού φοβάται μήπως έχει απέναντί της κάποιον που προσπαθεί να την εξαπατήσει (108-11, 122-128). Ακόμα και όταν ο Οδυσσέας παρουσιάζεται μπροστά της λουσμένος, καθαρός και όμορφος είναι διστακτική, κάτι που εκνευρίζει το σύζυγό της (189-197). Στη συνέχεια διακρίνεται για την ευστροφία και την επινοητικότητά της, παγιδεύοντας τον Οδυσσέα με τη «δοκιμασία της κλίνης» (202-206). Έτσι, αποδεικνύεται αντάξια σύζυγος ενός πολυμήχανου ηγέτη. Στο τέλος όταν αναγνωρίζει τον Οδυσσέα εκδηλώνεται με τρυφερότητα και αγάπη προς τον άνδρα της (232-245)

Τηλέμαχος: είναι παρών στην 1η συνάντηση του ζευγαριού μετά τη μνηστηροφονία. Θυμώνει με τη ψυχρή στάση της μητέρας του και είναι ιδιαίτερα επικριτικός μαζί της (112-120). Έχει σημαντικό ρόλο γιατί με τη στάση του και τα επικριτικά σχόλια προς την Πηνελόπη την αναγκάζει να αιτιολογήσει τη στάση της και βοηθά τους γονείς του να επικοινωνήσουν.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία χ 1-446

Sat, 07 Sep 2024 13:25:42 +0300

Ραψωδία χ 1-446

(Όχι παράλληλα κείμενα)

Περιληπτική αναδιήγηση της ραψωδίας χ:

& Μνηστηροφονία

– Ο Οδυσσέας, μετά την επιτυχία του, πέταξε τα ράκη και έστρεψε το τόξο εναντίον των μνηστήρων με πρώτο νεκρό τον πιο προκλητικό απ’ όλους, τον Αντίνοο. Οι μνηστήρες αναστατώθηκαν και άρχισαν να τον απειλούν, τρόμαξαν όμως όταν άκουσαν τις κατηγορίες του και κατάλαβαν ποιος ήταν. Τότε ο Ευρύμαχος ζήτησε έλεος υποσχόμενος πλούσια αποζημίωση, ο Οδυσσέας όμως αρνήθηκε κάθε συμβιβασμό και τους κάλεσε σε αναμέτρηση. Στη σύγκρουση που ακολούθησε σκοτώθηκαν ο Ευρύμαχος και ο Αμφίνομος.

– Ο Οδυσσέας συνέχισε να τοξεύει, ενώ ο Τηλέμαχος φρόντισε να εφοδιάσει την τετραμελή ομάδα του με ασπίδες, δόρατα και κράνη, ξέχασε όμως την πόρτα της αποθήκης ανοιχτή. Βρήκε έτσι την ευκαιρία ο Μελάνθιος και πήρε κι αυτός δώδεκα αρματωσιές για τους μνηστήρες, και η σύγκρουση γενικεύτηκε.

– Πλησίασε τότε τον Οδυσσέα η Αθηνά με τη μορφή του Μέντορα, τον ενθάρρυνε και πέταξε μετά σαν χελιδόνι στο δοκάρι της στέγης. Στους μνηστήρες έδινε θάρρος και εντολές ο Αγέλαος, η Αθηνά όμως φρόντιζε να αστοχούν οι επιθέσεις τους· κατάφεραν μόνο να τραυματίσουν εξώδερμα τον Τηλέμαχο και τον Εύμαιο. Αντίθετα, οι επιθέσεις της ομάδας του Οδυσσέα ευστοχούσαν όλες και σχεδόν τους αποτελείωσαν.

– Ακολούθησαν τρεις σκηνές ικεσίας: Ο μάντης Ληώδης μάταια ικέτεψε τον Οδυσσέα να τον λυπηθεί. Οι ικεσίες όμως του Φήμιου και του Μέδοντα εισακούστηκαν.

– Ο Οδυσσέας κάλεσε, έπειτα, την Ευρύκλεια που, μόλις είδε νεκρούς τους μνηστήρες, πήγε να αλαλάξει από χαρά, της έκοψε όμως εκείνος τη φόρα και της ζήτησε να απαριθμήσει τις πιστές και τις άπιστες δούλες. Κάλεσε, λοιπόν, τις δεύτερες (δώδεκα τον αριθμό) να βοηθήσουν στη μεταφορά των νεκρών στην αυλή και στον καθαρισμό της αίθουσας και έδωσε εντολή στον Τηλέμαχο να τις σκοτώσουν μετά, μαζί και τον Μελάνθιο. Τέλος, ο Οδυσσέας εξάγνισε το παλάτι από το φονικό με θειάφι και φωτιά και κάλεσε τις (τριάντα οχτώ) πιστές δούλες, που έσπευσαν χαρούμενες με δάδες αναμμένες και καλωσόρισαν τον αφέντη τους.

Ο Οδυσσέας αποκαλύπτεται και επιτίθεται στους μνηστήρες: χ 1-446 (με ενδιάμεσες παραλείψεις) Ο Οδυσσέας τοξεύει από το κατώφλι του μεγάρου - Μνηστηροφονία - Ο Οδυσσέας σκοτώνει τον Αντίνοο

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ

Σύγκρουση του Οδυσσέα και της ομάδας του με τους μνηστήρες
Τιμωρία των άπιστων υπηρετριών και του Μελάνθιου
Εξαγνισμός των ανακτόρων

ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΕΣ:

350-375 : Η ικεσία και η σωτηρία του Φημίου

376-402: Η παρέμβαση του Τηλέμαχου και η σωτηρία του Μέδοντα

404-446: Η ολοκλήρωση της δολοφονίας των μνηστήρων και οι συμβουλές του Οδυσσέα στην Ευρύκλεια.

ΛΟΓΟΙ ΣΩΤΗΡΙΑΣ ΦΗΜΙΟΥ

1) Το ιερό του λειτούργημα (αοιδοί = σεβαστά και ιερά πρόσωπα)

2) Η στάση του απέναντι στους μνηστήρες (με το ζόρι τραγουδούσα)

3) Η σωτήρια παρέμβαση του Τηλέμαχου (μη χτυπάς έναν αθώο..)

Με τη μεσολάβηση του Τηλέμαχου σώζεται και ο Μέδοντας, γιατί πάντα έτρεφε αγάπη και σκεφτόταν το παιδί του Οδυσσέα. Άλλωστε είναι αυτός που στη ραψωδία δ είχε προειδοποιήσει την Πηνελόπη για την ενέδρα των μνηστήρων εναντίον του Τηλέμαχου.

ΓΝΩΜΙΚΟ ΟΔΥΣΣΕΑ (στ. 401):

Επαινεί τη στάση που κράτησαν όλα αυτά τα χρόνια ο Φήμιος και ο Μέδοντας, τονίζοντας πως τα καλά έργα βγαίνουν ανώτερα από την έμπρακτη κακία. Δηλαδή οι καλοί και αγαθοί άνθρωποι ανταμείβονται για το ήθος τους, ενώ αντίθετα τιμωρούνται οι αλαζόνες.

ΟΜΗΡΙΚΗ ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ (στ. 410-416):

Αναφορικό μέρος: 410-415

Δεικτικό μέρος: 415- 416

Κοινός όρος: το σώριασμα των ετοιμοθάνατων μνηστήρων, όπως τα ψάρια

Η ΣΥΜΒΟΥΛΗ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΥΡΥΚΛΕΙΑ:

Μετά τη μνηστηροφονία, ο Οδυσσέας είναι συγκρατημένος, δε θριαμβολογεί για τη νίκη του. Το ίδιο προστάζει να κάνει και η Ευρύκλεια. Έτσι αποστασιοποιείται από το γεγονός, παρουσιάζοντας το ως δίκαιη θεϊκή τιμωρία (αυτός απλά είναι το εκτελεστικό όργανο) και όχι ως προσωπική εκδίκηση. Επιπλέον, αποφεύγει και την ύβρη (κάτι που δεν ίσχυε στην περίπτωση του Πολύφημου). Ο ήρωας μας ωρίμασε.

Οι φάσεις του φονικού:

α. O Οδυσσέας τοξεύει εναντίον των μνηστήρων από το κατώφλι και σκοτώνει πρώτον τον Αντίνοο – τον μόνο που δεν κατάλαβε από ποιον σκοτώθηκε· οι άλλοι, ανίδεοι1 ακόμη, τον απειλούσαν. Όταν κατάλαβαν, καθώς δεν βρήκαν όπλα, του επιτέθηκαν με τα ατομικά τους ξίφη – όπλα άχρηστα απέναντι σε τοξότη που κατέχει στρατηγική θέση· βρήκαν έτσι τον θάνατο ο Eυρύμαχος κι ο Aμφίνομος (1-100).

β. Τα βέλη όμως του Οδυσσέα τελείωναν· εφοδιάστηκε τότε η ομάδα του με ασπίδες, δόρατα και κράνη,2 αλλά και αρκετοί μνηστήρες. Σχηματίστηκαν έτσι δύο μέτωπα ένοπλων αντιπάλων με αβέβαιη έκβαση και η σύγκρουση πήρε μορφή μάχης επικής, η εύνοια όμως της Αθηνάς στον Οδυσσέα κατέστησε άτρωτη σχεδόν την ομάδα του, ενώ η έχθρα της για τους μνηστήρες συνετέλεσε στην εξολόθρευσή τους. H φάση αυτή συμπληρώθηκε με τρεις ικεσίες, την ατελέσφορη του Ληώδη (329 κ.ε.) και τις σωτήριες του Φήμιου και του Mέδοντα (350κ.ε.),3 και έκλεισε με τη φρικτή παρομοίωση των στ.410-6.

γ. H τρίτη φάση, ως επίλογος του φονικού, επέχει θέση κάθαρσης, κυριολεκτικής και μεταφορικής, συμπλέκεται όμως και με τον θάνατο των αναίσχυντων υπηρετριών, που δεν σέβονταν την Πηνελόπη και διατηρούσαν ερωτικές σχέσεις με τους μνηστήρες, καθώς και του συνεργάτη των μνηστήρων, του Μελάνθιου. Τον καθαρισμό του χώρου από τα πτώματα ανέλαβαν ο Τηλέμαχος και ο Εύμαιος βοηθούμενοι από τις άπιστες δούλες, ενώ την απολύμανση και τον εξαγνισμό του παλατιού ανέλαβε ο ίδιος ο Οδυσσέας.

H μνηστηροφονία λοιπόν, μια ιδιότυπη «αριστεία» που συνδυάζει την μήτιν με την πολεμική αρετή του πολυμήχανου, έλαβε τέλος. Mε τον τελευταίο αυτό άθλο του ο Οδυσσέας έγινε πάλι κύριος του σπιτιού του, όχι όμως ακόμη και του λαού του.

H σωτηρία του Φήμιου έχει προοικονομηθεί στο α 172.

H αιτιολόγηση του φονικού (με βάση τους στ. 37-63, 340-5, 434-46):

O Οδυσσέας κατηγόρησε στους μνηστήρες για τις εις βάρος του αδικίες, που συνεπάγονται θάνατο:

για χρόνια κατέτρωγαν την περιουσία του·
κοιμούνταν με τις δούλες του·
διεκδικούσαν τη γυναίκα του και την εξουσία, χωρίς να έχει διαπιστωθεί ο θάνατός του·
σχεδίαζαν τη δολοφονία του γιου του·
δεν φοβήθηκαν καν τους θεούς ούτε τη δίκαιη εκδίκηση των ανθρώπων, που ήρθε η ώρα της.

Εικόνες που εντυπωσιάζουν για την καθαρότητα και για τον ρεαλισμό τους:

οι στιγμές που πέφτουν νεκροί ο Αντίνοος (10-19) και ο Eυρύμαχος (86-91)·
η σχεδόν κωμική εικόνα του Mέδοντα, καθώς βγαίνει από την κρυψώνα του (385-90) – το επεισόδιο αυτό αμβλύνει κάπως την ένταση που προηγήθηκε·
το εξεταστικό βλέμμα του Οδυσσέα και η εικόνα των σωριασμένων πτωμάτων, που ενισχύεται με την εκπληκτική παρομοίωση των ψαριών μέσα στο δίχτυ (408-16)·
το καλωσόρισμα του Οδυσσέα από τις (38) πιστές δούλες (όσο φαίνεται στην περίληψη) – «μια όμορφη σκηνή ως επίλογος μετά τη βαναυσότητα της προηγούμενης δράσης»

Ανακεφαλαίωση της εκδίκησης:

H εκδίκηση άρχισε να μεθοδεύεται συστηματικά με τις συμβουλές και τις επεμβάσεις της Αθηνάς κατά τη συνάντησή της με τον Οδυσσέα στη ραψωδία ν (420 κ.ε.)·
συνεχίστηκε ως ανίχνευση της κατάστασης από τον Οδυσσέα στις ραψωδίες ξ και ο·
σχεδιάστηκε από τον Οδυσσέα και τον Τηλέμαχο στη ραψωδία π (259 κ.ε.)·
το σχέδιο, με παραλλαγές και συμπληρώσεις στην πορεία, τέθηκε σε εφαρμογή στις ραψωδίες ρ, σ, τ, υ, για να ολοκληρωθεί ως προετοιμασία στη φ και να εκτελεστεί στη χ με απόλυτη επιτυχία, χάρη στην μήτιν και στη γενναιότητα του πολυμήχανου, πέρα από τη θεϊκή συμπαράσταση, που επιβεβαιώνει απλώς ότι οι θεοί –και το δίκαιο– είναι με το μέρος του Οδυσσέα.

Ηθικοθρησκευτική δικαίωση της μνηστηροφονίας:

O ποιητής φρόντισε εξαρχής να εντάξει το πολύνεκρο φονικό στο ηθικοθρησκευτικό σύστημα που όρισε ο ίδιος ο Δίας στο πρώτο συμβούλιο των θεών (α 36-51): (θεϊκή) προειδοποίηση (σε όποιον αδικεί, να αλλάξει συμπεριφορά) – μη συμμόρφωση – τιμωρία· σύστημα που «μεταφέρει το κέντρο βάρους της ανθρώπινης δυστυχίας από τους αθανάτους στους θνητούς». Ειδικότερα:

Οι προειδοποιήσεις των μνηστήρων για τα ανόσια έργα τους άρχισαν με τον ενθαρρυμένο από την Αθηνά Τηλέμαχο στις ραψωδίες α (415 κ.ε.) και β (<45> κ.ε.) και συνεχίστηκαν με μαντείες, και άλλες ενδείξεις, που πλήθυναν από τη στιγμή που ο «ζητιάνος» έφτασε στο παλάτι, με κορυφαία την πρόβλεψη του μάντη Θεοκλύμενου (υ 379 κ.ε.).
Οι μνηστήρες όμως όχι μόνο δεν συμμορφώθηκαν, αλλά με τις ενέργειές τους επιβάρυναν όλο και περισσότερο τη θέση τους: Τον Τηλέμαχο στη συνέλευση τον αποπήραν, τους μάντεις τούς περιφρόνησαν και τους ειρωνεύτηκαν και, από το απλό φαγοπότι στην αρχή, άφησαν εξελικτικά να διαφανεί η «αρπακτική διάθεση, που τους καθιστά σφετεριστές ξένης περιουσίας, ξένης γυναίκας, ξένης εξουσίας – προσώπων και πραγμάτων δηλαδή που δεν τους ανήκουν και παρά ταύτα τα ορέγονται, προσβάλλοντας τη Δίκη, θεϊκή και ανθρώπινη». Πρόσθεσαν δε στην όλη συμπεριφορά τους και την επανειλημμένη φονική τους πρόθεση εις βάρος του Tηλέμαχου·8 και δεν έλειψε η φονική απειλή τους ακόμη και εις βάρος του Οδυσσέα (β <246-51>)· έγιναν έτσι επανειλημμένα υβριστές.
H τιμωρία τους, επομένως, προκύπτει ως φυσικό επακόλουθο της όλης υβριστικής συμπεριφοράς τους (που συμπαρασύρει και όσους ήταν με το μέρος τους)· γιατί την ύβρη οι ομηρικοί θεοί δεν τη συγχωρούν, πράγμα που επιβεβαιώνει και η κάλυψη που προσφέρουν στους τιμωρούς, με άμεση συχνά υπόδειξη και συμπαράσταση, κτλ.

→ Έτσι η μνηστηροφονία παρουσιάζεται ως έργο όχι τόσο εκδίκησης όσο δικαιοσύνης, για να αποκατασταθεί η τάξη εκεί όπου είχε διασαλευτεί· κι ο ποιητής, παράλληλα με τον νόστο, προετοίμαζε από την αρχή τον ακροατή, με τις πολλές και ποικίλες σχετικές προσημάνσεις, όχι μόνο να τη δεχτεί αλλά και να την απαιτήσει.

8 Έτσι, αν η προσχεδιασμένη μνηστηροφονία παίρνει τη μορφή δόλου (γιατί οι μνηστήρες παγιδεύονται), αυτό αντιστοιχεί στη δική τους ενέδρα, στον δικό τους δόλο, εις βάρος του Τηλέμαχου.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία τ 112-198 (Ανάγνωση)

Sat, 07 Sep 2024 13:25:54 +0300

Ραψωδία τ 112-198

(Ανάγνωση, Όχι παράλληλα κείμενα)

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Mεταφορά των όπλων «στη μέσα κάμαρη»
Συνομιλία του «ζητιάνου» με την Πηνελόπη
Aναγνώριση του Oδυσσέα από την Eυρύκλεια
H πρώτη νύχτα του Oδυσσέα στο παλάτι
Προετοιμασίες για τη γιορτή του Aπόλλωνα
H παραφροσύνη των μνηστήρων

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία ρ 331-376 (Ανάγνωση)

Sat, 07 Sep 2024 13:26:05 +0300

Ραψωδία ρ 331-376

(Ανάγνωση, Όχι παράλληλα κείμενα)

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

O Tηλέμαχος στο παλάτι: ενημερώνει τη μητέρα του και φροντίζει διακριτικά τον «ξένο»
O Άργος αναγνωρίζει τον Oδυσσέα και σε λίγο πεθαίνει
H πρώτη μέρα του Oδυσσέα-ζητιάνου στο σπίτι του
Εμφάνιση της Πηνελόπης στους μνηστήρες

Κύρια σημεία:

Ο «ζητιάνος» ακολούθησε τον Εύμαιο, κάθισε στο κατώφλι και δέχτηκε ελεημοσύνη από τον Τηλέμαχο, ενώ η Αθηνά τον παρακίνησε να ζητιανέψει από όλους, για να δει «ποιοι το μέτρο σέβονται και ποιοι το δίκαιο καταργούν». Όλοι κάτι του έδιναν εκτός από τον Αντίνοο που, όταν άκουσε από τον Μελάνθιο ότι τον «ζητιάνο» τον έφερε στο παλάτι ο Εύμαιος, επέπληξε τον χοιροβοσκό («γιατί μας τον κουβάλησες αυτόν εδώ στην πόλη;») 5 και πρόσβαλε βάναυσα τον «ξένο»· εκείνος προσπάθησε μάταια να προκαλέσει τον οίκτο του, όταν δε τόλμησε να σχολιάσει τη συμπεριφορά του («δεν φαίνεται στα κάλλη σου να ταίριαξε και το μυαλό σου»), ο Αντίνοος έριξε καταπάνω του ένα σκαμνί. Ο Οδυσσέας έμεινε ασάλευτος· κούνησε μόνο το κεφάλι σκεπτόμενος την εκδίκηση. Οι άλλοι μνηστήρες προσπάθησαν να συνετίσουν τον Αντίνοο με το επιχείρημα ότι μπορεί ο «ζητιάνος» να κρύβει έναν θεό, αλλά μάταια. Ο Τηλέμαχος οργίστηκε με το χτύπημα, αλλά δεν εκδηλώθηκε.

Η Πηνελόπη, μόλις πληροφορήθηκε το χτύπημα του «ζητιάνου», καταράστηκε τον Αντίνοο, και ζήτησε από τον Εύμαιο να της φέρει τον «ξένο», για να του ζητήσει πληροφορίες για τον άντρα της. Ο Οδυσσέας όμως πρότεινε να αναβληθεί η συνάντηση, ώσπου να δύσει ο ήλιος και να αδειάσει ο χώρος από τους επικίνδυνους μνηστήρες. Η βασίλισσα βρήκε λογική την πρόταση του – και ο Εύμαιος έφυγε για το χοιροστάσιο.

ραψωδίες: ρ, σ (περίληψη) – ρ 331-76:

O Tηλέμαχος κι ο Oδυσσέας στο παλάτι: τα γεγονότα της πρώτης μέρας του Oδυσσέα στο σπίτι του

Θεμελιώδεις έννοιες:

Eπικοινωνία (Tηλέμαχος – Πηνελόπη· Oδυσσέας – Eύμαιος, Άργος, Aμφίνομος· Πηνελόπη – Eύμαιος, μνηστήρες κ.ά.), Άτομο – Σύνολο (Oδυσσέας – μνηστήρες), Σύγκρουση (Oδυσσέας vs Aντίνοος, Ίρος, Mελανθώ, Eυρύμαχος), Mεταβολή (ο Oδυσσέας κέρδισε έδαφος στο παλάτι), Oργάνωση (πλοκή) κ.ά.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία π 185-336

Sat, 07 Sep 2024 13:26:15 +0300

Ραψωδία π 185-336

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Aναγνώριση του Oδυσσέα από τον Τηλέμαχο

Κατάστρωση σχεδίου αντιμετώπισης των μνηστήρων

ΔΟΜΗ:

1η ενότητα: Στ.185-196: Η Αθηνά δίνει εντολές στον Οδυσσέα και αίρει την μεταμόρφωση του .

2η ενότητα: Στ.196-245: Ο αναγνωρισμός

3η ενότητα: Στ.246-260: Ο Τηλέμαχος ζητά πληροφορίες για το νόστο του Οδυσσέα

4η ενότητα: Στ.261-336: Ο Οδυσσέας καταστρώνει σχέδιο δράσης κατά των μνηστήρων.

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ:

1η ενότητα: Στ.185-196: Η Αθηνά δίνει εντολές στον Οδυσσέα και αίρει την μεταμόρφωση του .

Η Αθηνά εμφανίζεται στον Οδυσσέα ως από μηχανής θεός. Έχουμε επιφάνεια ή ενανθρώπιση θεού;

Η Αθηνά εμφανίζεται με τη μορφή μιας ωραίας γυναίκας.Πρόκειται για επιφάνεια (όχι για ενανθρώπιση της θεάς) γιατί σκοπός της είναι να την αναγνωρίσει ο Οδυσσέας κι όχι να καλύψει ταυτότητά της πίσω από κάποια μεταμόρφωση.

Ποιος είναι ο σκοπός της παρέμβασής της:

Η θεά είναι ορατή μόνο στον Οδυσσέα, όχι στον Τηλέμαχο, σύμφωνα με τη λαϊκή αντίληψη της εποχής οι θεοί εμφανίζονται μόνο σε όσους θέλουν. Σκοπός της είναι να ανανεώσει την υπόσχεση που είχε δώσει στον Οδυσσέα να του συμπαρασταθεί στον αγώνα κατά των μνηστήρων (ραψ. ν) και να του ξαναδώσει την πραγματική του μορφή. Το χρυσό ραβδί με το οποίο πραγματοποιεί την μεταμόρφωση αποτελεί παραμυθικό στοιχείο (πβ. καλή νεράιδα παραμυθιών)

2η ενότητα: Στ.196-245: Ο αναγνωρισμός

Το τυπικό του αναγνωρισμού

Ο αναγνωρισμός είναι ένα βασικό μοτίβο της Οδύσσειας,ένας θεματικός τύπος που ακολουθεί μια συγκεκριμένη διαδικασία:

Αρχικά αποκρύπτεται η ταυτότητα του Οδυσσέα με τη μεταμόρφωσή του σε ζητιάνο και με την πλαστή ιστορία για το ποιος είναι (στ. 70-75)
Τα δύο πρόσωπα που συμμετέχουν στον αναγνωρισμό μένουν μόνα στη σκηνή. Εδώ μένει ο Οδυσσέας με τον Τηλέμαχο, καθώς οι άλλοι βοσκοί είχαν

βγει από το πρωί (στ. 3-4) και ο Εύμαιος εστάλη στο παλάτι για να ενημερώσει την Πηνελόπη (στ. 165-172).

Η ταυτότητα του Οδυσσέα αποκαλύπτεται με άρση της μεταμόρφωσής του σε ζητιάνο, με μια δεύτερη μεταμόρφωση σε νέο, όμορφο άντρα (στ. 191-195) και με την ομολογία της πραγματικής του ταυτότητας (στ. 208-209).
Ο Τηλέμαχος εκφράζει τη δυσπιστία του να δεχτεί την ταυτότητα του ξένου (στ.214-224) αλλά δεν απαιτεί αποδεικτικά στοιχεία, όπως συμβαίνει στις

διαδικασίες αναγνωρισμού.

Ο Οδυσσέας, για να πείσει τον Τηλέμαχο ποιος είναι, επαναλαμβάνει με έμφαση ότι είναι ο Οδυσσέας (στ. 226-231) και εξηγεί ότι η αλλαγή στην

εμφάνισή του έγινε με επέμβαση της θεάς Αθηνάς (στ. 232-238).

Ακολουθεί ο αναγνωρισμός συνοδευόμενος από τον σπαρακτικό θρήνο πατέρα και γιου (στ. 239-246).

Αποκλίσεις από την τυπολογία:

Ο Τηλέμαχος πείθεται εύκολα και δε ζητά αποδείξεις. Ίσως γιατί είναι ο μόνος που συναντά τον Οδυσσέα όπως πράγματι είναι και όχι παραμορφωμένο. Άλλωστε σύμφωνα με μια αναφορά της Ελένης στη ραψ. δ πατέρας και γιος μοιάζουν τόσο πολύ εξωτερικά που θα μπορούσε ο καθένας να αναγνωρίσει στον άλλο τον εαυτό του.

Ποια τα συναισθήματα των δύο προσώπων και με ποιο τρόπο αποδίδονται:

Τα συναισθήματα εκφράζονται με χαρακτηριστικές για τον καθένα εκδηλώσεις: ο Οδ. φιλησε το γιο του και τα δάκρυα κύλησαν από τις παρειές στο χώμα, ο Τηλ., νέος, πιο εκδηλωτικός, «χύθηκε πάνω του οδυρόμενος και βουρκωμένος τώρα τον αγκάλιασε».

Με ποιο εκφραστικό μέσο αποδίδεται η σκηνή της αναγνώρισης πατέρα-γιου:

Ο Ποιητής χρησιμοποιεί την παρομοίωση. Οι δύο άντρες αγκαλιάζονται και θρηνούν , όπως τα πουλιά, όταν χάσουν τα μικρά τους. Περίεργη φαίνεται η επιλογή του ποιητή να μας τους δείχνει να θρηνούν την ώρα της χαράς: αντί να χύσουν δάκρυα χαράς, οι δύο άντρες ξεσπούν σε θρήνο. Με αυτό τον τρόπο ο ποιητής καταφέρνει να προσδώσει μεγαλύτερη ένταση στη σκηνή, να δείξει ότι το συναίσθημα της στέρησης κυριαρχεί περισσότερο κι από τη χαρά της αντάμωσης. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της σκηνής του αναγνωρισμού είναι ότι ο ποιητής απέφυγε να τη φορτώσει με πολλά κι εντυπωσιακά εκφραστικά μέσα.

3η ενότητα: Στ.246-260: Ο Τηλέμαχος ζητά πληροφορίες για το νόστο του Οδυσσέα

Αμέσως μετά την αναγνώριση, ο Τηλέμαχος, βουρκωμένος από τη συγκίνηση και γεμάτος περιέργεια ρωτά τον πατέρα του πως έφτασε στην Ιθάκη. Οι ερωτήσεις που κάνει (στ.248-250) αποτελούν τυπικές ερωτήσεις που χρησιμοποιούνται για κάποιον που ήρθε από μακριά. Η απάντηση του Οδυσσέα ανακαλεί στο μυαλό των ακροατών γεγονότα γνωστά από το παρελθόν (νησί Φαιάκων). Γρήγορα όμως ο Οδυσσέας φέρνει τη συζήτηση στο παρόν και στα προβλήματά του.

4η ενότητα: Στ.261-336: Ο Οδυσσέας καταστρώνει σχέδιο δράσης κατά των μνηστήρων.

Το σχέδιο δράσης κατά των μνηστήρων:

Ο Τηλέμαχος να πάει ξημερώματα στο παλάτι, όπου θα καταφθάσει αργότερα ο Οδυσσέας ως ζητιάνος. Βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του σχεδίου είναι ο Τηλέμαχος να δείξει ανοχή στην όποια κακή συμπεριφορά των μνηστήρων απέναντι στο γέρο ζητιάνο. Όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή ο Οδυσσέας θα του γνεύσει να μαζέψει όλα τα όπλα των μνηστήρων και να κρατήσει μόνο τα όπλα για αυτόν και το γιο του. Ο Οδυσσέας τονίζει ότι η παρουσία του πρέπει να μείνει μυστική από όλους ακόμη κι από την Πηνελόπη ή τον Λαέρτη, ώστε να δοκιμάσουν τη πίστη των γυναικών και των δούλων.

ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ:

Εικόνες, επίθετα, παρομοιώσεις, μεταφορές

ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

Η επέμβαση των θεών στα ανθρώπινα,η πίστη στη διαισθητική ικανότητα των ζώων, η πίστη στην ικανότητα των θεών να προξενούν απότομες αλλαγές στον άνθρωπο

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: χρυσό ραβδί, πουκάμισα, πανωφόρι, μάλαμα, σπαθιά, δόρατα, σκουτάρια κ.ά.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ:

Ο Τηλέμαχος αρχικά νιώθει κατάπληξη και δέος μπροστά στην απότομη αλλαγή του Οδυσσέα. Αρχικά είναι επιφυλακτικός, νομίζει ότι οι θεοί του παίζουν κάποιο παιχνίδι. Μετά από μία φάση δισταγμού, αναγνωρίζει τον πατέρα του και ξεσπά σε κλάματα. Έτσι εκδηλώνεται και η αγάπη του προς τον πατέρα του , αλλά και το παράπονό του ,που τον στερήθηκε τόσα χρόνια.

Ο Οδυσσέας, ανθρώπινος και εκδηλωτικός, είναι πια ελεύθερος να ξεσπάσει.Ο θρήνος του δείχνει το μεγαλείο της πατρικής αγάπης και τη συγκίνησή του.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία π 1 172 (Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Sat, 07 Sep 2024 13:26:31 +0300

Ραψωδία π 1 172

(Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Υποδοχή του Τηλέμαχου από τον Εύμαιο
Συνάντηση του γιου με τον αγνώριστο ακόμη πατέρα του

Συνάντηση Τηλέμαχου-Οδυσσέα στο καλύβι του Εύμαιου
Βασικά θεματικά κέντρα:

- Η άφιξη του Τηλέμαχου στο καλύβι και η υποδοχή του από τον Εύμαιο

- Η συνάντηση του Τηλέμαχου με τον «ξένο» και το τραπέζι της φιλοξενίας

- Η συνομιλία Τηλέμαχου- Εύμαιου για τον «ξένο»

- Συνομιλία του «ξένου» με τον Τηλέμαχο

- Διαταγή του Τηλέμαχου στον Εύμαιο να ενημερώσει την Πηνελόπη για την άφιξή του

Ειρωνική δραματοποίηση της συνάντησης πατέρα - γιου:

Ο Εύμαιος υποδέχεται τον Τηλέμαχο με αγάπη και διαχυτικότητα, όπως ένας πατέρας τον μονάκριβό του γιο έπειτα από δεκάχρονη απουσία.

ΔΟΜΗ:

1η υποενότητα: στίχοι 1-47: Η άφιξη του Τηλέμαχου στο καλύβι και η υποδοχή του Εύμαιου
2η υποενότητα: στίχοι 48-65: Η συνάντηση του Τηλέμαχου με τον «ξένο» και το τραπέζι της φιλοξενίας
3η υποενότητα: στίχοι 66-99,Η συνομιλία Τηλέμαχου- Εύμαιου για τον ξένο

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ:

1η υποενότητα: στίχοι 1-47: Η άφιξη του Τηλέμαχου στο καλύβι και η υποδοχή του Εύμαιου

Ο Τηλέμαχος φτάνει στο καλύβι του Εύμαιου. Πως προοικονομείται η άφιξή του;Ο ερχομός του Τηλέμαχου προοικονομείται:

α) με μια οπτικοακουστική εικόνα: οι σκύλοι τον υποδέχονται κουνώντας την ουρά τους και χαϊδεύοντάς τον, χωρίς να γαυγίζουν(προοικονομία ότι πλησιάζει κάποιος γνωστός) β) ακούγεται ο χτύπος από τα βήματά του.

Ο ερχομός του γίνεται αντιληπτός από τον Οδυσσέα ,που αναγγέλλει ότι κάποιος γνωστός πλησιάζει (επική ειρωνεία , γιατί οι ακροατές ξέρουν ότι δεν πρόκειται απλώς για γνωστό αλλά για το γιό του. )

Ο Εύμαιος υποδέχεται τον Τηλέμαχο με αγάπη και διαχυτικότητα. Ποιες είναι οι αντιδράσεις του μόλις τον βλέπει;Οι αντιδράσεις του μόλις τον βλέπει:

Τα ‘χάνει

Πετάγεται όρθιος

Του πέφτουν οι κούπες από τα χέρια

Τρέχει πάνω του

Τα μάτια του βουρκώνουν

Τον αγκαλιάζει και τον φιλά στα μάτια και στα χέρια (εικόνα)

(παρακάτω) τον προσφωνεί τρυφερά «γλυκό μου φως»

Όλα αυτά αποτελούν πατρικές εκδηλώσεις. Για να περιγράψει τη συνάντηση Εύμαιου –Τηλέμαχου ο ποιητής χρησιμοποιεί το εκφραστικό μέσο της παρομοίωσης.Τι δηλώνει η παρομοίωση και ποιος ο ρόλος της;Στους στ. 21-26 ο ποιητής παρομοιάζει τη συνάντηση Ευμαίου – Τηλέμαχου με τη συνάντηση πατέρα και γιου μετά από χρόνια απουσίας του πρώτου. Σκοπός της παρομοίωσης είναι α)να δείξει τη συγκίνηση του Εύμαιου και την αγάπη που νιώθει για τον Τηλέμαχο, δημιουργώντας έτσι μια έντονα φορτισμένη σκηνή. β)να τονίσει τη δύσκολη συναισθηματικά θέση του πατέρα , που έχει μπροστά του το γιό του , αλλά δεν πρέπει ακόμη να φανερωθεί γ) να δημιουργήσει επική ειρωνεία (οι ακροατές ξέρουν ποιος είναι ο πραγματικός πατέρας)

Η ανάλυση της παρομοίωσης:

α) αναφορικό μέρος: «με πόση αγάπη …. και κόπο» (στ. 21-23)

β) δεικτικό μέρος: «έτσι και τον θεόμορφο … από θάνατο» (στ. 24-26)

γ) κοινός όρος: η συγκίνηση της συνάντησης

(στον στ. 26 υπάρχει η απλή παρομοίωση «σάμπως να γλίτωσε από θάνατο» η οποία εντάσσεται στην πλατιά παρομοίωση και ενισχύει το νόημά της).

Τα συναισθήματα που απορρέουν από τον πρώτο διάλογο των προσώπων:

Ο Α’ Λόγος του Εύμαιου χαρακτηρίζεται από οικειότητα, στοργή και διαχυτικότητα. Αυτό φαίνεται:

Από τις τρυφερές προσφωνήσεις: «γλυκό μου φως» και «παιδί μου αγαπημένο», που δείχνουν ότι ανάμεσά τους υπάρχει ψυχικός δεσμός ανάλογος με αυτόν πατέρα – γιου.

Από την έκδηλη χαρά του Εύμαιου για την επιστροφή του Τηλέμαχου (να σε χαρεί η ψυχή μου, βλέποντας πως είσαι πάλι εδώ)

Ο α’ λόγος του Τηλέμαχου: Ανταποδίδει την τρυφερότητα και συμμερίζεται τη χαρά του για τη συνάντηση. Εκφράζει την αγωνία του για τη μητέρα του και την κατάσταση στο παλάτι

Η σιωπή του Οδυσσέα:

Σε όλη αυτή τη σκηνή ο Οδυσσέας παραμένει σιωπηλός . Αυτό γίνεται:

Α) γιατί πιθανώς η συγκίνηση που κατακλύζει την ψυχή του είναι τέτοια, ώστε δε μπορεί να μιλήσει

Β) γιατί ο ποιητής ακολουθεί μια τεχνική σύμφωνα με την οποία δεν περιγράφει τα πολύ έντονα συναισθήματα, αφού σε κάποιες στιγμές τα λόγια είναι φτωχά.

Η καθησυχαστική απάντηση του Εύμαιου:

Ο Εύμαιος καθησυχάζει τον Τηλέμαχο ότι η Πηνελόπη παραμένει στο παλάτι, είναι δυστυχισμένη και κλαίει μέρα-νύχτα

Η απάντηση αυτή ανακουφίζει τον Τηλέμαχο και ικανοποιεί τον Οδυσσέα που διαπιστώνει ότι η γυναίκα του του είναι πιστή.

2η υποενότητα: στίχοι 48-65:

Η συνάντηση του Τηλέμαχου με τον «ξένο» και το τραπέζι της φιλοξενίας

Ακολουθεί μια σκηνή γεύματος (το τραπέζι της φιλοξενίας=τυπική σκηνή). Ο Τηλέμαχος αποκαλεί τον Οδυσσέα «ξένο» κι αυτό αποτελεί επική ειρωνεία.

Πώς κρίνεται η συμπεριφορά του Τηλέμαχου απέναντι στον «ξένο» και τα συναισθήματα που προκαλεί:

Ο Τηλέμαχος είναι ευγενικός, φιλόξενος. Προστατευτικός απέναντι στον «ξένο». Επιπλέον είναι απλός και καταδεκτικός μαζί του, γιατί παρόλο που είναι βασιλόπουλο, είναι ευγενής προς το φτωχό «ζητιάνο». Δεν υποψιάζεται καν ότι είναι πατέρας του.Έτσι εντείνεται η αγωνία των ακροατών.

3η υποενότητα: στίχοι 66-99: Η συνομιλία Τηλέμαχου- Εύμαιου για τον ξένο

Ο Τηλέμαχος , ακολουθώντας το τυπικό της φιλοξενίας, ζητά να μάθει πληροφορίες για τον «ξένο». (στ. 66-68=τυπικοί στίχοι). Παίρνει το λόγο ο Εύμαιος . Ο ποιητής απευθύνεται στον Εύμαιο σε β’ πρόσωπο. Αυτό λέγεται αποστροφή. (Και τότε Εύμαιε χοιροβοσκέ, πήρες το λόγο κι αποκρίθηκες), για να εκφράσει τη συμπάθειά του, αλλά και τη συμμετοχή του στη συζήτηση (σαν να είναι κι αυτός στην παρέα τους). Γίνεται μόνο σε δύο περιπτώσεις (Εύμαιο-Οδύσσεια, Πάτροκλο-Ιλιάδα). Ο Εύμαιος αναφέρει την πλαστή ιστορία του Οδυσσέα (επιβράδυνση) και παραδίνει την ευθύνη για τη φιλοξενία στον Τηλέμαχο. Ο Τηλέμαχος εκφράζει τη διάθεσή του για φιλοξενία, αλλά δηλώνει με πίκρα ότι δεν είναι σε θέση να προστατεύσει τον ξένο από τους μνηστήρες (παρουσιάζονται για άλλη μια φορά ως αυταρχικοί, αλαζόνες, ασεβείς και βίαιοι). Παρόλα αυτά δείχνει καλή διάθεση προς τον «ξένο».

Η καλή διάθεση του Τηλέμαχου απέναντι στον ξένο φαίνεται από:

Την υπόσχεσή του ότι θα του προσφέρει ρούχα, ξίφος, πέδιλα και θα τον στείλει όπου θέλει

Τη δήλωση ότι θα αναλάβει τα έξοδα της φιλοξενίας

Η παρέμβαση του Οδυσσέα:

Ο Οδυσσέας παίρνει θάρρος από τη φιλική στάση του Τηλέμαχου και θέτει 2 ερωτήματα (άστοχα ερωτήματα): Μήπως από φωνή θεού σ’ εχθρεύεται ο λαός; Πικραμένος κατηγορείς τα’ αδέλφια σου;

Σύμφωνα με τα λόγια αυτά ένας άρχοντας, για να κυβερνήσει ομαλά χρειάζεται:

α) την υποστήριξη του λαού,

β) τη βοήθεια των θεών,

γ) τη συμπαράσταση των αδελφών του.

Ποιος είναι ο σκοπός της παρέμβασης του Οδυσσέα:

Με το λόγο του ο Οδυσσέας δίνει ένα μάθημα παλικαριάς στο γιο του, ζωντανεύοντας το ιδανικό της ηρωικής εποχής και προετοιμάζοντας τη μνηστηροφονία. Η απάντηση του Τηλέμαχου δίνει την ευκαιρία στον Οδυσσέα να αντιληφθεί την κατάσταση που επικρατεί στο παλάτι. Παράλληλα ολοκληρώνει την τεχνική των άστοχων ερωτημάτων.

Τεχνική άστοχων ερωτημάτων: Το α΄πρόσωπο ρωτάει προβάλλοντας δύο υποθετικές απαντήσεις. Το β’ πρόσωπο απαντά, αφού πρώτα απορρίψει τις δύο υποθέσεις του πρώτου. (έχουν δηλ. τη μορφή: Μήπως….μήπως..; Ούτε…ούτε..κ/τ/λ)

Ποια εντολή δίνει στον Εύμαιο ο Τηλέμαχος; Σε τι εξυπηρετεί την εξέλιξη της πλοκής;

Ο Τηλ. Δίνει εντολή στον Εύμαιο να πάει στο παλάτι, για να ανακοινώσει στην Πηνελόπη την επιστροφή του γιου της. Έτσι όμως ο ποιητής απομακρύνει τον Εύμαιο από τη σκηνή, πατέρας και γιός μένουν μόνοι , ώστε να αρχίσει η τυπολογία του αναγνωρισμού.

Τυπολογία του αναγνωρισμού:

(προϋποτίθεται) πολύχρονη απουσία εκείνου που αναγνωρίζει από αυτό που αναγνωρίζεται

Το αναγνωριζόμενο πρόσωπο καλύπτεται

Τα αναγνωριστικά υποκείμενα απομονώνονται

Το αναγνωριζόμενο πρόσωπο αποκαλύπτεται

Ο αναγνωριστής δυσπιστεί και ζητά αποδείξεις (σημάδια) ή υποβάλλει τον άλλο σε δοκιμασίες

Ακολουθεί αναγνώριση και έκφραση των συναισθημάτων (αγκαλιάζονται , κλαίνε από χαρά)

ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ:

Εικόνες οπτικές και ηχητικές (υποδοχή Τηλέμαχου),επίθετα, μεταφορές, υπερβολές (στ.139),παρομοιώσεις, άστοχα ερωτήματα

ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ:

Η συζυγική πίστη
Ο σεβασμός του νέου προς το μεγαλύτερο
Η φιλοξενία
Η εκδίκηση ως μέσο προάσπισης της τιμής
Η αγάπη του λαού ως προϋπόθεση ομαλής διακυβέρνησης

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ:

Εύμαιος: συναισθηματικός, φιλόξενος, νιώθει ασυγκράτητη χαρά. Ο χοιροβοσκός είναι ένας άνθρωπος απλός, γεμάτος καλοσύνη κι αγάπη, αφοσιωμένος στη βασιλική οικογένεια. Πολύ συγκινημένος, εκδηλώνει την πατρική του στοργή προς τον Τηλέμαχο, μιλώντας με λόγια τρυφερά (στ. 15-36) και προσφέροντάς του περιποιήσεις (στ. 56-61). Δείχνει την ανθρωπιά του όταν μεσολαβεί στον Τηλέμαχο για να φιλοξενήσει τον ξένο (στ. 70-76), ενώ εκδηλώνει ενδιαφέρον για το Λαέρτη που ζει μόνος και δυστυχισμένος (στ. 150-160).

Τηλέμαχος: λεπτότητα, ευγένεια, φιλόξενη διάθεση, απλότητα, καταδεκτικότητα, σύνεση. Παρουσία γεμάτη ψυχραιμία και αξιοπρέπεια

Οδυσσέας: ψύχραιμος, παρά τη συγκίνηση του παραμένει απαθής, άνθρωπος πολύπειρος που ξέρει να ελέγχει τα συναισθήματά του

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία λ 375-604 (Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Sat, 07 Sep 2024 13:26:41 +0300

Ραψωδία λ 375-604

(Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

376-433 / 522-604

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

H απήχηση της αφήγησης του Oδυσσέα στους Φαίακες
Συνομιλία του Oδυσσέα με τον Αχιλλέα

Τον λόγο πήρε η Αρήτη

Η απήχηση της αφήγησης του Οδυσσέα λ 376-433

Με την πρόφαση ότι είναι ώρα για ύπνο, ο Oδυσσέας διέκοψε την αφήγησή του και μας επανέφερε στα ανάκτορα της Σχερίας, όπου αμίλητοι οι Φαίακες τον παρακολουθούσαν.

Οι άδηλοι λόγοι αυτής της διακοπής: η ατμόσφαιρα είχε βαρύνει από την παρατεινόμενη αφήγηση και χρειαζόταν μια ανάπαυλα, ώστε να ανανεωθεί το ενδιαφέρον, υπηρετεί όμως και άλλους, ποιητικούς κυρίως, σκοπούς. Τον λόγο παίρνει τώρα από τον ήρωά του (τον εσωτερικό αφηγητή) ο ποιητής και μεταφέρει τους δικούς του (εξωτερικούς) ακροατές από το παρελθόν στο παρόν του έπους, για να ακούσουν:

τη γενική απήχηση που είχε στο (εσωτερικό) ακροατήριό 2 του ο αφηγητής Oδυσσέας («όλοι έμειναν βουβοί κι αμίλητοι, σαν μαγεμένοι» 376-7)·
τον θαυμασμό, ειδικότερα, της οικοδέσποινας Aρήτης για τον ξένο της, που εκφράζεται με μια ρητορική ερώτηση και την πρόταση να του προσφέρουν όλοι πρόσθετα δώρα (378-85)·
τον Aλκίνοο να επικυρώνει την πρόταση της βασίλισσας καλώντας τον Oδυσσέα «να μείνει ως αύριο», για να του προσφερθούν τα νέα δώρα (391-6)· για τον γυρισμό του, εξάλλου, έχουν ήδη φροντίσει·
τον Oδυσσέα να υπερθεματίζει εκδηλώνοντας το γνωστό ενδιαφέρον του για τα δώρα και αποκαλύπτοντας το λόγο αυτού του ενδιαφέροντος: «να φτάσω στη γλυκιά πατρίδα με γεμάτα χέρια» (399-406)·
τον Aλκίνοο, τέλος, να τον απαλλάσσει από κάθε αρνητική υποψία («κανείς δεν θα μπορούσε να σε πάρει για απατεώνα ή ψεύτη»), να εξαίρει την αφηγηματική του ικανότητα (ξέρεις την τέχνη να ιστορείς, σαν αοιδός με άρτια γνώση») και να του ζητεί να αναφερθεί και σε συμπολεμιστές του που έτυχε να δει στον Άδη· θα μπορούσε να τον ακούει ως το πρωί 6 (407-21).

Γενικότερα, η ανάπαυλα αυτή αποτελεί έμμεσο εγκώμιο του επικού ποιητή, που με βάση τους στ. 376-7, 408-24, πρβλ. θ 588-92, προκύπτει ως εξής:

ο θεόπνευστος αοιδός Δημόδοκος «τραγουδά με τάξη εξαίρετη [...] σάμπως να βρέθηκε παρών ο ίδιος» (θ 589-92)·
ο αφηγητής Οδυσσέας μαγεύει τους ακροατές του, τόσο που μπορούν να ξενυχτούν ακούγοντάς τον, γιατί «τα λόγια του έχουν μορφή» (: ζωντάνια, παραστατικότητα) και διηγείται τα πάθη του ἐπισταμένως /«με άρτια γνώση», σαν επαγγελματίας αοιδός.

→ O μεγαλύτερος έπαινος του Οδυσσέα για τον επαγγελματία αοιδό Δημόδοκο ήταν ότι τραγουδάει τη μοίρα των Αχαιών σαν να υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας. O Aλκίνοος δεν μπορεί να πει κάτι τέτοιο για τον Oδυσσέα, αφού αυτός δεν υπήρξε μόνο αυτόπτης μάρτυρας αλλά και πρωταγωνιστής των περιπετειών τις οποίες διηγείται· έτσι, ο μεγαλύτερος έπαινος που μπορεί να του αποδώσει είναι να τον εξισώσει με τον ἐπιστάμενον /επαγγελματία αοιδό. (Bλ. σχετικά: Suerbaum, Επιστροφή, σσ. 339-40, Γ΄.)

Οι απόψεις του νεκρού Αχιλλέα για τη ζωή

Συσχετίζεται η άποψη για τη ζωή από τη θέση του Άδη με τις διαφαινόμενες επιθυμίες του ήρωα για τη ζωή του γιου και του πατέρα του πάνω στη γη:

ενδιαφέρεται να μάθει «αν ο ακριβός του γιος / μπήκε στον πόλεμο, πρώτος στους πρώτους»· κι αν ο γέροντας πια «ευγενικός Πηλέας [...] κρατεί ακόμη την τιμή στους [...] Mυρμιδόνες»· θα ’θελε να ζούσε, για να του παρασταθεί, όπως παραστάθηκε στους Aργείους στην Tροία (551-9) –με τη νοερή επαναφορά του στη γη ο ήρωας ξέχασε αμέσως αυτό που ευχήθηκε πριν λίγο για τον εαυτό του·
και όταν ακούει από τον Οδυσσέα για τη διάκριση του γιου του στις συνελεύσεις, για τα πολεμικά του κατορθώματα –χωρίς ποτέ να φοβηθεί ή να πληγωθεί–, για τη θαρραλέα στάση του μέσα στον Δούρειο Ίππο, αλλά και για τα λάφυρα που πήρε στο μερτικό του μετά την άλωση της Τροίας, δεν αναλογίζεται τους κινδύνους που διέτρεξε, αλλά απομακρύνεται «ανοίγοντας μεγάλο βήμα, προς το ασφοδελό λιβάδι – / με μια χαρά περήφανη, μ’ όσα του ιστόρησα για το λαμπρό του παλικάρι» (566-604).

→ O νεκρός Aχιλλέας λοιπόν θα αντάλλασσε το βασίλειο του Άδη με ό,τι πιο ελάχιστο πάνω στη Γη, για τους ζωντανούς όμως, τον πατέρα και τον γιο του, θέλει τιμές και δόξες· θέλει την εξουσία του πατέρα του ισχυρή και τον γιο πρώτο στους πρώτους. Είναι φανερό ότι για τον Αχιλλέα, για τον ποιητή της Οδύσσειας σε τελική ανάλυση, η ταπεινότερη μορφή ζωής είναι προτιμότερη από την πιο τιμητική θέση στον Άδη, αλλά και ότι μόνη της η απλή ζωή δεν είναι αρκετή για τον ζωντανό άνθρωπο· χρειάζεται, για να καταξιώσει την ύπαρξή του, να διακριθεί σε ό,τι η εποχή του θεωρεί ιδεώδες (ή και απλή υποχρέωσή του) με τίμημα, αν είναι ανάγκη, την ίδια του τη ζωή (όπως βεβαιώνει το παράδειγμα του Αχιλλέα, αλλά και πολλοί παλαιοί ήρωες και νεότεροι αγωνιστές που δε δίστασαν να πεθάνουν για να υπερασπίσουν την πατρίδα, την τιμή, τις ιδέες τους). Και στη μεταπολεμική εποχή της Οδύσσειας, με όλο τον σκεπτικισμό που τη διαπερνά, τα ηρωικά ιδανικά, η διάκριση στη συνέλευση και στη μάχη, ισχύουν ακόμη.

4. Η δομή της «Νέκυιας»

Eισαγωγή: ταξίδι ως την είσοδο του Άδη και τελετουργία που ενεργοποίησε τις ψυχές των νεκρών·
τρεις συναντήσεις με πρόσωπα που σχετίζονται άμεσα με τον Oδυσσέα (τον Eλπήνορα, τον Tειρεσία και την Aντίκλεια)·
κατάλογος μυθικών ηρωίδων·
διακοπή της αφήγησης και επιστροφή στο ποιητικό παρόν: επαινετικά σχόλια των Φαιάκων για τον αφηγητή Oδυσσέα·
τρεις συναντήσεις με τρωικούς εταίρους (τον Aγαμέμνονα, τον Aχιλλέα και τον Aίαντα)·
κατάλογος μυθικών ηρώων·
επίλογος: εσπευσμένη αναχώρηση από τον Άδη.

→ Με κέντρο τη διακοπή της αφήγησης, που πέφτει στη μέση της ραψωδίας, διακρίνουμε την αντιστοιχία ανάμεσα στα τρία πρώτα μέρη και στα τρία τελευταία, που υπογραμμίζουν τη δομική συμμετρία της «Νέκυιας» (στηριγμένη στους νόμους της αναλογίας και της τριαδικότητας 16), παρά τη θεματική ποικιλία που της προσδίδει φαινομενική ασυμμετρία.

O λειτουργικός ρόλος της «Νέκυιας»

H κάθοδος στον Άδη είναι η μόνη περιπέτεια που ορίστηκε στον Οδυσσέα ως χρέος, για να του δείξει ο μάντης τον δρόμο του νόστου, δημιουργήθηκαν όμως συνθήκες που επέτρεψαν στον ποιητή να πει και πολλά άλλα. O ρόλος επομένως της «Νέκυιας» αξιολογείται με βάση όχι μόνο τα προγραμματισμένα αλλά και όσα απρογραμμάτιστα προέκυψαν στο πλαίσιό της:

δόθηκαν, σε γενικές γραμμές, οι αντιλήψεις των ομηρικών ανθρώπων για τον Άδη και τους νεκρούς· έτσι, το ολύμπιο επίπεδο των θεών και το επίγειο των θνητών συμπληρώνεται τώρα με το «υπόγειο» των νεκρών, για να προκύψει ο τριεπίπεδος ομηρικός κόσμος·
το αίτημα του Eλπήνορα ανέδειξε τη σημασία της ταφής του νεκρού·
ο μάντης προφήτεψε στον Oδυσσέα μέχρι και τον θάνατό του·
στη συνάντηση με τη μητέρα του φάνηκε και μια άλλη διάσταση του Oδυσσέα, πιο ανθρώπινη·
αξιολογήθηκε η απήχηση του επικού ποιητή στους ακροατές του·
η τύχη του Αγαμέμνονα ακούστηκε σαν αντίθεση αλλά και ως ενδεχόμενο για την τύχη του Oδυσσέα·
αξιολογήθηκε η ζωή από τη θέση του Άδη αλλά και η ζωή εκείνων που ζουν πάνω στη γη·
η μορφή του Oδυσσέα βγήκε καθαρμένη λίγο πολύ από υποψίες εις βάρος του (σε σχέση με τον Aίαντα) και θα νοστήσει έχοντας φτάσει στην οριακή για την ανθρώπινη εμπειρία δυνατότητα·
και εμείς γνωρίσαμε καλύτερα τον ομηρικό άνθρωπο και τον κόσμο του, αφού τα πολλά και ποικίλα που ακούγονται στον Άδη την επίγεια ζωή αφορούν, και ενημερωθήκαμε πληρέστερα αυτή τη φορά για την εξέλιξη του μύθου, αν και ο ποιητής σκόπιμα αφήνει τα θέματα ανοιχτά.

→ H ραψωδία λ, λοιπόν, κατέχει ξεχωριστή θέση –και στο μέσον περίπου της Οδύσσειας– ενώ με τις προφητείες του Τειρεσία εγκαινιάζει το δεύτερο μέρος του έπους, την εκδίκηση. Με τις αναφορές, εξάλλου, στους τρωικούς ήρωες συνδέει την Οδύσσεια με την Ιλιάδα, ενώ με τις ιστορίες των μυθικών προσώπων απλώνεται ευρύτατα στον χώρο του μύθου.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία ι 513-630 (Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Sat, 07 Sep 2024 13:26:55 +0300

Ραψωδία ι 513-630

(Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Διάλογος του νικητή Οδυσσέα με τον ηττημένο Κύκλωπα
Προσευχή/κατάρα του Πολύφημου για τον Οδυσσέα
Άρνηση του Δία να δεχτεί τη θυσία που του πρόσφερε ο Οδυσσέας

Η Οδύσσεια διαρκεί 41 ημέρες. Στην ενότητα διανύουμε την 33η ημέρα.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

"Η έξοδος του Οδυσσέα και των συντρόφων του από τη σπηλιά" (513-524)
"Οι προκλήσεις του Οδυσσέα και οι αντιδράσεις του Κύκλωπα" (527-553)
"Ο Οδυσσέας αποκαλύπτει το πραγματικό όνομά του" (558-580)
"Η προσβολή του Οδυσσέα προς τον Ποσειδώνα και το αίτημα του Πολύφημου προς τον πατέρα του" (581-630)

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΟΧΗΣ

Το σχήμα ύβρις→νέμεσις→τίσις υπάρχει στην ενότητα. Ο Οδυσσέας συμπεριφέρεται αλαζονικά μετά την επιτυχία του σχεδίου του, καυχιέται για τις ικανότητές του (560-563) και φτάνει στο σημείο να υποτιμά ακόμα και τον Ποσειδώνα (582-584). Αυτή η υπεροπτική στάση του Οδυσσέα είναι η ΥΒΡΙΣ. Είναι φυσικό οι θεοί και ιδιαίτερα ο Ποσειδώνας να εξοργίστηκαν με τα λόγια του Οδυσσέα (ΝΕΜΕΣΙΣ). Έτσι η τιμωρία του ήρωα (η ΤΙΣΙΣ) θεωρείται αναπόφευκτη (576-597, 615-618). Το ίδιο σχήμα επισημαίνεται και στους στίχους 532-534, όπου ο Οδυσσέας λέει ότι η τύφλωση του Πολύφημου (ΤΙΣΙΣ) ήταν αποτέλεσμα της οργής των θεών (ΝΕΜΕΣΙΣ) εξαιτίας της προσβλητικής συμπεριφοράς του και της άρνησής του να φιλοξενήσει τους ξένους (ΥΒΡΙΣ)

Η Μοίρα είχε πολύ μεγάλη σημασία για τον ομηρικό άνθρωπο. Τόση ήταν η σημασία της, που ούτε οι θεοί δεν μπορούσαν να την αποτρέψουν (591-593). Ο Πολύφημος ζητάει από τον πατέρα του να εμποδίσει τον Οδυσσέα να γυρίσει στην πατρίδα του, αλλά γνωρίζει ότι αν η μοίρα του ήρωα είναι διαφορετική, ούτε ο θεός Ποσειδώνας μπορεί να κάνει κάτι. Γι’ αυτό τον λόγο ο Κύκλωπας ζητά από τον θεό αν δεν μπορέσει να αποτρέψει το νόστο του, τότε να βασανίσει τον Οδυσσέα και να τον καθυστερήσει.

Στην ενότητα φαίνεται ότι οι σχέσεις ανθρώπων και θεών στηρίζονται στην αρχή της προσφοράς και της ανταπόδοσης. Οι θνητοί προσφέρουν θυσίες στους θεούς προκειμένου να κερδίσουν την εύνοια των αθανάτων. Έτσι στους στίχους 612-615 ο Οδυσσέας προσφέρει θυσία στον Δία για να τον ευχαριστήσει που σώθηκε από τον Κύκλωπα και για να του ζητήσει βοήθεια για το υπόλοιπο ταξίδι του. Όμως ο θεός είναι θυμωμένος κι έτσι δε δέχεται τη θυσία (στ. 615-618)

Η ΥΒΡΙΣ ΤΟΥ ΟΔΥΣΣΕΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ

Η ύβρις έχει πολύ σημαντική θέση στο ομηρικό έπος. Ο άνθρωπος διαπράττει ύβρη όταν αισθάνεται πολύ δυνατός, υπερβαίνει τα ανθρώπινα όρια και επομένως ασεβεί απέναντι στους θεούς. Οι θεοί με τη σειρά τους οργίζονται (νέμεσις) και τιμωρούν τους αλαζόνες θνητούς (τίσις).

Στη ραψωδία ι ο Οδυσσέας μετά το φοβερό σχέδιό του, που έσωσε τον ίδιο και τους συντρόφους του από τον Κύκλωπα, αισθάνεται πανίσχυρος και επιδίδεται σε καυχησιολογία, που προσβάλλει τόσο τον Πολύφημο, όσο και τον Ποσειδώνα. Ο Δίας αντιδρά άμεσα και επιτρέπει στον Ποσειδώνα να τιμωρήσει τον Οδυσσέα, κάτι που βοηθά την προώθηση του μύθου. Η ύβρη του Οδυσσέα προαναγγέλλει τα βάσανα που θα περάσει στο εξής ο ήρωας.

ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ

α. 582-584: η ύβρις του Οδυσσέα προοικονομεί τις μετέπειτα συμφορές του.

β. 587-597: προοικονομούνται τα βάσανα του Οδυσσέα. (η δέηση του Πολύφημου στον πατέρα του, ο οποίος την εισακούει)

γ. 615-618: επίσης προαναγγέλλονται τα βάσανα του ήρωα. (ο Δίας δείχνει τον θυμό του για τον Οδυσσέα και δεν δέχεται την θυσία του)

ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

λιγνόποδα βοσκήματα (516) : τυπικό επίθετο

καλόμαλλα βοσκήματα (523) : τυπικό επίθετο

αλμυρή θάλασσα (524) : τυπικό επίθετο

δειλό αρχηγό (529) : τυπικό επίθετο

θολωτή σπηλιά (530) : τυπικό επίθετο

ανόσια έργα (532) : τυπικό επίθετο

θνητούς ανθρώπους (560) : τυπικό επίθετο

σπουδαίος και μεγάλος μάντης (566) : τυπικό επίθετο

άντρα μέγα και όμορφο (571) : τυπικό επίθετο

ξακουσμένο Κοσμοσείστη (576) : τυπικό επίθετο

τελειώνοντας αυτός τον λόγο του, εγώ αμέσως του αποκρίθηκα (581) : τυπική έκφραση

Έτσι μου μίλησαν/έτσι του μίλησα (558-585) : τυπική έκφραση

ο Οδυσσέας ο πορθητής, γιος του Λαέρτη (562-563) : τυπική έκφραση

μακάριους θεούς (579) : τυπικό επίθετο

μέγα Ποσειδώνα (586) : τυπικό επίθετο

Ποσειδών, με την κατάμαυρή σου κόμη (587) : τυπική έκφραση

ο πορθητής της Τροίας Οδυσσεύς, γιος του Λαέρτη (589) : τυπική έκφραση

ο θεός με την κατάμαυρή του χαίτη (596-597) : τυπική έκφραση

στον Κρονίδη Δία…κύριο των πάντων (614-615) : τυπική έκφραση

μαύρα νέφη (614) : τυπικό επίθετο

ιερή προσφορά (616) : τυπικό επίθετο

καλοκούβερτα καράβια (617) : τυπικό επίθετο

τιμημένοι σύντροφοι (618) : τυπικό επίθετο

κρέας άφθονο…γλυκό κρασί (620) : τυπική έκφραση

την άλλη μέρα που ξημέρωσε, ροδίζοντας τον ουρανό η Αυγή (623) : τυπική έκφραση

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Οδυσσέας: στο συγκεκριμένο απόσπασμα συμπεριφέρεται με τρόπο που δεν αρμόζει στο ήθος του. Είναι γεμάτος θυμό και εκδικητική μανία για τον Πολύφημο, που του στέρησε 6 συντρόφους. Περηφανεύεται για τις ικανότητές του και χλευάζει τον αντίπαλό του (529-534). Ο Οδυσσέας δεν σταματά να προκαλεί τον Κύκλωπα, ούτε όταν τίθεται σε κίνδυνο η ζωή η δική του και των συντρόφων του και παρά το γεγονός ότι εκείνοι προσπαθούν να τον αποτρέψουν. Συμπεριφέρεται αλαζονικά αποκαλύπτοντας την πραγματική του ταυτότητα και υβριστικά προς τον Ποσειδώνα (582-584). Στη συνέχεια συμπεριφέρεται με δικαιοσύνη και αγάπη προς τους συντρόφους του, καθώς μοιράζεται μαζί του τα ζώα που έκλεψε από την χώρα των Κυκλώπων (610-611). Στο τέλος της ενότητας, εκφράζει την ευσέβειά του και την ευγνωμοσύνη του προς τον Δία, προσφέροντάς του θυσία (612-615), την οποία όμως ο θεός δεν δέχεται με αποτέλεσμα ο ήρωας να αρχίσει να ανησυχεί για το μέλλον του (615-618)

Πολύφημος: οργίζεται στο άκουσμα των προκλητικών λόγων του Οδυσσέα. Είναι πρωτόγονος και απολίτιστος και δρα με βάση το ένστικτο και όχι τη λογική του. Όταν ο Οδυσσέας του αποκαλύπτει την πραγματική του ταυτότητα, ο εγωισμός του Κύκλωπα πληγώνεται και νιώθει ότι ηττήθηκε από έναν κατώτερό του.

Σύντροφοι: παρουσιάζονται συνετοί, αντίθετα με τον αρχηγό τους. Ξεπερνούν τον Οδυσσέα σε φρόνηση, προσπαθώντας μάταια να τον συγκρατήσουν. Δεν τα καταφέρνουν, αλλά υποτάσσονται στη θέληση του Οδυσσέα, αν και γνωρίζουν ότι δεν πράττει ορθά. Δείχνουν σεβασμό και εκτίμηση για τον αρχηγό τους.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία ι 240-512

Sat, 07 Sep 2024 13:27:03 +0300

Ραψωδία ι 240-512

(Όχι παράλληλα κείμενα)

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Οι τρεις πρώτες περιπέτειες του Oδυσσέα
Αναμέτρηση του πολυμήχανου με τον Κύκλωπα
Οι σχέσεις του Oδυσσέα με τους συντρόφους του

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

"Η είσοδος του Οδυσσέα και των συντρόφων του στη σπηλιά του Πολύφημου" (240-254)
"Ο ερχομός του Κύκλωπα" (255-277)
"Ο Οδυσσέας ζητά από τον Κύκλωπα φιλοξενία" (278-299)
"Ο Κύκλωπας καταβροχθίζει δύο συντρόφους" (300-330)
"Ο Οδυσσέας ελέγχει την οργή του" (331-352)
"Το σχέδιο του Οδυσσέα" (353-372)
"Η τύφλωση του Πολύφημου" (373-444)
"Ο τυφλός Πολύφημος μένει αβοήθητος" (445-459)
"Η έξοδος από τη σπηλιά" (450-512)

ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Α) στ. 253-254: Ο Οδυσσέας λέει ότι θα ήταν συμφερότερο να άκουγε τους συντρόφους του και να έφευγαν από τη σπηλιά. Έτσι προετοιμαζόμαστε να ακούσουμε τις περιπέτειες που θα ακολουθήσουν μόλις εμφανιστεί ο Κύκλωπας.

Β) στ. 300-304: η αλαζονική στάση του Πολύφημου (ΥΒΡΙΣ) προαναγγέλλει την τιμωρία του (ΝΕΜΕΣΙΣ)

Γ) στ. 503-506 : τα λόγια του Κύκλωπα προοικονομούν τα βάσανα που θα περάσει ο Οδυσσέας.

ΕΠΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ:

Α) στ. 314-316: Ο Οδυσσέας λέει στον Πολύφημο ότι το καράβι του έχει καταστραφεί και πως τάχα δεν έχει άλλους συντρόφους, ενώ εμείς ξέρουμε πως αυτό είναι ψέμα.

Β) στ. 393-396: ο Πολύφημος πίνει με ευχαρίστηση το κρασί που του προσφέρει ο Οδυσσέας, ενώ εμείς γνωρίζουμε πως η προσφορά του κρασιού ήταν μέρος του σχεδίου της τύφλωσης του Κύκλωπα.

Γ) στ. 409-410: Ο Οδυσσέας λέει στον Πολύφημο ότι ονομάζεται Ούτις, ενώ εμείς ξέρουμε ότι αυτό είναι ψέμα.

ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΙΚΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΟΝ:

Είναι αναγκαίο ο Οδυσσέας και οι σύντροφοι να βρουν ένα δόλιο τρόπο για να τυφλώσουν τον Κύκλωπα και να βγουν από τη σπηλιά. Φαίνεται λογικό το ότι είχαν μαζί τους κρασί για να το προσφέρουν ως αντίδωρο, σύμφωνα με την ομηρική φιλοξενία, κάτι που τελικά εξυπηρέτησε τα σχέδιά τους.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ

Α) αναδρομική αφήγηση (flash back): Ο Όμηρος είχε ξεκινήσει την αφήγηση της Οδύσσειας από τη μέση (in medias res), μετά από υπόδειξη της Μούσας. Από τη ραψωδία ι ως τη ραψωδία μ, ο Οδυσσέας αφηγείται τις περιπέτειές του από τη στιγμή που έφυγε από την Τροία ως τη στιγμή που έφτασε στο νησί της Καλυψώς.

Β) πρωτοπρόσωπη αφήγηση: ο Οδυσσέας αφηγείται τις περιπέτειές του, κάτι που κάνει την αφήγηση πιο δραματική.

Γ) περιγραφή: π.χ. της σπηλιάς

Δ) διάλογος: μεταξύ Οδυσσέα και Κύκλωπα, προβάλλονται έτσι με δραματικό τρόπο τα συναισθήματα και οι ιδέες των πρωταγωνιστών.

Ο ΠΑΡΑΜΥΘΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ:

Η περιπέτεια του Οδυσσέα στο νησί των Κυκλώπων μοιάζει με παραμύθι γιατί :

Α) ο πρωταγωνιστής είναι ένα τέρας.

Β) η σκηνή διαδραματίζεται σε ένα φανταστικό μέρος

Γ) συγκρούεται ο καλός (Οδυσσέας) με τον κακό (Πολύφημο).

Δ) νικητής βγαίνει ο καλός και αδύναμος, άρα υπάρχει αίσιο τέλος (happy end).

Η ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ – Η ΙΚΕΣΙΑ:

Όπως και σε προηγούμενα αποσπάσματα, έτσι και σε αυτό προβάλλονται οι δύο πολύ σημαντικοί θεσμοί της ομηρικής εποχής : αυτός της φιλοξενίας και αυτός της ικεσίας. Ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του παρουσιάζονται στον Πολύφημο ως ικέτες και επικαλούνται τον ξένιο Δία, ζητώντας φιλοξενία (293-297). Ο Πολύφημος θα έπρεπε να πράξει ό, τι ο Τηλέμαχος στον Μέντη ή η Ναυσικά στον Οδυσσέα. Όμως ο Κύκλωπας, όχι μόνο δεν περιποιήθηκε τους ικέτες, αλλά καταβρόχθισε κάποιους από αυτούς και σκόπευε να τους φάει όλους!

ΥΒΡΙΣ-ΝΕΜΕΣΙΣ-ΤΙΣΙΣ:

Η υβριστική συμπεριφορά του Πολύφημου, που είδαμε πιο πάνω (ύβρις) προκάλεσε την οργή των θεών και την τιμωρία του με την τύφλωσή του (νέμεσις, τίσις). Έτσι, επιβεβαιώθηκε για άλλη μια φορά το σχήμα που υπάρχει συχνά στα κείμενα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.

ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ:

Η νίκη του έξυπνου, πολυμήχανου και θαρραλέου Οδυσσέα στην αναμέτρησή του με τον πελώριο και δυνατό Πολύφημο αναδεικνύει τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της Οδύσσειας και τονίζει το ότι ο άνθρωπος μπορεί να πετύχει τα πάντα στηριζόμενος στις πνευματικές και ψυχικές του ικανότητες.

ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ:

εγώ αποκρίθηκα…λόγια (284) : τυπική έκφραση

έτσι του μίλησα…μ’ άσπλαχνο φυσικό (299) : τυπική έκφραση

αμέσως αποκρίθηκα (312) : τυπική έκφραση

κοσμοσείστης Ποσειδών (314) : τυπικό επίθετο

θεία Αυγή (339) : τυπικό επίθετο

θείο ποτό (386) : τυπικό επίθετο

έτσι του μίλησα…την απάντηση (411) : τυπική έκφραση

Κι εκείνοι ανταπαντώντας…αγόρευαν (456) : τυπική έκφραση

μεγάλου Δία (458) : τυπικό επίθετο

δεσποτικό πατέρα σου (459) : τυπικό επίθετο

φάνηκε ρόδινη…Αυγή (485) : τυπική έκφραση

δυνατός Πολύφημος (495) : τυπικό επίθετο

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ:

Οδυσσέας: η περιέργειά του να γνωρίσει τον Κύκλωπα βάζει σε περιπέτειες τον ίδιο και τους συντρόφους του. Είναι γενναίος, αν και αισθάνεται σε κάποιο σημείο φόβο (282-283). Αναλαμβάνει ως αρχηγός και ήρωας να μιλήσει αυτός στον Πολύφημο και εκφράζει το σεβασμό του προς τους θεούς (ικεσία, επίκληση ξένιου Δία). Όταν διαπιστώνει τις προθέσεις του Κύκλωπα με δόλιο τρόπο, δίνει πλαστά στοιχεία, δείχνοντας για μια ακόμη φορά την ευστροφία του (310-316). Όταν ο Κύκλωπας τρώει κάποιους συντρόφους του, λυγίζει και οργίζεται (324-333). Γρήγορα όμως σκέφτεται πιο ψύχραιμα και συγκρατεί την οργή του, δείχνοντας σύνεση (334-337). Είναι ικανός αρχηγός και φιλέταιρος μιας και προσπαθεί με κάθε τρόπο να σώσει τους συντρόφους του. Καταστρώνει και υλοποιεί ένα ευφυέστατο και παράτολμο σχέδιο. Ως αρχηγός βγαίνει τελευταίος από τη σπηλιά. Αναγνωρίζει το λάθος του να επιμείνει να γνωρίσει τον Κύκλωπα, παρά την αντίθετη άποψη των συντρόφων του (248-249, 253)

Σύντροφοι Οδυσσέα: παρουσιάζονται συνετοί και διορατικοί (248-249), αφού παρακαλούν τον Οδυσσέα να φύγουν από τη σπηλιά όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Αν και ο Οδυσσέας δεν συμφωνεί, παραμένουν υπάκουοι στις εντολές του αρχηγού τους. Σαστίζουν στη θέα του Κύκλωπα (262) και διστάζουν να τον αντιμετωπίσουν (285-286). Στη συνέχεια εμπιστεύονται τυφλά τον Οδυσσέα και υλοποιούν το ευφυές σχέδιό του.

Κύκλωπας: διαθέτει τεράστια σωματική δύναμη (259, 266-267) και προκαλεί τρόμο στον Οδυσσέα και τους συντρόφους του (262, 282-283). Είναι ασεβής και αλαζόνας, υπερτιμά τις δυνάμεις του και φέρεται ως υβριστής (300-304). Είναι ανθρωποφάγος (317-321, 344). Υστερεί σε πνευματικές ικανότητες, καθώς πείθεται με αφέλεια απ’τα λόγια του Οδυσσέα (310-316, 455). Αν και δυνατότερος από τον Οδυσσέα, ηττάται από αυτόν και εξευτελίζεται.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία θ 550-688 (Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Sat, 07 Sep 2024 13:27:20 +0300

Ραψωδία θ 550-688

(Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Αποχαιρετιστήρια συνάντηση Οδυσσέα-Ναυσικάς

Συγκίνηση του Οδυσσέα από το τραγούδι για τον Δούρειο Ίππο και αυτοπαρουσίαση

Θεμελιώδεις έννοιες:

Επικοινωνία (πολλαπλή), Εξέλιξη (από την ανωνυμία στη διάκριση και την αυτοπαρουσίαση του Οδυσσέα), Πολιτισμός (η θέση του αοιδού κτλ.), Σύστημα (κοινωνική και πολιτική οργάνωση των Φαιάκων) κ.ά.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία ζ 139-259 (Δίνεται η περίληψη της ζ)

Sat, 07 Sep 2024 13:27:32 +0300

Ραψωδία ζ 139-259

(Δίνεται η περίληψη της ζ)

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

Συνάντηση του Οδυσσέα με τη Ναυσικά

στίχ. 150-159: άμεσος μονόλογος του Οδυσσέα. Προβληματίζεται για τη χώρα όπου βρίσκεται.

στίχ. 164-169: παρομοίωση. Ο Οδυσσέας παρομοιάζεται με ένα λιοντάρι που περιπλανιέται στα βουνά επειδή το αναγκάζει η πείνα. Έτσι και ο Οδυσσέας, αν και γυμνός, βγαίνει να συναντήσει τα κορίτσια γιατί τον πιέζει η ανάγκη.

στίχ. 170-175: Η θαρραλέα στάση της Ναυσικάς δείχνει την αριστοκρατική της καταγωγή. Υπάρχουν εδώ δυο βασικές αντιθέσεις: α) ανάμεσα στον εξαθλιωμένο Οδυσσέα και την πανέμορφη Ναυσικά και β) ανάμεσα στην ψύχραιμη βασιλοπούλα και τις τρομαγμένες υπηρέτριες.

στίχ. 176-180: στον αφηγημένο αυτό μονόλογο βλέπουμε τον Οδυσσέα να βρίσκεται σε δίλημμα: να προσπέσει στην κόρη και να την παρακαλέσει σύμφωνα με το τυπικό της ικεσίας ή να κρατήσει μια απόσταση και να την παρακαλέσει με γλυκά λόγια;

Το τυπικό της ικεσίας:

Η ικεσία ήταν θεσμός της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας προστατευόμενος από τον Ικέσιο Δία, όπως η φιλοξενία από τον Ξένιο Δία. Είχε καθιερωθεί για την ικεσία, όπως και για τη φιλοξενία, μια ορισμένη εθιμοτυπία: ο ικέτης γονάτιζε μπροστά στον ικετευόμενο, με το ένα χέρι αγκάλιαζε τα γόνατά του, ενώ με το άλλο άγγιζε το πιγούνι ή το γένι του. Με την αυτοταπεινωτική στάση του ο ικέτης αποδεχόταν την κατωτερότητά του απέναντι στον ικετευόμενο και έδειχνε ότι δεν αποτελεί απειλή. Αν υπήρχε δυνατότητα, ο ικέτης κατέφευγε στο βωμό, που υπήρχε στις αυλές των σπιτιών, ή στην εστία, που υπήρχε στο εσωτερικό του σπιτιού. Εξασφάλιζε έτσι άσυλο ο ικέτης, ως πρόσωπο ιερό, και γινόταν δεκτός ως φιλοξενούμενος.

Η ικεσία, όπως και η φιλοξενία, εξυπηρετούσαν κοινωνικές ανάγκες, ενώ η σύνδεσή τους με τη θρησκεία τις καθιέρωσε. Ο Δίας, δηλαδή, προστάτευε όλους όσους είχαν ανάγκη.

Δομή του λόγου του Οδυσσέα (στίχ. 185-227):

α) Προβαίνει σε ικεσία και εγκώμιο της κόρης, συνδυασμένο με διακριτική προβολή του δικού του προτύπου.

β) Κάνει αναφορά στην τελευταία του ταλαιπωρία και στους τωρινούς φόβους του.

γ) Υποβάλει το αίτημά του που συνοδεύεται από μεγάλες και προσεγμένες ευχές.

Δομή του λόγου της Ναυσικάς (στίχ. 229-241):

α) Συνοψίζει την εντύπωση που της προκάλεσε ο λόγος του Οδυσσέα και ανταποδίδει τον έπαινο.

β) Τον παρηγορεί ανάγοντας στο Δία τη μοίρα του καθενός και πρέπει να υπομείνει τη δική του.

γ) Ικανοποιεί τα μικρά αιτήματά του.

δ) Του δίνει πρόσθετες πληροφορίες για το όνομα των κατοίκων, για τη δική της ταυτότητα, για τον πατέρα της.

Άρα, ο λόγος της είναι καίριος και αντίστοιχος προς το λόγο του Οδυσσέα: έπαινος-παρηγορία-εξασφάλιση-πληροφορίες.

Λόγος της Ναυσικάς προς τις υπηρέτριες (στίχ. 243-259)

α) Τους κάνει φιλική επίπληξη σε συνδυασμό με την προβολή της υπερηφάνειας της ως Φαιακοπούλας και της εμπιστοσύνης της στους θεούς.

β) Έχει ελεητική διάθεση προς τον ικέτη που τον θεωρεί διόσταλτο και ολιγαρκή.

γ) Δίνει εντολή για προσφορά πρόχειρης φιλοξενίας στον ξένο.

– Από τη συνάντησή τους κερδίζουν και οι δύο: η Ναυσικά τού προσφέρει τη σωτηρία και την επανένταξη στον κόσμο των πολιτισμένων, ο Οδυσσέας τής προσφέρει την ενηλικίωση, την ένταξη στον κόσμο των ενηλίκων.

Χαρακτηρισμός Ναυσικάς: έχει θάρρος, είναι όμορφη, έχει αριστοκρατική αγωγή, χάρη και ευγένεια, σύνεση και γνώση, φιλόξενη διάθεση και ευσέβεια.

Η θέση της γυναίκας στην Ομηρική εποχή: η γυναίκα την ομηρική εποχή ήταν σε πολύ καλύτερη μοίρα απ’ ό,τι την κλασική εποχή. Βλέπουμε τη Ναυσικά και τις υπηρέτριες να πηγαίνουν μόνες τους στο ποτάμι χωρίς ανδρική συνοδεία, να μη διστάζει να μιλήσει σ’ έναν ξένο άντρα και μάλιστα γυμνό. Επίσης, η Ναυσικά συμβουλεύει τον Οδυσσέα να προσπέσει στη μητέρα της την Αρήτη για βοήθεια όταν φτάσει στο παλάτι. Άρα, βλέπουμε πόσο σημαντική θέση είχε η γυναίκα εκείνη την εποχή ώστε όχι μόνο υποδέχεται ξένους στην εστία (κάτι αδιανόητο στην κλασική εποχή) αλλά αποφασίζει και η ίδια για την προσφορά ή όχι βοήθειας. Ακόμα, βλέπουμε και στην περίπτωση της Πηνελόπης και στην περίπτωση της Ναυσικάς να τους προσφέρεται προίκα και δώρα από τους υποψήφιους γαμπρούς και όχι να δίνουν οι ίδιες. Παρακολουθούμε τον Οδυσσέα από το ειδυλλιακό νησί μιας θεάς (Ωγυγία) να εισέρχεται βασανισμένος στο ειρηνικό νησί μιας βασιλοπούλας (Σχερία), απ’ όπου θα μπορέσει να φτάσει στο ανάστατο νησί της Πηνελόπης (Ιθάκη) για να αποκαταστήσει τα πράγματα. Τα τρία αυτά νησιά αποτελούν το χώρο δράσης και παρουσίας του Οδυσσέα.

Περιληπτική αναδιήγηση της ζ ραψωδίας: Άφιξη του Οδυσσέα στη χώρα των Φαιάκων – τη Σχερία.

Ενώ ο Οδυσσέας κοιμόταν στα ξερά φύλλα των θάμνων κοντά στο ποτάμι, η Αθηνά παρότρυνε στο όνειρο την έφηβη βασιλοπούλα των Φαιάκων να πάει να πλύνει τα ρούχα, γιατί πλησίαζε η ώρα του γάμου της. Πρωί πρωί λοιπόν η Ναυσικά (32η μέρα της Οδύσσειας) ζήτησε από τον πατέρα της να ετοιμαστεί ένα αμάξι, και φορτωμένο με ρούχα το οδήγησε η ίδια στο ποτάμι συνοδευόμενη από υπηρέτριες. Έπλυναν και άπλωσαν τα ρούχα και, περιμένοντας να στεγνώσουν, λούστηκαν, κολάτσισαν και άρχισαν να παίζουν με το τόπι. H Αθηνά όμως φρόντισε να πέσει το τόπι στο ποτάμι, ώστε από τις φωνές των κοριτσιών να ξυπνήσει ο ταλαιπωρημένος ναυαγός και να δεχτεί την πρώτη φιλόξενη περιποίηση από τη Ναυσικά. Λουσμένος και ντυμένος, έπειτα, ο Οδυσσέας έλαμψε από ομορφιά και χάρη. Προκάλεσε έτσι τον θαυμασμό της βασιλοπούλας, που μιλώντας στις ακόλουθές της ευχήθηκε ένας τέτοιος άντρας να την παντρευτεί. Την ώρα που ο Οδυσσέας έτρωγε, τα κορίτσια μάζεψαν τα ρούχα και ετοιμάστηκαν για την επιστροφή. H Ναυσικά, πριν ξεκινήσει, συμβούλεψε τον ξένο να ακολουθήσει το αμάξι τους προς την πόλη με τα πυργωμένα τείχη, το διπλό λιμάνι και την πετροστρωμένη αγορά με τον βωμό του Ποσειδώνα και τα εργαστήρια των ναυτικών, όπου κατασκευάζονταν τα ευέλικτα καράβια τους – για όπλα δεν ενδιαφέρονταν οι Φαίακες. Επειδή όμως φοβάται το κουτσομπολιό τους, αν δουν να τη συνοδεύει ένας ξένος άντρας, του ζήτησε να σταματήσει στο άλσος της Αθηνάς, έξω από την πόλη, ώσπου να φτάσουν στο παλάτι. Τον συμβούλεψε, τέλος, να απευθυνθεί στη μητέρα της, την Αρήτη, γιατί, αν κερδίσει τη συμπάθειά της, θα πετύχει

γρήγορα τον νόστο του. Ακολούθησε λοιπόν ο Οδυσσέας το αμάξι, σταμάτησε στο άλσος της Αθηνάς και προσευχήθηκε στη θεά να προδιαθέσει τους Φαίακες ευνοϊκά απέναντί του.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία ε 421-552 (Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Sat, 07 Sep 2024 13:27:39 +0300

Ραψωδία ε 421-552

(Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Κύρια σημεία:

"Η επέμβαση της Αθηνάς" (421-442)
"Η θαλασσοταραχή επιμένει και ο Οδυσσέας προβληματίζεται" (443-492)
"Ο Οδυσσέας φτάνει στις εκβολές του ποταμού και ζητεί τη βοήθειά του" (493-519)
"Ο δεύτερος προβληματισμός του Οδυσσέα" (520-552)

ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΙΣΜΟΣ

Οι θεοί εκδηλώνουν ανθρώπινα συναισθήματα και ανθρώπινη συμπεριφορά :

α) η Αθηνά βοηθά τον Οδυσσέα

β) ο ποταμός λυπάται και εισακούει την ικεσία του Οδυσσέα

ΤΟ ΤΥΠΙΚΟ ΤΗΣ ΙΚΕΣΙΑΣ

α) Επίκληση στον θεό (497)

β) Οι προσφορές του ικέτη προς τον θεό (498-501)

γ) Η παράκληση (502-504)

ΕΠΙΤΑΧΥΝΣΗ

Μέσα σε τρεις στίχους (428-430) ο ποιητής συνοψίζει την πάλη του Οδυσσέα με τη θάλασσα που διήρκεσε δύο ολόκληρες μέρες.

ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΕΙΣ

1) 435-441

Αναφορικό μέρος: Πόση αγαλλίαση...αγάλλεται

Δεικτικό μέρος: τόση αγαλλίαση...δασωμένης

Κοινός όρος: η χαρά και η ανακούφιση που νιώθει κάποιος όταν ξεπερνά τον κίνδυνο

Άλλοι δευτερεύοντες κοινοί όροι:

α) Η μακροχρόνια αρρώστια του πατέρα = η μακροχρόνια ταλαιπωρία του Οδυσσέα

β) Ο δαίμονας που βασανίζει τον πατέρα = ο Ποσειδώνας που βασανίζει τον Οδυσσέα

γ) Οι θεοί που σώζουν τον άρρωστο πατέρα = Η Αθηνά, η Λευκοθέη και ο ποταμός που σώζουν τον Οδυσσέα

δ) Τα παιδιά που χαίρονται όταν ο πατέρας τους γίνεται καλά = η χαρά του Οδυσσέα

2) 546-549

Αναφορικό μέρος: Πώς κάποιος έκρυψε...απ'αλλού ν'ανάβει

Δεικτικό μέρος: με ένα δαυλό παρόμοιος...με φύλλα

Κοινός όρος: ο τρόπος με τον οποίο κάτι σκεπάζεται καλά

Άλλοι δευτερεύοντες κοινοί όροι:

α) Η μαύρη στάχτη = τα φύλλα

β) το απόμερο κτήμα = ο Οδυσσέας που είναι μόνος

γ) Η προσπάθεια να σωθεί το σπέρμα της φωτιάς = η προσπάθεια του Οδυσσέα να προστατευτεί από το κρύο.

ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

Η Αθηνά, του Δία η κόρη (421) : τυπική έκφραση

μαύρη μοίρα (425) : τυπικό επίθετο

ο θείος Οδυσσεύς (426) : τυπικό επίθετο

η Αυγή με τους ωραίους πλοκάμους (430-431) : τυπική έκφραση

μεγάλο κύμα/μέγα κύμα (428, 446) : τυπικό επίθετο

τότε του λύθηκαν τα γόνατα, λύγισε κι η καρδιά του (450) : τυπική έκφραση

τον θυμό του Κοσμοσείστη (472) : τυπική έκφραση

η θεά Αθηνά, τα μάτια λάμποντας (477, 488) : τυπική έκφραση

ποταμέ βασιλικέ μου/ποταμέ μου, βασιλιά μου (497, 503) : τυπική έκφραση

αθάνατοι θεοί (500) : τυπικό επίθετο

βασανισμένος ο Οδυσσέας (543) : τυπική έκφραση

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ

Οδυσσέας: Έχει μεγάλη αγωνιστικότητα και θέληση. Αρχικά αισθάνεται χαρά και αγαλλίαση μόλις αντικρίζει την ακτή. Ένα όμως μεγάλο κύμα τον κάνει να απογοητευτεί (443-450). Εκφράζει τα παράπονά του στο μονόλογο και ευχαριστεί τον Δία που τον αξίωσε να δει στεριά (451-461). Προβληματίζεται απέναντι στις δυσκολίες με ψυχραιμία και καταλήγει στην καλύτερη λύση (462-472, 489-492, 521-537). Είναι ευσεβής προς τον ποταμό, όπως φαίνεται στην ικεσία του (497-504). Θυμάται να πετάξει το μαγνάδι κι αυτό δείχνει ότι σέβεται και δε ξεχνά τους θεούς (513-515). Τέλος συγκινείται ιδιαίτερα όταν φθάνει στη στεριά και γι'αυτό σκύβει και φιλάει το χώμα.

Αθηνά: Αποφεύγει την αντιπαράθεση με τον Ποσειδώνα και περιμένει να απομακρυνθεί ο θεός για να παρέμβει η ίδια (421-422). Δεν είναι επιθετική και επιπόλαιη, αλλά συμπεριφέρεται με σύνεση και προσοχή. Επίσης, πρέπει να προσέξουμε ότι δεν προσφέρει έτοιμη τη λύση στον Οδυσσέα, αλλά συγκινημένη από τον αγώνα του για επιβίωση, φωτίζει το μυαλό του, ώστε αυτό να λάβει την ορθότερη απόφαση (476-477, 487-488). Τέλος, είναι στοργική και τρυφερή μιας και προσφέρει ύπνο στον Οδυσσέα για να ξεκουραστεί.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία ε 311-420 (Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Sat, 07 Sep 2024 13:27:47 +0300

Ραψωδία ε 311-420

(Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Κύρια σημεία:

"Πρώτη φάση της σύγκρουσης Οδυσσέα-Ποσειδώνα" (311-345)
"Δεύτερη φάση της σύγκρουσης Οδυσσέα-Ποσειδώνα" (346-366)
"Παρέμβαση της Ινώς/Λευκοθέας" (367-401)
"Τρίτη φάση της σύγκρουσης Οδυσσέα-Ποσειδώνα" (402-412)
"Ο Ποσειδώνας αποχωρεί ικανοποιημένος" (413-420)

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΛΕΥΚΟΘΕΑΣ

Η Λευκοθέα ξεπετιέται σαν πουλί από το κύμα και ως "από μηχανής θεός" έρχεται να βγάλει τον Οδυσσέα από το αδιέξοδο.

Συμβάλλει στα εξής:

α) τον ενθαρρύνει, αποκαλύπτοντάς του τα αίτια της συμφοράς του (373-374)

β) του λέει πως είναι γραφτό να σωθεί (375)

γ) τον βοηθάει να σωθεί και να φτάσει στην χώρα των Φαιάκων (376-380)

δ) του δίνει ένα μαγικό κεφαλομάντηλο (381-386)

ε) μας ξεκουράζει από την ένταση της τρικυμίας

στ) μετριάζει την αγωνία μας και μας ανακουφίζει, δίνοντάς μας μια νότα ελπίδας για το μέλλον του Οδυσσέα.

O ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ

Ο Οδυσσέας στην ενότητα παλεύει με κινδύνους εσωτερικούς (διλήμματα) και εξωτερικούς (Ποσειδώνας, φυσικά φαινόμενα). Το ηθικό του κάμπτεται προσωρινά, αλλά βρίσκει τη δύναμη να παλέψει και να βγει τελικά νικητής. Η νικηφόρα έκβαση του αγώνα του επαληθεύει για άλλη μια φορά τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα του έπους.

ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΙΣΜΟΣ

1) Ο Ποσειδώνας θυμώνει με τους υπόλοιπους θεούς (311-313)

2) Ο Ποσειδώνας διακατέχεται από εκδικητική μανία (320-326, 346-366, 402-412)

3) Ο Ποσειδώνας χαίρεται με τα βάσανα του Οδυσσέα (415-418)

4) Η Λευκοθέα λυπάται τον Οδυσσέα και τον ενθαρρύνει (373-386)

ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ

Προοικονομείται η επίσκεψη του Οδυσσέα στο νησί των Φαιάκων, καθώς και τα δεινά του νόστου (318-319, 330-332, 375, 416)

ΕΠΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ

α) Ο Οδυσσέας νομίζει ότι ο Δίας και όχι ο Ποσειδώνας του έφερε τη συμφορά (333-335)

β) Ο Οδυσσέας νομίζει ότι θα πεθάνει κατά τη διάρκεια της τρικυμίας, ενώ εμείς ξέρουμε ότι θα σωθεί (344-345)

γ) Ο Οδυσσέας νομίζει ότι η Λευκοθέα σκέφτεται το κακό του, ενώ εμείς γνωρίζουμε ότι έχει καλές προθέσεις (393-394)

ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΑΦΗΓΗΣΗ (FLASH-BACK)

α) 330-332: Ο Οδυσσέας θυμάται τα λόγια της Καλυψώς

β) 336-345: Ο Οδυσσέας φέρνει στον νου του τον Τρωικό Πόλεμο.

ΤΟ ΜΟΤΙΒΟ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ

Η αναπάντεχη εμφάνιση της Λευκοθέας ως "από μηχανής θεού" και η αναφορά στο μαγικό μαγνάδι είναι στοιχεία που συναντάμε συχνά στα παραμύθια και τους λαϊκούς μύθους.

ΟΜΗΡΙΚΕΣ ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΕΙΣ

Είναι παρομοιώσεις που έχουν μεγάλη έκταση (ιδιαίτερα το αναφορικό μέρος). Μια παρομοίωση έχει τα εξής μέρη:

α) το αναφορικό μέρος: είναι στην αρχή της παρομοίωσης και συνήθως ξεκινά με το "πώς" ή το "όπως".

β) το δεικτικό μέρος : ακολουθεί το αναφορικό και συνήθως ξεκινά με το "έτσι"

γ) τους όρους που παρομοιάζονται

δ) το κοινό στοιχείο των δύο όρων

Οι ομηρικές παρομοιώσεις:

1) πλαταίνουν την επική αφήγηση

2) προβάλλοντας το γνωστό και συνηθισμένο μας βοηθούν να γνωρίσουμε το νέο και άγνωστο

3) έχουν μεγάλη ποικιλία

4) δημιουργούν με το εκτενές αναφορικό τους μέρος μια αυτόνομη λυρική εικόνα

Στην ενότητα:

-1η παρομοίωση: 362-364

Αναφορικό μέρος: πως ο χειμερινός...

Δεικτικό μέρος: έτσι και τη σχεδία...

Όροι: αγκάθια-σχεδία

Κοινό στοιχείο: το στροβίλισμα του ανέμου

-2η παρομοίωση

Αναφορικό μέρος: το σκούρο πουλί

Δεικτικό μέρος: η Λευκοθέα που βγαίνει από το κύμα

Όροι: πουλί-Λευκοθέα

Κοινό στοιχείο: το πέταγμα

-3η παρομοίωση

Αναφορικό μέρος: πώς ο άνεμος...

Δεικτικό μέρος: έτσι σκορπίστηκαν...

Όροι: άχυρα θυμωνιάς-μαδέρια σχεδίας

Κοινό στοιχείο: το σκόρπισμα από τον σφοδρό άνεμο

ΕΙΚΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΚΑΙΟΝ

1) Πρέπει να ταλαιπωρηθεί ο Οδυσσέας, σύμφωνα με την απόφαση του Δία (αναγκαίον)....Εμφανίζεται ο Ποσειδώνας (εικός)

2) Πρέπει να σωθεί ο Οδυσσέας (αναγκαίον).... Εμφανίζεται η Ινώ που θα βοηθήσει τον Οδυσσέα να σωθεί

ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

μέγας Ποσειδών (312) : τυπικό επίθετο

ευρύχωρη Τροία (338) : τυπικό επίθετο

θεία Καλυψώ (354) : τυπικό επίθετο

καλλίσφυρη Ινώ (367) : τυπικό επίθετο

θεϊκή τιμή (369) : τυπικό επίθετο

κοσμοσείστης Ποσειδών (373, 403) : τυπικό επίθετο

Ο Οδυσσέας πολύπαθος και θείος (390) : τυπικά επίθετα

ανθρώπους διογέννητους (461) : τυπικό επίθετο

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ

Ποσειδώνας: εξοργίζεται όταν μαθαίνει ότι οι θεοί πήραν αποφάσεις, ενώ απουσίαζε (311-313). Συμπεριφέρεται με εκδικητικότητα και μίσος προς τον Οδυσσέα. Δεν τον λυπάται, αλλά αντίθετα χαίρεται να τον βλέπει να υποφέρει. Είναι σκληρός και χαιρέκακος (=χαίρεται όταν ο άλλος παθαίνει κάτι κακό) (413-418)

Λευκοθέα/Ινώ: Εμφανίζεται ως "από μηχανής θεός" (=ανέλπιστη λύση ενός προβλήματος). Λυπάται τον Οδυσσέα και συμπάσχει με τα δεινά του (373-374). Είναι καλοκάγαθη, ευγενική, συμπονετική και τρυφερή. Προσπαθεί να εμψυχώσει τον Οδυσσέα και του δίνει συμβουλές (375-386). Δείχνει έμπρακτα το ενδιαφέρον της, δίνοντας στον Οδυσσέα το μαγικό μαντήλι της.

Οδυσσέας: παρουσιάζεται με ανάμεικτα συναισθήματα και αντιδράσεις. Στην αρχή, χάνει το θάρρος του και απελπίζεται, μοιάζοντας έτοιμος να παραδοθεί στη μοίρα του (329-345). Είναι αντιηρωικός, αλλά βαθιά ανθρώπινος. Στη συνέχεια είναι καχύποπτος απέναντι στη Λευκοθέη (393-396), κάτι που είναι φυσιολογικό, μιας κι έχει χάσει την εμπιστοσύνη του προς τους θεούς λόγω των πολλών βασάνων που έχει περάσει. Κατόπιν, τον βλέπουμε να παραμένει ψύχραιμος, να ανακτά το θάρρος και την πίστη του και να παίρνει γρήγορες αποφάσεις. Κινητοποιείται και αγωνίζεται να επιβιώσει (403-412). Τελικά δικαιώνεται και βγαίνει νικητής.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία ε 165-310

Sat, 07 Sep 2024 13:27:55 +0300

Ραψωδία ε 165-310

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

H ζωή του Oδυσσέα στην Ωγυγία
Διάλογος Kαλυψώς-Oδυσσέα
Κατασκευή σχεδίας και απόπλους του ήρωα

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

Α. "Η συνάντηση της Καλυψώς με τον Οδυσσέα" (165-220)

Η Καλυψώ μεταφέρει την εντολή του Δία (που της την μετέφερε ο Ερμής) στον Οδυσσέα, παραλλάζοντάς την:

Η Καλυψώ παρουσιάζει (στον Οδυσσέα) ‘τον νόστο του Οδυσσέα’ ως δική της απόφαση και αποσιωπά εντελώς ότι είναι εντολή των θεών (και ειδικότερα του Δία)

Γιατί:

– Θέλει να δείξει ότι το κάνει από μεγάλη αγάπη για τον Οδ.

– Θέλει να φανεί καλή για να κερδίσει την ευγνωμοσύνη τουλάχιστον του ήρωα.

– Ο Οδ. Θα πρέπει να ενεργεί αυτόβουλα στηριζόμενος στις δικές του δυνάμεις και δεν πρέπει να γνωρίζει ότι οι θεοί τον ευνοούν, για να θεωρηθεί ο γυρισμός του δικό του κατόρθωμα.

Πώς αντιδρά ο Οδυσσέας, όταν η Καλυψώ του ανακοινώνει την απόφαση για το γυρισμό του στην πατρίδα;

Ενώ γίνεται στον Οδυσσέα η ανακοίνωση της επιστροφής του, κάθε άλλο παρά χαίρεται. Σκέφτεται τα λόγια της Καλυψώς. Ζητάει όρκο για να την πιστέψει. Δεν πανηγυρίζει, φυλάγεται.

Ποια βασικά στοιχεία του χαρακτήρα του φανερώνει αυτή του η αντίδραση;

Δύσπιστος, καχύποπτος, γιατί δεν μπορεί να εξηγήσει την ξαφνική απόφαση της θεάς. Είναι πολυμήχανος και ευφυής, αφού έχει την ικανότητα να αποφασίζει γρήγορα, να απαντά έξυπνα και αστραπιαία, χρησιμοποιώντας την κατάλληλη στιγμή κάποιο τέχνασμα (στην ενότητά μας, χρησιμοποίησε τον όρκο για να δεσμεύσει την Καλυψώ).

στ.190: Ενώ γίνεται στον Οδυσσέα η ανακοίνωση της επιστροφής του, κάθε άλλο παρά χαίρεται. Έτσι, ο ποιητής εξασφαλίζει δύο πράγματα:

α) τη συνέχιση της αγωνίας για την εξέλιξη του μύθου, β) τη διατήρηση του απαραίτητου ψυχολογικού κλίματος για την αφήγηση των προηγούμενων παθών του Οδυσσέα.

Β. "Η τελευταία πρόταση της Καλυψώς και η απάντηση του Οδυσσέα" (221-251)

Ακόμη και την τελευταία στιγμή προσπαθεί να κρατήσει τον Οδυσσέα κοντά της.

Με ποια τεχνάσματα και ποια επιχειρήματα η Καλυψώ προσπαθεί να μεταπείσει τον Οδυσσέα;

Για να φανεί γενναιόδωρη και καλή, παρουσιάζει την απόφαση για τον νόστο του Οδυσσέα ως δική της. (178)
Δεν λέει στον Οδυσσέα ότι είναι σίγουρη η επιστροφή του στην Ιθάκη. Αντίθετα, μιλά για τα δεινά του ταξιδιού του και για την αμφίβολη επιτυχία του, προκειμένου να τον φοβίσει. (185-187)
Είναι τρυφερή με τον Οδυσσέα και δείχνει να κατανοεί την δυσπιστία του χωρίς να εκνευρίζεται. Φθάνει μάλιστα στο σημείο να ορκιστεί, για να τον πείσει για τις καλές προθέσεις της. (199-201)
Προσφέρει στον Οδυσσέα πλούσιο δείπνο, για να του δείξει ότι μπορεί να απολαμβάνει δίπλα της όλα τα υλικά αγαθά (212-216)
Δείχνει ότι εκτιμά και σέβεται τον Οδυσσέα, προσφωνώντας τον με επίσημους τίτλους (223)
Δείχνει να έχει καλό χαρακτήρα και να αγαπά τον Οδυσσέα με το να του εύχεται καλό ταξίδι (224-226)
Αντιπαραβάλλει την ευχάριστη και ξέγνοιαστη ζωή στην Ωγυγία με το δύσκολο και ριψοκίνδυνο ταξίδι που τον περιμένει (227-228)
Υπόσχεται να χαρίσει αθανασία στον Οδυσσέα (229-230)
Συγκρίνει τον εαυτό της με την Πηνελόπη, για να δελεάσει τον Οδυσσέα με την ομορφιά της. (232-235)

Τι επιλέγει και τι απορρίπτει ο Οδυσσέας με την απάντησή του στην πρόταση της Καλυψώς; Ποια ιδανικά-αξίες του εκφράζει η επιλογή του αυτή;

Αδιαφορεί εντελώς για την προσφορά αθανασίας.
Αναγνωρίζει την ανωτερότητα της θεάς (Καλυψώ) απέναντι στη θνητή (Πηνελόπη), αλλά δηλώνει ότι λαχταρά να γυρίσει στην πατρίδα και την οικογένειά του, χωρίς να προσβάλλει την νεράιδα (237-243)
Δηλώνει μαθημένος στους κινδύνους και έτοιμος να αντιμετωπίσει όποιον νέο κίνδυνο προκύψει στο ταξίδι (244-248)

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΕΠΟΥΣ:

Ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας του έπους φαίνεται ξεκάθαρα στην απάντηση του Οδυσσέα (242-243), όπου απορρίπτει την πρόταση της Καλυψώς να γίνει αθάνατος ζώντας στην ουσία πάνω σε έναν επίγειο παράδεισο. Ο Οδυσσέας προτιμά να παραμείνει θνητός και να δοκιμάσει κι άλλα μεγάλα βάσανα, ελπίζοντας ότι θα φτάσει στην αγαπημένη του πατρίδα. Η απόφασή του πάρθηκε ελεύθερα και υπεύθυνα, χωρίς μάλιστα να γνωρίζει ότι οι θεοί θα τον βοηθήσουν. Ο Οδυσσέας με αυτό τον τρόπο έμεινε σταθερός στα δύο του ιδανικά: την πατρίδα και την οικογένεια. Την Οδύσσεια τη χαρακτηρίζει ο ανθρωποκεντρισμός, δηλ. η αντίληψη ότι το κέντρο και ο σκοπός του κόσμου είναι ο άνθρωπος, ότι όλα πρέπει να οδηγούν στο καλό του ανθρώπου. Ανθρωποκεντρικός είναι ο πολιτισμός που προβάλλει ως αξία τον άνθρωπο, τις ικανότητές του.

Στην ε ραψωδία ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας φαίνεται:

α) από τις συνθήκες κάτω από τις οποίες παίρνει την απόφασή του ο Οδυσσέας (αφήνει την αθανασία για μια θνητή γυναίκα),

β) από την κατασκευή της σχεδίας (τις ικανότητές του),

γ) από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει ο Οδυσσέας την τρικυμία,

δ) από τη θεϊκή κινητοποίηση χάρη ενός (καλού βέβαια) ανθρώπου.

Η επιλογή του Οδυσσέα:

Ο ήρωας επιλέγει ελεύθερα και με δική του ευθύνη τις αξίες που τον ικανοποιούν και τον εκφράζουν.

ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ:

α) οι νέες συμφορές του Οδυσσέα κατά τη διάρκεια του ταξιδιού προς την Ιθάκη (227)

β) η επιστροφή του Οδυσσέα στην πατρίδα (228,243)

γ) η άφιξη του Οδυσσέα στο νησί των Φαιάκων (308-310)

ΕΠΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ:

α) Εμείς γνωρίζουμε τα πάντα για την επίσκεψη του Ερμή στην Καλυψώ και την απόφαση των θεών για τον νόστο του Οδυσσέα, κάτι που αγνοεί ο ίδιος ο ήρωας, με αποτέλεσμα να θεωρεί αβέβαιο τον νόστο του (186)

β) Ο Οδυσσέας δυσπιστεί απέναντι στην Καλυψώ, ενώ εμείς γνωρίζουμε ότι η νεράιδα έχει δεσμευτεί στον Ερμή να τηρήσει την απόφαση των θεών (190-194)

ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΙΣΜΟΣ:

Η Καλυψώ συμπεριφέρεται σαν θνητή:

α) συνάπτει ερωτικές σχέσεις με έναν θνητό (171,251)

β) ορκίζεται (202-204)

γ) είναι τρυφερή (199-200)

δ) θυμώνει (201-202)

ε) ζηλεύει (230-233)

στ) γευματίζει (215-220)

ζ) βοηθά στην κατασκευή της σχεδίας (272)

η) έχει τη μορφή θνητής γυναίκας (233)

θ) ντύνεται με ρούχα που φορούν θνητές (254-256)

ΤΥΠΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΕΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ:

κρατερός Αργοφονιάς (165) : τυπικό επίθετο

σεβαστή θεά (237) : τυπικό επίθετο

μεγαλόψυχο Οδυσσέα (166, 257) : τυπικό επίθετο

αρχοντική θεά (176, 199, 212, 222) : τυπικό επίθετο

πολύπαθος και θείος, ύστερα μίλησε ο Οδυσσέας (188-189, 218) : τυπική έκφραση

μίλησε ο Οδυσσεύς, και πέταξαν τα λόγια του σαν τα πουλιά (189) : τυπική έκφραση

τον λόγο πήρε η Καλυψώ, αρχοντική θεά, του είπε (222) : τυπική έκφραση

Λαερτιάδη διογέννητε, πολύτροπε Οδυσσέα (223) : τυπική έκφραση

Ανταποκρίθηκε μιλώντας ο Οδυσσέας πολύγνωμος (236) : τυπική έκφραση

η Καλυψώ θεόμορφη (267, 272, 290) : τυπικό επίθετο

θείο κύμα (288) : τυπικό επίθετο

Γ. "Προετοιμασία και κατασκευή της σχεδίας" (252-310):

Η κατασκευή της σχεδίας:

-Στους στίχους που περιγράφεται η κατασκευή της σχεδίας βλέπουμε την απήχηση του ναυτικού βίου των Ελλήνων πάνω στο έπος.

-Η κατασκευή της σχεδίας δείχνει επίσης την κυριαρχία του ανθρώπου πάνω στο περιβάλλον.

Ο Οδυσσέας ήταν φυλακισμένος στο νησί της Καλυψώς όχι βέβαια από ανικανότητα να διαφύγει, αλλά γιατί η θεά τον κρατούσε με τη βία. Μόλις του επέτρεψε να φύγει, ετοίμασε την αναχώρησή του. Άρα, το πρόβλημα της εξεύρεσης σκάφους το λύνει μόνος του. Υπάρχει και το πρόβλημα της απόστασης (18 ημερών ταξίδι). Κι αυτό το ξεπερνά με την αποφασιστικότητά του. Η στάση του αυτή αντανακλά την επιθυμία του ανθρώπου της εποχής εκείνης για εξερεύνηση και ανακαλύψεις. Ο Όμηρος θριαμβολογεί για τα ναυτικά επιτεύγματα της εποχής του.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ:

Οδυσσέας: αρχικά, στεναχωρημένος, κλαίει και οδύρεται (167-169). Νοσταλγεί την Πηνελόπη (170-172), βρίσκεται σε απόγνωση (173-175). Δεν ενθουσιάζεται εύκολα στο άκουσμα της απόφασης της Καλυψώς, αλλά δείχνει να είναι καχύποπτος, δύσπιστος και πονηρός. Στη συνέχεια φαίνεται ευγενικός, αφού αρνείται με κομψό τρόπο την πρόταση της Καλυψώς να παραμείνει στην Ωγυγία. Είναι πολυμήχανος και ευφυής, αφού έχει την ικανότητα να αποφασίζει γρήγορα, να απαντά έξυπνα και αστραπιαία, χρησιμοποιώντας την κατάλληλη στιγμή κάποιο τέχνασμα (στην ενότητά μας, χρησιμοποίησε τον όρκο για να δεσμεύσει την Καλυψώ). Ακόμη, είναι θαρραλέος, αν και πολυβασανισμένος (246-247) και με την απάντησή του προς την Καλυψώ και την απόρριψη της αθανασίας γίνεται σύμβολο ήθους και αγωνιστικότητας (242-248). Τέλος, είναι εργατικός και έχει εξαιρετικές ναυπηγικές ικανότητες και ναυτικές γνώσεις. (252-299)

Καλυψώ: Παρουσιάζεται ανειλικρινής, καθώς κρύβει κάποια πράγματα από τον Οδυσσέα: είναι πονηρή, αφού δεν αποκαλύπτει την απόφαση των θεών και την παρουσιάζει ως δική της. Κρατά τη ψυχραιμία της και δεν οργίζεται με τον Οδυσσέα, όταν αυτός της ζητά να ορκιστεί. Αντίθετα, είναι περιποιητική (215-217), ευγενική και τρυφερή. Εμφανίζεται επίσης, φιλάρεσκη, γιατί τονίζει στον Οδυσσέα την υπεροχή της απέναντι στην Πηνελόπη, ζηλιάρα και ανταγωνιστική. Αγαπάει πολύ τον Οδυσσέα και ακόμα κι όταν αυτός την απορρίπτει, φαίνεται γενναιόδωρη, καθώς τον βοηθά στην κατασκευή της σχεδίας 254-267, 272, 284-285, 290-295)

Η ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ:

Είναι σχήμα λόγου κατά το οποίο, για να κατανοήσουμε την ιδιότητα ενός προσώπου, ενός πράγματος, μιας ιδέας, το συσχετίζουμε με κάτι άλλο πολύ γνωστό, που έχει την ίδια ιδιότητα σε μεγάλο βαθμό. Η σύγκριση γίνεται με παρομοιαστικές λέξεις: σαν, καθώς, όπως, κτλ.

Όταν αναλύουμε μια παρομοίωση:

1) Προσδιορίζουμε: α) το αναφορικό μέρος τη παρομοίωσης (την εικόνα) που εισάγεται με λέξεις όπως: σαν, όπως, πώς, καθώς, κτλ. Στο αναφορικό μέρος υπάρχουν θέματα από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων, τις αγροτικές δουλειές, το κυνήγι, το ψάρεμα ή τη μυθολογία, θέματα πολύ γνωστά και οικεία στους ανθρώπους, ώστε να καταλάβουν το νόημα της παρομοίωσης. β) το δεικτικό μέρος της παρομοίωσης (την αφήγηση) που εισάγεται με λέξεις όπως: έτσι, παρόμοια, κτλ. γ) τον κοινό όρο ανάμεσα στην εικόνα και την αφήγηση.

2) Επισημαίνουμε τις σχέσεις μεταξύ αναφορικού και δεικτικού μέρους.

ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ

H Καλυψώ προσπάθησε να κρατήσει κοντά της τον Οδυσσέα, ορθώνοντας μπροστά του το δίλημμα: επιστροφή στον «γιδότοπο» Ιθάκη ή ζωή σε ένα όμορφο νησί, την Ωγυγία; Ζωή με μια πανέμορφη θεά ή με τη θνητή Πηνελόπη; Και αθανασία ή βάσανα πολλά; >> Aναπτύξτε προφορικά: α. τα επιχειρήματα με τα οποία η Καλυψώ στηρίζει την πρότασή της στον Οδυσσέα (στ. 223-235) και β. τα επιχειρήματα με τα οποία ο Οδυσσέας αρνείται την πρότασή της (στ. 237-248).

α. Τα επιχειρήματα, με τα οποία η Καλυψώ στηρίζει την πρότασή της στον Οδυσσέα να παραμείνει κοντά στην Ωγυγία, είναι τα ακόλουθα: τον ενημερώνει πως, μέχρι να φτάσει τελικά στην πολυπόθητη πατρίδα του, θα συναντήσει πολλά εμπόδια και θα υποστεί πολλά βάσανα, τον διαβεβαιώνει πως, αν επιλέξει να μείνει μαζί της, θα είναι ο αφέντης του παλατιού της, του προσφέρει ως δέλεαρ την αθανασία, του υπενθυμίζει ότι εκείνη, ως θεά, είναι σαφώς ανώτερη από τη θνητή Πηνελόπη στην ομορφιά.

β. Ο Οδυσσέας αρνείται την πρότασή της με τα παρακάτω επιχειρήματα: υποστηρίζει πως η Πηνελόπη μπορεί να είναι κατώτερη στην ομορφιά από εκείνη, ωστόσο είναι γυναίκα φρόνιμη και συνετή, τη διαβεβαιώνει πως η απόφαση να επιστρέψει στην πατρίδα του είναι συνειδητή και όχι επιπόλαιη, δηλώνει πως, στην περίπτωση που τον κατατρέχει στο ταξίδι του κάποιος θεός, θα το υπομείνει, καθώς έχει υποστεί πολλά βάσανα έως τώρα στη ζωή του και είναι σε θέση να αντιμετωπίσει μια δυσκολία που θα βρεθεί μπροστά του.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία ε 1-164 (Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Sat, 07 Sep 2024 13:28:03 +0300

Ραψωδία ε 1-164

(Ανάγνωση - Κύρια Σημεία)

Κύρια σημεία:

"Οι θεοί συνεδριάζουν ξανά και τον λόγο παίρνει η Αθηνά" (1-24)
"Η απάντηση του Δία και η εντολή στον Ερμή" (25-56)
"Ο Ερμής από τον Όλυμπο στην Ωγυγία" (57-84)
"Ο Ερμής θαυμάζει την ομορφιά του νησιού (85-95)
"Η Καλυψώ προσφέρει γεύμα στον Ερμή και ανοίγει διάλογο μαζί του" (96-161)
"Ο Ερμής λέει τον τελευταίο λόγο και αναχωρεί" (162-165)

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ 2ου ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΩΝ ΘΕΩΝ

α) τονίζεται η ενέδρα εναντίον του Τηλέμαχου και εξασφαλίζεται η ασφάλειά του.

β) επιβεβαιώνεται η απόφαση του 1ου συμβουλίου

γ) προοικονομείται η μνηστηροφονία.

ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

α) Κανείς από τους Ιθακησίους δεν θυμάται τον Οδυσσέα (14-15), μιας και στη συνέλευση (ραψωδία β) δεν φάνηκαν πρόθυμοι να βοηθήσουν τον Τηλέμαχο.

β) Ο Οδυσσέας βασανίζεται άδικα και παραμένει εγκλωβισμένος στο νησί της Καλυψώς (16-18)

γ) Ο Τηλέμαχος κινδυνεύει από την ενέδρα των μνηστήρων (22-24)

ΤΙ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ Η ΕΚΤΕΝΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΗΣ ΚΑΛΥΨΩΣ;

Η εκτενής περιγραφή του νησιού της Καλυψώς είναι μια επιβράδυνση, όμως είναι απαραίτητη γιατί :

α) παρουσιάζει με λεπτομέρειες το σκηνικό που θα εξελιχθεί η δράση

β) προβάλλει την αντίθεση της ευτυχισμένης Καλυψώς και του δυστυχισμένου Οδυσσέα

γ) τονίζει τον πόθο του Οδυσσέα να γυρίσει στην Ιθάκη, χάνοντας αυτή την ομορφιά

δ) είναι ευχάριστο διάλειμμα ανάμεσα στην ένταση του συμβουλίου και στην ένταση του διαλόγου που θα ακολουθήσει ανάμεσα στον Ερμή και την Καλυψώ.

ΠΩΣ Ο ΕΡΜΗΣ ΠΕΤΥΧΑΙΝΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΑ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ;

α) Αρχικά, δείχνει ότι αυτός δεν ήθελε να κάνει ένα τόσο μακρινό ταξίδι ως το νησί της Καλυψώς κι έτσι δεν έχει την ευθύνη γι' αυτή την πράξη (110-117)

β) Παρουσιάζει τον Οδυσσέα ως τον πιο βασανισμένο από τους ήρωες του Τρωικού πολέμου, χωρίς να αναφέρει το όνομά του (118). Αν έλεγε το όνομα του Οδυσσέα ίσως θα πλήγωνε την ερωτευμένη Καλυψώ.

γ) Μετά τον μακροσκελή πρόλογό του κι έχοντας προετοιμάσει ψυχολογικά την Καλυψώ, ανακοινώνει την εντολή του Δία με συντομία, χωρίς να αφήνει περιθώρια αντίδρασης (125-126)

δ) Υπογραμμίζει τη δύναμη της μοίρας, στην οποία όλοι πρέπει να υπακούουν (127-129)

ε) Αφαιρεί από την απόφαση του Δία τις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει ο Οδυσσέας στο ταξίδι, γιατί δε θέλει να στεναχωρήσει την Καλυψώ.

στ) Πριν φύγει, επαναλαμβάνει την εντολή του Δία και λέει στην Καλυψώ να πειθαρχήσει για να αποφύγει την οργή του πατέρα των Θεών (163-165)

ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΙΣΜΟΣ

α) Η Αυγή έχει σύζυγο θνητό (1-3)

β) Το συμβούλιο των θεών (3-24)

γ) Οι θεοί έχουν συγγενικές σχέσεις μεταξύ τους

δ) Η Αθηνά νοιάζεται για τον Οδυσσέα

ε) Η Καλυψώ είναι ερωτευμένη με τον Οδυσσέα

στ) Η Καλυψώ στεναχωριέται, οργίζεται, αλλά τελικά υποτάσσεται στη βούληση του θεού-αφέντη.

ζ) Ο Ερμής θαυμάζει την ομορφιά του νησιού (85)

η) Οι θεοί ανταλλάσσουν επισκέψεις (99,109)

θ) Η Καλυψώ είναι όμορφη, καλλίφωνη και ασχολείται με γυναικείες δουλειές (70-71)

ι) Η Καλυψώ προσφέρει περιποιήσεις στον Ερμή σαν αυτές που προσφέρουν οι άνθρωποι όταν φιλοξενούν κάποιον επισκέπτη (96-107)

ια) Οι θεοί νιώθουν συχνά ζήλια ο ένας για τον άλλο (132-133, 144)

ιβ) Υπάρχει και στον κόσμο των θεών ιεραρχία.

ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΑΦΗΓΗΣΗ (FLASH BACK)

'Εχουμε στην ενότητά μας σε δύο σημεία :

α) Ο Ερμής αναφέρεται στα βάσανα που έχει περάσει ο Οδυσσέας (117-124)

β) Η Καλυψώ μάς μεταφέρει 10 χρόνια πριν, όταν ο Οδυσσέας έφθασε στο νησί της (145-150)

ΠΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΕΣ

Προαναγγέλλονται :

α) η μνηστηροφονία (28)

β) η προστασία της Αθηνάς προς τον Τηλέμαχο (29-32)

γ) η επιστροφή του Οδυσσέα και τα βάσανά του κατά την επιστροφή (36-49, 127-129, 155-156, 161)

ΕΠΙΚΗ ΕΙΡΩΝΕΙΑ

α) 70, 93-95 : Η Καλυψώ τραγουδάει χαρούμενη, ενώ ο Οδυσσέας θρηνεί. δε γνωρίζουν οι ήρωες την είδηση που φέρνει ο Ερμής και που θα αντιστρέψει την συναισθηματική τους κατάσταση.

β) 100-102 : Η Καλυψώ δηλώνει πρόθυμη να ικανοποιήσει κάθε αίτημα του Ερμή, χωρίς να ξέρει ότι ο θεός θα της ζητήσει να αποχωριστεί τον αγαπημένο της Οδυσσέα.

ΤΥΠΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ ΚΑΙ ΤΥΠΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

τότε κι η Αθηνά άρχισε να μιλά (5) : τυπική έκφραση

Δία πατέρα (8) : τυπική έκφραση

θείος Οδυσσέας (14) : τυπικό επίθετο

στην Πύλο την ιερή (24) : τυπικό επίθετο

στη Λακεδαίμονα τη θεία (24) : τυπικό επίθετο

ο Δίας, που τα σύννεφα συνάζει, στην Αθηνά αποκρίθηκε (25) : τυπική έκφραση

Ερμή, μαντατοφόρε (34) : τυπικό επίθετο

καλλίκομη νύμφη (35,66) : τυπικό επίθετο

καρτερικού Οδυσσέα (36) : τυπικό επίθετο

γλυκιά πατρίδα (46) : τυπικό επίθετο

κρατερός Αργοφονιας (57) : τυπικό επίθετο

Ερμής, ψυχοπομπός κι αργοφονιάς (85) : τυπικά επίθετα

ο νους του χόρτασε (86) : τυπική έκφραση

η Καλυψώ, αρχοντική θεά (89,96) : τυπικό επίθετο

μεγαλόψυχο Οδυσσέα (92) : τυπικό επίθετο

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ

Αθηνά: επικριτική με τους θεούς, αφού τους κατηγορεί ότι δεν αποδίδουν σψστά δικαιοσύνη (8-11). Έχει μεγάλες ικανότητες στο να πείθει και στο να επιχειρηματολογεί. Συμπαθεί ιδιαίτερα τον Οδυσσέα και τον Τηλέμαχο (16-24)

Δίας: απαντά με θυμό στην κόρη του (26), καθώς εκπλήσσεται από τις κατηγορίες της (27-28). Πείθεται από τα επιχειρήματα της Αθηνάς και αποφασιστικότητα προγραμματίζει το πώς θα γυρίσει ο Οδυσσέας στην πατρίδα του (47-49). Το αποφασιστικό του ύφος και η άμεση ανταπόκριση του Ερμή (34-37, 50) δείχνουν ότι είναι παντοδύναμος.

Ερμής: υπάκουος απέναντι στον Δία (50). Ευαίσθητος και ρομαντικός, μιας και θαυμάζει το νησί της Καλυψώς (85-88). Εύστροφος και διπλωμάτης, αναγγέλλει στην Καλυψώ την απόφαση του Δία με εξαιρετικά προσεκτικούς χειρισμούς και περίτεχνο πρόλογο. Δε γίνεται σε καμία περίπτωση αντιπαθής στην Καλυψώ.

Καλυψώ: χαρούμενη κι εργατική (70-71), ευγενική και φιλόξενη (89-91, 96-108). Ερωτευμένη με τον Οδυσσέα και οργισμένη με τους θεούς (130-133, 140). Αισθάνεται αδικημένη και κάνει παράπονα (145-152). Στο τέλος είναι υποχωρητική μπροστά στον κίνδυνο να τιμωρηθεί από τον Δία.

Οδυσσέας (δε συμμετέχει, αλλά αναφέρεται): η Αθηνά λέει ότι είναι ευσεβής, δίκαιος και ενάρετος βασιλιάς (9-15). Η απόφαση των θεών δείχνει ότι γενικά είναι αγαπητός σε αυτούς (34-36). Βρίσκεται σε μεγάλη απόγνωση και θλίψη (92-95), καθώς θέλει να γυρίσει στην οικογένειά του και την πατρίδα του. Τέλος, ο Ερμής και η Καλυψώ μιλώντας για τα κατορθώματα του Οδυσσέα, φανερώνουν ότι είναι γενναίος, υπομονετικός και αποφασιστικός (117-124, 145-150).

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία α 361-497 (Συνοπτικά)

Sat, 07 Sep 2024 13:28:14 +0300

Ραψωδία α 361-497

(Συνοπτικά)

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Το έργο του αοιδού και η απήχηση των τραγουδιών του
Η παρουσία και το ήθος της Πηνελόπης
Ο Τηλέμαχος μετά τη συνάντησή του με την Αθηνά

Υπόθεση:

Η Πηνελόπη κατεβαίνει στην αίθουσα που ήταν όλοι συγκεντρωμένοι και άκουγαν το τραγούδι του Φήμιου. Ζητά από τον Φήμιο να τους τραγουδήσει άλλα τραγούδια, γιατί αυτό την πληγώνει πολύ. Αμέσως παίρνει τον λόγο ο Τηλέμαχος λέγοντάς της πως οι θεοί φταίνε για τα βάσανα των ανθρώπων και όχι ο αοιδός που τους τραγουδά. Έτσι, της ζητά να αποχωρήσει, ενώ δηλώνει πως ο σημαντικότερος λόγος μέσα στο παλάτι είναι ο δικός του. Κατάπληκτη η Πηνελόπη αποχωρεί και, όταν φτάνει στο δωμάτιό της, θρηνεί για τον Οδυσσέα, μέχρι που η Αθηνά της έστειλε έναν γλυκό ύπνο. Η εμφάνιση όμως της Πηνελόπης τάραξε τους μνηστήρες. Τότε πήρε τον λόγο ο Τηλέμαχος και τους ζήτησε να συνεχίσουν το δείπνο τους ακούγοντας τον αοιδό, αλλά αύριο θα καλέσει συνέλευση, θα ζητήσει να φύγουν οριστικά από το παλάτι και να σταματήσουν να σπαταλούν την περιουσία του έτσι ατιμώρητα. Αν αρνηθούν να φύγουν, θα ζητήσει την τιμωρία τους από τον Δία. Ο Αντίνοος απαντά στον Τηλέμαχο σχετικά με το κληρονομικό αξίωμα της βασιλείας. Ο Τηλέμαχος του λέει ότι είναι κι άλλοι πολλοί Αχαιοί που θα μπορούσαν να βασιλεύσουν στο νησί. Ο Ευρύμαχος προσπαθεί να μάθει ορισμένα πράγματα για τον ξένο. Εκείνος του είπε ότι ήταν ο Μέντης, ένας πατρικός φίλος, αν και είχε αναγνωρίσει την θεά. Μετά αποσύρθηκαν όλοι για να ξεκουραστούν.

Στίχοι 361- 400: υπάρχει η αντίληψη ότι ο άντρας είναι ο κύριος του σπιτιού και αυτός που αποφασίζει για όλα.

Στίχοι 387- 388: φαίνεται η αντίληψη ότι οι θεοί είναι υπαίτιοι για τα βάσανα των ανθρώπων.

Στίχοι 417- 422: η συμπεριφορά των μνηστήρων είναι ανάρμοστη, άνανδρη και κατακρίνεται.

Στίχοι 423- 424: προοικονομία σχετικά με την τιμωρία των μνηστήρων που θα δούμε στη συνέχεια μέσα στο παλάτι του Οδυσσέα. Η τιμωρία αυτή προέρχεται από τους θεούς οι οποίοι οργίζονται με τους ανθρώπους που είναι αλαζόνες.

Στίχοι 430- 431, 434- 437: βλέπουμε την αντίληψη που υπήρχε για τη βασιλεία ως κληρονομικό αξίωμα.

Στίχοι 434, 446- 447: ο Δίας είναι αυτός που χαρίζει το αξίωμα της βασιλείας.

Στίχοι 438- 441: η παρακμή της βασιλείας.

Χαρακτηρισμοί:

Πηνελόπη: είναι αρχοντική, επιβλητική, ευαίσθητη, συναισθηματική, σεμνή, σοβαρή, ευγενική, μεγαλοπρεπής και αγαπά τον Οδυσσέα. Είναι φρόνιμη (σκεπάζει τα μάγουλά της) και αποφασιστική. Παρουσιάζεται αυστηρή με τον τραγουδιστή. Δε διστάζει να δηλώσει δημόσια τον πόθο για τον άντρα της και τη θλίψη της για την απουσία του.

Τηλέμαχος: είναι θαρραλέος, αποφασιστικός, ψύχραιμος, σοβαρός, συνετός. Παρακολουθούμε το πρώτο ξέσπασμα του Τηλέμαχου, που γίνεται πια άντρας. Βέβαια, δεν μπορεί να ελέγξει ακόμα την αυτοπεποίθησή του και καταφεύγει σε ξεσπάσματα. Θέλει να δώσει σε όλους να καταλάβουν ποιο είναι το αφεντικό. Αγενής προς τη μητέρα του. Μνηστήρες: δεν αισθάνονται καμία ντροπή για όλα αυτά που κάνουν, είναι ασεβείς, αλαζόνες και υβριστές.

Αντίνοος: είναι ηγέτης και αλαζόνας.

Ευρύμαχος: είναι ύπουλος, προβληματισμένος, ταραγμένος και ειρωνικός.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία α 109-360 (Ανάγνωση)

Sat, 07 Sep 2024 13:28:27 +0300

Ραψωδία α 109-360

(Ανάγνωση)

α 109-173

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Εφαρμογή του δεύτερου μέρους του σχεδίου της Αθηνάς
Φιλοξενία της θεάς από τον Τηλέμαχο - Η Αθηνά στην Ιθάκη

α 174-360

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

Διάλογος του Τηλέμαχου με την Αθηνά-Μέντη, που προβάλλει:

τα προβλήματα του Τηλέμαχου
τις προσπάθειες της Αθηνάς να τον ενθαρρύνει και να τον πείσει να αναλάβει πρωτοβουλίες ως κύριος του σπιτιού

Ο Τηλέμαχος εξηγεί την κατάσταση του παλατιού και ζητάει πληροφορίες.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία α 26-108

Sat, 07 Sep 2024 13:28:36 +0300

Ραψωδία α 26-108

ΑΠΟΔΟΣΗ ΝΟΗΜΑΤΟΣ

Ξεκινά η συγκέντρωση των θεών με πρώτο ομιλητή το Δία που αναφέρεται γενικά στα σφάλματα των ανθρώπων και τους κατηγορεί ότι φταίνε οι ίδιοι για τις συμφορές τους. Συγκεκριμένα αναφέρεται στο θάνατο του Αιγίσθου. Η Αθηνά βρίσκει την ευκαιρία να αναφέρει το θέμα του Οδυσσέα και προτείνει να στείλουν τον Ερμή στο νησί της Καλυψώς ν’ αναγγείλει πως έφτασε η ώρα της επιστροφής του στην πατρίδα . Όσο για την ίδια, θα πάει στην Ιθάκη να βοηθήσει τον Τηλέμαχο με τους μνηστήρες και να τον πείσει να πάει στη Σπάρτη και την Πύλο για να μάθει για το γυρισμό του πατέρα του.

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ:

Πρώτο συμβούλιο των θεών στον Όλυμπο, όπου λαμβάνονται σημαντικές αποφάσεις

Η πρώτη «αγορά» των θεών

ΤΟΠΟΣ: Όλυμπος

ΧΡΟΝΟΣ: 1η μέρα της Οδύσσειας

ΠΡΟΣΩΠΑ:

ΘΕΟΙ: Δίας, Αθηνά (παρευρίσκονται και παίρνουν τον λόγο)

Υπόλοιποι ολύμπιοι θεοί εκτός του Ποσειδώνα (παρευρίσκονται, αλλά δε μιλούν = βουβά πρόσωπα. Ποσειδώνας, Καλυψώ, Άτλας, Πολύφημος (αναφέρονται αλλά δεν παρευρίσκονται)

ΑΝΘΡΩΠΟΙ (αναφέρονται, αλλά δεν παρευρίσκονται: Οδυσσέας, Τηλέμαχος, Μνηστήρες, Αίγισθος, Αγαμέμνονας, Ορέστης)

Mε την απουσία, λοιπόν, του Ποσειδώνα, την αναφορά στον Αίγισθο και τους έξυπνους χειρισμούς της Αθηνάς, προγραμματίστηκαν στον Όλυμπο οι εξελίξεις τόσο στην Ιθάκη, όσο και στην Ωγυγία.

ΘΕΜΑΤΑ:

Αίγισθος (ευθύνη του Αίγισθου για τις πράξεις του Þ δίκαιη τιμωρία του).
Οδυσσέας - η Καλυψώ τον εμποδίζει να φύγει από το νησί της.
Ο Δίας λέει ότι οι θεοί δεν τον ξέχασαν.
Η Αθηνά προτείνει σχέδιο σωτηρίας.

ΑΠΟΦΑΣΗ → Ο νόστος (= επιστροφή) του Οδυσσέα

Η δήλωση του Δία σχετικά με την ευθύνη του ανθρώπου για τις πράξεις του (στ.36-9):

Για πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπου τίθεται το θέμα της ελεύθερης επιλογής με επίγνωση των συνεπειών, που σημαίνει ότι ο ίδιος ο άνθρωπος δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη δυστυχία του, πέρα από ό,τι του όρισε η μοίρα.

→ Το θέμα, λοιπόν, της ευθύνης του ανθρώπου για τις πράξεις του μπορεί να διατυπωθεί ως εξής: οι θεοί προειδοποιούν τους θνητούς (με διάφορους τρόπους) για επικείμενη συμφορά λόγω ατασθαλιών· αν δεν συμμορφωθούν, ευθύνονται για τις πράξεις τους και τιμωρούνται γι’ αυτές. H έννοια της υπέρβασης των ορίων είναι ταυτόσημη με την υβριστική συμπεριφορά. Υβριστής γίνεται όποιος υπερβαίνει τα όριά του παίρνοντας κάτι που δεν του ανήκει (όπως οι σύντροφοι του Οδυσσέα , ο Αίγισθος, οι μνηστήρες). Ας προστεθεί ότι η ύβρις τιμωρείται πάντοτε από τους θεούς, πράγμα που μπορεί να αποτελεί κριτήριο για το τι είναι ύβρις και τι όχι.

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ:

Η Αθηνά παρουσιάζει αμέσως το διπλό σχέδιό της: για τον νόστο του Οδυσσέα αφενός, που ορίζει τον βασικό άξονα του έπους, και για την αναζήτησή του από τον Τηλέμαχο αφετέρου (97-108), που ορίζει τον πλάγιο άξονα, την «Τηλεμάχεια».

-Ο Ερμής θα μεταφέρει στην Καλυψώ την εντολή των θεών (= νόστος του Οδυσσέα)

- Η Αθηνά θα πάει στην Ιθάκη να εμψυχώσει τον Τηλέμαχο και να τον παρακινήσει να πάει στην Σπάρτη και στην Πύλο για να πάρει πληροφορίες για τον Οδυσσέα

Ήδη από την αρχή της Οδύσσειας μπαίνουν οι δύο άξονες πλοκής του μύθου:

α) ο νόστος του Οδυσσέα

β) η αναζήτηση του Τηλέμαχου

Γιατί στη συνέλευση των θεών αναφέρουν τον Αίγισθο;

Δεν είχε κανένα ευγενικό κίνητρο για τις πράξεις και επιπλέον είχε προειδοποιηθεί από τους θεούς. Δεν υπάκουσε στον ηθικό νόμο ύβρις, νέμεσις, τίσις.(βλ. Στίχοι 40-51: Το παράδειγμα του Αίγισθου μας προϊδεάζει για την τιμωρία των μνηστήρων.) Η αναφορά του Αίγισθου γίνεται για να δείξει την αδικία που γίνεται εις βάρος του Οδυσσέα που ήταν ενάρετος.

Τυπικά επίθετα:

Είναι επίθετα ή φράσεις που αποδίδονται συνήθως σε θεούς ή ήρωες (π.χ. για το Δία: Κρονίδης, των δυνατών ο παντοδύναμος, που τα σύννεφα συνάζει).

Ο ανθρωπομορφισμός των θεών:

Τους φαντάζονταν με ανθρώπινη μορφή, αλλά και ότι σκέφτονταν, αισθάνονταν, μιλούσαν και ενεργούσαν όπως οι άνθρωποι, σε ανώτερο όμως βαθμό· διαφορετική φαντάζονταν μόνο την τροφή τους και τους θεωρούσαν αθάνατους. H κοινωνία τους ήταν αναπαράσταση της ανθρώπινης κοινωνίας της ομηρικής εποχής, που είχε χαρακτήρα πατριαρχικό.

Οι θεοί φαίνεται να έχουν χαρακτηριστικά και συνήθειες που ταιριάζουν περισσότερο σε ανθρώπους και όχι σε θεούς. Έτσι, βλέπουμε τον Ποσειδώνα ενώ είναι θεός και υποτίθεται παντογνώστης, δε γνωρίζει ότι, ενώ εκείνος λείπει στους Αιθίοπες, οι άλλοι θεοί έχουν αποφασίσει παρά τη θέληση του ίδιου, να βοηθήσουν τον Οδυσσέα να γυρίσει στην πατρίδα του. Επίσης, βλέπουμε τους θεούς να είναι εξαρτημένοι από υλικές απολαύσεις, όπως ήταν οι θυσίες. Ακόμα, έχουν ανθρώπινα συναισθήματα. Ο Ποσειδώνας νιώθει οργή και ανάγκη για εκδίκηση, η Καλυψώ νιώθει πάθος για τον Οδυσσέα κτλ.

ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ:

1) Η συμμετοχή του Ποσειδώνα στη θυσία των Αιθιόπων (στίχοι 29-30)

2) Ο Ερμής συνομιλεί με τον Αίγισθο (στίχοι 49-50)

3) Τα γλυκά λόγια της Καλυψώς (στίχος 60)

4) Ο θυμός του Δία (στίχος 72)

5) Η αρχή της πλειοψηφίας στις συγκεντρώσεις των θεών (στίχοι 90-92)

ΠΡΟΪΔΕΑΣΜΟΙ:

1) Στίχοι 26-30: Η αναφορά στην απουσία του Ποσειδώνα μας προϊδεάζει για τη συνέλευση που ακολουθεί.

2) Στίχοι 40-51: Το παράδειγμα του Αίγισθου μας προϊδεάζει για την τιμωρία των μνηστήρων.

3) Στίχοι 97-100: Η Αθηνά μας προϊδεάζει για την επίσκεψη του Ερμή στην Ωγυγία και τη φυγή του Οδυσσέα από εκεί.

4) Στίχοι 101-105: Η Αθηνά μας προϊδεάζει για όσα θα γίνουν στην Ιθάκη.

5) Στίχοι 106-108: Η Αθηνά μας προϊδεάζει για το ταξίδι του Τηλέμαχου στην Πύλο και στη Σπάρτη.

ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ:

1) Ασεβής Αίγισθος – Ευσεβής Οδυσσέας

2) Εχθρός του Οδυσσέα – Προστάτης του Οδυσσέα

ΠΡΟΣΩΠΑ

ΑΘΗΝΑ:

Η εύνοια της θεάς προς τον Οδυσσέα δηλώνεται:

Με την πρωτοβουλία που παίρνει να εισάγει το θέμα του Οδυσσέα

. Το κάνει με έξυπνο τρόπο προβάλλοντας το ήθος του Οδυσσέα, αντίθετα με τον Αίγισθο αυτός ταλαιπωρείται χωρίς να το αξίζει. Στόχος της είναι να δημιουργήσει ευνοϊκό κλίμα για τον ήρωα, που μπορέσει να οδηγήσει και σε μια ευνοϊκή απόφαση για την επιστροφή του.

Με τα λόγια της ( στιχ. 56 φλέγεται η καρδιά μου, στιχ. δύστυχο και οδυρόμενο, στιχ. 66 – 68 Εκείνος …………τον θάνατο, στιχ. 68 – 72 Εσένα Δία …ω Δία )
Με την πρόταση του σχεδίου για την επιστροφή του ήρωα.

ΟΔΥΣΣΕΑΣ:

Είναι βαθιά δυστυχισμένος μακριά από τους δικούς του «φυλακισμένος» σε ένα νησί.
Η νοσταλγία για την πατρίδα του ήταν τόσο μεγάλη, ώστε αρκεί να δει καπνό στη πατρική γη ψηλά να ανηφορίζει κι έπειτα ας πεθάνει. ( ο Οδυσσέας είναι αιώνιο σύμβολο του ξενιτεμένου)
Μέχρι τώρα υπήρξε ευσεβής και συνεπής στις υποχρεώσεις του απέναντι στους θεούς.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΙ:

ΔΙΑΣ: Μεγαλοπρεπής, αυστηρός, συνετός, δίκαιος, συμπονετικός, γρήγορος στις αποφάσεις του, συγκαταβατικός

ΑΘΗΝΑ: Ευφυής, προνοητική, τολμηρή, γενναία, έξυπνη, ευρηματική, εύστροφη, αδίστακτη, δεν χάνει στιγμή την ευκαιρία να βοηθήσει τον Οδυσσέα για τον οποίον τρέφει αγάπη και συμπόνια.

ΠΟΣΕΙΔΩΝΑΣ: Εκδικητικός, μικρόψυχος.

ΚΑΛΥΨΩ: Κακιά, αδίστακτη, εγωίστρια, ασυγκίνητη μπροστά στο δράμα του περιπλανώμενου Οδυσσέα ενδιαφέρεται μόνο για την δική της ευχαρίστηση

ΟΔΥΣΣΕΑΣ: Ευσεβής, συνετός, πιστός, πολυβασανισμένος, διακατέχεται από το μεγάλο πόθο να γυρίσει στην πατρίδα του. Μολονότι ο Οδυσσέας βρίσκεται ακόμη στο παρασκήνιο της δράσης ,ο ποιητής με τη συνεχή αναφορά στο όνομά του καταφέρνει να τον χρίσει πρωταγωνιστή πριν καν κάνει την εμφάνισή του.

Ενανθρώπιση και Επιφάνεια:

Οι θεοί επικοινωνούσαν με τους θνητούς παίρνοντας τη μορφή κάποιου συγκεκριμένου ανθρώπου, δηλαδή μεταμορφώνονταν· στην περίπτωση αυτή λέμε πως έχουμε ενανθρώπιση. Σπανιότερα παρουσιάζονταν με το πραγματικό τους (υποτίθεται) πρόσωπο, οπότε μιλούμε για θεϊκή επιφάνεια, για αυτοπρόσωπη δηλαδή εμφάνιση του θεού· συχνά όμως γίνεται λόγος και για αθέατη θεϊκή βοήθεια (ως θεϊκή φώτιση ή συμπαράσταση κ.τ.ό.).

Παραδείγματα:

Η εμφάνιση της Αθηνάς στον Τηλέμαχο ως Μέντη είναι ενανθρώπιση.

Η αναχώρησή της, που γίνεται γρήγορα "σαν το πουλί πετώντας, ξέφυγε από το άνοιγμα της στέγης", δήλωσε δηλαδή ότι είναι θεά, είναι θεϊκή επιφάνεια.

Θεϊκός ανθρωπομορφισμός:

Σημαίνει ότι οι Έλληνες φαντάζονταν τους θεούς τους παρόμοιους με τους ανθρώπους. Αυτό δε σημαίνει μόνο ότι τους φαντάζονταν με ανθρώπινη μορφή, αλλά και ότι σκέφτονταν, αισθάνονταν, μιλούσαν και ενεργούσαν όπως οι άνθρωποι, σε ανώτερο όμως βαθμό· διαφορετική φαντάζονταν μόνο την τροφή τους και τους θεωρούσαν αθάνατους. Η κοινωνία τους ήταν αναπαράσταση της ανθρώπινης κοινωνίας της ομηρικής εποχής, που είχε χαρακτήρα πατριαρχικό.

Αφηγηματικοί τρόποι:

Ο ποιητής άλλοτε αφηγείται ο ίδιος σε τρίτο πρόσωπο και άλλοτε οι ήρωές του σε πρώτο πρόσωπο· ζωντανεύουν έτσι οι ήρωες μπροστά μας με τον διάλογο (ή με μονόλογο) και δραματοποιούν την αφήγηση, σαν να δίνουν παράσταση. Οι δύο αυτές τεχνικές της αφήγησης, η τριτοπρόσωπη και η πρωτοπρόσωπη - διαλογική - δραματική, εναλλάσσονται· επικρατέστερη είναι η δεύτερη. Ο μονόλογος είναι ουσιαστικά διάλογος του ήρωα με τον εαυτό του σε κρίσιμες στιγμές της αφήγησης, όταν αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα και αναζητεί μόνος τη λύση τους. Αποκαλύπτει έτσι τις σκέψεις και τα συναισθήματά του, και ο ακροατής κατανοεί καλύτερα τις ενέργειές του.

Παραδείγματα:

Τριτοπρόσωπη αφήγηση: Εκείνον όμως τον καιρό ο Ποσειδώνας είχε ταξιδέψει στους μακρινούς Αιθίοπες...

Διάλογος: (Αθηνά): Δία Ολύμπιε, ως πότε αλύγιστη θα μείνει η βουλή σου; Ο Οδυσσέας

δεν ήταν που θυσίες σού πρόσφερε στην ευρύχωρη Τροία, πλάι στ’ αργίτικα

καράβια; Πώς και γιατί τόσος θυμός γι’ αυτόν, ω Δία;

(Δίας): «Κόρη μου εσύ, τι λόγος βγήκε από το στόμα σου ανεμπόδιστος!

Πώς θα μπορούσα εγώ να λησμονήσω τον θεϊκό Οδυσσέα,

που ξεχωρίζει η γνώση του απ’ τους υπόλοιπους θνητούς...

Μονόλογος: Ο Οδυσσέας μονολογεί στην ν ραψωδία:

Αλίμονο, σε ποιων ανθρώπων έφτασα πάλι τη χώρα!

Είναι αλαζόνες, άγριοι κι άδικοι; ή μήπως τη φιλοξενία γνωρίζουν

κι ο νους τους σέβεται τα θεία;

Δεν ξέρω καν πού να τα πάω τα τόσα δώρα μου, ο ίδιος / πού να πλανηθώ. [...]

Προοικονομία:

Ο Όμηρος προετοιμάζει συχνά τους ακροατές του για όσα θα ακολουθήσουν. Η συστηματική αυτή προετοιμασία για τα επόμενα λέγεται προοικονομία. Με την αφηγηματική αυτή τεχνική το βάρος δεν δίνεται τόσο στο τι θα συμβεί, όσο στο πώς αυτό θα παρουσιαστεί. Η προετοιμασία των ακροατών για όσα θα ακολουθήσουν γίνεται με διάφορους τρόπους. Ο ποιητής:

άλλοτε προγραμματίζει τη δράση, π.χ. όταν στο α’ συμβούλιο των θεών στον Όλυμπο αποφασίζεται ο Ερμής να πάει στην Ωγυγία·
άλλοτε προειδοποιεί για την εξέλιξη της δράσης, π.χ. στην α ραψ. στους στίχους 89-90:

«Τώρα ωστόσο όλοι εμείς είναι καιρός τον νόστο του να στοχαστούμε, το πώς θα επιστρέψει»·

άλλοτε προϊδεάζει απλώς για την τύχη ορισμένων ηρώων, π.χ. στην α ραψ. στους στίχους 54-55 «καλά κι όπως του ταίριαζε, εκείνος αφανίστηκε και πάει

την ίδια μοίρα να ʼχει κι όποιος ανάλογα κριματιστεί.»

Υστεροφημία:

Aπό τα αρχαία χρόνια οι άνθρωποι προσπαθούσαν μέσα από τον τρόπο ζωής τους να διαμορφώσουν και να εξασφαλίσουν την υστεροφημία τους. τη φήμη δηλαδή που θα ακολουθούσε τον θάνατο τους και θα επέτρεπε στις επόμενες γενιές να τους δοξολογούν. Η αντίληψη ότι η αγαθή φήμη και δόξα συνοδεύει έναν άνθρωπο και μετά τον θάνατό του κατηύθυνε σε μεγάλο βαθμό τις ανδρείες πράξεις των πολεμιστών κατά την ηρωική εποχή, την ενάρετη ζωή των πιστών αλλά και την ανάγκη να αφήσει κανείς το «αποτύπωμά» του στην ανθρωπότητα.

Οι Μοίρες:

Eίναι οι δυνάμεις που ευθύνονται για τα καλά και τα κακά της ζωής του κάθε θνητού, από τη γέννηση μέχρι τον θάνατό του. Παίρνουν την δύναμή τους από τον Δία , ο οποίος για τον λόγο αυτό καλείται και «Μοιραγέτης». Στην Μοίρα υπακούουν μέχρι και οι θεοί, οι οποίοι έχουν όμως τη δύναμη να την αλλάζουν. Πρακτικώς όμως, μια τέτοια αλλαγή θα διατάρασσε την αρμονία του σύμπαντος.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

http://users.sch.gr / ]

Ραψωδία α 1-25

Sat, 07 Sep 2024 13:28:47 +0300

Ραψωδία α 1-25

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

Το κυρίως προοίμιο: Παρουσίαση του Οδυσσέα (α 1-13/<1-10>) 1
Το 2ο προοίμιο: Η αρχή της ιστορίας του ήρωα (α 14-25/<11-21>)

ΤΟ ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΤΗΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ (ραψωδία α. στ. 1-25)

Το προοίμιο της Οδύσσειας χωρίζεται σε δύο μέρη:

ΣΤΙΧΟΙ 1-25:

Είναι η εισαγωγή, ο πρόλογος του έπους. Κανονικά ένα επικό προοίμιο έχει τρία μέρη:

1) την επίκληση, όπου ο ποιητής καλεί τη Μούσα να τον βοηθήσει να αφηγηθεί τα γεγονότα,

2) τη διήγηση, όπου δίνει πολύ περιληπτικά την υπόθεση του έπους και

3) την παράκληση, όπου ζητά από τη Μούσα να αρχίσει το ποίημά του από κάποιο συγκεκριμένο σημείο ή (όπως συμβαίνει στο προοίμιο της Οδύσσειας), την καλεί να διαλέξει αυτή από πού θα αρχίσει.

Η ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΙΣ ΜΟΥΣΕΣ

Πρέπει να γίνει κατανοητό γιατί ο ποιητής επικαλείται τη Μούσα. Η επίκληση στη Μούσα δεν πρέπει να θεωρηθεί μια τυπική υποχρέωση του ποιητή· υποκρύπτει μια βαθιά πίστη των αοιδών αλλά και γενικότερα των ανθρώπων της εποχής εκείνης, ότι η ποιητική δημιουργία, όπως και κάθε άλλο δημιουργικό έργο, ξεπερνούσε τις ανθρώπινες δυνατότητες και επομένως απαιτούσε την υποστήριξη κάποιας θεϊκής δύναμης.

Στίχ.9: Γιατί εκείνοι χάθηκαν απ’ τα δικά τους τα μεγάλα σφάλματα: αυτός ο στίχος εξηγεί γιατί ο Οδυσσέας είναι μόνος και τονίζεται το άδικο της ταλαιπωρίας του Οδυσσέα, που δεν είχε κανένα κρίμα. Επίσης τονίζεται η ατομική ευθύνη του καθενός για τις ενέργειές του.

Στα Ομηρικά έπη υπάρχει το εξής ηθικό σχήμα:

-Ύβρις (αλαζονική συμπεριφορά ανθρώπων προς θεούς)

-Νέμεσις (οργή θείου)

-Τίσις (εκδίκηση θείου με τιμωρία)

Υβριστής γίνεται ο άνθρωπος που ξεπερνά τα όριά του και προσβάλλει ή αδικεί θεούς ή/και ανθρώπους. Αυτή η υπέρβαση των ορίων/η ύβρη προκαλεί την οργή των θεών /τη νέμεση ,και ακολουθεί η τιμωρία/η τίση.

Χαρακτηρισμός Οδυσσέα:

Πολυμήχανος, πολύξερος, πολυβασανισμένος, με ανθρώπινες ιδιότητες και επιθυμίες.

Αφηγηματική τεχνική:

in medias res: κυριολεκτικά σημαίνει στη μέση των πραγμάτων, στη μέση της υπόθεσης και έχει την έννοια ότι επιλέγεται ως αρχή το πιο κρίσιμο σημείο μιας ιστορίας και στην πορεία της αφήγησης διαμορφώνονται συνθήκες κατάλληλες, ώστε να αναφερθούν και όσα προηγήθηκαν. Έτσι, και στην Οδύσσεια η αφήγηση των γεγονότων δεν ακολουθεί μια χρονολογική σειρά, δεν αρχίζει δηλαδή η Οδύσσεια να περιγράφει τις περιπέτειες του Οδυσσέα από την αρχή και με τη σειρά που έγιναν, αλλά αρχίζει από το τέλος περίπου των περιπετειών, δηλαδή από το σημείο που ο Οδυσσέας βρίσκεται στην Ωγυγία, το νησί της Νεράιδας Καλυψώς. Σκοπός της χρήσης αυτής της τεχνικής είναι να προκαλέσει το ενδιαφέρον και την προσοχή του ακροατή ή αναγνώστη.

Προοικονομία:

Είναι η φροντίδα του συγγραφέα να προετοιμάζει από πριν όσα θα ακολουθήσουν.

Στο προοίμιο έχουμε σε δύο σημεία προοικονομία:

-στο στίχο 21 (να δει κι αυτός το σπίτι του, να φτάσει στην Ιθάκη), όπου προοικονομείται ότι ο Οδυσσέας τελικά θα επιστρέψει στην πατρίδα του όσα και αν περάσει,

-στο στίχο 22 (όπου κι εκεί δεν έλειψαν οι αγώνες, κι ας ήταν πια με τους δικούς του), όπου προοικονομείται η σύγκρουση του Οδυσσέα με τους μνηστήρες στην Ιθάκη.

Γιατί ο Όμηρος μας αποκαλύπτει από την αρχή ότι τελικά ο Οδυσσέας θα επιστρέψει στην Ιθάκη; Δε χάνεται έτσι όλη η μαγεία τη υπόθεσης;

Οι μύθοι σχετικά με τον Τρωικό πόλεμο ήταν γνωστοί σε όλους. Όλοι δηλαδή γνώριζαν ότι τελικά ο Οδυσσέας έφτασε στην πατρίδα του. Αυτό που ενδιέφερε, λοιπόν, ήταν ο τρόπος που είχαν συνδέσει οι ραψωδοί τις ιστορίες και το ύφος της αφήγησης και όχι τόσο η κατάληξη της ιστορίας.

Στην Οδύσσεια έχουμε δύο προοίμια:

- Στο πρώτο (κυρίως προοίμιο, στίχοι α 1-13) ο ποιητής παρουσιάζει σε γενικές γραμμές τον Οδυσσέα. Αυτό αποτελείται από τρία μέρη: α)επίκληση της Μούσας, β) διήγηση, γ) παράκληση.

- Στο δεύτερο (στίχοι α 14-25) η Μούσα ορίζει το σημείο από το οποίο θ’ αρχίσει την εξιστόρηση των περιπετειών του. Η εισαγωγή σ’ ένα επικό ποίημα ήταν αναγκαία,γιατί αυτό μεταδιδόταν προφορικά.

[ Πηγές:

Αρχαία Ελληνικά Α' Γυμνασίου (ΜΤΦΡ), Ομηρικά Έπη Οδύσσεια, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com / ]