Ανακοινώσεις μαθήματος Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου (Β4,Β5))

Σημεία στίξης

Mon, 14 Sep 2026 00:12:24 +0300

Σημεία στίξης

Τελεία .

Χρησιμοποιείται στο τέλος μίας πρότασης που έχει ολοκληρωμένο νόημα. Π.χ.: Ήρθε το καλοκαίρι. Θα ξεκουραστούμε κάνοντας διακοπές.

Άνω τελεία ·

-Για να δηλώσει την ημιπερίοδο. Στον γραπτό λόγο, περίοδος θεωρείται το διάστημα ανάμεσα σε δύο τελείες. Ημιπερίοδος είναι το διάστημα μεταξύ τελείας και άνω τελείας.

Π.χ. Τα μέσα μαζικής μεταφοράς πρέπει να προτιμηθούν από τους πολίτες για τη μείωση των καυσαερίων· στόχος είναι να καλύψουν το 50% των μετακινήσεων.

Το κόμμα ,

- 'Οταν θέλουμε να χωρίσουμε ασύνδετες λέξεις ή φράσεις που είναι στη σειρά. π.χ. Οι αγαπημένες μου ενασχολήσεις είναι το κολύμπι, ο χορός, η μουσική και η ζωγραφική. (ασύνδετο σχήμα)

- Όταν θέλουμε να χωρίσουμε την κλητική προσφώνηση από την υπόλοιπη πρόταση. Π.χ. Πέτρο, δώσε μου τις σημειώσεις.

-Όταν συνδέεται μια κύρια με μια δευτερεύουσα πρόταση, άλλοτε ονοματική κι άλλοτε επιρρηματική. Π.χ. Μας ανακοίνωσε κάτι σημαντικό, ότι αποχωρεί. Προσπαθεί πολύ, για να πετύχει τον στόχο της. (υπόταξη)

-Όταν σε μια περίοδο υπάρχει εκτενής μετοχική έκφραση.

Π.χ. Έχοντας απολέσει τα αποθεματικά του Ταμείου μέσω χρηματιστηριακών επενδύσεων, η διοίκηση δεν μπορούσε να πληρώσει τις συντάξεις των ασφαλισμένων.

-Το κόμμα είναι αναγκαίο μεταξύ προτάσεων που συνδέονται με αντιθετικούς συνδέσμους. Π.χ.: Το φλέγον αυτό ζήτημα απασχόλησε τα μέλη του συμβουλίου, αλλά δεν ελήφθησαν οριστικές αποφάσεις.

-Ύστερα από ένα βεβαιωτικό ή αρνητικό μόριο, επίρρημα ή επιρρηματική φράση (διαρθρωτική λέξη ή φράση) που βρίσκεται στην αρχή μιας περιόδου και τη συνδέει μορφικά με τα προηγούμενα. Π.χ.: Ναι, θα έρθω αύριο μαζί σας.

Προσοχή:

-Δεν χωρίζεται με κόμμα το υποκείμενο από το ρήμα και το ρήμα από το αντικείμενο ή το κατηγορούμενο (εκτός αν παρεμβάλλεται τμήμα λόγου). Παράδειγμα: "Ο καβαλάρης κατέβηκε από το άλογό του αστραπιαία" (χωρίς κόμμα). Αντιθέτως, "Ο καβαλάρης, χωρίς να διστάσει, κατέβηκε από το άλογό του αστραπιαία."

-Συνήθως δεν μπαίνει κόμμα πριν απ' τα "και, ούτε, μήτε, ή".

Θαυμαστικό !

- θαυμασμό, έκπληξη, ενθουσιασμό, ειρωνεία, ενθάρρυνση, έκπληξη, έντονη προτροπή, προσταγή, επιθυμία, χαρά, ελπίδα, φόβο, ξαφνικό ή έντονο συναίσθημα - υπερβολή - αποδοκιμασία, αμφισβήτηση προς αυτά που προηγούνται, όταν είναι σε παρένθεση

Εισαγωγικά " "

- μεταφορά αυτούσιων των λόγων κάποιου - ειδικό λεξιλόγιο - τίτλους βιβλίων κ.ά. - ειρωνεία/αμφισβήτηση - μεταφορά - αποδοκιμασία/επίκριση - έμφαση

Αποσιωπητικά ...

- υπαινικτικό λόγο - θαυμασμό, ειρωνεία, δισταγμό, απειλή, συγκίνηση, φόβο, περιφρόνηση για όσα θα σημειωθούν κατόπιν - πρόκληση προβληματισμού - αποσιώπηση για κάτι που δεν επιθυμούμε να αναφέρουμε - παράλειψη ομοειδών όρων με αυτούς που αναφέρουμε

Παρένθεση ( )

Διευκρινίζει, συμπληρώνει, επεξηγεί, δίνει ποικιλία στο λόγο και κάποτε προφορικότητα.

Περιλαμβάνει μη απαραίτητες, συμπληρωματικές πληροφορίες. Διευκολύνει την κατανόηση της πληροφορίας. Συχνά η παρένθεση περιέχει μια παραπομπή.

Διπλή παύλα - -

Η λειτουργία της είναι ανάλογη της παρένθεσης, με τη διαφορά ότι οι διευκρινίσεις που περιλαμβάνει είναι απαραίτητες, πιο σημαντικές από αυτές της παρένθεσης και δίνονται χωρίς να διακόπτεται η ροή του λόγου.

Ερωτηματικό ;

- διέγερση προβληματισμού - πρόκληση ανησυχίας - αμεσότητα, θεατρικότητα ζωντάνια, οικειότητα - κάποτε ειρωνεία - έμφαση, ειδικά με τις ρητορικές ερωτήσεις - κάποτε σύνδεση δύο διαφορετικών νοηματικών ενοτήτων (μηχανισμός συνοχής) - αν βρίσκεται σε παρένθεση, δηλώνει αμφισβήτηση/αμφιβολία, ειρωνεία σε σχέση με όσα προηγούνται.

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος /

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr / ]

*Ρηματικά πρόσωπα

Wed, 09 Sep 2026 22:09:52 +0300

**Ρηματικά πρόσωπα

- α' ενικό: προσδίδει υποκειμενικότητα, προσωπικό, εξομολογητικό τόνο, άμεσο και συνήθως απλό ύφος, οικείο τόνο, βιωματικό χαρακτήρα, προκαλεί συγκίνηση και συναισθηματική προσέγγιση του δέκτη. Οι σκέψεις προβάλλονται εντονότερα και εναργέστερα στον αναγνώστη, π.χ. "τρέχω, αγωνίζομαι".

- α' πληθυντικό: προσδίδει οικειότητα, αμεσότητα, παραστατικότητα, καθολικότητα στο πρόβλημα που θέτει ο συγγραφέας (αφορά το σύνολο), συλλογικότητα (συλλογική ευθύνη και ο συγγραφέας είναι συμμέτοχος στο πρόβλημα), καθιστά τον αναγνώστη πιο δεκτικό και τον λόγο πειστικό. Έτσι, ο λόγος αποκτά αμεσότητα και πετυχαίνει να ευαισθητοποιήσει, π.χ. "τρέχουμε, αγωνιζόμαστε".

- β' ενικό: προσδίδει ζωντάνια, παραστατικότητα, αμεσότητα, οικειότητα, ύφος συνομιλιακού λόγου (θεατρικότητα), διάθεση πειθούς με πρόκληση συναισθημάτων. Άλλοτε κάνει το ύφος παραινετικό/συμβουλευτικό. Ο τόνος γίνεται συνομιλιακός, φιλικός, π.χ. "τρέχεις, αγωνίζεσαι".

- β' πληθυντικό: λειτουργεί όπως το β' ενικό. Προσδίδει αμεσότητα και οικειότητα, θεατρικότητα, ζωντάνια, παραστατικότητα στον λόγο. Κάποτε ενισχύει την προφορική ομιλία ή δείχνει ευγένεια και δηλώνει συναισθηματική προσέγγιση, π.χ. "τρέχετε, αγωνίζεστε".

- γ' ενικό και πληθυντικό: προσδίδει αντικειμενικότητα, τυπικό, επίσημο, ουδέτερο ύφος, καθολικό κύρος. Ο πομπός αποστασιοποιείται και διατυπώνει θέσεις με ευρύτερη ισχύ, αφού οι επισημάνσεις του φαίνονται αναμφισβήτητες και γενικώς αποδεκτές, π.χ. "τρέχει, αγωνίζονται".

[ Βιβλιογραφία:

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββίδης, Α. Χατζησαββίδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

Εισαγωγή στην Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

http://ebooks.edu.gr /

http://users.sch.gr /

Πηγή: γλωσσολογεῖν ]

Σχήματα λόγου - Εικόνες

Wed, 09 Sep 2026 22:02:58 +0300

**Σχήματα λόγου

*Κυριολεξία

Δίνει στον λόγο σαφήνεια και ακρίβεια (αναφορική λειτουργία του λόγου/δηλωτικός λόγος/δήλωση). Ο πομπός απευθύνεται στη λογική του δέκτη, ο λόγος αποβαίνει αντικειμενικός, το ύφος σοβαρό, υπάρχει λογική σύνδεση νοημάτων και δίνεται βαρύτητα στην πληροφορία.

* Παρομοίωση

Δίνει ζωντάνια, παραστατικότητα, διευκολύνει τον αναγνώστη να κατανοήσει την έννοια ή το φαινόμενο, καθώς δίνονται οι ομοιότητες με κάποιο άλλο. Απλοποιείται (εκλαϊκεύεται) ο λόγος, προσελκύεται το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Εντάσσεται στην ποιητική χρήση του λόγου λόγω του εικονοπλαστικού και αλληγορικού της χαρακτήρα. Π.χ.: "Είναι πονηρός σαν αλεπού", "Έχει κορμοστασιά σαν κυπαρίσσι".

*Μεταφορά

Δίνει ζωντάνια, παραστατικότητα, χάρη στον λόγο, διεγείρει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, προκαλεί το συναίσθημα και προσφέρει αισθητική απόλαυση. Πρόκειται για ποιητική χρήση του λόγου στα πλαίσια της αλληγορίας (συνυποδηλωτικός λόγος/συνυποδήλωση). Έτσι, δίνεται βαρύτητα στη μορφή του μηνύματος (πληροφορίας), το οποίο υπονοείται από την αλληγορία. Π.χ.: "Έχεις χρυσή καρδιά.", "Υφαίνω συνωμοσία".

*Προσωποποίηση

Το σχήμα προσωποποίηση δημιουργείται, όταν αποδίδουμε ανθρώπινες ιδιότητες σε έμψυχα, άψυχα ή αφηρημένες έννοιες. Πρόκειται για ποιητική λειτουργία του λόγου στα πλαίσια της αλληγορίας (συνυποδηλωτικός λόγος) και προσφέρει ό,τι και η μεταφορά και η παρομοίωση. Η προσωποποίηση χαρίζει ζωντάνια και κίνηση σε άψυχα αντικείμενα ή αφηρημένες έννοιες και κάνει το λόγο ζωντανό, παραστατικό και πρωτότυπο. Π.χ.:

" Τ' αηδόνι καλημέρισε χαρούμενα την αυγή.", "Κλαίνε τα δέντρα, κλαίνε, κλαίνε τα βουνά.", "Στων Ψαρών την ολόμαυρη ράχη, περπατώντας η δόξα μονάχη…".

*Υπερβολή

Το σχήμα υπερβολή δημιουργείται, όταν μια λέξη ή φράση ξεπερνά το πραγματικό και συνηθισμένο, για να προκαλέσει ισχυρή εντύπωση. Πρόκειται για λέξεις ή φράσεις με τις οποίες μεγεθύνεται ένα χαρακτηριστικό, μία ιδιότητα, μία ενέργεια, μία κατάσταση σε επίπεδα εξωπραγματικά. Στόχος της υπερβολής είναι να προβληθεί εντονότερα μια κατάσταση, να αποκτήσει έμφαση και ζωντάνια το κείμενο και να δημιουργηθούν ισχυρές εντυπώσεις. Π.χ.: "Στο έμπα χίλιους έκοψε, στο έβγα δυο χιλιάδες", "Δυο βουνά είναι οι πλάτες του.", "κατέβη ο αϊτός να πιει νερό κι έβαψαν τα φτερά του κι έβαψε ο ήλιος ο μισός και το φεγγάρι ακέριο".

*Αντίθεση

Εκφράζει αντίθεση μεταξύ λέξεων, νοημάτων, Το σχήμα αυτό δημιουργείται, όταν παρατίθενται δύο εντελώς διαφορετικά μεταξύ τους πράγματα ή έννοιες. Έτσι, δίνεται έμφαση στο νόημα του μηνύματος. Προσφέρει στο λόγο ενάργεια και κάλλος και κάνει τις ιδέες πιο σαφείς, τα συναισθήματα πιο έντονα και τις εικόνες πιο ζωηρές. Καθώς βάζει σε αντιπαράθεση τις σκέψεις και τα συναισθήματα του ρήτορα, συντελεί στην οικοδόμηση της επιχειρηματολογίας. Π.χ.: "Αυτός ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας", "Από ψηλά να γκρεμιστεί και χαμηλά να πέσει". "Ολημερίς το χτίζανε, το βράδυ εγκρεμιζόταν".

Η αντίθεση μπορεί να εκφράζεται είτε με δύο λέξεις ή δύο φράσεις με δύο μεγάλα τμήματα του λόγου (προτάσεις, περιόδους παραγράφους).

*Οξύμωρο

Πρόκειται για μορφή αντίθεσης.

Στο οξύμωρο σχήμα αν και οι λέξεις δημιουργούν λογική αντίφαση, εντούτοις το νόημα του σχήματος (συνδυασμού) είναι ορθό. Π.χ.: "Εχθρών δώρα έστιν άδωρα", "Σπεύδε βραδέως", "Πάω αργά γιατί βιάζομαι", "Χαίρε νύμφη ανύμφευτε", "ζωντανός νεκρός", "Ελεύθεροι πολιορκημένοι", "φανατικός φίλος", "ορκισμένος εχθρός", "ιερό έγκλημα".

*Κύκλος

Το σχήμα κύκλος δημιουργείται, όταν μια πρόταση ή μια περίοδος ή ένας στίχος ή μια στροφή ή ακόμη κι ένα ποίημα ή πεζό αρχίζει και τελειώνει με την ίδια λέξη ή με τον ίδιο στίχο, π.χ. "Δεν τραγουδώ παρά γιατί μ' αγάπησες

στα περασμένα χρόνια.

Και σε ήλιο, σε καλοκαιριού προμάντεμα

και σε βροχή, σε χιόνια,

δεν τραγουδώ παρά γιατί μ' αγάπησες."

*Επανάληψη

Είναι το σχήμα λόγου στο οποίο μία έννοια εμφανίζεται δύο (ή περισσότερες) φορές είτε αυτούσια είτε λίγο διαφοροποιημένη. Με την επανάληψη λέξης, φράσης ή στίχου δίνεται έμφαση, τονίζεται η βεβαιότητα και η σπουδαιότητα του ανάλογου θέματος και ενισχύεται η συνοχή του κειμένου. Συχνά προσδίδει και μουσικότητα, λειτουργώντας ως ρεφραίν (επωδός). Π.χ.: "Αργά ντυθεί, αργά αλλαχτεί, αργά να πάει το γιόμα, αργά να πάει και να διαβεί της Άρτας το γιοφύρι", "Τραγούδησε, τραγούδησε, τραγούδησέ μου, κόρη".

*Αναδίπλωση

Το σχήμα αυτό υπάρχει, όταν η τελευταία λέξη ή φράση μιας πρότασης επαναλαμβάνεται στην αρχή της επόμενης. Π.χ.: "Οι φίλοι μας θα έρθουν σήμερα, σήμερα θα φύγουν".

*Λιτότητα

Στη λιτότητα αντί για μια λέξη χρησιμοποιείται η αντίθετή της με άρνηση, ώστε να δοθεί έμφαση, π.χ. "Το γεύμα δεν ήταν άνοστο."

(αντί:...ήταν νόστιμο.)

*Περίφραση

Το σχήμα περίφραση δημιουργείται, όταν μια έννοια εκφράζεται με δύο η περισσότερες λέξεις, ενώ μπορούσε να εκφραστεί με μία, π.χ. " Στη μάχη πολέμησε ο Γέρος του Μωριά." (αντί:...ο Κολοκοτρώνης, αντονομασία.), "Το άστρο της ημέρας" (αντί: ο ήλιος), "Κάνω χαρά" ( αντί: χαίρομαι).

*Ειρωνεία

Είναι το λεκτικό σχήμα που χρησιμοποιείται για να αποδοθεί ένα νόημα διαφορετικό ή αντίθετο από αυτό που ισχύει στην πραγματικότητα. Συνήθως με την ειρωνεία δηλώνεται υποτίμηση ή αποδοκιμασία. Για παράδειγμα, "Έξυπνος που είσαι!" (=τι κουτός που είσαι).

Στην ειρωνεία χρησιμοποιείται με προσποίηση μια λέξη ή φράση που έχει εντελώς διαφορετική ή και αντίθετη σημασία από την πραγματική, π.χ. "Ωραία τα κατάφερες!" (αντί: Πολύ άσχημα τα κατάφερες!)

Στην πεζογραφία συναντάμε και την «ειρωνεία της τύχης», όταν η αιφνίδια μεταβολή μιας κατάστασης ανατρέπει την πορεία ενός ανθρώπου.

*Άρση - θέση

Κινείται στα πλαίσια της αντίθεσης. Είναι το σχήμα κατά το οποίο πρώτα λέγεται τι δεν είναι κάτι (ή τι δε συμβαίνει) και αμέσως μετά τι είναι (ή τι συμβαίνει) – πρώτα αίρεται κάτι και στη συνέχεια τίθεται. Η άρση θέση κάνει τα νοήματα πιο καθαρά, περισσότερα αντιληπτά και ταυτόχρονα δίνει έμφαση στο κομμάτι εκείνο που ο ρήτορας θέλει να τονίσει περισσότερο. Π.χ.: "Δεν πρέπει να αποφεύγεις τα θέματα, αλλά να προσπαθείς...Όχι από το ενδιαφέρον του, αλλά από τη φαυλότητά του", "δεν εκελάηδε σαν πουλί, μηδέ σα χελιδόνι, παρά εκελάηδε κι έλεγε, ανθρωπινή λαλίτσα".

*Κλιμακωτό

Το σχήμα κλιμακωτό δημιουργείται, όταν οι εικόνες, οι ιδέες, τα συναισθήματα παρουσιάζονται το ένα μετά το άλλο είτε προς την κορύφωση είτε προς τη μείωση, π.χ.

-"Ακούω κούφια τα τουφέκια

ακούω σμίξιμο σπαθιών,

ακούω ξύλα, ακούω πελέκια,

ακούω τρίξιμο δοντιών.

(Διονύσιος Σολωμός, «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι»)

(Στην αρχή παρουσιάζεται αυτό που ακούγεται μακριά "κούφια τα τουφέκια", για να φτάσει σταδιακά σ' αυτό που ακούγεται πολύ κοντά "ακούω τρίξιμο δοντιών". Η κλιμάκωση είναι ανοδική.)

Το σχήμα λέγεται κλιμακωτό από τη λέξη κλίμακα που σημαίνει σκάλα.

*Μετωνυμία

Το σχήμα μετωνυμία χρησιμοποιείται σε διάφορες μορφές:

-το όνομα του δημιουργού αντί για το δημιούργημά του, π.χ.

"Στην Eθνική Πινακοθήκη εκτίθεται ένας Θεοτοκόπουλος." (αντί:...ένας πίνακας του Θεοτοκόπουλου.)

-το όνομα του εφευρέτη αντί για τη λέξη που φανερώνει την εφεύρεση, π.χ. "Ο ποιητής Νίκος Καββαδίας δούλευε στα πλοία ως Μαρκόνι." (αντί:...ως ασυρματιστής.)

-αυτό που περιέχει κάτι αντί για το περιεχόμενό του, π.χ. "Έλα να πιούμε ένα ποτηράκι." (αντί:...ένα ποτηράκι κρασί)

- Το αφηρημένο αντί το συγκεκριμένο, π.χ. "Tόπο στα νιάτα" (αντί: Τόπο στους νέους!)

*Συνεκδοχή

Το σχήμα συνεκδοχή χρησιμοποιείται σε διάφορες μορφές:

- το ένα αντί για τα πολλά, π.χ. "Ο Κρητικός" (αντί: Οι Κρητικοί)

- το μέρος ενός συνόλου αντί για το σύνολο, π.χ. "Κάθε κλαδί και κλέφτης" (αντί: Κάθε δέντρο και κλέφτης)

-η ύλη αντί για το πράγμα που έχει γίνει από αυτή, π.χ. "το σίδερο"

(αντί: τα σιδερένια όπλα)

- εκείνο που παράγει αντί για κείνο που παράγεται από αυτό,π.χ. "Τρία τουφέκια του 'δωσαν, τα τρία αράδα αράδα" (αντί: Τρεις τουφεκιές του 'δωσαν)

*Παρήχηση

Η επανάληψη ενός φθόγγου (ή περισσότερων) σε κάποιο στίχο ή κάποια φράση. Δίνει έμφαση μέσα από ζωηρές ηχητικές εντυπώσεις. Π.χ. "τυφλὸς τά τ᾽ ὦτα τόν τε νοῦν τά τ᾽ ὄμματ᾽ εἶ" .

*Ασύνδετο σχήμα

Δίνει έμφαση, ένταση, ζωντάνια, παραστατικότητα, πυκνώνει τον λόγο και τον χρωματίζει συναισθηματικά. Προσδίδει στο ύφος χαρακτήρα λιτό, γοργό, κοφτό, π.χ. "Η μητέρα είναι όμορφη, επιβλητική, καλοσυνάτη, στοργική."

*Πολυσύνδετο σχήμα

Συνδέει όμοιους όρους ή προτάσεις με συνδέσμους συμπλεκτικούς ή διαζευκτικούς και προσδίδει αμεσότητα, απλότητα, συναισθηματική φόρτιση και κάνει το νόημα εύληπτο. Π.χ.: "Χαρές και λύπες να χαθούν και τα βασίλεια κι όλα, τίποτε δεν είναι αν στητή μέν΄ η ψυχή κι ολόρθη", "Ο δάσκαλος χαρακτηρίζεται από ευγένεια και κατανόηση και ενδιαφέρον για τους μαθητές του."

**Εικόνες

Κάθε περιγραφή, σύντομη ή εκτενής, που απεικονίζει μια πραγματικότητα ή ένα πρόσωπο ή ένα αντικείμενο. Μπορεί να είναι στατική, δυναμική, εξελισσόμενη, μεικτή / οπτική, ακουστική, οσφρητική…Π.χ.: "Λευκό βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει,

και μες στη θάλασσα βαθιά ξαναπετιέται πάλι,

π' ολονυχτίς εσύσμιξε* με τ' ουρανού τα κάλλη.

Και μες στης λίμνης τα νερά, όπ' έφθασε μ' ασπούδα*,

έπαιξε με τον ίσκιο της γαλάζια πεταλούδα,

που ευώδιασε τον ύπνο της μέσα στον άγριο κρίνο·

το σκουληκάκι βρίσκεται σ' ώρα γλυκιά κι εκείνο.

Μάγεμα η φύσις κι όνειρο στην ομορφιά και χάρη·

η μαύρη πέτρα ολόχρυση και το ξερό χορτάρι.

Με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κρένει*:

«Όποιος πεθάνει σήμερα χίλιες φορές πεθαίνει".

[ Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Τεύχος, Α' Γενικού Λυκείου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

https://blogs. sch.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr/ ]

Αφηγηματικές τεχνικές και Αφηγηματικοί τρόποι

Wed, 09 Sep 2026 21:50:11 +0300

** Αφηγηματικές τεχνικές και Αφηγηματικοί τρόποι

*Αφηγηματικές τεχνικές είναι οι ακόλουθες:

- Το είδος του αφηγητή.

- Η οπτική γωνία της αφήγησης.

- Η εστίαση.

- Ο χρόνος της αφήγησης.

* Αφηγηματικοί τρόποι είναι οι ακόλουθοι:

- Αφήγηση.

- Διάλογος.

- Περιγραφή.

- Σχόλια.

- Ελεύθερος πλάγιος λόγος.

- Εσωτερικός μονόλογος.

Αναλυτικά:

* Αφηγηματικές τεχνικές:

-- Ο αφηγητής:

α) Με βάση τη συμμετοχή του στην ιστορία, ο αφηγητής είναι:

i. Ομοδιηγητικός, δηλαδή συμμετέχει στην ιστορία την οποία αφηγείται είτε ως πρωταγωνιστής (αυτοδιηγητικός αφηγητής) είτε ως παρατηρητής ή αυτόπτης μάρτυρας.

ii. Ετεροδιηγητικός, δηλαδή δεν έχει καμιά συμμετοχή στην ιστορία που αφηγείται.

β) Ανάλογα με την οπτική γωνία, ο αφηγητής είναι:

i. Παντογνώστης: γνωρίζει τα πάντα, όλη την ιστορία, ακόμη και τις σκέψεις των προσώπων (γ’ ρηματικό πρόσωπο).

ii. Παρατηρητής: θεατής, πρόσωπο της ιστορίας (αυτόπτης μάρτυρας, θεατής), που συμμετέχει στη δράση (α’ ρηματικό πρόσωπο).

iii. Πρωταγωνιστής: διηγείται τη δική του ιστορία (α’ ρηματικό πρόσωπο.)

ή αλλιώς:

- Δραματοποιημένος: βασικό ή δευτερεύον πρόσωπο της ιστορίας. Εσωτερική οπτική γωνία, πρωτοπρόσωπη αφήγηση, προσωπική περιορισμένη εμπειρία.

- Μη δραματοποιημένος: έξω από την υπόθεση, είναι παντού, περιγράφει ή σχολιάζει τα πάντα (παντογνώστης, εξωτερική οπτική γωνία, τρίτο πρόσωπο).

-- Η οπτική γωνία:

Αναφέρεται στην οπτική του αφηγητή απέναντι στην ιστορία, δηλαδή μέσα από τα μάτια ποιου προσώπου παρακολουθούμε τα γεγονότα. Έτσι, υπάρχει:

i. Eσωτερική οπτική γωνία: Την ιστορία αφηγείται ο βασικός ήρωας ή ένα δευτερεύον πρόσωπο της ιστορίας (αφηγείται μόνο όσα υποπίπτουν στην αντίληψή του).

ii. Εξωτερική οπτική γωνία: Ο αφηγητής βρίσκεται έξω από την υπόθεση και αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο.

-- Η εστίαση:

Αναφέρεται στη σχέση του αφηγητή με τα υπόλοιπα πρόσωπα της ιστορίας, την απόστασή του από αυτά, τη γνώση τους για την υπόθεση. Αυτή είναι:

• Μηδενική: Ο αφηγητής ξέρει περισσότερα από ό,τι τα πρόσωπα, είναι έξω από τη δράση (παντογνώστης ή αφηγητής - θεός).

• Εσωτερική: Ο αφηγητής ξέρει όσα και τα πρόσωπα.

• Εξωτερική: Ο αφηγητής ξέρει λιγότερα από τα πρόσωπα (π.χ. στα αστυνομικά μυθιστορήματα).

-- Ο χρόνος της αφήγησης:

α) Ο χρόνος της ιστορίας, που συνιστά τον πραγματικό χρόνο των γεγονότων (το πότε συνέβησαν τα γεγονότα που παρουσιάζονται).

β) Ο χρόνος της αφήγησης (αφηγηματικός χρόνος), που δηλώνει τη διάρκεια των γεγονότων στη διαδικασία της αφήγησης και τη σειρά με την οποία αυτά παρουσιάζονται.

i. Ως προς τη σειρά παρουσίασης των γεγονότων ο χρόνος της αφήγησης είναι:

– Ευθύγραμμος, όταν ακολουθεί τη φυσική σειρά των γεγονότων (ευθύγραμμη ή γραμμική αφήγηση).

– Με αναχρονίες, όταν γίνονται ανακατατάξεις στη φυσική σειρά των γεγονότων. Έτσι, έχουμε:

• αναδρομές ή αναδρομικές αφηγήσεις ή αναλήψεις (επιστροφή στο παρελθόν).

• πρόδρομες αφηγήσεις ή προλήψεις (αναφορές γεγονότων που θα συμβούν αργότερα).

ii. Ως προς το σημείο έναρξης της υπόθεσης:

- Από τη μέση της υπόθεσης: in medias res (στο μέσο των πραγμάτων): το νήμα της ιστορίας δεν ξετυλίγεται από την αρχή, αλλά ο αφηγητής μας μεταφέρει στο κρισιμότερο σημείο της πλοκής και έπειτα, με αναδρομή στο παρελθόν, παρουσιάζονται όσα προηγήθηκαν. Έτσι, διεγείρεται το ενδιαφέρον του αναγνώστη και η αφήγηση δεν κουράζει.

- Εγκιβωτισμός: μέσα στην κύρια αφήγηση υπάρχουν και μικρότερες δευτερεύουσες αφηγήσεις, που διακόπτουν την ομαλή ροή του χρόνου(αφήγηση μέσα στην αφήγηση).

- Προοικονομία: ο τρόπος διευθέτησης των γεγονότων και η δημιουργία κατάλληλων προϋποθέσεων, ώστε η εξέλιξη της πλοκής να είναι φυσική και λογική, αναμενόμενη για τον αναγνώστη.

- Επαναληπτική αφήγηση: γεγονότα που συνέβησαν μια φορά δίνονται αφηγηματικά περισσότερες φορές.

v. Ως προς τη διάρκεια των γεγονότων έχουμε τις τεχνικές:

- Επιτάχυνση: γεγονότα μεγάλης διάρκειας παρουσιάζονται σύντομα (π.χ. με χρήση περίληψης ή έλλειψης, δηλ. αποσιώπησης των γεγονότων).

- Επιβράδυνση: γεγονότα μικρής διάρκειας παρουσιάζονται εκτεταμένα (π.χ. με χρήση περιγραφής, παρέκβασης ή σχολίων).

- Σκηνή: ο χρόνος της αφήγησης και ο χρόνος της ιστορίας εξισώνονται (με τον διάλογο ή τον εσωτερικό μονόλογο).

*Αφηγηματικοί τρόποι:

- Αφήγηση: η παρουσίαση της δράσης/της εξέλιξης του μύθου (δυναμική διαδικασία), η έκθεση των γεγονότων (διήγηση), σε ιστορικό χρόνο (παρατατικό, αόριστο, υπερσυντέλικο ή ιστορικό ενεστώτα).

Μπορεί να είναι τριτοπρόσωπη αφήγηση (παντογνώστης αφηγητής) ή πρωτοπρόσωπη αφήγηση (με αφηγητή που συμμετέχει στην ιστορία).

- Διάλογος: συνομιλία σε ευθύ λόγο. Προσδίδει ζωντάνια , παραστατικότητα, αμεσότητα, θεατρικότητα, οικειότητα, εκφραστική δύναμη.

- Περιγραφή: αναπαράσταση προσώπων, τόπων, πραγμάτων, φαινομένων (στατική διαδικασία), συχνά σε χρόνο ενεστώτα. Στοχεύει στην αναπαράσταση του χώρου ή στην προβολή στοιχείων που αιτιολογούν/φωτίζουν τη δράση των προσώπων, τα γεγονότα και προσφέρει αισθητική απόλαυση.

- Σχόλια: σκέψεις, απόψεις του αφηγητή για τα πρόσωπα και τα γεγονότα της ιστορίας, δοσμένες σε γ' πρόσωπο. Καθοδηγούν τον αναγνώστη και δείχνουν την αντίληψη του αφηγητή για τα πράγματα.

- Ελεύθερος πλάγιος λόγος: ο αφηγητής αποδίδει σε γ’ πρόσωπο, σε ιστορικό χρόνο και χωρίς ρήμα εξάρτησης λόγια, ενδόμυχες σκέψεις και συναισθήματα ενός προσώπου της ιστορίας.

- Εσωτερικός μονόλογος: απόδοση σκέψεων, συναισθημάτων, αναμνήσεων, συνειρμών του ήρωα (α’ πρόσωπο, ενεστώτας κυρίως), χωρίς παρέμβαση του αφηγητή.

[ Πηγές:

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Τεύχος, Α' Γενικού Λυκείου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr

https://blogs. sch.gr /

https://latistor.blogspot.com /

http://users.sch.gr/ ]

«Να ‘σαι καλά δάσκαλε», Γ. ΙΩΑΝΝΟΥ

Wed, 09 Sep 2026 09:59:25 +0300

«Να ‘σαι καλά δάσκαλε», Γ. ΙΩΑΝΝΟΥ

Σχολιασμός:

Στο διήγημα αυτό ο αφηγητής υιοθετεί το βλέμμα ενός έφηβου μαθητή, ο οποίος περιγράφει την εμπειρία του από τη διδασκαλία και τη γενικότερη παρουσία του φιλολόγου του. Τα παιδιά του χωριού στο οποίο ζει ο αφηγητής ενθουσιάζονται με τον καθηγητή που τους εμπνέει σεβασμό για την παράδοση. Αντίθετα, ο αφηγητής νιώθει μειονεκτικά, γιατί, ενώ οι συμμαθητές του «ξέρανε τη ρίζα τους», ο ίδιος δεν ήξερε «ούτε τον παππού του».

Ο αφηγητής στο διήγημα είναι μαθητής που προέρχεται από την Αθήνα, αλλά βρίσκεται για μια σχολική χρονιά σε κάποιο επαρχιακό Γυμνάσιο, λόγω της μετάθεσης του πατέρα του, που είναι δημόσιος υπάλληλος. Μας εξιστορεί την προσπάθεια ενός νέου φιλολόγου που αγαπά τον λαϊκό πολιτισμό να μεταδώσει την αγάπη του αυτή στα παιδιά. Έτσι, εκείνα ανακαλύπτουν ότι αυτό που μέχρι χθες αγνοούσαν και υποτιμούσαν μπορεί να γίνει πηγή όχι μόνο γνώσης και αισθητικής απόλαυσης, αλλά και να ανανεώσει και να εμπλουτίσει τη σχέση τους με άτομα μεγαλύτερης ηλικίας.

Το διήγημα βασίζεται στην αντίθεση ανάμεσα στην Αθήνα και στην ελληνική επαρχία. Ενώ δηλαδή το μεγάλο αστικό κέντρο έχει αποκοπεί εντελώς από τον λαϊκό πολιτισμό, στις μικρές πόλεις ή στην ύπαιθρο η επανασύνδεση με τον λαϊκό πολιτισμό ίσως είναι εφικτή, αν το σχολικό και το κοινωνικό περιβάλλον δώσει στα παιδιά τα σχετικά ερεθίσματα.

Προβάλλεται η αντίληψη ότι, αν ο εκπαιδευτικός αγαπά τον πολιτισμό, μπορεί να μεταδώσει την αγάπη αυτή και στους μαθητές του. Η τελευταία φράση του διηγήματος, μέσα σε εισαγωγικά, είναι μετέωρη και εκφέρεται από τον ώριμο αφηγητή, ο οποίος γνωρίζει τη μελλοντική έκβαση των πραγμάτων, ότι δηλαδή η μεγάλη πολιτεία αφομοιώνει οριστικά τα παιδιά της, κρατώντας τα μακριά από τον λαϊκό πολιτισμό. Καταγράφει μια πραγματικότητα που ισχύει και σήμερα: οι μαθητές του Γυμνασίου αντιμετωπίζουν τη λαϊκή παράδοση με επιφύλαξη ή και υποτίμηση. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα κυρίαρχα στο αστικό κοινωνικό περιβάλλον αισθητικά πρότυπα είναι εντελώς διαφορετικά και κυρίως ξενόφερτα.

Θέμα:

Το ενδιαφέρον και η αγάπη που καλλιεργεί ένας καθηγητής στους μαθητές μιας τάξης σε ένα σχολείο της επαρχίας για τη λαϊκή παράδοση και τον λαϊκό πολιτισμό.

Θεματικά κέντρα:

Αξία - περιφρόνηση του λαϊκού πολιτισμού

Αποκοπή - γνωριμία των μαθητών με τον λαϊκό πολιτισμό

Μαθητική πονηριά

Στο κείμενο παρουσιάζονται δύο μοντέλα διδασκαλίας:

α. σύγχρονο σχολείο:

Ο δάσκαλος, σέβεται την προσωπικότητα του μαθητή και δημιουργεί παιδαγωγική ατμόσφαιρα, χρησιμοποιώντας τον διάλογο αντί για την αυταρχική επιβολή των απόψεών του. Δεν είναι αυθεντία, αλλά και ο ίδιος μαθαίνει καθημερινά. Έτσι, οι μαθητές νιώθουν οικεία, δεν νιώθουν φόβο, μπορούν να εκφράσουν σκέψεις και συναισθήματα στον δάσκαλό τους. Τα μαθήματα και οι δραστηριότητες μπορεί να είναι και πέρα από το αναλυτικό πρόγραμμα του σχολείου, χωρίς να αποκλείεται η οικογένεια και η κοινωνία. Ο μαθητής αποκτά ενδιαφέροντα και γίνεται δημιουργικός.

β. Το δεύτερο μοντέλο είναι το αυταρχικό (παλιό σχολείο) και δίνεται συνοπτικά με τη φράση: “Αλλά ήξεραν πολύ καλά από κατάλογο, άγριες ή φαρμακερές φωνές και τρεμούλες.”. Ο δάσκαλος καταπιέζει τους μαθητές και επιβάλλεται με την απειλή του βαθμού και την άσκηση βίας (ξυλοδαρμός), προβάλλοντας τον εαυτό του ως αυθεντία. Ο μαθητής αναγκάζεται σε ένα περιβάλλον φόβου να αποστηθίσει γνώσεις, χωρίς κανένα ενδιαφέρον.

Χαρακτηρισμός δασκάλου:

Ζωντανός, αξιαγάπητος, ενθουσιώδης και υπεύθυνος επιστήμονας, γνώστης και λάτρης της λαϊκής παράδοσης και του πολιτισμού, φυσιολάτρης και ονειροπόλος, ευρηματικός και καινοτόμος, τολμηρός.

Αφηγηματικοί τρόποι:

Αφήγηση σε α´ πρόσωπο (π.χ. Πρόπερσι που φοιτούσα σ’ ένα Γυμνάσιο της επαρχίας μάς είχε έρθει ένας νέος φιλόλογος)

Περιγραφή (π.χ. ήταν ένας ζωντανός και αξιαγάπητος άνθρωπος, Ήταν ωραία μέσα στον καθαρό αέρα, στα λουλούδια και στα φυτά)

Διάλογος (π.χ. Αλλά αυτό “Την ώρα που περνούσε τ’ οργανάκι”; Από πού κι ως πού; Μυστήριο μέγα!». «Δεν είναι μυστήριο δάσκαλε. Η πολιτεία είχε κάνει έτσι το παιδί αυτό. Όχι μόνο να μην ξέρει το λαϊκό πολιτισμό, αλλά ούτε να μπορεί καν να τον μάθει. Και το ξανάκανε, δυστυχώς, όταν το ξαναπήρε».)

Σχόλια του αφηγητή (π.χ. Εμείς σωπαίναμε, μα νιώθαμε πως μέσα στην ψυχή μας αποτυπωνόταν η σκηνή αυτή. Και το θεωρούσαν τιμή τους, να καθίσει στο τραπέζι τους και να τον κεράσουν. Ήταν κάτι πολύ ωραία δημοτικά τραγούδια, καλύτερα μάλλον απ' αυτά που έφερναν τα παιδιά. Πού το κατάλαβε όμως ο δάσκαλος αμέσως αμέσως;)

Αφηγηματικές τεχνικές:

Ο αφηγητής αφηγείται σε α' πρόσωπο μια ιστορία που συνέβη στο παρελθόν (αναδρομική αφήγηση). Είναι ομοδιηγητικός, όταν αναφέρεται στον εαυτό του (συμμετέχει στην ιστορία που αφηγείται ως ήρωας: φοιτούσα, να παρουσιάσω κι εγώ) και ετεροδιηγητικός, όταν μιλάει για το πάθημα του φίλου του. Η αφήγηση παρουσιάζεται σαν εξιστόρηση αναμνήσεων και ο αφηγητής με στοχαστική διάθεση μοιάζει να απευθύνεται σε έναν φανταστικό συνομιλητή. Έτσι, στο τέλος απευθυνόμενος νοερά σε β’ ενικό πρόσωπο στον παλιό του καθηγητή δημιουργεί την αίσθηση του παρόντος.

Γλώσσα:

Απλή, δημοτική με λέξεις της καθημερινότητας.

Ύφος:

Ζωντανό και παραστατικό στην περιγραφή της σχολικής τάξης, μελαγχολικό και στοχαστικό, όταν ο αφηγητής εξομολογείται την εμπειρία του.

Εκφραστικά μέσα:

Λιτότητα γενικά στα εκφραστικά μέσα

Παρομοιώσεις: σαν ένα θησαυρός κρυφός, σαν τα μάτια μας ,σαν δακρυσμένος, σαν να έβλεπε στα βάθη έναν σιχαμερό εχθρό.

Μεταφορές: ξέρανε τη ρίζα τους και τη φύτρα τους, ο καθηγητής έφεγγε, φαρμακερές φωνές, το πρόσωπό του έγινε κάπως αγριωπό κι απόμακρο, ενθουσιασμός που σκορπίστηκε, πώς να μπει τόσο γρήγορα στο νόημα, μερικοί είχαν πάρει να σιγοτραγουδούν

Επαναλήψεις: δημοτικά τραγούδια, Πιστά, πιστά, όσο μπορείτε πιο πιστά, Ξέρετε αυτό, ξέρετε εκείνο, ξέρετε το άλλο;

Ασύνδετα σχήματα: έφερνε δίσκους, μαγνητόφωνα, σλάιτς/Έλεγαν τα διάφορα ονόματα των χωραφιών, των βράχων, των πηγών/Ξέρετε αυτό, ξέρετε εκείνο, ξέρετε το άλλο;

Αντιθέσεις: Δεν ήξεραν- Αλλά ήξεραν, είχε το θάρρος-εφοβηθήκαμε, Μυστήριο μέγα-δεν είναι μυστήριο δάσκαλε)

Αξία:

Η παράδοση αποτελεί στοιχείο καθορισμού και διασφάλισης της ιδιαίτερης ταυτότητας ενός έθνους, που το διαχωρίζει από τα άλλα και καθορίζει τα όρια της μοναδικότητάς του, αποτελεί παράγοντα στήριξης και ενδυνάμωσης της κοινωνικής συνοχής. Οι πολίτες διαπαιδαγωγούνται και ανατρέφονται έχοντας ως κοινή βάση τις αξίες, τα πρότυπα και τα ιδανικά που αντλούνται από την εθνική τους παράδοση, γεγονός που προσφέρει μια βαθύτερη μεταξύ τους επικοινωνία και κατανόηση. Προσφέρει πλούσια εμπειρία, που μπορεί να λειτουργήσει καθοδηγητικά για τους νεότερους.

Με τον όρο “λαϊκός πολιτισμός ή κουλτούρα” αναφερόμαστε στον πολιτισμό μίας πληθυσμιακής ομάδος, το σύνολο πεποιθήσεων και δράσεων που κυριαρχούν σε ένα δεδομένο χρονικό και τοπικό σημείο. Ο λαϊκός πολιτισμός περιλαμβάνει τις δραστηριότητες και τα συναισθήματα που παράγονται.

“Παράδοση” ονομάζουμε το σύνολο, αλλά και το καθένα χωριστά από τα στοιχεία του παρελθόντος ενός πολιτισμού, που διασώζονται προφορικά και μεταδίδονται από γενιά σε γενιά. Η λέξη “παράδοση” είναι παράγωγο ουσιαστικό του ρήματος «παραδίδωμι», που σημαίνει δίνω στα χέρια κάποιου, εμπιστεύομαι κάτι σε κάποιον. Είναι δηλαδή η παράδοση μια διαδικασία, μια μεταβίβαση – συνήθως προφορική – με την οποία μεταφέρονται από τη μια γενιά στην άλλη ήθη, έθιμα, γνώσεις ή δοξασίες και έτσι διαιωνίζονται.

Η παράδοση δεν είναι μονοσήμαντη. Έχει πολλούς κλάδους: γλωσσική παράδοση, πνευματική ( ήθη, έθιμα, δημοτικό τραγούδι, παροιμίες, μυθοπλασία κ.τ.λ. ), οικιστική παράδοση ( χωριά και μεμονωμένα κτίσματα ), λαϊκή οικοτεχνία, ενδυματολογία, χοροί, γιορτές, πανηγύρια κ.λπ. Το πλάτος της καλύπτει τόσες πτυχές όσες και η ζωή, από τη χαρά ως το θάνατο. Έτσι διασώζει το ύφος με το οποίο ένας λαός ζει την καθημερινότητά του.

– Ποια γνώμη είχαν τα παιδιά για τα λαϊκά ήθη και έθιμα του τόπου τους; Πού οφείλεται και πώς εκδηλώνεται η αλλαγή της στάσης τους;

Τα παιδιά αισθάνονταν ντροπή να ασχοληθούν με τα λαϊκά ήθη και έθιμα του τόπου τους (π.χ. χορούς, τραγούδια, ιστορίες), γιατί θεωρούσαν πως κάτι τέτοιο θα τους χαρακτήριζε ως παλιομοδίτες (“Μας έλεγαν πως είναι παλιατσαρίες”). Ωστόσο, γρήγορα άλλαξαν γνώμη χάρη στον καθηγητή τους. Ένας νέος, μορφωμένος καθηγητής και αξιαγάπητος άνθρωπος, που έδειχνε μεγάλη αγάπη για τα ήθη και τα έθιμα της περιοχής τους, κατάφερε να τους κινήσει την περιέργεια και το ενδιαφέρον να ασχοληθούν με τον λαϊκό πολιτισμό. Μέσω της διδακτικής του μεθόδου (σχολείο εργασίας) και των προτροπών του /(“Αυτά τα πατρογονικά έχουν μεγάλη σημασία, πρέπει να τα σεβόμαστε πολύ, να τα προσέχουμε σαν τα μάτια μας και προπαντός να τα τηρούμε.”), τα παιδιά κατάλαβαν ότι είναι τιμή τους να προβάλλουν την παράδοσή τους. Οι συμβουλές του δασκάλου έπαιξαν σημαντικό ρόλο, καθώς για πρώτη φορά άκουγαν με επιχειρήματα για την αξία της παράδοσή τους.

– Με ποιους τρόπους καλλιέργησε ο φιλόλογος στους μαθητές το ενδιαφέρον για το λαϊκό πολιτισμό και την τοπική τους παράδοση;

Τα παιδιά ένιωσαν έκπληξη από το πάθος που διακατείχε τον φιλόλογό τους για τα παραδοσιακά ήθη και έθιμα της περιοχής τους και έπαψαν να αισθάνονται ντροπή για την καταγωγή τους. Ακολούθησαν τις προτροπές του να μοιραστούν τις πληροφορίες που κατείχαν για τα μέρη που επισκέπτονταν στις σχολικές εκδρομές. Η μέθοδος (σχολείου εργασίας) που εφάρμοζε ο φιλόλογος αποδείχθηκε αποτελεσματική. Οι μαθητές ανταποκρίθηκαν με ενθουσιασμό στις προβολές οπτικοακουστικού υλικού (“Μας έφερνε από το σπίτι του βιβλία διάφορα, μας διάβαζε από μέσα. Έφερνε δίσκους, μαγνητόφωνα, σλάιντς.”) και δραστηριοποιήθηκαν στη συλλογή λαϊκών πηγών.

– Στο διήγημα συγκρίνονται δύο μοντέλα σχολικής διδασκαλίας. Ποια είναι αυτά και ποιο προβάλλεται ως καλύτερο;

Στο κείμενο παρουσιάζονται δύο μοντέλα διδασκαλίας: Το πρώτο σχετίζεται με την εφαρμογή των αρχών του «σχολείου εργασίας». Πρόκειται για ένα σχολείο που δεν είναι ξεκομμένο από την κοινωνική ζωή, η απόκτηση γνώσεων δεν περιορίζεται στα όρια του σχολείου, περιλαμβάνει δραστηριότητες και εκτός του αναλυτικού προγράμματος, καλλιεργεί στους μαθητές δημιουργικά ενδιαφέροντα, οι μαθητές δεν αντιμετωπίζουν με φόβο τον εκπαιδευτικό, αλλά τον βλέπουν ως σύμβουλο και συνεργάτη και εκφράζονται μπροστά του ελεύθερα και αυθόρμητα, ο εκπαιδευτικός προσπαθεί να δημιουργεί ευχάριστη ατμόσφαιρα μέσα στη σχολική τάξη ώστε να ενεργοποιήσει τους μαθητές.

Το δεύτερο συνοψίζεται στην φράση: «Αλλά ήξεραν πολύ καλά από κατάλογο, άγριες ή φαρμακερές φωνές και τρεμούλες.». Πρόκειται για ένα σχολείο που έχει αυστηρούς, αυταρχικούς και με αντιπαιδαγωγική συμπεριφορά εκπαιδευτικούς, κυρίως μεγαλύτερης ηλικίας, ο εκπαιδευτικός είναι καταπιεστικός απέναντι στους μαθητές του, τους επιβάλλεται με την απειλή της βαθμολογίας και της βίας (ξυλοδαρμός), απαιτεί απόλυτη και πιστή υπακοή στις εντολές του, ο σεβασμός προς τον εκπαιδευτικό είναι υποχρεωτικός λόγω της θέση του, οι μαθητές φοβούνται τον δάσκαλο και αισθάνονται απομονωμένοι και φυλακισμένοι στο σχολείο, όπου εστιάζουν στη στείρα απομνημόνευση.

Ως καλύτερο μοντέλο διδασκαλίας προβάλλεται το δεύτερο. Χάρη σ᾽ αυτό τα παιδιά μαθαίνουν να συνεργάζονται και να αναπτύσσουν την αυτενέργειά τους. Δείχνουν χαρά και ενθουσιασμό να ανταποκριθούν στις εργασίες που τους αναθέτει ο καθηγητής τους και αφομοιώνουν τη γνώση.

– Ο αφηγητής αναφέρει ότι ο ίδιος δυσκολευόταν να ανταποκριθεί στην προσπάθεια συγκέντρωσης του λαογραφικού υλικού. Γιατί; Πώς κρίνετε τη «μικρή πονηρία» του;

Ο αφηγητής ήταν ένας έφηβος μαθητής από την Αθήνα που έρχεται για πρώτη φορά να φοιτήσει στο γυμνάσιο ενός χωριού στην ελληνική επαρχία. Γι᾽ αυτό δεν γνωρίζει τα ήθη, τα έθιμα και τις παραδόσεις της περιοχής και αισθάνεται μειονεκτικά. Όταν ήρθε αντιμέτωπος με την πρωτοποριακή διδακτική μέθοδο του φιλολόγου, δυσκολεύτηκε να συγκεντρώσει υλικό για τα δημοτικά κείμενα. Η επιθυμία του να γίνει αποδεκτός από τους νέους επαρχιώτες φίλους του, τον οδήγησε να αντιγράψει τραγούδια από το αναγνωστικό ενός παλιότερου έτους. Ο δάσκαλος όμως που αντιλαμβάνεται το παράπτωμά του τον επικρίνει με ήπιο τρόπο και στη συνέχεια τον ενθαρρύνει να κάνει τη δική του έρευνα, προκειμένου να αντιμετωπίσει την άγνοιά του και να ενταχθεί ομαλά στην υπόλοιπη ομάδα των ντόπιων μαθητών.

Γιώργος Ιωάννου:

Ένας από τους σημαντικότερους νεοέλληνες πεζογράφους. Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη από γονείς Θρακιώτες πρόσφυγες. Μεγάλωσε στο κέντρο της πόλης και σπούδασε με λαμπρούς δασκάλους στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ (όπου υπηρέτησε για ένα διάστημα ως βοηθός στην έδρα της Αρχαίας Ιστορίας). Από το 1960 εργάστηκε ως φιλόλογος στη μέση εκπαίδευση στην Αθήνα και σε άλλα μέρη της Ελλάδας και του κόσμου. Το 1974 ορίστηκε μέλος της Επιτροπής για τη συγκρότηση ανθολογίου κειμένων λογοτεχνίας για το Δημοτικό σχολείο, καθώς και για την ανανέωση των Νεοελληνικών Αναγνωσμάτων του Γυμνασίου. Υπήρξε σύμβουλος έκδοσης του σημαντικού περιοδικού Ελεύθερη γενιά (μηνιαίο περιοδικό για τις μαθητικές κοινότητες), που εξέδιδε το Υπουργείο Παιδείας .Βασική παράμετρος της λογοτεχνίας του Ιωάννου είναι το βιωματικό φορτίο της, ο τρόπος με τον οποίο γίνονται λογοτεχνία οι εμπειρίες του από τα μέρη όπου έζησε στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και το κοινωνικό και ιστορικό του περιβάλλον (η οικογένεια, οι φτωχογειτονιές, ο κόσμος των εργατών και οι έρωτές τους κ.ά.).

[ Πηγές:

Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

https://filologika.gr /

https://latistor.blogspot.com / ]

"Γιατί;" , Γιάννης Μαγκλής

Wed, 09 Sep 2026 16:06:12 +0300

"Γιατί;", Γιάννης Μαγκλής

Σχολιασμός:

Το διήγημα αποτελεί μια ηχηρή διαμαρτυρία του συγγραφέα απέναντι στον παραλογισμό του πολέμου και, ταυτόχρονα, μια φιλειρηνική έκκληση προς όλους τους λαούς, ανεξάρτητα από εθνικότητα, γλώσσα, πολιτισμό.

Το περιεχόμενο του κειμένου είναι αντιπολεμικό:

Σ’ αυτή την κατηγορία ανήκουν τα λογοτεχνικά κείμενα που παρουσιάζουν τον πόλεμο από πλευρά ανθρωπιστική, ρεαλιστικά και χωρίς εξιδανικεύσεις - και φυσικά με απορριπτικό τρόπο, τονίζοντας τα δεινά και τις εφιαλτικές στιγμές του, με στόχο να τονίσουν τη σημασία της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών και την αγάπη ως κύρια ανθρωπιστική αξία.

ΘΕΜΑ:

Η τρέλα και ο παραλογισμός του πολέμου, καθώς και η αλλοτρίωση του ανθρώπου κάτω από τέτοιες συνθήκες.

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ:

Πόλεμος και απάνθρωπη βία

Θύτες και θύματα, νικητές και ηττημένοι

Ειρήνη και ανθρωπισμός εναντίον πολέμου και θηριωδίας

ΣΤΟΧΟΣ:

Ο πόλεμος είναι καταστροφικός, έχει μόνο θύματα, είναι ένα τραγικό γεγονός με αρνητικές μόνο συνέπειες. Ο συγγραφέας θέλει ουσιαστικά να στείλει ένα αντιπολεμικό μήνυμα και να κηρύξει την ανάγκη για ειρήνη και συναδέλφωση των λαών. Το ανθρωπιστικό πνεύμα: η έγνοια για τον άνθρωπο στον κόσμο, η εμπιστοσύνη στην ικανότητα και στη συνείδησή του να επιλέγει ελεύθερα το καλό και η προσπάθεια για την υπεράσπιση της αξιοπρέπειας του κάθε ατόμου.

Αφηγηµατικό περιεχόµενο:

Δεν υπάρχουν τοπικοί, χρονικοί ή ονοματικοί δείκτες, ώστε να μπορούμε να προσδιορίσουμε το πότε, πού και ανάμεσα σε ποιους συμβαίνουν τα διαδραματιζόμενα. Αυτή είναι προφανώς μια επιλογή του συγγραφέα, ο οποίος επιζητεί να δείξει ότι σε έναν πόλεμο δε μετράει ποιος έχει το δίκιο και ποιος το άδικο, αλλά το γεγονός ότι οι εμπόλεμοι χάνουν την ανθρωπιά τους και γίνονται εναλλάξ αθώα θύματα και σκληροί θύτες. Πάνω ακριβώς σε αυτή την απουσία δεικτών αναπτύσσεται ο λογοτεχνικός μύθος, του οποίου το χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι οι συνεχείς ανατροπές. Ο συγγραφέας βάζει τις ίδιες σκέψεις και τα ίδια λόγια στους δυο στρατιώτες θέλοντας να δείξει ότι, παρά τις διαφορές τους, όλοι οι άνθρωποι έχουν κοινές ανάγκες, συναισθήματα, αγωνίες και πόνους.

Συνεχείς ανατροπές:

Ο νέος στρατιώτης τη μια στιγμή προκαλεί τη συμπάθεια του αναγνώστη, αφού παρουσιάζεται ως θύμα ενός πολέμου που τον έχει εξαχρειώσει, τον κρατά μακριά από αγαπημένα πρόσωπα και δεν τον αφήνει να απολαύσει τη ζωή, την άλλη στιγμή όμως προκαλεί την απέχθεια του αναγνώστη, αφού γίνεται ο ίδιος ανάλγητος εκτελεστής ενός συνανθρώπου του. Στη συνέχεια, ο εκτελεστής στρατιώτης μετατρέπεται σε τραγικό θύμα, καθώς μετανιώνει φρικτά και συντρίβεται ο ίδιος από την πράξη του. Η τελευταία εικόνα του στρατιώτη-θύτη να κρατά στην αγκαλιά του και να ζητά συγχώρεση από το στρατιώτη-θύμα σφραγίζει δραματικά την ιστορία και δίνει σαφέστατο αντιπολεμικό μήνυμα.

Η επαναλαμβανόμενη προσφώνηση «αδερφέ μου»

Η προσφώνηση κωδικοποιεί την ιδέα της συναδέλφωσης και την αξία της αλληλεγγύης. Δηλώνει την άρνηση της διχόνοιας και το πνεύμα της συμφιλίωσης. «Ξέχασα, γιατί... μες στο σκοτάδι»: ο μεταμελημένος στρατιώτης αισθάνεται θύμα επιτήδειων φιλοπόλεμων κηρυγμάτων που τον παραπλάνησαν. Έτσι, ανάγει την αιτία του πολέμου όχι στη μοίρα ή στην ανθρώπινη επιθετική φύση, αλλά σε μια οργανωμένη και μεθοδική ιδεολογική προπαγάνδα που ποτίζει με μίσος τις ψυχές και διαιρεί τους ανθρώπους. Δίνει το μήνυμα της συναδέλφωσης και της ανθρώπινης αλληλεγγύης. Μπορεί να λειτουργήσει λοιπόν ως αφορμή για κοινωνικό προβληματισμό και ευαισθητοποίηση, ώστε να αναπτυχθούν αισθήματα αλληλεγγύης και ανθρωπισμού.

Τίτλος:

Ο τίτλος του κειμένου είναι μια μονολεκτική ερώτηση, η οποία αποδίδει πυκνή δραματική ένταση, απορία, παράπονο και διαμαρτυρία. Φωτίζει την έλλειψη αποδεκτών λογικών επιχειρημάτων για την ύπαρξη και τη διαιώνιση του εγκληματικού φαινομένου που ονομάζεται πόλεμος (δεν υπάρχει λογική απάντηση στο «γιατί συμβαίνει;»). Επιπλέον προβάλλει μια έντονη αίσθηση λύπης, οδύνης και συντριβής για τη σπατάλη της ζωής και την ταπείνωση του ανθρώπου στο πλαίσιο του πολέμου.Είναι μια συναισθηματική κραυγή που απευθύνεται στη συνείδηση και την κρίση των ανθρώπων, καλώντας τους να αντιληφθούν το θανατηφόρο παραλογισμό του πολέμου.

ΔΟΜΗ:

1η Ενότητα: «Σουρούπωνε … να ξεχάσει»: Το τέλος της μέρας και της μάχης

2η Ενότητα: «Ο νέος στρατιώτης … να δει»: Το νερό της πηγής

3η Ενότητα: «Ένας άλλος στρατιώτης … έτρεχε»: Ο νεαρός στρατιώτης σκοτώνει τον συνάνθρωπό του

4η Ενότητα: «Μεσοστρατίς… δεν άκουγε»: Η μετάνοια του νεαρού στρατιώτη

Κοινά σημεία των αντίπαλων στρατιωτών:

- ίδιες επιθυμίες

- ίδια απλά ανθρώπινα όνειρα

- ίδιες συναισθηματικές ανάγκες

- ίδια λαχτάρα για ζωή

- έχουν αφήσει πίσω τους οικογένεια που περιμένει με αγωνία

Μέσα από αυτά ο συγγραφέας θέλει να τονίσει ότι όλοι οι άνθρωποι, παρά τις διαφορές τους (π.χ. διαφορετική εθνικότητα) στο βάθος είναι ίδιοι και για τον λόγο αυτόν δεν προσδιορίζεται ούτε ο τόπος, ούτε ο χρόνος, ούτε τα πρόσωπα της ιστορίας: το περιστατικό αυτό θα μπορούσε να συμβεί σε κάθε πόλεμο, σε κάθε εποχή, σε κάθε λαό (πανανθρώπινη, καθολική και διαχρονική διάσταση) κάθε στρατιώτης είναι θύμα του πολέμου, είτε σκοτώσει, είτε σκοτωθεί

Οι ψυχικές διακυμάνσεις του νεαρού στρατιώτη:

1. επαφή με τη φύση: απλός, ήρεμος, χαρούμενος άνθρωπος

2. εμφάνιση εχθρού: καχύποπτος, σκληρός, αδίστακτος πολεμιστής

3. πυροβολισμός εχθρού: αμηχανία, καθώς αρχικά δε συνειδητοποιεί τι έχει κάνει

4. βλέμμα πληγωμένου: ενοχές, πόνος, ταυτίζεται με τον πληγωμένο εχθρό του, νιώθει πανικό κι έτσι τρέπεται σε φυγή

5. στα μισά της διαδρομής σταματά: προσπαθεί να ηρεμήσει, να συγκεντρωθεί, αλλά δεν μπορεί λόγω της έντονης συναισθηματικής κατάστασης που βρίσκεται

6. κατεβαίνει τρέχοντας την πλαγιά: θέλει να προφτάσει να σώσει τον πληγωμένο και παρακαλεί το θεό να τον σώσει. ταραχή, αγωνία, τύψεις, πόνος για το συνάνθρωπό του & οίκτος για τον εαυτό του

7. ο πληγωμένος είναι ακόμα ζεστός: προσωρινή ανακούφιση, εξακολουθεί να τρέμει από αγωνία.

8. φροντίζει τον πληγωμένο: ειλικρινής μετάνοια, πόνος, συντριβή, ανάγκη να λυτρωθεί, εξομολόγηση, ευαίσθητη ψυχή, τρυφερότητα

9. ο νεαρός στρατιώτης συνειδητοποιεί ότι ο πόλεμος ήταν αυτός που τον έκανε απάνθρωπο, τον γέμισε μίσος για το συνάνθρωπό του.

Η τραγικότητα του νεαρού στρατιώτη:

- είναι και αυτός θύμα του πολέμου

- ο πόλεμος τον έχει κάνει άγριο, απάνθρωπο - αναγκάζεται να σκοτώσει από φόβο μήπως προλάβει και τον σκοτώσει ο άλλος

- τυφλωμένος από τη μανία του πολέμου βλέπει παντού εχθρούς

- όταν συνειδητοποιεί την πράξη του, αισθάνεται ενοχή, μετανιώνει, ζητάει συγχώρεση από το θύμα του

- τονίζει ότι δεν είναι φονιάς, αλλά αναγκάστηκε να γίνει εξαιτίας του πολέμου

Ψυχογραφία νεαρού στρατιώτη:

- νοσταλγία για πατρίδα και αγαπημένα πρόσωπα

- μίσος για τον πόλεμο

- ενοχές

Ερμηνεία ιδιαίτερων σημείων:

«Θε μου, όμορφη ‘ναι η ζωή του ανθρώπου»: η αυθόρμητη αναφώνηση του στρατιώτη αντιδιαστέλλει την απλή φυσική ομορφιά προς το αποκρουστικό πρόσωπο του πολέμου, που αποτελεί ένα αφύσικο προϊόν του πολιτισμού. Ο άνθρωπος αισθάνεται πληρότητα με απλές ικανοποιήσεις, που η παράλογη βία του πολέμου τις καταργεί και τον κάνει δυστυχισμένο.

«με τον τρόπο τούτο»: ξεδιψώντας από την πηγή, είναι σαν να επιστρέφει στα φυσικά στοιχεία της Δημιουργίας και έτσι να εκδηλώνει τον πηγαίο σεβασμό του για το Δημιουργό. Φεύγοντας από το πεδίο μάχης ξαναβρίσκει την καθαρή ανθρωπιά του, κι έτσι τιμά το δώρο της ζωής.

«...ξέχασε μονομιάς το Θεό. Έχασε τον άνθρωπο»: εδώ η εικόνα και η ιδέα του Θεού χάνουν τον αφηρημένο θρησκευτικό χαρακτήρα τους και αποκτούν νόημα μέσω της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Η πίστη στο Θεό σημαίνει αγάπη και σεβασμός για τον άνθρωπο και τη ζωή. Δεν αρμόζει στο Θεό της αγάπης και της συγχώρεσης οι «πιστοί» να μισούν συνανθρώπους με διαφορετικό θρήσκευμα, χρώμα δέρματος και άλλη εθνική καταγωγή.

«ο καταραμένος πόλεμος»: ο απλός, καθημερινός άνθρωπος βιώνει τον πόλεμο ως ανεξήγητο δεινό που αφανίζει τη ζωή. Ακόμα κι όταν πείθεται να τον αποδεχτεί, γνωρίζει ότι είναι ένα ολέθριο γεγονός που βρίσκεται σε δυσαρμονία με την τάξη της ζωής. Πιθανόν, να τον δικαιολογεί, αλλά σίγουρα τον βλέπει ως κάτι ξένο προς την ανθρώπινη φύση.

Οι «κακούργοι» που ευθύνονται για αυτό δεν κατονομάζονται ούτε καν προσδιορίζονται. Η δραστηριότητά τους όμως, που τυφλώνει τους ανθρώπους, λογικά μπορεί να υποθέσει κάποιος ότι έχει ως κίνητρο κάποια ωφέλεια

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ:

- Αφήγηση: γραμμική (τα γεγονότα παρουσιάζονται σε χρονολογική σειρά)

- Αφηγητής: παντογνώστης (αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο)

- Εστίαση: μηδενική Χαρακτηρισμός νεαρού στρατιώτη - απλός άνθρωπος - ευαίσθητος - γεμάτος όνειρα για το μέλλον - ευσεβής / πιστός στο Θεό - θύμα του πολέμου

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ:

αφήγηση, μονόλογος – σκέψεις, περιγραφή, υποθετικός διάλογος.

ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ:

Προσωποποιήσεις: Ένα σκληρό χέρι έσφιγγε την καρδιά του νέου στρατιώτη, Η νύχτα κατέβηκε ολούθες και απλωμένο σκοτάδι τους τύλιξε

Μεταφορές: Η φλόγα έσβησε από τα σωθικά του, Τα μάτια καίγανε

Παρομοιώσεις: σα να’ τανε φίλοι παλιοί, σα να’ τανε αδέρφια.

Ασύνδετο σχήμα: Ο νέος στρατιώτης ακούμπησε…πεντακάθαρο νερό, Ένας άλλος στρατιώτης, οχτρός…να ευχαριστήσει το Θεό

Επαναλήψεις: λυπήσου τον, λυπήσου με, Αδερφέ μου, του’λεγε… αδερφέ μου…, δεν είμαι φονιάς…δεν είμαι φονιάς, ξέχασα πως είμαι άνθρωπος, ξέχασα πως είσαι άνθρωπος

Αντιθέσεις: Λίγη ώρα πριν έπεφτε ακόμη αραιό λιανοντούφεκο - Όμως τώρα ήταν πλέρια ησυχία, διψασμένος από την ολοήμερη κάψα - να του δροσίσει τα πυρωμένα σωθικά, φονιά και θύμα, γαλήνη φύσης ≠ πολεμικό μίσος ανθρώπου

Χιαστό (χτύπαγαν τα μηνίγγια, το κεφάλι βούιζε)

Εικόνες: στο κείμενο δεσπόζουν εικόνες - περιγραφές της φύσης και δραματικές αναπαραστάσεις του πληγωμένου:

-ο πρώτος στρατιώτης που νιώθει να ξαναγίνεται άνθρωπος και πλημμυρίζει από χαρούμενη συγκίνηση για τη ζωή,

- ο άλλος στρατιώτης που τον τρομάζει ο θάνατος και εκλιπαρεί σιωπηλά για τη ζωή του,

- ο θύτης και το θύμα, δίπλα δίπλα, με την τραγική «κάθαρση» να έχει οδηγήσει στην αγάπη και τη συναδέλφωση,

- η αγωνία του θανάτου και το ανθρώπινο παράπονο στη ματωμένη όψη του πληγωμένου,

- η φυγή του πρώτου στρατιώτη στο βουνό, η περισυλλογή του και η ξαφνική απόφαση της επιστροφής στην πλαγιά, που υποβάλλουν την αίσθηση της έντονης ψυχολογικής πίεσης,

- η μεταφορά του ετοιμοθάνατου στη γουρνίτσα, με τον τρυφερό σεβασμό και το ευλαβικό δέος που αναλογεί σε ιδιαίτερα αγαπημένα πρόσωπα.

• Νοερές εικόνες:

- το αγκάλιασμα της μάνας και το τρυφερό φίλημα στα μάτια, δείγμα ιερού σεβασμού και υπόσχεση αφοσίωσης,

- ένα ερωτευμένο ζευγάρι που κάνει σχέδια και όνειρα για το μέλλον (μια κοπελίτσα... στο χωριό).

- ο στρατιώτης που πλησιάζει το θύμα του, αλλά, είναι «νευρικός» γεμάτος αβεβαιότητα και ανασφάλεια, καθόλου ήσυχος και ευχαριστημένος με την πράξη του

ΓΛΩΣΣΑ:

Απλή, λιτή. Ιδιωματικές λέξεις (λόγος των απλών ανθρώπων της ελληνικής υπαίθρου-δεκαετία 1950-60). Σύνθετες ποιητικές λέξεις που προσδίδουν γλαφυρότητα και ποιητικότητα.

Ύφος:

Απλό και συγκινητικό, γλαφυρό, δραματικό, λυρικό και ποιητικό στη 2η και στην τελευταία παράγραφο

– Γιατί ο συγγραφέας δεν αναφέρει τα ονόματα και την εθνικότητα των στρατιωτών;

Πρόθεση του συγγραφέα είναι να λάβει η ιστορία του καθολικές διαστάσεις και να μην περιοριστεί στην αναμέτρηση μεταξύ συγκεκριμένων εθνών ή μεταξύ συγκεκριμένων προσώπων. Υπ’ αυτή την έννοια δεν γίνεται αναφορά στα ονόματα των προσώπων, προκειμένου να μην εκληφθούν τα γεγονότα αυτά ως μεμονωμένο περιστατικό που αφορά μόνο τα συγκεκριμένα πρόσωπα. Σε μια ανάλογη κατάσταση και αντιμέτωποι με ένα παρόμοιο δίλημμα μπορούν να βρεθούν ή εχουν ήδη βρεθεί στρατιώτες οποιασδήποτε χώρας έχει γνωρίσει ή θα γνωρίσει τα δεινά του πολέμου. Αντιστοίχως, δεν γίνεται αναφορά στην εθνικότητα των στρατιωτών, ώστε να μην υπονομευτεί η καθολική διάσταση της ιστορίας μέσα από τη συσχέτισή της με την πολεμική αναμέτρηση συγκεκριμένων εθνών. Ο πόλεμος συνιστά μια ακραία πράξη βίας, απολύτως καταδικαστέα, όποια κι αν είναι η εθνικότητα των εμπλεκομένων.

– Ποια κοινά γνωρίσματα έχουν οι δύο αντίπαλοι στρατιώτες;

Οι δύο στρατιώτες, αν και ανήκουν σε αντίπαλα στρατόπεδα, βιώνουν με τον ίδιο τρόπο τη φρίκη και τη δυσκολία του πολέμου. Είναι νέοι στην ηλικία, μακριά από τους δικούς τους ανθρώπους, εγκλωβισμένοι σ’ έναν πόλεμο που τους προκαλεί τρόμο και κάθε μέρα που κατορθώνουν να επιβιώσουν ευχαριστούν τον Θεό που τους προφύλαξε. Το γεγονός ότι βρίσκονται στον πόλεμο δεν αποτελεί προσωπική τους επιλογή, αφού κι οι δύο ανυπομονούν να τελειώσει, για να μπορέσουν να γυρίσουν στην οικογένειά τους. Η γριά μητέρα που με πόνο περιμένει την επιστροφή του παιδιού της δίνεται ως κοινό στοιχείο και για τους δύο στρατιώτες, ενώ για τον έναν από αυτούς αφήνεται να εννοηθεί, ως εικασία, πως υπάρχει και μια νεαρή κοπέλα που τον προσμένει.

Με παρόμοιο τρόπο οι δύο στρατιώτες βασανισμένοι από τη ζέστη της ημέρας, αφήνουν τα ντουφέκια τους μόλις ηρεμεί η μάχη και σπεύδουν να βρεθούν στη δροσερή πηγή για να πιουν νερό και να δροσιστούν. Με την ίδια σκέψη κατά νου, να νιώσουν τη δροσιά του νερού της πηγής και να ξεφύγουν -έστω και για λίγο- από το κλίμα του πολέμου, οι δύο νέοι θα κατευθυνθούν «ξέγνοιαστοι» προς το ίδιο μέρος. Η συνάντησή τους, ωστόσο, θα αποβεί μοιραία, καθώς, παρά το πλήθος των κοινών τους γνωρισμάτων, οι δύο αυτοί νέοι παραμένουν στρατιώτες δύο αντιπάλων στρατευμάτων. «Μα ο νέος στρατιώτης ξέχασε μονομιάς το Θεό. Έχασε τον άνθρωπο, πίεσε τη σκανδάλη και η σφαίρα γλίστρησε από την κάνη και χτύπησε κατάστηθα τον οχτρό.»

– Περιγράψτε τη μεταβολή της ψυχικής κατάστασης του στρατιώτη από τη στιγμή που πυροβόλησε τον εχθρό ως τη στιγμή που τον είδε νεκρό.

Ο στρατιώτης που πατά τη σκανδάλη, ο ίδιος αυτός νέος που μόλις πριν από λίγες στιγμές ευχαριστούσε το Θεό και αναγνώριζε την ομορφιά της ζωής, οδηγείται σ’ αυτή την πράξη παρακινημένος προφανώς από μια διάθεση αυτοπροστασίας. Δίχως να χάσει χρόνο, δίχως να αναλογιστεί πως ίσως ο νεαρός που βρίσκεται απέναντί του να είναι άοπλος και, άρα, ακίνδυνος, αφήνει τα ένστικτά του να τον οδηγήσουν σε μια άθλια πράξη βίας, όπως αυτές ακριβώς από τις οποίες βιαζόταν να ξεφύγει: «Κάνε με το καλό να τελέψει γρήγορα ο πόλεμος, να γυρίσω πίσω στο σπίτι κοντά στη γριά μανούλα που με καρτερά και κοντά στ’ αδέρφια μου.»

Μόλις πυροβολεί τον αντίπαλο στρατιώτη, τον πλησιάζει μ’ έντονη νευρικότητα και τον παρακολουθεί από κοντά, καθώς εκείνος σπαρταρά στο έδαφος, θανάσιμα πληγωμένος. Η εικόνα του νέου ανθρώπου που το σώμα του κλονίζεται από τον πόνο και στο πρόσωπό του είναι ζωγραφισμένο ακόμη το ξάφνιασμα από το απροσδόκητο αυτό χτύπημα, δρα καταλυτικά στην ψυχική του κατάσταση. Νιώθει σαν να του σφίγγει ένα σκληρό χέρι την καρδιά κι αισθάνεται πως ένας σιδερένιος κύκλος έχει περαστεί γύρω από το κεφάλι του, σφίγγοντάς το και προκαλώντας του ανυπόφορο πόνο. Αρχίζει να νιώθει σωματικό και ψυχικό πόνο, θυμώνει με τα όσα βλέπει να έχουν συμβεί και άθελά του τρέπεται σε φυγή, μη θέλοντας άλλο να βρίσκεται εκεί.

Ο νεαρός τρέχει για να ξεφύγει από το θέαμα της φρικτής του πράξης, μα σύντομα το σώμα του τον προδίδει, σταματά να τρέχει, αδυνατώντας πια να πάει παραπέρα, και μένει ακίνητος νιώθοντας το κεφάλι του να βουίζει. Κι εντελώς ξαφνικά, όπως προηγουμένως θέλησε να φύγει μακριά από τον στρατιώτη που χτύπησε, αρχίζει να τρέχει προς το μέρος του, με την ελπίδα πως θα τον προλάβει ζωντανό για να του προσφέρει βοήθεια.

Ο νεαρός που για μια και μόνο στιγμή επέτρεψε στον εαυτό του να λειτουργήσει ως στρατιώτης και όχι ως άνθρωπος, μετανιώνει για τη φρικτή του πράξη και ζητάει τώρα από τον Θεό να λυπηθεί τον νέο που τραυμάτισε και να τον κρατήσει στη ζωή. Τρέχει κοντά του, αγκαλιάζει το πληγωμένο του σώμα και τον κρατά σφιχτά, νιώθοντας μέσα του συναισθήματα αγάπης, τρυφεράδας και πόνου για εκείνον, έστω κι αν είναι ο ίδιος που του προκάλεσε αυτό το θανάσιμο τραύμα. Ο νέος που πριν από λίγο ήταν ο μισητός εχθρός, έχει γίνει πλέον ένας αγαπημένος αδερφός.

Ο στρατιώτης μεταφέρει τον τραυματία κοντά στην πηγή, του καθαρίζει το ωραίο, νεανικό πρόσωπο, κι αφού παίρνει το χέρι του στο δικό του, αρχίζει να του ζητά να τον συγχωρέσει. Κλαίει για ό,τι του έκανε και προσπαθεί να εξηγήσει το απάνθρωπο της πράξης του: «Ξέχασα, γιατί αυτοί οι κακούργοι θέλανε να με κάνουν να ξεχάσω».

Ο στρατιώτης που πριν από λίγες στιγμές πυροβολούσε χωρίς δισταγμό τον εχθρό του, δεν υπάρχει πια. Στη θέση του βρίσκεται ένας ψυχικά συντετριμμένος νέος, που αναγνωρίζει στο πρόσωπο του άλλου τον εαυτό του, έναν φοβισμένο νέο που στο σπίτι τον περιμένει η μάνα του, ο πατέρας, τα αδέρφια του.

– Ο ένας στρατιώτης σκοτώνει και ο άλλος σκοτώνεται. Ποιος είναι το τραγικό πρόσωπο και γιατί;

Παρά το γεγονός πως ο ένας στρατιώτης χάνει τη ζωή του, τραγικό πρόσωπο της ιστορίας αναδεικνύεται ο θύτης, εφόσον είναι εκείνος που πρέπει τώρα να ζήσει με την επίγνωση του φρικτού του εγκλήματος. Ο στρατιώτης που πεθαίνει παύει ν’ ακούει και να νιώθει· παύει να βασανίζεται από αυτό που του συνέβη. Εκείνος, όμως, που επιβιώνει, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με τις οδυνηρές του τύψεις, που θα τον συνοδεύουν για το υπόλοιπο της ζωής του. Ο νέος αυτός βιώνει συναισθήματα απόλυτης ψυχικής συντριβής, διότι ο φόνος που διέπραξε δεν πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο κάποιας μάχης, όταν κυριαρχεί το ένστικτο της επιβίωσης και οι σφαίρες ρίχνονται προς τους απρόσωπους εχθρούς. Το δικό του έγκλημα διαπράχθηκε εις βάρος ενός άοπλου νέου, που έχοντας σηκώσει τα χέρια ψηλά παρακαλούσε για έλεος. Το δικό του έγκλημα διαπράχθηκε εις βάρος ενός νέου που τον κοιτούσε παρακλητικά και φοβισμένα, ζητώντας του να τον λυπηθεί.

Ο στρατιώτης αυτός θα έχει για πάντα στη σκέψη του το φοβισμένο πρόσωπο του άλλου νέου κι ύστερα το τραυματισμένο του σώμα που σπάραζε στο χώμα. Θα θυμάται ξανά και ξανά πως, παρασυρμένος από «τα λόγια που τους μάθαιναν», έφτασε στο σημείο να αφαιρέσει τη ζωή ενός νέου συνανθρώπου του, στερώντας του την ευκαιρία να επιστρέψει στην αγκαλιά της μητέρας του, που θ’ απομείνει πια να τον περιμένει μάταια.

– Εντοπίστε τα βασικότερα σημεία του κειμένου μέσα από τα οποία προκύπτει το ανθρωπιστικό και αντιπολεμικό του μήνυμα.

Το ανθρωπιστικό μήνυμα του κειμένου υπηρετείται συνολικά από την παρουσιαζόμενη ιστορία, καθώς ο συγγραφέας επιτυγχάνει να παρουσιάσει με τέτοιο τρόπο τις ομοιότητες μεταξύ των δύο νεαρών στρατιωτών, ώστε στο τέλος να δημιουργείται η αίσθηση πως αυτός που σκοτώνεται δεν είναι κάποιος εχθρός, αλλά ένας αδικημένος αδερφός.

Μπορούμε, ωστόσο, να διακρίνουμε εντονότερα το αντιπολεμικό μήνυμα μέσα από τα λόγια και τις πράξεις του στρατιώτη-θύτη απ’ τη στιγμή που επιστρέφει πλάι στον νέο που τραυμάτισε.

«- Θε μου, μουρμούρισε, λυπήσου τον, λυπήσου με. Άφησέ τον να ζήσει.

Έφταξε στη ρεματιά, σίμωσε το χτυπημένο. Τον άγγιξε· ήτανε ζεστός.

Άπλωσε τα χέρια, τα πέρασε με προσοχή κάτω από το πληγωμένο κορμί, τ’ αγκάλιασε ολόγυρά του, τον έσυρε απάνω του και τον κράτησε έτσι σφιχτά. Χτύπαγε η καρδιά βουτημένη στην αγωνία. Τρυφεράδα και πόνος, αγάπη και φροντίδα, όλα τούτα μαζί τόνε συνεπήραν.»

Ο στρατιώτης-θύτης πλησιάζει τον τραυματισμένο και τον αγκαλιάζει με τη φροντίδα και την τρυφερότητα που θα αγκάλιαζε όχι έναν εχθρό, αλλά έναν δικό του αγαπημένο άνθρωπο. Οι τύψεις που αισθάνεται κι η ένταση της μετάνοιας που νιώθει αλλάζουν άρδην την ψυχολογική του κατάσταση και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει εκείνον που λίγο πριν πυροβόλησε, δίχως να διστάσει.

«Σιγά, προσεχτικά, τον έφερε ίσαμε τη γουρνίτσα και τον ακούμπησε απάνω στο γρασίδι· πήρε το νερό, που με λαχτάρα κατέβηκε να πιει, και του ‘βρεξε τα μαλλιά, του καθάρισε το νεανικό, ωραίο πρόσωπο, του ‘σβησε το λεπτό ματωμένο αυλάκι που ‘χε στεγνώσει εκεί στην αριστερή μεριά του στομά του. Του πήρε το χέρι, το άπλωσε απάνω στην ανοιχτή δική του παλάμη και το απαλοχάιδευε.»

Οι ύστατες φροντίδες που προσφέρει ο στρατιώτης-θύτης στον θανάσιμα τραυματισμένο νέο είναι γεμάτες έγνοια και αγάπη, ανάλογες μ’ αυτές που θα προσέφερε όχι σ’ έναν εχθρό, αλλά στον ίδιο του τον αδερφό. Ως αδερφό του, άλλωστε, τον προσφωνεί αμέσως μετά, και του ζητά να τον συγχωρέσει για το αδιανόητο έγκλημά του.

«Καλέ μου, πονεμένε μου αδερφέ, μουρμούρισε ο νέος στρατιώτης συντριμμένος. Συχώρα με, καλέ μου, δεν το ‘θελα· δεν είμαι φονιάς, σου τ’ ορκίζομαι, δεν είμαι φονιάς. Να, μια στιγμή μονάχα ξέχασα πως είμαι άνθρωπος, ξέχασα πως είσαι άνθρωπος, αδερφός μου. Πως μάνα και σένα σε περιμένει στο φτωχικό της: μάνα και πατέρας κι αδέρφια. Ξέχασα, γιατί αυτοί οι κακούργοι θέλανε να με κάνουν να ξεχάσω.»

Τα τελευταία αυτά λόγια που ολοκληρώνουν το διήγημα αποτελούν μια συγκλονιστική υπόμνηση της βασικότερης ανθρωπιστικής αλήθειας, πως όλοι οι άνθρωποι είναι επί της ουσίας αδέρφια μεταξύ τους. Καμία εθνολογική διαφορά δεν μπορεί να άρει τη βαθιά σύνδεση μεταξύ των ανθρώπων, αφού όλοι, όποιοι κι αν είναι, όπου κι αν βρίσκονται, έχουν μια μητέρα που τους νοιάζεται και τους προσμένει με την ίδια αγάπη, σ’ όποια γλώσσα κι αν αυτή εκφράζεται, σ’ όποιο τόπο κι αν ακούγεται.

Γιάννης Μαγκλής

Συγγραφέας, κυρίως διηγηματογράφος, με εκτενέστατο έργο. Ο Γιάννης Μαγκλής γεννήθηκε το 1909 στην Κάλυμνο και από νεαρή ηλικία απασχολήθηκε στα σφουγγαράδικα. Αφού εκπαιδεύθηκε στη Χάβρη της Γαλλίας, στράφηκε στο εμπόριο σφουγγαριών. Εργάστηκε σε αυτό τον τομέα, αρχικά στη Γαλλία και από το 1933 στην Ελλάδα, όπου προσβλήθηκε από φυματίωση. Η γνωριμία του με τον Νίκο Καζαντζάκη το 1937 ήταν καθοριστική για την πνευματική και ιδεολογική του εξέλιξη. Υπηρέτησε εθελοντής στο αλβανικό μέτωπο, υπήρξε μέλος της Εθνικής Αντίστασης στη διάρκεια της Κατοχής και στον Εμφύλιο κατέφυγε στο βουνό. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Κάλυμνο στα σφουγγαράδικα. Ταξίδεψε στην Ευρώπη και στην Αφρική. Το 1948 επιδεινώθηκε η υγεία του, χειρουργήθηκε δυο φορές και περιορίστηκαν οι μετακινήσεις του. Πέθανε το 2006 στην Αθήνα και τάφηκε στην Κάλυμνο. Στα γράμματα εμφανίστηκε το 1940 με το έργο « Οι κολασμένοι της θάλασσας», συλλογή διηγημάτων, για το οποίο τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό του περιοδικού «Νεοελληνική Λογοτεχνία» και καταγράφει τις προσωπικές εμπειρίες του από τη θάλασσα. Ακολούθησαν και άλλες συλλογές διηγημάτων, νουβέλες, μυθιστορήματα, θεατρικά και μεταφράσεις. Οι ιστορίες του αναδεικνύουν τον απλό, χειρώνακτα άνθρωπο και κερδίζουν τον αναγνώστη με τη ζωντάνια και τη συχνά ποιητική λυρικότητα των εικόνων του. Ο Γιάννης Μαγκλής έχει λάβει αρκετές διακρίσεις. Το Α΄ Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 1958 (Τ’ αδέλφια μου οι άνθρωποι) και το 1974 (Οι Σημαδεμένοι). Το Β΄ Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 1956 (Δεν υπάρχουν αμαρτωλοί). Το Χρυσό Μετάλλιο του Δήμου Καλύμνου το 1982 και το Βραβείο της Ακαδημίας Κλασικής Ποίησης της Γαλλίας το 1983. Το χρυσό μετάλλιο σε δυο ευρωπαϊκούς διαγωνισμούς θαλασσινού πεζογραφήματος , το 1988 (Οι Κολασμένοι της θάλασσας) και το 1989 (Κοντραμπατζήδες του Αιγαίου).

[Πηγές:

Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

https://filologika.gr / ]

https://latistor.blogspot.com ]

“Και πάλι στο σχολείο…”, Ζωρζ Σαρή

Wed, 09 Sep 2026 15:51:30 +0300

“Και πάλι στο σχολείο…”, Ζωρζ Σαρή

Σχολιασμός:

Πρόκειται για απόσπασμα από το μυθιστόρημα Ε.Π. (« Ενωμένες Πάντα»), το οποίο είναι αυτοβιογραφικό έργο και αναφέρεται στη σχέση της Σαρή με την επίσης γνωστή συγγραφέα Άλκη Ζέη. Παίζουν, γελάνε, κάνουν σκανταλιές, γνωρίζουν ανθρώπους, συνάπτουν στενές σχέσεις, πραγματικές φιλίες οι οποίες δοκιμάζονται καθημερινά. Στο συγκεκριμένο απόσπασμα, όλες οι συμμαθήτριες της Σχολής Θηλέων επιστρέφουν από τις καλοκαιρινές διακοπές, σχολιάζουν τις εντυπώσεις και τις εμπειρίες που έζησαν και, μέσα σε κλίμα αισιοδοξίας και χαράς, ξεκινούν τη νέα σχολική χρονιά. Μέσα σε αυτό το σχολείο φοιτούν εσώκλειστες μαθήτριες, αλλά και κορίτσια που πηγαινοέρχονται από τα σπίτια τους.

Είδος αποσπάσματος:

1. Πεζό: είδος γραπτού λόγου που συγγενεύει με την καθημερινή φυσική ομιλία

2. Εφηβικό: συμβάλει: α) στην κοινωνικοποίηση των νεαρών αναγνωστών, β) στην αυτοσυνειδησία τους, γ) στην απόκτηση ταυτότητας, δ) στην ενίσχυση της ικανότητας του εφήβου να ελέγχει τον εαυτό του και το περιβάλλον του, ε) στο να βλέπει, να κρίνει, να εκτιμά τις απόψεις των άλλων εφήβων

3. Αυτοβιογραφικό: περιγράφει γεγονότα που έχει ζήσει η συγγραφέας

Θέμα:

Η επιστροφή στο σχολείο μετά τις θερινές διακοπές, η πρώτη ανταλλαγή των εμπειριών του καλοκαιριού ανάμεσα στις συμμαθήτριες μιας τάξης κάποιας σχολής θηλέων με οικοτροφείο και η χαρούμενη ατμόσφαιρα της πρώτης μέρας των κοριτσιών στο σχολείο. Οι μαθήτριες ήταν γόνοι ευκατάστατων οικογενειών σε εποχή μεγάλης φτώχειας (λίγο πριν το ’40).

Θεματικά κέντρα:

1. Η επιστροφή στο σχολείο μετά τις διακοπές

2. Σκιαγράφηση των χαρακτήρων των ηρώων

3. Φιλία

4. Παιδαγωγικές σχέσεις και αντιλήψεις

Περιεχόμενο:

Το απόσπασμα είναι κοινωνικό και δείχνει τις σχέσεις των κοριτσιών μεταξύ τους και με τους καθηγητές τους (Διευθύντρια, Δασκάλα)

Τόπος: Αθήνα, σχολείο Θηλέων.

Χρόνος: απροσδιόριστος, αλλά μπορούμε να εντάξουμε το απόσπασμα σε ένα γενικότερο χρονικό πλαίσιο, δηλαδή την δεκαετία του 40, όταν η συγγραφέας πήγαινε σχολείο. Πιο συγκεκριμένα το μυθιστόρημα τοποθετείται χρονικά το 1936-1937.

Τα πρόσωπα:

Οι μαθήτριες της τάξης: ανήκουν στην εύπορη κοινωνική τάξη (όλες πήγαν διακοπές το καλοκαίρι, κάποιες σε ακριβά ξενοδοχεία, φοιτούν εσωτερικές σε ιδιωτικό σχολείο). Όλες φαίνεται να είναι δεμένες και είναι σαν μία παρέα, παρόλο που διαφέρουν οι συνθήκες της ζωής της καθεμιάς. Είναι αυθόρμητες, γεμάτες ενθουσιασμό, εκδηλώνουν τις φιλικές τους διαθέσεις μέσα στην εορταστική ατμόσφαιρα της επιστροφής στο σχολείο, υποδέχονται φιλικά τη νέα συμμαθήτριά τους. Οι σχέσεις μεταξύ τους είναι στενές και κυριαρχούν η χαρά, το κέφι, η συγκίνηση, η ανεμελιά, η νοσταλγία και η αισιοδοξία. Τη χαρούμενη αυτή διάθεση την εκδηλώνουν με αγκαλιές, φιλιά, γέλια, φωνές, χειροκροτήματα, ανταλλαγή καλοκαιρινών αναμνήσεων, εμπειριών, μυστικών. Νιώθουν όμως και στενοχώρια για τις συμμαθήτριες που δε θα είναι φέτος μαζί τους στο σχολείο. Δεν λείπουν κάποιες ανταγωνιστικές ή τυπικές και αδιάφορες σχέσεις που ίσως κρύβουν κάποια αντιπάθεια. Δείχνουν τον απαιτούμενο σεβασμό στην διευθύντριά τους την Κυρία Ερασμία, αλλά τα αισθήματά τους προς αυτήν είναι άχρωμα και άτονα. Υποδέχονται όμως με ενθουσιασμό την αγαπημένη καθηγήτριά

τους. Μεταξύ της τελευταίας και των μαθητριών έχει αναπτυχθεί μία ιδιαίτερη οικειότητα και αγάπη.

Ηθογραφία:

Η Ζωρζ Σαρή:

Είναι το βασικό πρόσωπο του μυθιστορήματος. Παρουσιάζεται αυθόρμητη, ξέγνοιαστη, ομιλητική και διαθέτει ζωηρή φαντασία, ενώ συγκινείται όταν αποχαιρετά με το δικό της τρόπο την Ποζελί. Θέλει να γράψει την καλύτερη έκθεση , όταν η καθηγήτριά τους τούς αναθέτει να γράψουν την πρώτη έκθεση. Αισθάνεται ακόμα τύψεις για την αντιγραφή που έκανε την προηγούμενη χρονιά. Παρουσιάζεται ρομαντική, αγαπά τη θάλασσα, είναι τίμια και ειλικρινής.

Άλλες μαθήτριες:

Λίλη: είναι υπεροπτική, εγωίστρια και ψυχρή.

Κική: φαντασμένη και επιδειξιομανής.

Άλμπα: εσωστρεφής, λιγομίλητη, ντροπαλή.

Η καθηγήτρια:

Η δεσποινίς Κλάρα εμφανίζεται προσιτή, απλή, φιλική και αγαπητή στις μαθήτριες. Μιλάει με οικειότητα στα κορίτσια γι’αυτό είναι αξιαγάπητη. Αυτή η διαπροσωπική σχέση με τις μαθήτριές της είναι προχωρημένη για εκείνη την εποχή της αυστηρότητας. Είναι αφοσιωμένη στη δουλειά της και υπεύθυνη. Είναι ευγενική καθώς καλωσορίζει τη νέα μαθήτρια.

Η κυρία Ερασμία Δελαπόρτα (η διευθύντρια):

Φαίνεται τυπική, απρόσωπη, με αυστηρή συμπεριφορά. Δείχνει ψυχρή, και είναι απόμακρη (για να προκαλεί σεβασμό αλλά και φόβο). Είναι λακωνική καθώς περιορίζεται σε σύντομες ανακοινώσεις.

Το μήνυμα του κειμένου:

Τα εφηβικά χρόνια είναι ανέμελα. Ανάμεσα στους μαθητές αναπτύσσονται φιλίες. Η εικόνα είναι οικεία και δεν παρουσιάζει διαφορές από τη σύγχρονη εικόνα των μαθητών σε ανάλογες περιστάσεις. Χαρούμενη ατμόσφαιρα, αγάπη και φιλία μεταξύ των κοριτσιών, συμπάθεια προς την καλή καθηγήτρια. Η σχολική ζωή βέβαια διέπεται από πιο αυστηρούς κανόνες σε σχέση με σήμερα.

Κοινωνικά θέματα για τον θεσμό της οικογένειας:

- διαλυμένες οικογένειες (Αθηνούλα)

- φτωχές, πολύτεκνες οικογένειες που συχνά αναγκάζονται να δώσουν τα παιδιά τους για υιοθεσία (Μίνα)

- κάποια παιδιά εγκαταλείπουν το σχολείο για να εργαστούν (Ποζέλι, η φοίτηση στο Γυμνάσιο δεν ήταν τότε υποχρεωτική)

Δομή - Ενότητες:

1η Ενότητα: §1-8 “Η τάξη γιορτάζει…στο σχολείο πανηγύρι”: Η επιστροφή στο σχολείο, η χαρά για το ξανασμίξιμο και οι καλοκαιρινές εντυπώσεις.

2η Ενότητα: §9-11 “Όταν μπήκε στην τάξη …είχε διαλέξει Το θέμα!”: Το σχολικό πρόγραμμα ξεκινά και δίνεται το θέμα της πρώτης έκθεσης.

3η Ενότητα: §12-13 “Πριν ακόμη χτυπήσει…που φτερούγιζαν γύρω τους”: Η Ζωρζ σκέφτεται πώς θα περιγράψει όλα όσα έζησε το καλοκαίρι.

1 η : «Η τάξη γιορτάζει… πανηγύρι. Η χαρούμενη πρώτη μέρα στο σχολείο.

Ανάλυση: Χαρούμενη, γιορταστική διάθεση, κέφι και η νεανική ανεμελιά. Τα κορίτσια ανταμώνουν και πάλι και εκδηλώνουν τη χαρά τους με αγκαλιές, φιλιά, γέλια και φωνές ανταλλάσσοντας εμπειρίες, αναμνήσεις, μυστικά. Η καθεμιά λέει για το δικό της καλοκαίρι, οι κουβέντες τους είναι σκόρπιες, σχολιάζουν τις εντυπώσεις από αυτά που έζησαν, διακόπτουν η μια την άλλη, καθώς η καθεμιά θέλει να πει τα δικά της. Βρίσκονται σε μια ατμόσφαιρα ξεγνοιασιάς και νεανικού κεφιού και ξεκινούν τη νέα σχολική χρονιά με αισιοδοξία. Είναι όλες μια παρέα.Υποδέχονται με καλή διάθεση τη νέα τους συμμαθήτρια. Η συγγραφέας αποχαιρετά με έκδηλη συγκίνηση μια φίλη που δεν θα είναι φέτος μαζί τους.

2 η «Όταν μπήκε στην τάξη… φτερούγιζαν γύρω τους» Η πρώτη σχολική ώρα και η έκθεση.

Ανάλυση: Στη διευθύντρια δείχνουν τον απαιτούμενο σεβασμό και την αγαπημένη τους καθηγήτρια την υποδέχονται με ενθουσιασμό. Τη συμπαθούν πολύ και έχουν σχέση αμοιβαίας κατανόησης, συνεργασίας και σεβασμού. Είναι πρόθυμες να ανταποκριθούν με προθυμία στα σχολικά τους καθήκοντα. Η φιλόλογος μιλά στις μαθήτριες με οικειότητα και θέτει τους στόχους της νέας χρονιάς.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ:

Αφηγητής- αφήγηση: Ο Αφηγητής είναι αμέτοχος στην ιστορία (ετεροδιηγητικός), παντογνώστης (γνωρίζει γεγονότα, τις σκέψεις και τα βαθύτερα συναισθήματα των προσώπων). Η αφήγηση γίνεται σε γ' πρόσωπο, από έναν μη δραματοποιημένο αφηγητή που φαίνεται ότι δεν συμμετέχει στην ιστορία (εκτός από το σημείο, όπου φαίνεται να παρεμβαίνει η Ζωρζ Σαρρή "Αντίο Ποζελάκι"). Ο αφηγητής δηλαδή είναι αμέτοχος στην ιστορία (ετεροδιηγητικός), παντογνώστης. Όλα και όλοι περνούν από το βλέμμα του χωρίς να εστιάζει (μηδενική εστίαση). Στην αφήγηση παρεμβαίνει κάποια στιγμή η Ζωρζ Σαρή για να αποχαιρετήσει μια φίλη, το «Ποζελάκι».

Η αφήγηση είναι χρονολογικά ευθύγραμμη (γραμμική), τα γεγονότα αναφέρονται με τη σειρά με την οποία διαδραματίστηκαν με κάποιες σύντομες αναδρομές στο παρελθόν (το πρόσφατο καλοκαίρι, η ανάμνηση της Ζωρζ από την Αίγινα, η αναφορά στην περσινή ντροπή της αντιγραφής).

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ:

Ο διάλογος κυριαρχεί στο απόσπασμα και δίνει ζωντάνια, ποικιλία, παραστατικότητα, θεατρικότητα. Οι διάλογοι παίζουν σημαντικό ρόλο στο έργο, καθώς αποκαλύπτουν τις σχέσεις μεταξύ των χαρακτήρων και τις διαπροσωπικές εντάσεις. Μέσα από αυτούς, η Σαρρή αναδεικνύει τις διαφορετικές φωνές των χαρακτήρων και τις κοινωνικές και ψυχολογικές τους αλληλεπιδράσεις. Η γλώσσα του διαλόγου είναι συχνά φυσική και αυθόρμητη, ενισχύοντας τη ρεαλιστική διάσταση του έργου. Η δροσιά των νεαρών κοριτσιών μεταδίδεται ολοζώντανη μέσα από τους διαλόγους τους. Έτσι δίνεται η ευκαιρία στον αναγνώστη να φανταστεί το σκηνικό της ιστορίας με μεγάλη ευκολία και να αντιλαμβάνεται την ιστορία σαν να παρακολουθεί μια θεατρική παράσταση. Ο αναγνώστης συμμετέχει έμμεσα στην πλοκή της αφήγησης. Ο διάλογος επιτρέπει επίσης να φανούν οι διαφορές στην κοινωνική θέση και στις αντιλήψεις των κοριτσιών καθώς και η παιδαγωγική μέθοδος της καθηγήτριας.

Αφήγηση: καταλαμβάνει μικρό μέρος του αποσπάσματος. Στην αφήγηση παρεμβαίνει κάποια στιγμή η Ζωρζ Σαρή για να αποχαιρετήσει μια φίλη, το «Ποζελάκι». Η αφήγηση ακολουθεί μια γραμμική χρονική ακολουθία, κάτι που βοηθά τους αναγνώστες να παρακολουθήσουν την εξέλιξη των γεγονότων με ευκολία. Αυτό επιτρέπει στους αναγνώστες να βιώσουν το πέρασμα του χρόνου, από την αρχή της σχολικής χρονιάς και την πρώτη μέρα στο σχολείο έως την εξέλιξη των σχέσεων και των προσωπικών αναζητήσεων της ηρωίδας.

Περιγραφή: υπάρχουν σύντομες περιγραφές της εξωτερικής εμφάνισης των κοριτσιών, των καθηγητριών, των τόπων (π.χ πύργος στη Μάνη, Αίγινα), καφασωτή παράγκα,τη θάλασσα στα πόδια της, βουτιές από τον ψηλό βράχο.

Η Σαρρή επικεντρώνεται στην περιγραφή των συναισθημάτων της ηρωίδας, δίνοντας έμφαση στις ψυχολογικές της αντιδράσεις στις διάφορες καταστάσεις. Η περιγραφή των συναισθημάτων είναι συχνά λεπτομερής και αναλυτική, κάτι που βοηθά τους αναγνώστες να κατανοήσουν την εσωτερική της κατάσταση. Αυτό δημιουργεί μια συναισθηματική σύνδεση με τον αναγνώστη, που μπορεί να νιώσει την ένταση και την αβεβαιότητα της ηρωίδας.

Σχόλια: η αφηγήτρια σχολιάζει πρόσωπα και πράγματα σαν παντογνώστης αφηγητής, γνωρίζει τις σκέψεις και τα συναισθήματα των προσώπων. Με τα σχόλιά της γνωρίζουμε τον κόσμο της και την κριτική της σκέψη. «Η φαντασμένη… Άντε να ξεχωρίσεις το ψέμα από την αλήθεια…»

Ρεαλιστική Αφήγηση:

Η Ζωρζ Σαρρή χρησιμοποιεί ρεαλιστική αφήγηση για να αποτυπώσει την καθημερινή ζωή στο σχολείο, τις διαπροσωπικές σχέσεις και τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι έφηβοι. Η γλώσσα της είναι απλή, άμεση και προσιτή, κάτι που καθιστά εύκολο για τους αναγνώστες να ταυτιστούν με τους χαρακτήρες και τις καταστάσεις. Η ρεαλιστική απεικόνιση των σκηνών προσδίδει αληθοφάνεια και δημιουργεί μια ζωντανή εικόνα του σχολικού περιβάλλοντος και των συναισθημάτων των μαθητών.

Εκφραστικά μέσα - Σχήματα λόγου:

Χρησιμοποιούνται κυρίως μεταφορές, παρομοιώσεις, επαναλήψεις, ασύνδετο σχήμα και ωραίες εικόνες προσώπων και τοπίων.

Προσωποποιήσεις: Η τάξη γιορτάζει τη χαρά της πρώτης μέρας.

Μεταφορές: Μάτια λαμπερά γεμάτα θάλασσες και βουνά, γεμάτα παιχνίδια, γεμάτα τρέλες, να προλάβουμε τη θάλασσα λάδι, Κι ήταν η πρώτη μέρα στο σχολείο πανηγύρι, Στην αυλή μεγάλες και μικρές μαθήτριες έκοβαν βόλτες.

Παρομοιώσεις: Όταν σαν θεά Αθηνά κατέβαινε το λοφάκι.

Ασύνδετο σχήμα: Αγκαλιές, φιλιά, γέλια, φωνές, Η Πόπη στο Λουτράκι, η Τίλδα στη Γλυφάδα, Θα τα έγραφε όλα, για την καφασωτή παράγκα …από τον ψηλό βράχο.

Επαναλήψεις: ήταν όμορφη, πιο όμορφη από πέρσι, Πιστεύω πως φέτος θα πούμε πολλά, πιο πολλά από πέρσι.

Υπερβολή: έγινε χαλασμός από τα πολλά χειροκροτήματα.

Αντίθεση: μεγάλες και μικρές μαθήτριες

Εικόνες: -Ε, και να βλέπατε τον πύργο των παππούδων μου!…με είκοσι τέσσερις λαμπτήρες, Αδύνατη, μικροκαμωμένη…Ομορφούλα.

Γλώσσα:

Είναι απλή δημοτική, καθημερινή, χρήση ελάχιστης καθαρεύουσας, ο λόγος είναι απλός και εκφραστικός

Ύφος:

Απλό, φιλικό, παιδικό και φυσικό και αποδίδει με επιτυχία το στυλ ομιλίας των νεαρών κοριτσιών, χιουμοριστικό και λυρικό, καθώς είναι γεμάτο από τα συναισθήματα των κοριτσιών και γλαφυρό, χάρη στα σχήματα λόγου. Επίσης ζωντανό, ζωηρό και γοργό, καθώς κυριαρχεί ο διάλογος, η πρωτοπρόσωπη αφήγηση των διακοπών της κάθε κοπέλας, η οποία δεν είναι μακροσκελής, ώστε να μην κουράζει, αλλά περιορίζεται σε σύντομες, κοφτές προτάσεις. Επιπλέον είναι ευχάριστο και νοσταλγικό καθώς χαρακτηρίζεται από την αναπόληση των καλοκαιρινών διακοπών.

Η Φιλία ως Βασική Ανάγκη των Μαθητών:

Η φιλία είναι ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία που απασχολούν την κεντρική ηρωίδα και τους συνομηλίκους της. Η αναζήτηση φίλων και συντροφιάς είναι ζωτικής σημασίας για την κοινωνική και συναισθηματική ισορροπία των μαθητών. Οι φίλοι προσφέρουν υποστήριξη, κατανόηση και την αίσθηση του ανήκειν σε μια ομάδα.

Χαρακτηριστικά μυθιστορήματος εφηβικής ηλικίας:

- έχει ήρωες αγόρια ή κορίτσια στην εφηβεία

- χαίρονται τη ζωή και την ξενοιασιά της ηλικίας τους

- πρώτα ερωτικά σκιρτήματα

- απομάκρυνση από παιδική αθωότητα

- έναρξη ωρίμανσης

- πρώτες απογοητεύσεις και δυσκολίες της ζωής

– Ποια είναι η διάθεση των κοριτσιών την πρώτη μέρα της επιστροφής τους στο σχολείο μετά τις καλοκαιρινές διακοπές και με ποιους τρόπους την εκδηλώνουν;

Η διάθεση των κοριτσιών την πρώτη μέρα της επιστροφής τους στο σχολείο είναι γεμάτη ενθουσιασμό, χαρά, ζωντάνια και ανυπομονησία. Παρά τη λύπη για το τέλος του καλοκαιριού, κυριαρχεί η λαχτάρα του ξανασμιξίματος με τις φίλες τους. Το μυαλό τους βρίσκεται ακόμα στην ανεμελιά των διακοπών, κάτι που δημιουργεί μια γιορτινή και «εκρηκτική» ατμόσφαιρα στην τάξη.

Τα κορίτσια εκδηλώνουν αυτή τη διάθεση με παραστατικούς τρόπους:

Θορυβώδεις αντιδράσεις και φασαρία: Η τάξη μετατρέπεται σε «πανηγύρι». Μιλούν όλες μαζί ταυτόχρονα, φωνάζουν, γελούν δυνατά και δημιουργούν μια ζωντανή βαβούρα που δείχνει την ενέργεια και τον αυθορμητισμό τους.

Θερμές σωματικές εκδηλώσεις: Αγκαλιάζονται, φιλιούνται, κρατιούνται από τα χέρια και χοροπηδούν. Οι κινήσεις τους είναι γεμάτες πάθος και δείχνουν πόσο πολύ έλειψε η μία στην άλλη.

Καταιγισμός αφηγήσεων (διακριτικά πειράγματα): Ανυπομονούν να μοιραστούν τα καλοκαιρινά τους βιώματα. Η καθεμία προσπαθεί να πει τη δική της ιστορία, να δείξει πόσο ψήλωσε, πόσο μαύρισε ή να μιλήσει για τα μπάνια, τα πανηγύρια και τις νέες γνωριμίες της.

Δυσκολία προσαρμογής στο μάθημα: Ακόμα και όταν μπαίνει η δασκάλα στην τάξη και αρχίζει το μάθημα, η διάθεσή τους παραμένει «ταξιδιάρικη». Δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν, καθώς οι σκέψεις τους πετούν ακόμα στις παραλίες, στα γαλάζια νερά και στις καλοκαιρινές τους αναμνήσεις.

– Βρείτε στο κείμενο και σχολιάστε σημεία που φανερώνουν τη σχέση των μαθητριών μεταξύ τους, με το σχολείο και τους καθηγητές τους. Συγκρίνετε τα ευρήματα με τις δικές σας εμπειρίες και σχέσεις.

Η ανάλυση των σχέσεων στο κείμενο «Και πάλι στο σχολείο…» της Ζωρζ Σαρή, καθώς και η σύγκρισή τους με τη σύγχρονη πραγματικότητα, αναδεικνύει διαχρονικές αλήθειες για τη μαθητική ζωή.

1. Η σχέση των μαθητριών μεταξύ τους χαρακτηρίζεται από βαθιά φιλία, οικειότητα, ενθουσιασμό και αλληλεγγύη. Αυτό φανερώνεται στο σημείο: «Η τάξη γιορτάζει... Αγκαλιές, φιλιά, γέλια, φωνές και ψίθυροι, μικρά και μεγάλα μυστικά». Τα κορίτσια λειτουργούν ως μια δεμένη ομάδα (κυρίως η παρέα της «Ε.Π.» – Ενωμένες Πάντα), μοιράζονται τα πάντα και δεν βλέπουν την ώρα να βρεθούν ξανά. Η φιλία τους είναι αγνή και αυθόρμητη. Το σχολείο δεν είναι γι' αυτές μόνο ένας χώρος μάθησης, αλλά το βασικό κοινωνικό τους καταφύγιο.

Σύγκριση με το σήμερα: Αυτή η πλευρά παραμένει ολόιδια. Η λαχτάρα να δούμε τους φίλους μας τον Σεπτέμβριο, οι αγκαλιές στην αυλή και οι ατελείωτες συζητήσεις για το «πώς περάσαμε το καλοκαίρι» είναι ακριβώς οι ίδιες. Η μόνη διαφορά είναι ότι σήμερα επικοινωνούμε και κατά τη διάρκεια των διακοπών μέσω των social media, οπότε ίσως η έκπληξη της πρώτης μέρας να μην είναι τόσο έντονη όσο στην εποχή της Σαρή.

2. Η σχέση των μαθητριών με το σχολείο: Τα κορίτσια αγαπούν το σχολείο τους και νιώθουν μια γλυκιά οικειότητα με αυτό. Το βλέπουν σαν τον δικό τους γνώριμο χώρο. Η φράση «στο σχολείο πανηγύρι» δείχνει ότι η επιστροφή δεν βιώνεται ως καταπίεση. Παράλληλα, υπάρχει η αίσθηση της νέας αρχής με τις «φρεσκοσιδερωμένες ποδιές, καινούρια παπούτσια, καινούριες τσάντες». Παρόλο που νοσταλγούν την ελευθερία του καλοκαιριού, το σχολικό περιβάλλον τούς προσφέρει ασφάλεια και χαρά.

Σύγκριση με το σήμερα: Στις μέρες μας, η σχέση με το σχολείο είναι συχνά πιο αμφίθυμη. Πολλά παιδιά νιώθουν άγχος για το διάβασμα και τις εξετάσεις που έρχονται, με αποτέλεσμα η επιστροφή να συνοδεύεται από στενάχωρα συναισθήματα. Ωστόσο, η αίσθηση της «νέας αρχής» (τα καινούργια τετράδια, η αλλαγή τάξης) παραμένει μια κοινή, ευχάριστη εμπειρία.

3. Η σχέση των μαθητριών με τους καθηγητές τους παρουσιάζεται πολυεπίπεδη, ανάλογα με τον εκπαιδευτικό. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η δεσποινίς Κλάρα (η καθηγήτριά τους), με την οποία έχουν μια σχέση αμοιβαίας κατανόησης και σεβασμού. Όταν μπαίνει στην τάξη, τα κορίτσια ησυχάζουν όχι από φόβο, αλλά από εκτίμηση. Η καθηγήτρια δείχνει ευαισθησία επιλέγοντας ένα θέμα έκθεσης που τους επιτρέπει να εκφραστούν ελεύθερα. Από την άλλη, το μυθιστόρημα αφήνει να εννοηθεί πως υπάρχουν και πιο αυστηρές ή απόμακρες φιγούρες (όπως η διευθύντρια, κυρία Ερασμία). Η δεσποινίς Κλάρα λειτουργεί ως παιδαγωγός - εμψυχωτής. Κατανοεί την ψυχολογία των εφήβων και δεν επιβάλλεται με αυταρχικότητα.

Σύγκριση με το σήμερα: Και σήμερα οι σχέσεις μας με τους καθηγητές εξαρτώνται από τον χαρακτήρα τους. Υπάρχουν καθηγητές που είναι απόμακροι και τυπικοί, αλλά πάντα ξεχωρίζουν εκείνοι που – όπως η δεσποινίς Κλάρα – μας καταλαβαίνουν, μας ακούν και κάνουν το μάθημα ενδιαφέρον. Στο σύγχρονο σχολείο, μάλιστα, οι σχέσεις μαθητών - καθηγητών τείνουν να είναι πιο φιλικές και λιγότερο αυστηρές σε σχέση με το παρελθόν.

– Ποιος αφηγηματικός τρόπος κυριαρχεί στο απόσπασμα και πώς επιδρά στον αναγνώστη η επιλογή αυτή;

Στο απόσπασμα κυριαρχεί ο διάλογος, ο οποίος συνδυάζεται αρμονικά με την αφήγηση και την περιγραφή. Η Ζωρζ Σαρή επιλέγει να δώσει τον πρώτο λόγο στις ίδιες τις μαθήτριες, αφήνοντας τις φωνές τους να ακουστούν ζωντανά μέσα στην τάξη.

Χαρίζει ζωντάνια και παραστατικότητα: μεταφέρει αυτούσιο το κλίμα της σχολικής τάξης. Οι κοφτές κουβέντες, οι ερωτήσεις, τα πειράγματα και οι αυθόρμητες ατάκες των κοριτσιών ζωντανεύουν τη σκηνή μπροστά στα μάτια του αναγνώστη σαν να παρακολουθεί θεατρικό έργο ή ταινία. Επιπλέον, δημιουργεί ταχύτητα και γρήγορο ρυθμό: Η εναλλαγή των προσώπων που μιλούν καθιστά τη ροή του κειμένου γρήγορη και ανάλαφρη. Αυτό ταιριάζει απόλυτα με την «εκρηκτική» ενέργεια, τη βιασύνη και τον ενθουσιασμό των κοριτσιών που θέλουν να τα πουν όλα ταυτόχρονα. Περαιτέρω, προκαλεί συναισθηματική ταύτιση, αμεσότητα: Ο αναγνώστης νιώθει ότι βρίσκεται ανάμεσά τους. Οι διάλογοι δεν είναι επιτηδευμένοι· έχουν τη φυσικότητα της εφηβικής λαλιάς, γεγονός που κάνει τον αναγνώστη να αναγνωρίσει τον δικό του εαυτό, τις δικές του παρέες και τις δικές του πρώτες μέρες στο σχολείο. Παράλληλα, αποκαλύπτει το ήθος και τον χαρακτήρα των ηρωίδων: Αντί η συγγραφέας να μας περιγράψει θεωρητικά πώς είναι η προσωπικότητα κάθε κοριτσιού, αφήνει τις ίδιες τις ηρωίδες να αποκαλυφθούν μέσα από τα λόγια τους. Μαθαίνουμε για τις συνήθειές τους, τις προτιμήσεις τους και το δέσιμο της παρέας τους άμεσα.

Με αυτόν τον τρόπο, η επιλογή του διαλόγου μετατρέπει μια απλή περιγραφή της πρώτης μέρας του σχολείου σε μια δυναμική, βιωματική εμπειρία.

– Βρείτε σημεία στα οποία η αφηγήτρια σχολιάζει πρόσωπα και πράγματα τα οποία δε θα μπορούσε λογικά να ξέρει. Πώς ονομάζεται αυτός ο τύπος του αφηγητή και ποιες δυνατότητες προσφέρει στην αφήγηση;

Η αφηγήτρια γνωρίζει και σχολιάζει πτυχές της ζωής και του μέλλοντος των ηρωίδων που κανένας άνθρωπος που βρίσκεται απλώς μέσα στο δωμάτιο δεν θα μπορούσε λογικά να γνωρίζει.

Σημεία του κειμένου που φανερώνουν αυτή τη γνώση:

Η αφηγήτρια προχωρά σε σχόλια που αφορούν το μέλλον των κοριτσιών (πρόκειται για την τεχνική της πρόληψης), γνωρίζοντας από τώρα την εξέλιξη της ζωής τους:

Για τη Λίλη: Αναφέρει ότι θα γίνει μια σπουδαία πιανίστρια, κάτι που αποτελεί μελλοντική εξέλιξη: «Κι όποιος έχει περιέργεια να δει τι έγινε την άλλη χρονιά, και την παράλλη, ας ανοίξει το βιβλίο της ιστορίας της μουσικής. Εκεί θα βρει το όνομά της...».

Για την Ποζέλι: Σχολιάζει με μια παρένθεση τη μετέπειτα μοίρα της συμμαθήτριάς τους, η οποία αναγκάστηκε να αφήσει το σχολείο για να δουλέψει: «(Αντίο Ποζελάκι... Το σχολείο δεν ήταν τότε υποχρεωτικό και τα χέρια της Ποζέλι χρειάζονταν στο σπίτι για το ψωμί της ημέρας)».

Για τις εσωτερικές σκέψεις των κοριτσιών: Γνωρίζει ακριβώς τι σκέφτεται η Ζωρζ στο τέλος του κειμένου, πώς πετούν οι αναμνήσεις της σαν πεταλούδες, καθώς και τα κίνητρα πίσω από τη συμπεριφορά των άλλων μαθητριών.

Ο τύπος του αφηγητή:

Είναι ο παντογνώστης αφηγητής (ή αφηγητής με μηδενική εστίαση). Στη συγκεκριμένη περίπτωση, επειδή δεν συμμετέχει ως πρόσωπο στην εξέλιξη των γεγονότων της συγκεκριμένης σκηνής (μιλά σε γ' πρόσωπο), ονομάζεται επίσης ετεροδιηγητικός αφηγητής.

Η επιλογή του παντογνώστη αφηγητή δίνει στη συγγραφέα τεράστια ελευθερία, καθώς της επιτρέπει να:

Διαπερνά τον χρόνο (Προλήψεις/Αναδρομές): Μπορεί να ταξιδεύει ελεύθερα στο μέλλον (όπως με τη Λίλη και την Ποζέλι) ή στο παρελθόν, δίνοντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη εικόνα για τη μοίρα των χαρακτήρων.

Φωτίζει τον εσωτερικό κόσμο των ηρώων: Έχει πρόσβαση στα κρυφά συναισθήματα, τις σκέψεις, τους φόβους και τις επιθυμίες όλων των μαθητριών, χωρίς να περιορίζεται μόνο σε όσα φαίνονται εξωτερικά.

Προσφέρει αντικειμενικότητα και καθοδήγηση: Λειτουργεί σαν ένας «σκηνοθέτης» που βλέπει τα πάντα από ψηλά, συνδέει τις ιστορίες των παιδιών και βοηθά τον αναγνώστη να κατανοήσει βαθύτερα το κοινωνικό πλαίσιο της εποχής (π.χ. τη φτώχεια της εποχής μέσα από την ιστορία της Ποζέλι).

– Γράψτε εσείς την έκθεση που θα έγραφε ίσως η Ζωρζ για τις θερινές διακοπές της.

Η ωραιότερη μέρα του καλοκαιριού μου

Το φετινό καλοκαίρι ήταν γεμάτο ήλιο, θάλασσα και ατέλειωτο παιχνίδι, όμως, αν έπρεπε να διαλέξω μία και μόνο στιγμή, για να κλείσω μέσα σε αυτή την κόλλα αναφοράς, θα ήταν εκείνο το αυγουστιάτικο απόγευμα στο νησί.

Ήταν η μέρα που με τα ξαδέρφια μου αποφασίσαμε να εξερευνήσουμε τα βράχια πίσω από τον παλιό φάρο. Ο ήλιος έκαιγε ακόμα, αλλά το απαλό αεράκι μάς δρόσιζε, καθώς σκαρφαλώναμε. Η θάλασσα από κάτω μας άπληστη, καταγάλανη, έμοιαζε να μας προκαλεί να βουτήξουμε στα βαθιά. Όταν φτάσαμε στην κορυφή, νιώσαμε σαν εξερευνητές που ανακάλυψαν έναν καινούργιο κόσμο. Καθίσαμε εκεί, με τα πόδια μας να κρέμονται στο κενό και τα πρόσωπά μας γεμάτα αλάτι.

Μιλούσαμε για ώρες, γελούσαμε με το τίποτα και μοιραζόμασταν μυστικά που μόνο το καλοκαίρι μπορεί να κρύψει. Καθώς ο ήλιος άρχισε να πέφτει, βάφοντας τον ορίζοντα με πορτοκαλί και μωβ χρώματα, μια γλυκιά σιωπή απλώθηκε ανάμεσά μας. Ένιωσα μια απέραντη ελευθερία, σαν να μην υπήρχαν ρολόγια, υποχρεώσεις ή χειμώνας. Ήμασταν μόνο εμείς, ο ήχος των κυμάτων και το απέραντο γαλάζιο.

Αυτή τη ζεστασιά και την ξεγνοιασιά κρατώ φυλαγμένη μέσα μου τώρα που χτύπησε το πρώτο κουδούνι. Το καλοκαίρι μπορεί να πέρασε, αλλά εκείνο το ηλιοβασίλεμα θα με συντροφεύει στις κρύες μέρες του χειμώνα που έρχεται.

Ζωρζ Σαρή:

Η Ζωρζ Σαρή, της οποίας το πραγματικό όνομα ήταν Γεωργία Σαριβαξεβάνη Καρακώστα, ήταν Ελληνίδα ηθοποιός και συγγραφέας. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1925 και απεβίωσε το 2012. Ο πατέρας της ήταν Μικρασιάτης και η μητέρα της Γαλλίδα. Βίωσε τα ταραγμένα χρόνια της Κατοχής συμμετέχοντας στην Αντίσταση και στην ΕΠΟΝ. Το 1947 έφυγε εξόριστη για τη Γαλλία, όπου γνώρισε τον χειρουργό Μαρσέλ Καρακώστα, τον οποίο παντρεύτηκε και μαζί του απέκτησε δύο παιδιά. Βίωσε και την ταραγμένη περίοδο της Δικτατορίας, κατά τη διάρκεια της οποίας έκανε παθητική αντίσταση αρνούμενη να παίξει θέατρο. Έγραψε μυθιστορήματα, παιδικά βιβλία, μια νουβέλα, ένα θεατρικό και έκανε πολλές μεταφράσεις. Σχετικά με τα μυθιστορήματά πολλά από αυτά ανήκουν στην κατηγορία των κοινωνικών-ρεαλιστικών, δύο είναι ηθογραφικά, ενώ ιστορικά και πολιτικά γεγονότα απαντούν σε αρκετά από αυτά. Στα έργα της μπλέκεται το βιωματικό στοιχείο με τη μυθοπλασία, το ύφος της είναι απλό και οι ήρωές της παρουσιάζονται να βιώνουν τα προβλήματα της καθημερινότητας. Στη λογοτεχνία, επίσης, διακρίθηκε για τη συγγραφή παιδικών και νεανικών βιβλίων, ενώ, παράλληλα, σημαντική ήταν και η προσπάθειά της στην προώθηση του παιδικού βιβλίου. Αξιοσημείωτο, τέλος, είναι να αναφερθεί η φιλία που την έδενε με την επίσης διακεκριμένη στη νεανική λογοτεχνία Άλκη Ζέη, με την Άλκη Ζέη.

[ Πηγές:

Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

https://filologika.gr /

https://latistor.blogspot.com ]

«Ένας αριθμός», Άντον Τσέχωφ

Mon, 07 Sep 2026 22:23:10 +0300

«Ένας αριθμός», Άντον Τσέχωφ

Χαρακτηριστικά στοιχεία στο έργο του Τσέχωφ:

1. Στα έργα του Τσέχωφ δεν υπάρχει εμφανής δράση. Ο μύθος είναι εξαιρετικά απλός (πρόκειται για σκηνές καθημερινής ζωής χωρίς φανερή αλληλουχία, χωρίς εκρήξεις και εξαιρετικές περιστάσεις).

2. Βάζει σε δεύτερο πλάνο τη δράση, το μύθο και τονίζει τη σημασία των ίδιων των προσώπων.

3. Η αναζήτηση του νοήματος της ζωής είναι κεντρικό δραματικό θέμα στα έργα του Τσέχωφ.

4. Ο Τσέχωφ δημιουργεί αμφίβολες καταστάσεις που είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς αν πρέπει να γελάσει ή να συγκινηθεί, αν ο συγγραφέας σοβαρολογεί, παίζει, ειρωνεύεται ή σατιρίζει.

Θεματικά κέντρα του αφηγήματος:

α) Η δειλή και παθητική συμπεριφορά της εργαζόμενης ,η ψυχολογική πίεση και η εκμετάλλευσή της από τον εργοδότη

β) η φάρσα του αφεντικού

γ) ο ρόλος της δασκάλας.

Στο κείμενο αυτό:

Ο συγγραφέας με απλό και σχετικά αστείο ύφος παρουσιάζει το πρόβλημα της οικονομικής εκμετάλλευσης των ανθρώπων από τους ισχυρούς, κάτι που ήταν πολύ συνηθισμένο στη Ρωσία της εποχής του Τσέχωφ που τα κύρια χαρακτηριστικά ήταν η φτώχεια και η εξαθλίωση. Αυτό όμως που προβάλλεται ιδιαίτερα έντονα είναι η παθητική στάση της νεαρής δασκάλας , για να τονίσει ότι πολλές φορές οι ίδιοι οι άνθρωποι ευθύνονται για το γεγονός ότι πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης. Ο Τσέχωφ δίνει μήνυμα προς τους ανθρώπους να είναι αγωνιστικοί, δυναμικοί και να διεκδικούν τα δικαιώματα τους αλλιώς θα πέσουν θύματα κάποιων σκληρών και αδίστακτων ανθρώπων. Οι άνθρωπο δεν πρέπει να είναι δουλικοί αλλά να έχουν αξιοπρέπεια, αυτοσεβασμό και αυτοπεποίθηση

Μήνυμα Κειμένου:

Ο Τσέχωφ δίνει μήνυμα προς τους ανθρώπους να είναι αγωνιστικοί, δυναμικοί και να διεκδικούν τα δικαιώματα τους αλλιώς θα πέσουν θύματα κάποιων σκληρών και αδίστακτων ανθρώπων. Οι άνθρωπο δεν πρέπει να είναι δουλικοί αλλά να έχουν αξιοπρέπεια, αυτοσεβασμό και αυτοπεποίθηση.

Αφηγηματικοί τρόποι:

Το διήγημα στηρίζεται κυρίως στο διάλογο μέσα από τον οποίο διαγράφονται οι χαρακτήρες των ηρώων. Ωστόσο υπάρχει και η περιγραφή (αντιδράσεις και κινήσεις της Ιουλίας).

Ενότητες:

1η ενότητα "Τις προάλλες φώναξα στο γραφείο μου ... Ευχαριστώ ψιθύρισε":

Η ώρα της πληρωμής της δασκάλας.

2η ενότητα "Πετάχτηκα ορθός και άρχισα να βηματίζω ... μερικά ευχαριστώ και βγήκε": Η αποκάλυψη της φάρσας.

Γλώσσα:

Η γλώσσα του κειμένου είναι απλή και κατανοητή, άμεση, παραστατική. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί σύντομες και λιτές φράσεις, παρατακτική σύνδεση και πολλά σημεία στίξεως.

Ύφος:

Το διήγημα χαρακτηρίζεται από απλότητα και ουσιαστικά πρόκειται και ένα θεατρικό κείμενο, στο οποίο πρωταγωνιστούν δύο άτομα. Το ύφος είναι απλό και λιτό(απουσιάζουν τα σχήματα λόγου) , γρήγορο, ζωντανό και παραστατικό χάρη στο διάλογο.

Ηθογραφία προσώπων

Ο αφηγητής:

Στη σκηνή παρακολουθούμε τους υπολογισμούς που κάνει ο πρωταγωνιστής, ο οποίος είναι ο απόλυτος κυρίαρχος του παιχνιδιού, για να πληρώσει τη δασκάλα των παιδιών του. Οι υπολογισμοί κρύβουν το στοιχείο της απάτης και ο εργοδότης παρουσιάζεται ως ένας άνθρωπος ψεύτης, απατεώνας και εκμεταλλευτής μιας αθώας κοπέλας, ως ένας σκληρός και απάνθρωπος εργοδότης που προσπαθεί να αφαιρέσει χρήματα από το μισθό της δασκάλας. Στο τέλος όμως φαίνεται ο πραγματικός του χαρακτήρας: είναι ένας άνθρωπος τίμιος, δίκαιος στις συναλλαγές του αν και θα μπορούσε να εξαπατήσει τη νεαρή δασκάλα λόγω της κοινωνικής του θέσης και της οικονομικής του δύναμης.

Λυπάται και αγανακτεί με το γεγονός ότι κάποιοι πλούσιοι φέρονται άσχημα στους αδύναμους και ανυπεράσπιστους ανθρώπους .Δείχνει τη διάθεση να συμβουλεύσει την κοπέλα ώστε να μάθει να διεκδικεί τα δικαιώματα της και να την προστατεύσει από μελλοντικές αδικίες.

Ο τρόπος με τον οποίο ενεργεί φανερώνει έναν άνθρωπο με υψηλό μορφωτικό επίπεδο που ξέρει να εκτιμά τον κόπο των άλλων και έναν άνθρωπο προοδευτικό και ανοιχτόμυαλο.

Η δασκάλα:

Ο Τσέχωφ σκιαγραφεί το χαρακτήρα της δεσποινίδας Ιουλίας ως ένα ακραίο παράδειγμα δειλής και παθητικής συμπεριφοράς. Όλη η εικόνα και η ψυχολογία της νεαρής κοπέλας συγγενεύει με τους δραματικούς ήρωες του Τσέχωφ που αδυνατούν να πάρουν την τύχη στα χέρια τους και γίνονται έρμαια της τύχης τους. Η δεσποινίς Ιουλία είναι δειλή, αντιμετωπίζει τον εργοδότης της με φόβο, δεν έχει το θάρρος να διεκδικήσει τα δικαιώματα της και γίνεται το εύκολο θύμα του καθενός. Είναι πολύ αδύναμος χαρακτήρας, δεν έχει αυτοπεποίθηση, τρέμει, κλαίει, αποδέχεται τα πάντα μοιρολατρικά. Δεν ξέρει τι σημαίνει να αγωνίζεσαι, να διεκδικείς τα δικαιώματα σου, να υψώνεις το ανάστημα σου, όταν το απαιτούν οι περιστάσεις, έχει έλλειψη αυτοσεβασμού, και αξιοπρέπειας. Δεν έχει εμπιστοσύνη στις ικανότητες της και φτάνει στο σημείο να ευχαριστεί κιόλας τον εργοδότης της για αυτά τα λίγα που της δίνει. Με την παθητική της στάση προκαλεί την εκμετάλλευσή της.

– Ποιο πρόσωπο αφηγείται το περιστατικό και ποια εντύπωση σχηματίζετε για το χαρακτήρα και το ήθος του;

Η αφήγηση του περιστατικού γίνεται από τον εργοδότη της Ιουλίας, ο οποίος την έχει προσλάβει δασκάλα για τα δυο του παιδιά. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που έχει ουσιαστική εμπειρία ζωής κι έχει αντιληφθεί τον πρόδηλα άδικο χαρακτήρα της κοινωνίας. Αντίθετος ο ίδιος στο κυρίαρχο πνεύμα εκμετάλλευσης της εποχής του, επιχειρεί να δώσει ένα χρήσιμο μάθημα στη δασκάλα των παιδιών του, προκειμένου να την παρακινήσει ν’ αντιμετωπίζει με περισσότερο δυναμισμό όποιον προσπαθεί να την αδικήσει.

Η υποχωρητική φύση της δασκάλας κι η αδυναμία της να διεκδικήσει τα δικαιώματά της, του προκαλούν προβληματισμό και ανησυχία, εφόσον είναι σαφές πως, αν συνεχίσει να φέρεται με δειλία, θα βρίσκονται συνεχώς άνθρωποι που θα την εκμεταλλεύονται. Η απόφασή του, λοιπόν, να υιοθετήσει πρόσκαιρα το χαρακτήρα του άδικου ανθρώπου, πηγάζει από το ειλικρινές ενδιαφέρον του για την Ιουλία. Στοιχείο που φανερώνει την καλή ηθική του ποιότητα, μιας και νοιάζεται πραγματικά για τους ανθρώπους του περιβάλλοντός του και τους φροντίζει με ανυστερόβουλη πατρική αγάπη.

Προτού, βέβαια, αποκαλυφθεί στο κλείσιμο του διηγήματος, η θετική πρόθεσή του να βοηθήσει την Ιουλία, μας δημιουργείται μια τελείως διαφορετική εντύπωση για τον χαρακτήρα του, διότι αντιμετωπίζει τη νεαρή δασκάλα με τον σκληρό τρόπο ενός εκμεταλλευτή. Έτσι, όσο παρακολουθούμε τις άδικες αιτιάσεις του για την περικοπή του μισθού της νεαρής δασκάλας, θεωρούμε πως ο εργοδότης είναι ένας κακής ποιότητας άνθρωπος που δεν διστάζει καθόλου να στερήσει από την κοπέλα τον τόσο αναγκαίο για την επιβίωσή της μισθό, προκειμένου ο ίδιος να εξοικονομήσει λίγα επιπλέον χρήματα. Τον βλέπουμε να εφευρίσκει με χαρακτηριστική ευκολία λόγους για να μειώσει τον μισθό της δασκάλας, μένοντας αδιάφορος απέναντι στην προφανή αγωνία που της προκαλεί η συνειδητοποίηση πως δεν θα λάβει τελικά τα χρήματα που της αναλογούν.

Προσέχουμε, πάντως, πως παρά τη θετική έκβαση της ιστορίας -με την αποκάλυψη από τη μεριά του εργοδότη πως δεν είχε ποτέ την πρόθεση να παρακρατήσει χρήματα απ’ το μισθό της Ιουλίας- η συμπεριφορά του είναι στην πραγματικότητα ενδεικτική για το πώς φέρονται ορισμένοι εργοδότες, όταν θεωρούν πως δεν θα υπάρξει αντίδραση απ’ τη μεριά του υπαλλήλου τους. Η διάθεσή τους να εκμεταλλευτούν τους υπαλλήλους τους, είτε δίνοντάς τους μέρος μόνο του μισθού τους ή κάποτε αφήνοντάς τους τελείως απλήρωτους, συνιστά μια οδυνηρή πραγματικότητα ακόμη και στις μέρες μας.

– Ο αφηγητής χαρακτηρίζει την Ιουλία «άβουλη». Ποιες ενέργειές της δικαιολογούν αυτόν το χαρακτηρισμό;

Ο χαρακτηρισμός που αποδίδεται στην Ιουλία από τον αφηγητή δικαιολογείται από τον τρόπο που αντιδρά εκείνη στην πρόδηλα άδικη προσπάθειά του να της περικόψει το μισθό. Παρατηρούμε, δηλαδή, πως κάθε φορά που εκείνος της αναφέρει κι ένα λόγο για τον οποίο μειώνει το ποσό που της οφείλει, εκείνη, αν και προφανώς αγανακτεί και πληγώνεται, δεν διατυπώνει καμία αντίρρηση ή -καλύτερα- δεν αντιδρά με σθεναρό τρόπο. Ειδικότερα, όταν ο εργοδότης τής λέει πως η συμφωνία τους είναι για τριάντα ρούβλια το μήνα, η Ιουλία αν και αρχικά του υπενθυμίζει πως είχαν συμφωνήσει για σαράντα ρούβλια, δεν επιμένει κατόπιν διόλου σε αυτό το πολύ σημαντικό στοιχείο, δεχόμενη αδιαμαρτύρητα τη δική του ένσταση πως είναι κάτι που το έχει σημειώσει και πως πάντα δίνει τον ίδιο μισθό στις δασκάλες. Έπειτα, όταν εκείνος παραγνωρίζει πλήρως τη διευκρίνισή της πως εργάζεται στο σπίτι του δύο μήνες και πέντε μέρες, λέγοντάς της πως πρόκειται για δύο μήνες, απ’ τους οποίους, μάλιστα, θα πρέπει να αφαιρέσει εννιά Κυριακές και τρεις γιορτές, και υπονοώντας άρα πως θα της μειώσει ακόμη περισσότερο το μισθό, η Ιουλία το δέχεται χωρίς να πει λέξη. Αν και είναι προφανές πως όσα ακούει της προκαλούν αγανάκτηση, αφού έχει κοκκινήσει και αρχίζει να τσαλακώνει με νευρικότητα την άκρη του φουστανιού της, επιλέγει, ωστόσο, να μείνει σιωπηλή, φανερώνοντας τόσο την αβουλία του χαρακτήρα της όσο και την ανεπίτρεπτη δειλία της που την καθιστούν αδύναμη να υπερασπιστεί τον εαυτό της.

Ακολούθως -κι ενώ η Ιουλία θα έπρεπε να λάβει μισθό τουλάχιστον 80 ρούβλια-, όταν ακούει τον εργοδότη να της λέει πως αν αφαιρέσει τις γιορτές, τις μέρες που το αγόρι ήταν άρρωστο και δεν του έκανε μάθημα, αλλά και τις μέρες που η ίδια είχε πονόδοντο και δεν εργάστηκε τα απογεύματα, της οφείλει μόλις σαράντα ένα ρούβλια, εκείνη παραμένει και πάλι σιωπηλή, αφήνοντας την αδικία που γίνεται εις βάρος της να περάσει εντελώς ασχολίαστη. Το κάνει, μάλιστα, αυτό, παρά το γεγονός ότι είναι προφανές πως έχει πληγωθεί απ’ τη συμπεριφορά του εργοδότη της, αφού το αριστερό μάτι της έχει γίνει κατακόκκινο κι έχει βουρκώσει, το σαγόνι της έχει αρχίσει να τρέμει -ένδειξη πως είναι έτοιμη να βάλει τα κλάματα- και την έχει πιάσει ένας νευρικός βήχας.

Έπειτα, δέχεται εξίσου αδιαμαρτύρητα την περαιτέρω μείωση του μισθού της κατά πέντε ρούβλια για κάποιες ζημιές που έγιναν στο σπίτι από δική της απροσεξία, ίσως γιατί η ίδια αναγνωρίζει πως πράγματι έχει ευθύνη γι’ αυτές. Ωστόσο, εμφανίζεται εξίσου απρόθυμη να διαμαρτυρηθεί με σθένος ακόμη κι όταν ο εργοδότης της ισχυρίζεται πως της έχει δανείσει δέκα ρούβλια, ενώ στην πραγματικότητα δεν το έχει κάνει.

Η μόνη ουσιαστική αντίδραση της Ιουλίας έρχεται όταν ο εργοδότης τής λέει πως της αναλογούν μόλις δεκατέσσερα ρούβλια -αντί για ογδόντα-, όταν -κι ενώ τα μάτια της έχουν πια γεμίσει δάκρυα- του επισημαίνει πως η ίδια δεν έχει δανειστεί χρήματα από εκείνον, πέρα από τρία ρούβλια που πήρε από τη σύζυγό του. Δήλωση, βέβαια, που γίνεται χαμηλόφωνα, αφού ακόμη και τότε η κοπέλα δεν βρίσκει το κουράγιο να υψώσει το ανάστημά της και να διαμαρτυρηθεί για την αδικία που της γίνεται.

Κατά ειρωνικό τρόπο κι αυτή η ελάχιστη αντίδραση λειτουργεί εις βάρος της, αφού ο εργοδότης βρίσκει ευκαιρία να της αφαιρέσει άλλα τρία ρούβλια από το μισθό της, επειδή τάχα δεν γνώριζε πως η γυναίκα του της είχε δανείσει χρήματα. Κάτι που περνά πια χωρίς καμία αντίδραση απ’ τη μεριά της Ιουλίας, η οποία παίρνει τα 11 ρούβλια του μισθού της με δάχτυλα που τρέμουν, ευχαριστώντας κιόλας το αφεντικό της για τα ελάχιστα αυτά χρήματα, έστω κι αν τόσο εμφανώς την είχε αδικήσει.

– Πώς αντιμετωπίζει η Ιουλία τον εργοδότη της και σε ποιο αποτέλεσμα την οδηγεί η στάση της;

Η Ιουλία εμφανίζεται πλήρως υποχωρητική απέναντι στις ψευδείς δηλώσεις του εργοδότη της πως δήθεν έχουν συμφωνήσει έναν χαμηλότερο μισθό ή πως της έχει δανείσει χρήματα, χωρίς να αντιδρά με τον αναγκαίο δυναμισμό προκειμένου να υπερασπιστεί τον εαυτό της. Ακούει παθητικά τις διάφορες αιτιάσεις του για τις περικοπές του μισθού της κι ενώ αισθάνεται προφανώς αδικημένη, παραμένει σιωπηλή ή προσπαθεί χαμηλόφωνα και άνευρα να εκφράσει κάποιες αντιρρήσεις. Το αποτέλεσμα αυτής της στάσης είναι να δοθεί το ελεύθερο στον εργοδότη της να τής μειώσει δραστικά το μισθό, λίγο προτού της αποκαλύψει, βέβαια, πως η όλη του συμπεριφορά ήταν μια φάρσα για να τη συνετίσει, ώστε στο μέλλον να διεκδικεί πιο αποφασιστικά το δίκιο της.

Αξίζει να προσεχθεί, πάντως, πως το κείμενο του Τσέχωφ, παρά τις αρχικές προθέσεις του συγγραφέα, θίγει ένα θέμα που λαμβάνει οδυνηρές διαστάσεις σε περιόδους οικονομικής κρίσης, εφόσον είναι πολλοί οι εργοδότες εκείνοι που επιχειρούν να εκμεταλλευτούν τους υπαλλήλους τους, όπως και πολλοί εκείνοι οι υπάλληλοι που προκειμένου να μη χάσουν τη δουλειά τους ανέχονται και υπομένουν ανάλογες συμπεριφορές. Έτσι, αν η Ιουλία παραμένει αδρανής απέναντι στην αδικία που της γίνεται λόγω του αδύναμου του χαρακτήρα της, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στις μέρες μας που αναγκάζονται να δεχτούν παρόμοιες περικοπές στους μισθούς τους, όχι γιατί δεν γνωρίζουν πώς να υπερασπιστούν το δίκιο τους, αλλά γιατί βρίσκονται αντιμέτωποι με την απειλή της απόλυσης και της ανεργίας. Ό,τι για την Ιουλία συνιστά απόρροια μιας προσωπικής της αδυναμίας, στις σύγχρονες κοινωνίες προκύπτει ως εξαναγκασμός υπό την πίεση της υψηλής ανεργίας και της αποθράσυνσης πολλών εργοδοτών, οι οποίοι γνωρίζουν πως εύκολα μπορούν να βρουν νέους υπαλλήλους στη θέση εκείνων που αρνήθηκαν να δεχτούν τις όποιες μισθολογικές περικοπές.

– Φανταστείτε τον εαυτό σας στη θέση της δασκάλας. Πώς θα αντιδρούσατε σε ανάλογη περίσταση; Πώς πιστεύετε ότι θα εξυπηρετούσατε περισσότερο τα συμφέροντά σας;

Η ενστικτώδης διάθεση ενός ανθρώπου, όταν αδικείται, είναι να διεκδικήσει ό,τι δικαιούται με ένταση και δυναμισμό. Μια εύλογη αντίδραση, η οποία, όμως, στο εργασιακό περιβάλλον ενέχει τον κίνδυνο να οδηγήσει σε πλήρη ρήξη τις σχέσεις του εργαζόμενου με τον εργοδότη του∙ ιδίως αν ο εργαζόμενος παρασυρθεί από την αγανάκτησή του και χάσει την ψυχραιμία του. Είναι, άρα, σημαντικό να γίνει η διεκδίκηση των δεδουλευμένων με τρόπο, σταθερό μεν, αλλά απολύτως ψύχραιμο και ήρεμο, ώστε να μη δημιουργηθεί ένα αρνητικό κλίμα επιθετικότητας.

Υπ’ αυτή την έννοια, ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να προασπίσει ο εργαζόμενος τα δικαιώματά του είναι να εκφράσει με ειλικρίνεια τις αντιρρήσεις του στον εργοδότη και να ζητήσει ακέραιο το μισθό του, χωρίς να καταφύγει σε περιττές εντάσεις ή ξεσπάσματα. Αν, ωστόσο, ο εργοδότης δεν υποχωρήσει, παρά την προθυμία του υπαλλήλου να συζητήσουν το θέμα με ψυχραιμία και ωριμότητα, τότε ο εργαζόμενος θα πρέπει να καταφύγει στη δικαιοσύνη, ώστε να γίνει αντιληπτό απ’ τον εργοδότη πως δεν μπορεί να εκμεταλλεύεται τους υπαλλήλους του.

Άντον Τσέχωφ (1860-1904)

Κορυφαίος Ρώσος θεατρικός συγγραφέας και διηγηματογράφος. Αγαπημένα θέματα του έργου του είναι οι ανθρώπινες σχέσεις, η μετάβαση από τον παραδοσιακό τρόπο ζωής σε νεότερους κοινωνικούς σχηματισμούς που σηματοδοτούν αλλαγές στα ανθρώπινα συναισθήματα, στις νοοτροπίες και στις αντιλήψεις. Τόσο στα διηγήματα όσο και στα θεατρικά του έργα σκιαγραφεί αυτές τις κοινωνικές καταστάσεις με απλότητα, ειλικρίνεια αλλά και χιούμορ, όπως διαπιστώνουμε και από το διήγημα που ανθολογούμε. Χάρη σε αυτά τα γνωρίσματα του έργου του η γραφή του παραμένει επίκαιρη και δημοφιλής, όπως αποδεικνύουν κυρίως οι επιτυχημένες παραστάσεις των γνωστότερων θεατρικών του έργων: O θείος Βάνιας (1896), Τρεις αδερφές (1900-1001), O βυσσινόκηπος (1903-1904) κ.ά.

[ Πηγές:

Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

https://filologika.gr /

https://latistor.blogspot.com / ]

“Τα λουλούδια της Χιροσίμα”, Εντίτα Μόρρις

Wed, 09 Sep 2026 15:47:53 +0300

“Τα λουλούδια της Χιροσίμα”, Εντίτα Μόρρις

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ:

[Με τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η Αμερική ζητά την παράδοση της Ιαπωνίας άνευ όρων. Οι Ιάπωνες δεν παραδίδονται. Οι Αμερικανοί ρίχνουν την πρώτη ατομική βόμβα ουρανίου (Little Boy) στη Χιροσίμα. Οι Ιάπωνες δεν παραδίδονται. Οι Αμερικανοί ρίχνουν τη δεύτερη ατομική βόμβα πλουτωνίου (Fat Man) στο Ναγκασάκι (9 Αυγούστου 1945). Ολόκληρος ο κόσμος συγκλονίζεται από το μέγεθος της καταστροφής. Οι Ιάπωνες συνθηκολογούν.]

Η υπόθεση του μυθιστορήματος εκτυλίσσεται 15 χρόνια μετά την 6η Αυγούστου 1945, ημέρα της ατομικής έκρηξης στη Χιροσίμα. O Σαμ, ένας νεαρός Αμερικανός, μπαίνει οικότροφος σε ένα σπίτι Γιαπωνέζων. Η νεαρή οικοδέσποινά του, Γιούκα, προσπαθεί να του κρύψει τα φρικτά της εγκαύματα, το σωματικό και ψυχικό μαρτύριο της οικογένειάς της, που υποφέρει από τις συνέπειες της ραδιενέργειας. O Σαμ, μέσα από τη συναναστροφή του με τη Γιούκα ανακαλύπτει σταδιακά το οικογενειακό τους δράμα, νιώθει αλληλέγγυος με τα θύματα και συμμερίζεται τις αξίες και το στόχο της ζωής της: να συντηρεί τη μνήμη του ολοκαυτώματος και να αγωνίζεται για την ειρήνη, ενάντια στην ανθρώπινη βαρβαρότητα.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ – ΔΟΜΗ:

1η ενότητα: «Νάτα που γεννήθηκαν και τα μικρά σκιουράκια... ψιθυρίζει η Οχάτσου στο αυτί μου.» Η επίσκεψη του Σαμ-σαν στο νοσοκομείο και η γνωριμία του με τον Φούμιο.

2η ενότητα: «Χαιρετάμε τους άλλους... να σας ξαναδώ σύντομα..» Ο γιατρός Ντομότο εξηγεί τις συνέπειες της ραδιενέργειας στους οργανισμούς.

3η ενότητα: «Βρισκόμαστε και οι δυο... με τον Αμερικάνο.» Η αναστάτωση της μικρής Οχάτσου μόλις βλέπει τις μεταλλάξεις στους οργανισμούς.

4η ενότητα: «Κατεβαίνουμε αργά προς την όχθη... Κοιμάσαι πραγματικά εν ειρήνη.»

Το τραγικό τέλος της αγαπημένης μαμάς της Οχάτσου και της Γιούκα και η υπόσχεση της Γιούκα στη νεκρή μητέρα της να αγωνιστεί για την παγκόσμια ειρήνη.

ΘΕΜΑΤΑ:

– Η ατομική βόμβα της Χιροσίμα (6 Αυγούστου 1945)

– Οι συνεχιζόμενες συνέπειες μετά τη ρίψη της ατομικής βόμβας στον άνθρωπο και τους άλλους οργανισμούς

– Οι αναμνήσεις των επιζώντων της καταστροφής της Χιροσίμα

– Ο αγώνας για την ειρήνη είναι η μόνη ελπίδα για να μην επαναληφθούν τέτοια τραγικά γεγονότα.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ:

Σαμ-σαν:

Ο Σαμ-σαν είναι Αμερικανός που επισκέπτεται τη Χιροσίμα δεκαπέντε χρόνια μετά την ατομική επίθεση. Συγκεντρώνει εικόνες και προσωπικές μαρτυρίες των ανθρώπων που επέζησαν της καταστροφής, παρατηρεί τις τρομακτικές συνέπειες της έκρηξης στην καθημερινότητά τους. Η φρίκη ξεπερνά τα ανθρώπινα μέτρα. Αναγνωρίζει το μεγαλείο του άρρωστου Φούμιο, του εκφράζει την ευγνωμοσύνη του για όσα του έμαθε και του υπόσχεται να διακηρύξει με κάθε τρόπο την αλήθεια των θυμάτων της Χιροσίμα. Δεν είναι τυχαίο που ο Σαμ-σαν είναι Αμερικανός, ο οποίος γνωρίζει τι προκάλεσε η κυβέρνηση του έθνους του στον Ιαπωνικό λαό, που στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν από τη μεριά των αντιπάλων. Στο πρόσωπό του βλέπουμε το ανθρώπινο πρόσωπο της Αμερικής που συμμετέχει στην οδύνη των θυμάτων της Χιροσίμα.

Φούμιο:

Ο άρρωστος άντρας της Γιούκα. Είναι ένα από τα αναρίθμητα θύματα της έκρηξης, φριχτά παραμορφωμένος από την επίδραση της ραδιενέργειας. Δείχνει αξιοθαύμαστη καρτερία και υπομονή μπροστά στον θάνατο που πλησιάζει. Διακρίνεται από ψυχική ανωτερότητα.

Αγαπά πολύ τη γυναίκα του. Στο πρόσωπο του Σαμ-σαν αναγνωρίζει έναν φίλο και του ανταποδίδει τα αισθήματα φιλίας και εκτίμησης.

Οχάτσου:

Η μικρή αδερφή της Γιούκα. Είναι πολύ όμορφη, αλλά και πολύ ευαίσθητη. Βασανίζεται και υποφέρει από τις αναμνήσεις εκείνης της μέρας, που είδε τη μητέρα της να πεθαίνει μπροστά στα μάτια της και προσπαθεί να κρύψει τον πόνο της και τον φόβο της με τη σιωπή της. Νιώθει έντονη ταραχή κάθε φορά που βλέπει τις συνέπειες της ραδιενέργειας

(μεταλλάξεις). Εξακολουθεί να νιώθει αγάπη και αφοσίωση στη μητέρα της και να της προσφέρει κάθε μέρα λευκά λουλούδια στο σημείο του ποταμού που εκείνη πέθανε.

Τα λουλούδια συμβολίζουν τη διατήρηση της μνήμης του φριχτού θανάτου των νεκρών της έκρηξης και την υπόσχεση πως όσοι επέζησαν θα αγωνιστούν για την ειρήνη.

Γιούκα:

Είναι αυτή που μεταφράζει στον Σαμ-σαν τις τραγικές ιστορίες και μαρτυρίες των επιζώντων.

Υποφέρει σιωπηλά για τον άρρωστο άντρα της και τον θαυμάζει πολύ για την καρτερία του.

Προσπαθεί να είναι δυνατή για να συμπαρασταθεί στον Φούμιο και στην ψυχικά πληγωμένη αδερφή της, την Οχάτσου. Προσπαθεί να απαλύνει τον πόνο της για το χαμό των αγαπημένων της προσώπων, αγωνιζόμενη για την ειρήνη και κάνοντας γνωστό στον κόσμο το αποτρόπαιο έγκλημα που συντελέστηκε στη Χιροσίμα.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ:

Πρωτοπρόσωπη αφήγηση (αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο), όπου η αφηγήτρια είναι και μια από τους ήρωες του κειμένου (Γιούκα). Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση έχει ζωντάνια και παραστατικότητα. Αποτελεί μια αυθεντική εμπειρία (εμπειρία από πρώτο χέρι), εφόσον περιγράφει γεγονότα που έχει ζήσει η ίδια.

Αναδρομική αφήγηση: Η αφήγηση των γεγονότων του παρελθόντος

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ:

Αφήγηση: Χρησιμοποιείται για να παρουσιαστούν τα γεγονότα σε χρονική σειρά (π.χ. η καθημερινή κίνηση της Οχάτσου να πηγαίνει στο ποτάμι και να ρίχνει τα λουλούδια, οι κινήσεις και οι αντιδράσεις του Σαμ).

Περιγραφή: Αποδίδει ανάγλυφα τον χώρο και τις καταστάσεις, εστιάζοντας στη φρίκη του παρελθόντος και στις πληγές του παρόντος (π.χ. η περιγραφή του ποταμού που έβραζε, η εικόνα των καμένων σωμάτων, το παραμορφωμένο ψάρι).

Εσωτερικός Μονόλογος / Σχόλιο (Εξομολόγηση): Καθώς η ιστορία είναι γραμμένη σε πρώτο πρόσωπο (πρωτοπρόσωπος αφηγητής), η Γιούκα μοιράζεται τις εσωτερικές της σκέψεις, τα συναισθήματα και τις ανησυχίες της για το μέλλον, απευθυνόμενη έμμεσα στον αναγνώστη.

Ο τρόπος που κυριαρχεί και δίνει τον τόνο σε όλο το απόσπασμα είναι η περιγραφή (και ειδικότερα η αναδρομική περιγραφή των γεγονότων της καταστροφής), η οποία είναι στενά δεμένη με την εξομολόγηση/σχόλιο της Γιούκα.

ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ - ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ:

Μεταφορές: «δεν μπορεί να ξεκολλήσει τα μάτια του από τον άντρα μου», «από την πίεση των επαναστατημένων αδένων», «με τη θαμνώδη γενειάδα»

Προσωποποιήσεις: «περνάει ένα λεπτό της ώρας φορτωμένο αιωνιότητα», «σφραγίζοντας τον χρόνο με το ανεξίτηλο αποτύπωμά του»

Παρομοιώσεις: «αδύνατος σαν ένα φύλλο χαρτιού», «η μητέρα μας ρίχτηκε, σαν ένας ζωντανός πυρσός, στο ποτάμι»

Εικόνες: Η όψη του Φούμιο, το ψάρι, τα λευκά λουλούδια στο ποτάμι, κλπ.

Γλώσσα – Ύφος:

Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η δημοτική.

Το ύφος είναι απλό (όχι περίτεχνο), λιτό. Εκφράζει με λιτά εκφραστικά μέσα την τραγική στιγμή της έκρηξης και τις εμπειρίες των θυμάτων της Χιροσίμα. Τη στιγμή που περιγράφει τον θάνατο της μητέρας γίνεται λυρικό.

– Πώς αντιμετωπίζει τα ανθρώπινα θύματα ο Αμερικανός Σαμ και ποια στάση διαμορφώνει απέναντι στην κατάσταση που επικρατεί στη Χιροσίμα;

Η στάση του Αμερικανού Σαμ απέναντι στα ανθρώπινα θύματα της Χιροσίμα περνάει από μια βαθιά εσωτερική αλλαγή: από την αρχική άγνοια οδηγείται στην απόλυτη ευαισθητοποίηση και την ανάληψη ευθύνης. Η αντιμετώπισή του και η στάση που διαμορφώνει αναλύονται ως εξής:

1. Η Αντιμετώπιση των Θυμάτων

Δείχνει βαθιά ενσυναίσθηση και συγκίνηση, αλληλεγγύη και υποστήριξη. Ο Σαμ δεν βλέπει τους Ιάπωνες ως πρώην εχθρούς της πατρίδας του, αλλά ως ανθρώπους που υπέστησαν μια ανείπωτη αδικία. Συγκινείται βαθιά, όταν έρχεται σε επαφή με τον σύζυγο της Γιούκα, τον Φούμιο, ο οποίος υποφέρει στο νοσοκομείο και αργοπεθαίνει με αξιοπρέπεια.

Προσφέρει τη ζεστασιά και την ανθρώπινη συμπαράστασή του. Η παρουσία του και τα λόγια του γίνονται πηγή δύναμης για τα θύματα που υποφέρουν σιωπηλά.

2. Η Στάση που Διαμορφώνει

Συνειδητοποιεί τη συλλογική ευθύνη. Ο Σαμ κατανοεί το μέγεθος του εγκλήματος και της βαρβαρότητας του πυρηνικού πολέμου. Συνειδητοποιεί ότι, ως Αμερικανός, φέρει και ο ίδιος ένα μερίδιο της ηθικής ευθύνης για την καταστροφή που προκάλεσε η χώρα του.

Υιοθετεί πλήρως τις αξίες και τον στόχο της Γιούκα. Διαμορφώνει μια ενεργή αντιπολεμική στάση και αποφασίζει να γίνει η «φωνή» των θυμάτων, βοηθώντας στη διάδοση της αλήθειας σε όλο τον κόσμο, ώστε να μην επαναληφθεί ποτέ ξανά τέτοιος όλεθρος.

– Τι συμβολίζουν τα λουλούδια της Οχάτσου για τους νεκρούς και για τους επιζώντες της Χιροσίμα;

Η πράξη της Οχάτσου να ρίχνει καθημερινά λουλούδια στο ποτάμι έχει βαθύτατο συμβολισμό σε δύο επίπεδα.

Για τους νεκρούς αποτελεί φόρο τιμής και αφοσίωση της Οχάτσου προς τη νεκρή μητέρα της. Είναι ο δικός της τρόπος να κρατήσει ζωντανή τη σχέση και την επικοινωνία μαζί της, ακόμα και μετά τον θάνατο. Ο ποταμός της Χιροσίμα μετατράπηκε σε έναν απέραντο, ομαδικό τάφο για περισσότερους από 20.000 ανθρώπους που πνίγηκαν στην προσπάθειά τους να σωθούν από τις φλόγες. Καθώς δεν υπάρχουν ατομικοί τάφοι για αυτά τα θύματα, τα λουλούδια αποτελούν τη μοναδική θρησκευτική και ηθική τιμή που μπορούν να τους προσφέρουν οι συγγενείς τους.

Για τους επιζώντες αποτελεί διατήρηση της μνήμης. Τα λουλούδια συμβολίζουν την ανάγκη να παραμείνει η μνήμη του ολοκαυτώματος άσβεστη. Λειτουργούν ως μια μόνιμη υπενθύμιση του βασανιστικού θανάτου των αγαπημένων τους προσώπων, ένα τραύμα που παραμένει νωπό ακόμη και δεκαπέντε χρόνια μετά.

Τελικά, πρόκειται για μια διαμαρτυρία και ένα αντιπολεμικό μήνυμα. Τα άνθη στην όχθη του ποταμού μετατρέπονται σε σύμβολο ειρηνικής διαμαρτυρίας. Υπενθυμίζουν στους επιζώντες το χρέος τους να μην ξεχάσουν την αδικία που υπέστησαν και να διαλαλήσουν παντού τα τραγικά αποτελέσματα του πυρηνικού πολέμου, ώστε να μην επιτρέψουν να επαναληφθεί ποτέ ξανά μια τέτοια θηριωδία στην ανθρωπότητα.

.– Ποιοι αφηγηματικοί τρόποι διακρίνονται στο απόσπασμα; Ποιος χρησιμοποιείται περισσότερο και γιατί;

Χιροσίμα» εντοπίζονται τρεις βασικοί αφηγηματικοί τρόποι, με έναν από αυτούς να κυριαρχεί ξεκάθαρα:

Αφήγηση: Χρησιμοποιείται για να παρουσιαστούν τα γεγονότα σε χρονική σειρά (π.χ. η καθημερινή κίνηση της Οχάτσου να πηγαίνει στο ποτάμι και να ρίχνει τα λουλούδια, οι κινήσεις και οι αντιδράσεις του Σαμ).

Περιγραφή: Αποδίδει ανάγλυφα τον χώρο και τις καταστάσεις, εστιάζοντας στη φρίκη του παρελθόντος και στις πληγές του παρόντος (π.χ. η περιγραφή του ποταμού που έβραζε, η εικόνα των καμένων σωμάτων, το παραμορφωμένο ψάρι).

Εσωτερικός Μονόλογος / Σχόλιο (Εξομολόγηση): Καθώς η ιστορία είναι γραμμένη σε πρώτο πρόσωπο (πρωτοπρόσωπος αφηγητής), η Γιούκα μοιράζεται τις εσωτερικές της σκέψεις, τα συναισθήματα και τις ανησυχίες της για το μέλλον, απευθυνόμενη έμμεσα στον αναγνώστη.

Επιλέγεται αυτός ο τρόπος για να προκληθεί συγκίνηση. Η λεπτομερής περιγραφή των σωματικών πληγών και της φρίκης του πολέμου στοχεύει απευθείας στο συναίσθημα του αναγνώστη, προκαλώντας έντονη συμπόνια και τρόμο. Επίσης, για τη ζωντάνια και την παραστατικότητα, καθώς η συγγραφέας θέλει να μεταφέρει τον αναγνώστη στο κλίμα της εποχής. Η περιγραφή κάνει τις σκηνές τόσο ζωντανές, σαν ο αναγνώστης να βλέπει το δράμα να εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια του. Τέλος, για την ενίσχυση του αντιπολεμικού μηνύματος, ώστε να καταλάβει ο αναγνώστης (και ο Αμερικανός Σαμ μέσα στην ιστορία) το μέγεθος του εγκλήματος της ατομικής βόμβας. Δεν αρκεί μια απλή αναφορά γεγονότων (αφήγηση). Απαιτείται η σκληρή, ρεαλιστική περιγραφή των συνεπειών της, ώστε να γίνει απόλυτα σαφές γιατί ένας τέτοιος όλεθρος δεν πρέπει να επαναληφθεί ποτέ.

– Πώς κλείνει η Γιούκα την περιγραφή της φρικιαστικής σκηνής στο τέλος του αποσπάσματος; Ποια συναισθήματα προδίδουν οι απανωτές ερωτηματικές προτάσεις της;

Στο τέλος του αποσπάσματος, η Γιούκα απομονώνεται ψυχικά από το περιβάλλον της και κλείνει την εξιστόρησή της με έναν εσωτερικό μονόλογο, ο οποίος αποτελεί μια νοητή συνομιλία με τη νεκρή μητέρα της. Φέρνει στον νου της τη σκληρή εικόνα του παραμορφωμένου από τα εγκαύματα προσώπου της μητέρας της. Μπροστά σε αυτή την ανάμνηση, δίνει έναν βαρύ όρκο και μια ιερή υπόσχεση: να αφιερώσει τη ζωή της στον αγώνα για την ειρήνη, ώστε να μάθει όλος ο κόσμος την αλήθεια και να μην επαναληφθεί ποτέ ξανά τέτοια θηριωδία. Μέσα στην παραζάλη της, νομίζει ότι βλέπει τη μητέρα της να της χαμογελά δικαιωμένη, χωρίς όμως να είναι απόλυτα σίγουρη αν αυτή η υπόσχεση αρκεί για να γαληνέψει την ψυχή της.

Οι αλλεπάλληλες ερωτηματικές προτάσεις που χρησιμοποιεί η Γιούκα στο τέλος προσδίδουν τεράστια συναισθηματική ένταση και πάθος στο κείμενο, αποκαλύπτοντας έντονα συναισθήματα: Βαθύ πόνο και απελπισία. Εκφράζουν το αβάσταχτο βάρος της απώλειας και το ψυχικό μαρτύριο που κουβαλάει ακόμα μέσα της. Αγωνία και αβεβαιότητα. Η Γιούκα βασανίζεται από την αμφιβολία. Αναρωτιέται αν ο δικός της αγώνας είναι αρκετός για να προσφέρει δικαίωση στους νεκρούς και αληθινή παρηγοριά στους ζωντανούς.

Φόβο για το μέλλον. Οι ερωτήσεις προδίδουν την ανασφάλειά της για το αν η ανθρωπότητα έχει όντως διδαχθεί από το έγκλημα της Χιροσίμα ή αν η απειλή ενός νέου πολέμου παραμένει ζωντανή. Αποφασιστικότητα. Παρά τον τρόμο και τη θλίψη, οι ερωτήσεις δεν δείχνουν παραίτηση, αλλά λειτουργούν ως ένα ξέσπασμα που δυναμώνει το πείσμα της να παλέψει για την ειρήνη.

Εντίτα Μόρρις

Γεννήθηκε στο Örebro της Σουηδίας και υπήρξε σύζυγος του Αμερικανού ειρηνιστή συγγραφέα Ίρα Μόρρις. Σε ηλικία είκοσι ετών απομακρύνεται από την οικογένειά της, ριζοσπαστικοποιείται και έρχεται σε επαφή με κορυφαίους ευρωπαίους συγγραφείς και καλλιτέχνες. Αγκαλιάζει την τέχνη της γραφής μέσω του συζύγου της Ira αλλά και του Bert Brecht. Η Μόρις ξεκίνησε τη λογοτεχνική της καριέρα με διηγήματα που δημοσιεύθηκαν στο Atlantic Monthly, στο Harper's Bazaar και σε άλλες εκδόσεις. Το 1943 δημοσίευσε το πρώτο της μυθιστόρημα My darling from the Lions.

Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και ειδικά η ατομική βόμβα στη Χιροσίμα την καθιστούν αφοσιωμένη μαχητή ειρήνης. Ο γιος της Ιβάν (που σπούδασε ιαπωνικά στο Χάρβαρντ) είχε βρεθεί ως διερμηνέας στην εξαφανισμένη πόλη λίγες μόνο ημέρες μετά την καταστροφή. Ήταν μόλις 20 ετών και αφηγήθηκε στην Εντίτα όσα φοβερά είδε. Για εκείνη, η μαρτυρία του θα είναι η αρχή ενός δια βίου αγώνα για την ειρήνη και κατά των πυρηνικών όπλων, που εκδηλώνεται κυρίως στο βιβλίο Λουλούδια της Χιροσίμα, που δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1959. Πούλησε 3,5 εκατομμύρια αντίτυπα σε συνολικά 37 γλώσσες και ευαισθητοποίησε χιλιάδες αναγνώστες για τη φρικαλεότητα του ατομικού πολέμου. Το βιβλίο αποδόθηκε στα ελληνικά από τον ποιητή Νικηφόρο Βρεττάκο, μεγάλο μέρος της ποίησης του οποίου εκφράζει αντίστοιχο κοινωνικό προβληματισμό για τον ανθρωπισμό και την ειρήνη.

[ Πηγές:

Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

https://filologika.gr /

https://latistor.blogspot.com / ]

“Θερμοπύλες”, Κ. Π. Καβάφης

Wed, 09 Sep 2026 20:14:06 +0300

“Θερμοπύλες”, Κ. Π. Καβάφης

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ:

Ο Καβάφης έγραψε το 1903 το ποίημα «Θερμοπύλες», το ύφος και το περιεχόμενο του οποίου θυμίζει αρχαίο επίγραμμα. Το ποίημα αναφέρεται ρητά στη μάχη των Θερμοπυλών, αλλά δίνει και άλλες συμβολικές προεκτάσεις στη θυσία των Σπαρτιατών. Παράλληλα με τη συναίσθηση του χρέους προς την πατρίδα ο ποιητής εξαίρει την προσωπική στάση των πολεμιστών και τονίζει τη σημασία της οφειλόμενης τιμής σε αυτούς που, παρά τις δυσκολίες, αγωνίζονται για να διαφυλάξουν τις αξίες και την ελευθερία τους.

Θέμα:

Ο Καβάφης αξιοποιώντας το ιστορικό γεγονός της μάχης των Θερμοπυλών, συνθέτει ένα ποίημα για να επαινέσει όσους θέτουν στη ζωή τους «Θερμοπύλες», όσους θέτουν δηλαδή κάποιον σημαντικό για εκείνους σκοπό και τον υπερασπίζονται μέχρι τέλους.

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ:

α) Τιµή σε αυτούς που αγωνίστηκαν και πέθαναν ηρωικά.

β) Το ήθος και η υψηλή συναίσθηση του χρέους.

γ) Η σθεναρή αντίσταση παρά την πλήρη επίγνωση για τις µοιραίες εξελίξεις.

ΣΥΜΒΟΛΙΣΜΟΣ:

Ο Καβάφης χρησιμοποιεί το ιστορικό γεγονός της μάχης των Θερμοπυλών και συνθέτει ένα ποίημα, για να επαινέσει όσους θέτουν στη ζωή τους «Θερμοπύλες», όσους έχουν, δηλαδή, κάποιον σημαντικό σκοπό και τον υπερασπίζονται μέχρι τέλους. Αναφέρεται με συμβολικό τρόπο («Θερμοπύλες») στους ανθρώπους που, παρά τις δυσκολίες, μένουν πιστοί στις αξίες τους και υπερασπίζονται τα ιδανικά τους. Η σημασία της μάχης των Θερμοπυλών είναι μεγάλη. Οι υψηλές ηθικές αξίες που εκφράζουν οι μαχητές(«τιμή», «χρέος», «γενναίοι», «δίκαιοι κ’ίσοι») συνδυάζονται με την ανθρώπινη φύση («λύπη κ’ ευσπλαχνία», «αλήθεια ομιλούντες», «προβλέπουν»).Φιλοπατρία και γενναιότητα είναι οι σπαρτιατικές αρχές με τις οποίες έχουν διαπαιδαγωγηθεί. Ενώ γνωρίζουν ότι η μάχη είναι άνιση, επιλέγουν να θυσιαστούν στις Θερμοπύλες και αυτός ο τόπος να γίνει το σύμβολο των ανθρώπων που μένουν πιστοί στις αξίες τους (πατρίδα, τιμή, αγώνας) και παρά τα εμπόδια και την προδοσία αγωνίζονται για να τις προστατεύσουν.

Συμβολισμοί:

α) Οι Θερμοπύλες συμβολίζουν το καθήκον που ορίζει για τον άνθρωπο κάθε εποχής όχι ο νόμος αλλά οι αρχές του. Αυτό τον οδηγεί στην εκπλήρωση του χρέους του ,ακόμη κι όταν γνωρίζει ότι θα ηττηθεί.

β) Ο Εφιάλτης συμβολίζει την προδοσία που αναγκάζει τον άνθρωπο να απομακρυνθεί από τις αξίες και τα ιδανικά του .Συμβολίζει, ακόμα, τους υλικούς πειρασμούς και τις συνθήκες που οδηγούν στη μη τήρηση του χρέους μας.

γ) Οι Μήδοι συμβολίζουν τον εχθρό, τη βαρβαρότητα που έρχεται, τα εμπόδια που υψώνονται μπροστά στον άνθρωπο κατά την προσπάθειά του να πραγματώσει τους ιερούς στόχους του (αγώνας για ελευθερία, δικαιοσύνη, τιμή, πατρίδα, οικογένεια).

Οι «μαχητές» σε συνδυασμό με την ανθρώπινη φύση τους:

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι υψηλές ηθικές αξίες που εκφράζουν.

α) Είναι δίκαιοι και απόλυτα υπεύθυνοι όσον αφορά τη δική τους δράση, αλλά δείχνουν λύπη κι ευσπλαχνία στους συνανθρώπους τους:

β) Είναι γενναιόδωροι (γενναίοι) και συνδράμουν όσους χρειάζονται βοήθεια όσο μπορούν κάθε φορά, ανάλογα με την οικονομική τους δυνατότητα

γ) Τρίτο ηθικό γνώρισμα των ανθρώπων αυτών είναι η φιλαλήθεια, χωρίς ωστόσο να μισούν όσους ψεύδονται.

Οι μετοχές:

– μή κινούντες, συντρέχοντες, ομιλούντες: βρίσκονται σε αρχαιοελληνικούς τύπους, συντακτικά είναι επιρρηματικές τροπικές και προσδιορίζουν τα ρήματα "όρισαν" και "φυλάγουν", έχοντας όλες το ίδιο υποκείμενο με αυτά. Σημασιολογικά δίνουν κάποια ηθικά γνωρίσματα των ανθρώπων που όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες.

– ψευδομένους: διαφέρει. Είναι ουσιαστικοποιημένη και δεν έχει βέβαια το ίδιο υποκείμενο με τις υπόλοιπες.

Δομή - Ενότητες:

1. Στ. 1-3: Η οφειλόμενη τιμή σε όσους συναισθάνονται την ευθύνη του χρέους. Οι άνθρωποι αυτοί δεν παρεκκλίνουν από αυτό (μη κινούντες: θα περιμέναμε καλύτερα τον τύπο «μη κινούμενοι» ).

2. Στ. 4-10: Τα ηθικά γνωρίσματα αυτών των ανθρώπων.

Μορφή του ποιήματος:

Το ποίημα αποτελείται από 14 ιαμβικούς ενδεκασύλλαβους στίχους χωρίς ομοιοκαταληξία χωρισμένους σε δύο στροφές.

Η γλώσσα:

Είναι ιδιότυπη, δημοτική με λέξεις της καθαρεύουσας (μη κινούντες) και ιδιωματισμούς (φυλάγουν).

Τι ήταν το αρχαίο επίγραμμα:

Το επίγραμμα είναι λογοτεχνικό είδος που γεννήθηκε από την ανάγκη να κρατηθεί ζωντανή η μνήμη του νεκρού με την έμμετρη επιγραφή που χαρασσόταν στους τάφους και τα αναθήματα (= αφιερώματα στους θεούς). Τα επιγράμματα, αποτελούμενα συνήθως από έναν ή δύο στίχους, είχαν ως σκοπό να απαθανατίσουν το κλέος(= δόξα) των μεγάλων ανδρών και των νεκρών των πολέμων.

Χαρακτηριστικά γνωρίσματα της ποίησης του Καβάφη:

– Η ιδιότυπη γλώσσα. Πρόκειται για λόγια γλώσσα με τύπους της δημοτικής, αλλά και των αρχαίων ελληνικών (μείγμα καθαρεύουσας και δημοτικής). Μερικές φορές έχει και ιδιωματικούς τύπους της Κωνσταντινούπολης. Η καβαφική γλώσσα αναγνωρίζεται εύκολα.

– Από άποψη μορφής τα ποιήματά του είναι μοντέρνα/νεωτερικά. Συνήθως, δεν έχουν ομοιοκαταληξία, οι στροφές μπορεί να μην έχουν ίσο αριθμό στίχων και οι στίχοι είναι ανισοσύλλαβοι. Το μέτρο είναι συνήθως ιαμβικό. Μερικές φορές απουσιάζει η στίξη. Άλλες όμως φορές η στίξη παίζει σημαντικό ρόλο (π.χ. ειρωνεία, σκηνοθετικές οδηγίες απαγγελίας, όπως χαμήλωμα φωνής όταν έχουμε παρένθεση).

– Ο ποιητικός του λόγος είναι απλός, λιτός, πυκνός, επιγραμματικός, πεζολογικός, συνήθως χωρίς διακοσμητικά επίθετα και λυρικές εκφράσεις, χωρίς πλούσια εκφραστικά μέσα.

– H αφήγηση και οι περιγραφές του είναι ρεαλιστικές. Ο λόγος του χαρακτηρίζεται από ακριβολογία.

– Ο μύθος και η ιστορία συναντούν την ποίηση. Σε πολλά ποιήματα αντλεί τα θέματά του από την ιστορία. H αγαπημένη του ιστορική περίοδος είναι κυρίως η Ελληνιστική (Αλεξανδρινή και Μετα- Αλεξανδρινή) Περίοδος και η Περίοδος της Ρωμαϊκής κυριαρχίας στην Ανατολή (Πτολεμαίοι, Σέλευκοι, Καίσαρ, Αντώνιος), οι τελευταίοι αιώνες του αρχαίου κόσμου. Εμπνέεται επίσης, αλλά πολύ λιγότερο, από την ελληνική μυθολογία, την κλασική αρχαιότητα και το Βυζάντιο. Tον γοητεύει κυρίως η παρακμή, η αποτυχία, η ήττα του αρχαίου ελληνικού κόσμου.

– Η συμβολική χρήση των αρχαίων μύθων και ιστορικών προσώπων είναι από τα κύρια χαρακτηριστικά του έργου του.

– Φαινομενικά ο λόγος του είναι ψυχρός. H συγκίνηση, το συναίσθημα, ο λυρισμός υπολανθάνουν, καλύπτονται έντεχνα πίσω από μύθους και σύμβολα.

– Υπολανθάνει λεπτή ειρωνεία, που γίνεται κάποιες φορές αυτοσαρκασμός.

– Απουσιάζει σχεδόν η περιγραφή της φύσης.

– Τα ποιήματά του χαρακτηρίζονται από θεατρικότητα. Στο έργο του δρουν πρόσωπα/ προσωπεία, όπως στο αρχαίο δράμα, πίσω από τα οποία κρύβεται ο ποιητής. Υποδύεται ρόλους.

Δεδομένα:

α) «φυλάμε Θερμοπύλες»: “ Χρησιμοποιείται ως αναφορά σε σταθερή προσήλωση στην υπεράσπιση ενός (εθνικού συνήθως) ιδανικού. Ολόκληρο το δίστιχο με το οποίο ξεκινά το ποίημα κοσμεί πολλά στρατόπεδα στην Ελλάδα.

β) Εφιάλτης: χαρακτηρισμός ανθρώπου που πρόδωσε τα εθνικά συμφέροντα ή τα κοινωνικά συμφέροντα της τάξης στην οποία ανήκει (όπως ο Εφιάλτης που πρόδωσε στους Πέρσες τους τριακόσιους του Λεωνίδα, στις Θερμοπύλες) (πύλη ελληνικής γλώσσας)

γ) Ο Ξέρξης οργισμένος στέλνει εναντίον των Λακεδαιμονίων τους Μήδους, με εντολή να τους πιάσουν ζωντανούς και να τους φέρουν μπροστά του. Κι όταν οι Μήδοι ρίχτηκαν ορμητικά πάνω στους Έλληνες, σκοτώνονταν πολλοί, αλλά άλλοι έπαιρναν τη θέση τους, και δεν έκαναν πίσω, αν και πάθαιναν μεγάλο χαλασμό. Και τότε έβλεπε ο καθένας, και προπάντων ο ίδιος ο βασιλιάς, πως οι άνθρωποί του ήταν πολλοί, άντρες όμως λίγοι. Κι η σύγκρουση κράτησε όλη τη μέρα. Κι όταν οι Μήδοι πήραν άγριο χτύπημα, τότε αποσύρθηκαν (Ηρόδοτος)

– Βρείτε τις μετοχές του ποιήματος και εξηγήστε το συντακτικό και σημασιολογικό τους ρόλο.

Οι μετοχές του ποιήματος (“μη κινούντες, συντρέχοντες, ομιλούντες”) βρίσκονται σε αρχαιοελληνικούς τύπους, συντακτικά είναι επιρρηματικές τροπικές και προσδιορίζουν τα ρήματα "όρισαν" και "φυλάγουν", έχοντας όλες το ίδιο υποκείμενο με αυτά. Σημασιολογικά δίνουν κάποια ηθικά γνωρίσματα των ανθρώπων που όρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες. Δείχνουν τη διαρκή και συνεπή στάση ζωής των ανθρώπων που τιμούν το χρέος τους. Έρχονται σε αντίθεση με την επιθετική μετοχή «τους ψευδομένους» (αυτούς που λένε ψέματα ή υποκρίνονται). Η μετοχή “ψευδομένους” διαφέρει. Είναι ουσιαστικοποιημένη και δεν έχει βέβαια το ίδιο υποκείμενο με τις υπόλοιπες.

– Πώς ορίζει ο Καβάφης το ήθος των ανθρώπων που εξαίρει στο ποίημά του;

Ο ποιητής τιμά τους Σπαρτιάτες, επειδή αποτελούν αιώνιο παράδειγμα ανδρείας. Υπερασπίστηκαν τα ιδανικά τους χωρίς να φοβηθούν την ήττα ή τον θάνατο. Μας διδάσκουν ότι πρέπει να υπερασπιζόμαστε τις αξίες μας, ακόμα και όταν ξέρουμε το τέλος. Επομένως, εξυμνεί το υψηλό τους ήθος των ανθρώπων που εξαίρει στο ποίημά του.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι υψηλές ηθικές αξίες που εκφράζουν.

γ) Τρίτο ηθικό γνώρισμα των ανθρώπων αυτών είναι η φιλαλήθεια, χωρίς ωστόσο να μισούν όσους ψεύδονται.

– Με ποιον τρόπο και για ποιο λόγο ο Νεοέλληνας ποιητής αποδίδει τιμή στους αρχαίους υπερασπιστές των Θερμοπυλών;

Ο Κ. Π. Καβάφης στο ποίημά του «Θερμοπύλες» χρησιμοποιεί το ιστορικό γεγονός της θυσίας των 300 Σπαρτιατών του Λεωνίδα ως παγκόσμιο και διαχρονικό σύμβολο. Ο τρόπος με τον οποίο αποδίδει αυτή την τιμή είναι εντυπωσιακός. Ο ποιητής αποδίδει τιμή μεταφορικά και συμβολικά, μετατρέποντας το γεωγραφικό στενό των Θερμοπυλών σε μια εσωτερική, ηθική στάση ζωής. Εξαίρει το καθημερινό ήθος και δεν παρουσιάζει τους υπερασπιστές ως άτρωτους, υπερφυσικούς ήρωες, αλλά ως καθημερινούς ανθρώπους με αδυναμίες, που όμως παραμένουν «δίκαιοι κι ίσιοι σ' όλες των τες πράξεις». Κλιμακώνει τον έπαινο στο τέλος του ποιήματος, όπου τονίζει ότι τους πρέπει «περισσότερη τιμή», επειδή αγωνίζονται με πλήρη επίγνωση της επερχόμενης ήττας τους.

Ο λόγος που ο Καβάφης υμνεί τους υπερασπιστές είναι η ανάδειξη του μεγαλείου της συνείδησης και της οικειοθελούς αυτοθυσίας. Τους τιμά, επειδή έθεσαν στη ζωή τους υψηλά ιδανικά και ηθικές αξίες (τις δικές τους «Θερμοπύλες») και επέλεξαν να τις υπερασπιστούν μέχρι τέλους, χωρίς να υπολογίσουν το προσωπικό κόστος.Το πιο μεγαλειώδες στοιχείο τους είναι ότι συνεχίζουν να μάχονται, παρόλο που «προβλέπουν πως ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος, κι οι Μήδοι επιτέλους θα διαβούνε». Η αξία της προσπάθειάς τους δεν κρίνεται από τη νίκη, αλλά από τον ίδιο τον έντιμο αγώνα. Επιθυμεί να λειτουργήσουν ως αιώνιο πρότυπο ανδρείας για τον σύγχρονο άνθρωπο, δείχνοντάς του πώς να στέκεται όρθιος απέναντι στις δικές του καθημερινές αντιξοότητες.

– Τι συμβολίζουν οι Θερμοπύλες, οι Μήδοι και ο Εφιάλτης;

Η συμβολική χρήση των αρχαίων μύθων και ιστορικών προσώπων είναι από τα κύρια χαρακτηριστικά του έργου του Καβάφη.

Κωνσταντίνος Καβάφης

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης (1863–1933) ήταν ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες ποιητές, γεννημένος και εγκατεστημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου.

Γέννηση και Καταγωγή: Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια στις 29 Απριλίου 1863 . Ήταν το τελευταίο από τα εννέα παιδιά του μεγαλεμπόρου Πέτρου-Ιωάννη Καβάφη και της Χαρίκλειας Φωτιάδη. Μετά τον θάνατο του πατέρα του (1870) και την καταστροφή της οικογενειακής επιχείρησης, έζησε με την οικογένειά του στο Λίβερπουλ και στο Λονδίνο (1872–1878), όπου έμαθε άψογα τα αγγλικά. Μετά από μια προσωρινή διαμονή στην Κωνσταντινούπολη λόγω πολιτικών αναταραχών (1882–1885), επέστρεψε οριστικά στην Αλεξάνδρεια, όπου εργάστηκε ως υπάλληλος στο Υπουργείο Δημοσίων Έργων και ως χρηματισιμεσίτης. Η ποίησή του διακρίνεται για τον ιστορικό, φιλοσοφικό και συχνά αυτοαναφορικό ή ερωτικό της χαρακτήρα. Επηρεάστηκε από την ελληνιστική και βυζαντινή εποχή. Δεν εξέδωσε ποτέ παραδοσιακό βιβλίο. Προτιμούσε να τυπώνει μονόφυλλα ή φυλλάδια με τα ποιήματά του και να τα διανέμει ιδιωτικά ή να τα διορθώνει διαρκώς.

Το μεγαλύτερο και σημαντικότερο μέρος του έργου του γράφτηκε και δημοσιεύθηκε μετά την ηλικία των 40 ετών. Ο ίδιος ο Καβάφης είχε κατατάξει τα ποιήματά του σε τρεις μεγάλες κατηγορίες, αν και πολλά από αυτά συμπίπτουν και αλληλοσυμπληρώνονται:

1. Φιλοσοφικά ή Διδακτικά Ποιήματα

Επικεντρώνονται σε πανανθρώπινα υπαρξιακά ζητήματα, όπως η μοίρα, η φθορά του χρόνου, η αξιοπρέπεια, η αποτυχία και η αναζήτηση σκοπού. Χαρακτηριστικά έργα: «Ιθάκη» (το ταξίδι της ζωής), «Τείχη» (η κοινωνική απομόνωση), «Όσο μπορείς», «Απολείπειν ο θεός Αντώνιον».

2. Ιστορικά Ποιήματα

Είναι η πολυπληθέστερη κατηγορία του. Ο Καβάφης δεν εμπνέεται από την κλασική αρχαιότητα, αλλά κυρίως από την ελληνιστική περίοδο, τη ρωμαϊκή εποχή και το Βυζάντιο. Συχνά χρησιμοποιεί «ψευδο-ιστορικά» πλαίσια και άσημα ιστορικά πρόσωπα για να μιλήσει ειρωνικά για το παρόν. Χαρακτηριστικά έργα: «Περιμένοντας τους Βαρβάρους», «Στα 200 π.Χ.», «Ο Δαρείος», «Αλεξανδρινοί Βασιλείς».

3. Αισθησιακά ή Ερωτικά Ποιήματα

Ποιήματα γεμάτα νοσταλγία, που υμνούν την ομορφιά της νεότητας και τους περασμένους, συχνά παράνομους ή μη αποδεκτούς για την εποχή του, έρωτες. Η μνήμη παίζει καθοριστικό ρόλο στην αναβίωση της ηδονής. Χαρακτηριστικά έργα: «Ηδονή», «Επέστρεφε», «Μακριά», «Απ' τες εννιά».

Πέθανε στην Αλεξάνδρεια στις 29 Απριλίου 1933, την ημέρα των 70ών γενεθλίων του. Το έργο του Κωνσταντίνου Καβάφη κατέχει εξέχουσα θέση στην παγκόσμια λογοτεχνία και χαρακτηρίζεται από έναν βαθύ κοσμοπολιτισμό, ρεαλισμό και φιλοσοφική διάθεση.

[ Πηγές:

Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

https://filologika.gr /

https://latistor.blogspot.com / ]

“Καλλιπάτειρα”, Λορέντζος Μαβίλης

Wed, 09 Sep 2026 20:23:26 +0300

“Καλλιπάτειρα”, Λορέντζος Μαβίλης

Σχολιασμός:

Οι ελλανοδίκες τίμησαν την Καλλιπάτειρα, εξαιρώντας την από το νόμο που απαγόρευε στις γυναίκες να παρακολουθήσουν τους Ολυμπιακούς Αγώνες στην αρχαία Ελλάδα, επειδή ήταν η μητέρα, η κόρη, η αδερφή και η θεία έξι ολυμπιονικών. Το περιστατικό καταγράφηκε την αρχαία εποχή στα σχόλια για τον 7ο Ολυμπιόνικο του Πινδάρου.

Το ποίημα γράφτηκε το 1895 (με αφορμή την επικείμενη, το 1896, αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα). Ακολουθεί το ρεύμα του παρνασσισμού (: ιδιαίτερη φροντίδα για την τελειότητα της μορφής, θέμα εμπνευσμένο από την αρχαιότητα).

Αφορμή για τη σύνθεση του ποιήματος:

Είναι ένα ιστορικό περιστατικό της αρχαιότητας: η παρακολούθηση των Ολυμπιακών από την Καλλιπάτειρα, κόρη του Διαγόρα. Παρόλο που οι γυναίκες δεν επιτρέπονταν στο κοινό των γυμνικών αγώνων, η Καλλιπάτειρα σπάει αυτό το κατεστημένο, διότι ήθελε να δει από κοντά τον γιο της, Πεισίροδο, να διαγωνίζεται στην πυγμαχία.

ΘΕΜΑ:

Η προσπάθεια της Καλλιπάτειρας να πείσει τους Ελλανοδίκες να την αφήσουν να παρακολουθήσει τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Ανάπτυξη του θέματος με διαλογικό τρόπο:

Οι Ελλανοδίκες εκπλήσσονται με την παρουσία μιας γυναίκας στο κοινό των Ολυμπιακών Αγώνων: αν κι η προσφώνησή τους προς την Καλλιπάτειρα (στ. 1 Αρχόντισσα) αποκαλύπτει τον σεβασμό που τρέφουν στο πρόσωπό της, ωστόσο της τονίζουν ότι πρέπει να φύγει.

Το πρόσωπο που μιλά αλλάζει στο μέσον του 3ου στίχου και, από τους Ελλανοδίκες, περνάμε στην απόκριση της Καλλιπάτειρας.

Απόκριση της Καλλιπάτειρας:

° Απαρίθμηση των ολυμπιονικών της οικογένειάς της [κλιμάκωση: ξεκινά από τους συγγενείς δευτέρου βαθμού και φτάνει στους συγγενείς πρώτου βαθμού],

° Αίτημα να παρακολουθήσει τους αγώνες,

° Διαπίστωση ότι δεν είναι σαν τις υπόλοιπες γυναίκες + αιτιολόγηση (: καταγωγή από ξεχωριστό γένος),

° Απόδειξη της δόξας της γενιάς της είναι ότι ακόμα κι ο Πίνδαρος κατέγραψε τα κατορθώματα των συγγενών της.

Χαρακτηρισμός της Καλλιπάτειρας:

Δυνατή, θαρραλέα, καθώς τολμά να έρθει σε αντιπαράθεση με καθιερωμένες συνήθειες του καιρού της, γεμάτη αυτοπεποίθηση, σοβαρή, αξιοπρεπής, πειστική, με λόγο γεμάτο επιχειρήματα, υπερήφανη για την ένδοξη γενιά της.

Βασικές ιδέες του ποιήματος:

Ο Μαβίλης εμπνέεται από ένα περιστατικό των αρχαίων που αποδεικνύει την ανώτερη αξία των Ολυμπιακών, η οποία δίνει άφθαρτη τιμή στον ολυμπιονίκη και την οικογένειά του. Η αξία αυτή αποδεικνύεται από τη λαχτάρα της Καλλιπάτειρας να βρεθεί ανάμεσα στο κοινό, αλλά και της εξαίρεσης που απαιτεί και της γίνεται, εξαιτίας των αθλητικών επιτευγμάτων της οικογένειάς της.

Κοινωνική θέση γυναίκας:

Υποβιβασμένη στην αρχαιότητα, αφού δεν της επιτρεπόταν καν να παρακολουθήσει τους Ολυμπιακούς. Αντίθετα, σήμερα έχει το δικαίωμα όχι απλώς να δει, αλλά και να συμμετάσχει στους αγώνες.

ΙΔΕΕΣ – ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ:

Αναδεικνύεται η αξία των ολυμπιακών αγώνων για την αρχαία ελληνική κοινωνία.

Υπενθυμίζει τα ιδανικά των Αγώνων: ανιδιοτέλεια και την αρμονική ανάπτυξη σώματος και πνεύματος - ψυχής.

Προβάλλεται επίσης η σημασία της τέχνης, που αποτελεί ένα από τα πιο υψηλά ιδανικά.

(Αντίθετα, σήμερα παρατηρούμε πτώση του πνεύματος του ολυμπισμού. Σήμερα, στην υλιστική κοινωνία μας οι αθλητές δεν αγωνίζονται στην πλειονότητά τους για ένα στεφάνι αγριελιάς, αλλά για το χρήμα και τη δόξα.)

Συναισθήματα στο ποίημα: Πόθος, λαχτάρα, περηφάνια, συγκίνηση.

ΔΟΜΗ:

Α’ Ενότητα: στ. 1-3: Η απαγόρευση των Ελλανοδίκων

Β’ Ενότητα: στ. 4-14: Η απάντηση της Καλλιπάτειρας

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ:

Κυριαρχεί ο δραματοποιημένος διάλογος (οι ήρωες διαλέγονται άμεσα σε α΄πρόσωπο)

ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ:

Εικόνες (στ. 7-8)

Μεταφορές (στ. 14)

Παρηχήσεις του ρ, του λ και του ν,

Σχήμα υπαλλαγής (στ. 13),

Σχήμα υπερβατό (στ.11)

ΓΛΩΣΣΑ:

Δημοτική, πλούσια σε έκφραση π.χ. χρήση πολλών επιθέτων, με κάποιες ποιητικές εκφράσεις (στ. 8 θιαμαστές), ώριμη και καλλιεργημένη, με προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις. Κυριαρχούν τα επίθετα.

ΎΦΟΣ:

Πυκνό, ζωηρό, παραστατικό.

ΜΕΤΡΟ - ΣΤΙΧΟΥΡΓΙΚΗ:

Ιαμβικός ενδεκασύλλαβος στίχος.Το ποίημα ακολουθεί πλήρως τους κανόνες σύνθεσης ενός σονέτου [Μορφή: 2 τετράστιχες + 2 τρίστιχες στροφές με ομοιοκαταληξία (ΑΒΒΑ ΑΒΒΑ ΓΔΓ ΔΕΕ) και στίχο ιαμβικό εντεκασύλλαβο.

– Πώς αναπαριστά το ιστορικό περιστατικό ο ποιητής; Σε ποια σημεία της περιγραφής δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα και γιατί;

Ο ποιητής παρουσιάζει το περιστατικό σε διαλογική μορφή. Δίνει έτσι ζωηρότητα και θεατρικότητα στον λόγο και αναδεικνύονται καλύτερα οι χαρακτήρες. Συγκεκριμένα τα λόγια των δικαστών καταλαμβάνουν 2 στίχους, ενώ της Καλλιπάτειρας, που είναι κατηγορούμενη, 12. Τονίζεται με αυτόν τον τρόπο η Καλλιπάτειρα.

Tο τέλος δεν δίνεται, αν δηλαδή έπεισε τους Ελλανοδίκες και ποια ήταν η απόφασή τους. Όμως ποιητής δίνει βαρύτητα στην αιτιολόγηση της πράξης της. Έτσι, μια αθωωτική απόφαση θα ήταν περιττή, ενώ μια καταδικαστική θα ακύρωνε τη γενναία στάση της και θα επισκίαζε τη δόξα των ολυμπιονικών συγγενών της.

Η ανιδιοτέλεια (το αγρίλι του Ηρακλέα ήταν το βραβείο), ο ευγενικός στόχος ισόρροπης ανάπτυξης σώματος και ψυχής (ωραία κορμιά – θαυμαστές ψυχές) υμνούνται από την ποίηση. Παράλληλα, προβάλλεται και η αξία της τέχνης (Πίνδαρος).

– Γιατί η Καλλιπάτειρα επιθυμεί τόσο πολύ να παρακολουθήσει τους αγώνες;

Η Καλλιπάτειρα επιθυμεί τόσο πολύ να παρακολουθήσει τους αγώνες, διότι πόθος, λαχτάρα, περηφάνια, συγκίνηση, κυριαρχούν στην ψυχή της. Θέλει να θαυμάσει τους αγώνες για το στεφάνι αγριελιάς, τα όμορφα σώματα των αθλητών στην προσπάθειά τους να κερδίσουν το έπαθλο με βάση την άμιλλα και την αρμονική ανάπτυξη σώματος και πνεύματος - ψυχής.

– Βρείτε τα μορφικά χαρακτηριστικά του ποιήματος που δικαιολογούν την ένταξή του στο στιχουργικό είδος «σονέτο».

Το σονέτο, στην κλασική μορφή του, παρουσιάζει τα ακόλουθα εξωτερικά χαρακτηριστικά:

·είναι ποίημα ολιγόστιχο· αποτελείται από δεκατέσσερις στίχους, που κατανέμονται σε τέσσερις στροφές,

·οι δυο πρώτες στροφές είναι τετράστιχες, ενώ οι δυο τελευταίες τρίστιχες· έχουμε δηλαδή το σχήμα: 4 - 4 - 3 - 3,

·το μέτρο είναι κανονικά ιαμβικό και οι στίχοι ενδεκασύλλαβοι,

·στις δυο πρώτες τετράστιχες στροφές, η πιο συνηθισμένη μορφή ομοιοκαταληξίας είναι η σταυρωτή (α β β α),

·στις δυο τελευταίες τρίστιχες στροφές, η ομοιοκαταληξία μπορεί να παρουσιάζει ποικίλους συνδυασμούς και τύπους. Πάντως, ένας τουλάχιστον στίχος της μιας στροφής πρέπει να ομοιοκαταληκτεί με έναν της άλλης.

Αυτά τα χαρακτηριστικά υπάρχουν και στο ποίημα του Λ. Μαβίλη.

Λορέντζος Μαβίλης

Ο Λορέντζος Μαβίλης γεννήθηκε στην Ιθάκη το 1860. Μεγάλη επίδραση στην προσωπικότητα του Μαβίλη άσκησε ο Ιάκωβος Πολυλάς, του οποίου υπήρξε φίλος και μαθητής. Μετά το γυμνάσιο έφυγε για την Αθήνα για πανεπιστημιακές σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή. Στην Αθήνα πραγματοποιήθηκε και η γνωριμία του με τον Χαρίλαο Τρικούπη, μέσω του Πολυλά. Το 1879 έφυγε για τη Γερμανία , όπου έμεινε για δεκατέσσερα χρόνια. Εκεί μελέτησε τους αρχαίους κλασικούς και έμαθε Ιταλικά, Αγγλικά, Γαλλικά και Ισπανικά, καθώς επίσης Σανσκριτικά. Το 1890 πήρε το διδακτορικό του δίπλωμα από το πανεπιστήμιο του Erlangen. Το 1897 έφυγε μαζί με τον Κωνσταντίνο Θεοτόκη για την Κρήτη προς ενίσχυση του εκεί επαναστατικού κινήματος και κατέληξε στην Ήπειρο επικεφαλής σώματος ανταρτών. Στις εκλογές του 1910 απέκτησε βουλευτικό αξίωμα με το κόμμα των Φιλελευθέρων και από αυτή τη θέση αγωνίστηκε για την καθιέρωση της δημοτικής γλώσσας. Το 1912 σε ηλικία πενήντα τριών ετών πήρε μέρος στην εκστρατεία της Ηπείρου και σκοτώθηκε στη μάχη του Δρίσκου.

Στο έργο του Μαβίλη έντονη παρουσιάζεται η σολωμική επίδραση, κυρίως στη δημοτική γλώσσα του και στο κυρίαρχο πατριωτικό συναίσθημα. Επίδραση δέχτηκε επίσης από τις παραδόσεις του Φίχτε, τις οποίες παρακολούθησε στη Γερμανία, και από τη φιλοσοφία του Καντ. Από το πρωτότυπο έργο του γνωστότερα είναι τα σονέτα του, τα οποία χαρακτηρίζονται από πληρότητα μορφής, ενώ έγραψε και πολλές μεταφράσεις. Τα πιο γνωστά σονέτα του: Λήθη, Καλλιπάτειρα, Ελιά, Μούχρωμα.

Στην ποίηση του Μαβίλη συναντώνται τα ρεύματα του γερμανικού συμβολισμού με το επίσης γερμανικής προέλευσης σοσιαλιστικό πνεύμα του και τη μεγάλη αγάπη του για την πατρίδα.

[ Πηγές:

Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

https://filologika.gr /

https://latistor.blogspot.com ]

[Από το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ]

Mon, 07 Sep 2026 22:34:57 +0300

[Από το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ]

Άννα Φρανκ (1929-1945)

Πέθανε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης της ναζιστικής Γερμανίας, σε ηλικία 16 ετών. Ήταν κόρη του Γερμανοεβραίου επιχειρηματία Ότο Φρανκ, η οικογένεια του οποίου, μετά την κατάληψη της εξουσίας από τους Ναζί, μετανάστευσε στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας. Οι Φρανκ, εξαιτίας του διωγμού των Εβραίων, κρύφτηκαν στην αποθήκη του εμπορικού τους καταστήματος και έζησαν εκεί μέχρι τον Αύγουστο του 1944, οπότε τους συνέλαβε η γερμανική αστυνομία. Οδηγήθηκαν στο Άουσβιτς, όπου πέθανε η μητέρα της Άννας. Η ίδια και η αδερφή της πέθαναν από τύφο σε άλλο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Επέζησε μόνο ο πατέρας, ο οποίος από Ολλανδούς φίλους της οικογένειας παρέλαβε το ημερολόγιο που είχε μαζί της η κόρη του στο κρησφύγετό τους. Το ημερολόγιο εκδόθηκε το 1947 και, με τη μεγάλη διεθνή απήχηση που είχε, έκανε γνωστή τη δοκιμασία του νεαρού κοριτσιού.

Σύντομη απόδοση περιεχομένου:

Η Άννα, παίρνοντας αφορμή από ένα ασήμαντο επεισόδιο με την αδερφή τη εκφράζει στο ημερολόγιο της τη θλίψη της για τη στάση των γονιών της, που δεν πήραν το μέρος της. Ομολογεί ότι οι σχέσεις με τη μητέρα και την αδερφή της δεν είναι καλές, ενώ αντίθετα ο πατέρας είναι το ιδανικό της, παρ' όλο που έχει και γι’αυτόν παράπονα, επειδή δε συμμερίζεται τα προβλήματά της. Για τη σχέση με τη μητέρα της η Άννα υποστηρίζει ότι δεν είναι καλή, με κύρια αιτία τους αντίθετους χαρακτήρες τους, και αποκαλύπτει ότι δεν τη θεωρεί πρότυπο μητέρας. Μιλώντας έπειτα για τον εαυτό της, η Άννα ομολογεί τις αδυναμίες του χαρακτήρα της. Εκφράζει επίσης την επιθυμία να μην της φέρονται σαν σε μικρό κοριτσάκι, αφού πιστεύει ότι έχει ωριμάσει και έχει σχέδια για τη ζωή. Αυτό μόνο που της λείπει, όπως γράφει, είναι η ενθάρρυνση από πρόσωπα που να την αγαπούν.

Η Άννα καταφεύγει στο ημερολόγιό της αισθανόμενη έντονη λύπη ύστερα από τη φιλονικία με την αδερφή της, εφόσον διαπίστωσε για άλλη μια φορά πως οι γονείς της σπεύδουν πάντοτε να πάρουν το μέρος της Μαργκότ, χωρίς να δίνουν σημασία στα δικά της συναισθήματα. Η ηρωίδα νιώθει την ανάγκη να λάβει από κάποιον που την αγαπά ειλικρινά ενθάρρυνση και υποστήριξη, ώστε να μπορέσει να συνεχίσει τον καθημερινό της αγώνα προς την ενηλικίωση και, φυσικά, προς τη δύσκολη εκείνη προσπάθεια που απαιτείται προκειμένου να διορθώσει τα ελαττώματά της και να γίνει ένας αξιόλογος άνθρωπος.

Αισθάνεται βαθιά απογοήτευση, διότι νιώθει πως στο πλαίσιο της οικογένειάς της δεν έχει κανέναν που να την κατανοεί και να είναι πρόθυμος να τη στηρίξει. Η μητέρα της τής φέρεται συνεχώς με άδικο τρόπο, την κατηγορεί για όλα και την αντιμετωπίζει με σαρκασμό και ειρωνεία, ενώ την ίδια στιγμή υποστηρίζει τη Μαργκότ και παίρνει πάντοτε το δικό της μέρος. Νιώθει πως δεν μπορεί να βρει πουθενά τη στοργή που χρειάζεται, αφού ακόμη κι ο πατέρας που τόσο αγαπά έχει την τάση να φέρεται στην αδερφή της με διαφορετικό τρόπο και να της αναγνωρίζει περισσότερες αρετές. Η Μαργκότ είναι για τους γονείς τους η πιο έξυπνη, η πιο ευγενική, η πιο όμορφη και η πιο καλή, ενώ η Άννα αντιμετωπίζεται ως ο αποδιοπομπαίος τράγος για ό,τι συμβαίνει, εισπράττοντας διαρκώς κατηγορίες και επιπλήξεις.

Η ηρωίδα θέλει κοντά της κάποιον που να έχει την υπομονή να την ακούσει και να δείξει κατανόηση απέναντι στους προβληματισμούς και τις ανησυχίες της. Θέλει κάποιον να του μιλήσει για την άδικη και παράλογη συμπεριφορά της μητέρας της, μα δεν βρίσκει σε κανέναν αυτού του είδους τη συμπαράσταση, αφού ο πατέρας της, που είναι ο μόνος που θα μπορούσε να αναλάβει αυτό το ρόλο αρνείται ν’ ακούσει οποιαδήποτε κατηγορία εις βάρος της μητέρας. Η Άννα, επομένως, καταλήγει να εκμυστηρεύεται όλες τις σκέψεις κι όλα της τα παράπονα στην «Κίτυ», στην επινοημένη φίλη που απευθύνει όλα όσα γράφει στο ημερολόγιό της. Η Κίτυ είναι εκείνη που εκπληρώνει, τελικά, τον ρόλο που θα έπρεπε να εκπληρώνουν οι γονείς της κι είναι εκείνη που προσφέρει στην Άννα την κατανόηση και τη συμπαράσταση που της έχουν τόσο λείψει από τα πρόσωπα της οικογένειάς της.

Το Ημερολόγιο της Άννας γίνεται ο αποδέκτης της θλίψης που βιώνει η ηρωίδα, των απογοητεύσεων και των διαψεύσεων που αντιμετωπίζει καθημερινά, αφού κανένας από την οικογένειά της δεν της προσφέρει λίγο χρόνο και λίγη προσοχή, προκειμένου ν’ ακούσει όσα η νεαρή κοπέλα αισθάνεται κι όσα την πληγώνουν.

Θεματικό κέντρο:

Βασική ιδέα του αποσπάσματος είναι η ψυχολογία των εφήβων και οι σχέσεις τους με την οικογένεια. Η ιδέα στηρίζεται στην αντίθεση εγώ - οι άλλοι, που εμφανίζεται με την ανάπτυξη της ατομικότητας του εφήβου και την αναζήτηση της προσωπικής του ανεξαρτησίας. Οι εξομολογήσεις, επίσης, σε ένα ημερολόγιο ανταποκρίνονται στην εσωτερική ανάγκη του εφήβου να συνομιλήσει με τον εαυτό του και να τον κατανοήσει.

Οι σχέσεις της με τα άλλα πρόσωπα:

Οι σχέσεις της αφηγήτριας με το οικογενειακό της περιβάλλον δεν είναι αρμονικές. Απέναντι στην αδερφή της είναι ανταγωνιστική και εκδηλώνει ζήλια. Θεωρεί ότι καταφέρνει να έχει τους γονείς με το μέρος της εξαιτίας του «μισοκακόμοιρου ύφους» και της «γκρινιάρικης διάθεσης» της. Αγανακτεί επίσης, διότι, ενώ η άλλη εισπράττει πάντα επαίνους για τα χαρίσματα της, η ίδια δέχεται συνεχώς επικρίσεις. Πιο προβληματική είναι η σχέση με τη μητέρα της, για την οποία πιστεύει ότι δεν της δείχνει κατανόηση και δεν ανταποκρίνεται στο μητρικό της ρόλο αν και εκείνη έχει ανάγκη από τη στήριξη της. Για τον πατέρα της τρέφει ιδιαίτερη αγάπη και τον αποκαλεί το μεγάλο της ιδεώδες», έχει όμως το παράπονο ότι ούτε αυτός τη στηρίζει ηθικά και ότι δεν είναι διατεθειμένος να ακούει τα προβλήματα της. Γενικά, πιστεύει ότι οι γονείς της δεν την προσέχουν όσο θα της άξιζε και εξακολουθούν να τη μεταχειρίζονται σαν ένα κακομαθημένο παιδί.

Ψυχολογία και χαρακτήρας της:

Η προβληματική σχέση της Άννας με τους γονείς της παρουσιάζεται με ειλικρίνεια, αλλά η ψυχολογική της διάθεση χαρακτηρίζεται από αστάθεια. Ενώ πολλές από τις απόψεις και τις κρίσεις της χαρακτηρίζονται από ωριμότητα, από την άλλη πλευρά αρκετά από τα παράπονα της θυμίζουν χαϊδεμένο παιδί που θέλει να είναι το επίκεντρο της προσοχής. Έτσι, οι αντιφάσεις που φανερώνονται στο χαρακτήρα και την ψυχολογία της είναι αρκετές. Είναι ένα κορίτσι που κακίζει τη μητέρα της, που ζηλεύει την αδερφή της, που κάνει παράπονα στον πατέρα και γενικά τα βάζει με όλους, επειδή δεν την καταλαβαίνουν. Από την άλλη πλευρά, κάποιες απόψεις της για το μητρικό ρόλο και για την ανάγκη να βρει στη μητέρα της ένα ιδανικό πρότυπο δείχνουν συνετή κρίση, δυσανάλογη με την ηλικία της. Την ίδια ωριμότητα φανερώνει και η αυτοκριτική της, καθώς παρουσιάζεται δυσαρεστημένη για την ανεπάρκεια της να ολοκληρώσει ένα έργο. Οι αντιφάσεις αυτές είναι απόλυτα φυσιολογικές στη φάση της μετάβασης από την παιδική στην εφηβική ηλικία, στην οποία βρίσκεται. Η Άννα, με τα χαρίσματα και τα ελαττώματα της είναι ένας αντιπροσωπευτικός για την ηλικία της χαρακτήρας. Τη διακρίνει φιλομάθεια, εξυπνάδα, ωριμότητα, ειλικρίνεια. Παράλληλα όμως έχει εγωισμό και ζήλια και γενικά είναι απόλυτη στα συναισθήματα της. Έτσι, το μόνο που πετυχαίνει είναι να νιώθει μοναξιά ανάμεσα σε τόσους ανθρώπους.

Ενότητες:

1η ενότητα: «Αγαπητή Κίτυ, [...] στην γκρινιάρικη διάθεση της Μαργκότ». Τα παράπονα της Άννας με αφορμή το επεισόδιο με τη Μαργκότ

2η ενότητα: «Δεν τις αγαπώ, [...] που έχει σχέση με τα ελαττώματά της». Η σχέση της Άννας με τον πατέρα της

3η ενότητα: «Περισσότερο απ' όλους τους άλλους, [...] πλήρη ικανοποίηση στα παιδιά τους;». Η άποψη της Άννας για τη μητέρα της

4η ενότητα: «Μερικές φορές [...] Δική σου, Άννα». Οι συναισθηματικές ανάγκες της Άννας και η διάθεση αυτοκριτικής

Ερμηνευτικές επισημάνσεις:

• Πρόθεση της Άννας Φρανκ δεν ήταν η δημοσίευση του ημερολογίου, το οποίο ήταν γι' αυτήν περισσότερο μια διέξοδος και ικανοποιούσε μια ανάγκη συνομιλίας με τον εαυτό της.

• Η εντύπωση ότι το έγραφε μόνο για τον εαυτό της δίνει στο γράψιμο της αυθορμητισμό και ειλικρίνεια.

• Το κείμενο διακρίνεται για τον ώριμο προβληματισμό, αλλά και για την ψυχολογική αστάθεια της συγγραφέως.

• Στο συγκεκριμένο απόσπασμα δε γίνεται αναφορά στις συνθήκες διαβίωσης και στην πολιτική κατάσταση.

Τεχνική της αφήγησης:

Η αφηγήτρια: Πρόκειται για πρωτοπρόσωπο, ομοδιηγητικό - αυτοδιηγητικό αφηγητή, με εσωτερική εστίαση και εσωτερική οπτική γωνία. Πρόκειται δηλαδή για την Άννα Φρανκ, η οποία καταγράφει τις σκέψεις της για τις σχέσεις με τα πρόσωπα της οικογένειάς της. Όσα γράφει στο ημερολόγιό της απευθύνονται προς τη φανταστική της φίλη, Κίτυ, με τη μορφή αλληλογραφίας.

Ύφος:

Ο τόνος είναι γενικά εξομολογητικός, παρουσιάζει όμως διακυμάνσεις. Όταν μιλάει για τους γονείς της και κυρίως για τη μητέρα της, ο τόνος της γίνεται επικριτικός («Για μένα, η μητέρα μου δεν είναι πάντα "η μητέρα"») και σε κάποια σημεία που αναφέρεται στην αδερφή της ειρωνικός («Η Μαργκότ είναι αναμφισβήτητα η πιο έξυπνη, η πιο ευγενική, η πιο όμορφη και η πιο καλή!»), Ύφος εξομολογητικό, επικριτικό, ειρωνικό.

-- Η Άννα δεν έχει καλή σχέση με τη μητέρα της. Πώς δικαιολογεί η ίδια αυτό το γεγονός;

Η Άννα θεωρεί πως δεν υπάρχει ανάμεσα σ’ εκείνη και στη μητέρα της ο ισχυρός δεσμός αγάπης, που θα έπρεπε κανονικά να τις συνδέει. Η μητέρα είναι περισσότερο αφοσιωμένη στην αδερφή της Άννας, τη Μαργκότ, και φροντίζει με κάθε τρόπο να την προστατεύει και να παίρνει το μέρος της, δημιουργώντας στην Άννα την αίσθηση πως η ίδια δεν έχει θέση ανάμεσά τους. Η συμπεριφορά της μητέρας πληγώνει την Άννα, διότι δεν χαρακτηρίζεται από εκείνη την ιδεώδη μητρική τρυφερότητα, που έχει τόσο ανάγκη η νεαρή κοπέλα, είναι, αντιθέτως, σκληρή, παράλογη και σαρκαστική. Τις περισσότερες φορές, μάλιστα, η ηρωίδα αισθάνεται πως η μητέρας της δεν είναι καν σε θέση να εκπληρώσει το ρόλο της «μητέρας» αναγκάζοντας την ίδια ν’ αναπληρώσει το ρόλο αυτό μόνη της.

Η ηρωίδα αποδίδει αυτή τη συγκρουσιακή σχέση στο γεγονός ότι έχει τελείως αντίθετο χαρακτήρα από αυτόν της μητέρας της, κάτι που τις φέρνει συνεχώς σε αντιπαράθεση. Ενώ, συνάμα, επισημαίνει πως η μητέρα της δεν έχει κατορθώσει ποτέ να φτάσει στο πρότυπο της μητέρας που έχει πλάσει στη σκέψη της∙ στο πρότυπο της ιδανικής μητέρας που καταφέρνει να είναι πάντοτε παρούσα στη ζωή των παιδιών της με θετικό τρόπο και προσφέροντάς τους αγάπη και σιγουριά. Η μητέρα της ηρωίδας διακρίνεται περισσότερο για την ανωριμότητά της και για την αδυναμία της να σταθεί με αμέριστη αγάπη στο πλευρό και των δύο παιδιών της, χωρίς να κάνει διακρίσεις μεταξύ τους και χωρίς να φέρεται ανταγωνιστικά απέναντί τους.

-- Ποια αισθήματα έχει για τον πατέρα της η Άννα; Να βρείτε τα σχετικά χωρία στο κείμενο.

Η Άννα έχει ιδιαίτερη αδυναμία στον πατέρα της κι όπως χαρακτηριστικά δηλώνει τον αγαπά περισσότερο απ’ οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο στον κόσμο, αφού εκείνος αποτελεί για εκείνη το μεγάλο ιδεώδες. «Για τον πατέρα, το πράγμα είναι διαφορετικό. Πληγώνομαι κάθε φορά που δείχνει την προτίμησή του για τη Μαργκότ, που επιδοκιμάζει τις πράξεις της, που τη γεμίζει μ’ επαίνους και χάδια, γιατί αγαπώ τρελά τον Πιμ. Είναι το μεγάλο μου ιδεώδες. Δεν αγαπώ κανέναν στον κόσμο όσο τον πατέρα.»

Η νεαρή ηρωίδα έχει εξιδανικεύσει τον πατέρα της και εξαρτά σε μεγάλο βαθμό την ευτυχία της από τη δική του συμπεριφορά, με αποτέλεσμα να πληγώνεται βαθιά κάθε φορά που εκείνος αποτυγχάνει να της εκφράσει την αγάπη του με τον τρόπο που η ίδια το επιθυμεί ή κάθε φορά που εκείνος φαίνεται να δείχνει μεγαλύτερη συμπάθεια στην άλλη του κόρη. Ό,τι αναμένει η Άννα από τον πατέρα της είναι κάτι πολύ πιο ουσιαστικό από τις φαινομενικές περιποιήσεις ή τις θεωρητικά «σοβαρές συζητήσεις» που επί της ουσίας αποτελούν μια ευκαιρία για να δώσουν οι γονείς νουθεσίες και συμβουλές στα παιδιά τους, προειδοποιώντας τους για τις δυσκολίες ή τους κινδύνους της ζωής. Η Άννα περιμένει από τον πατέρα της εκείνη τη μορφή αγάπης που δείχνει πως την εκτιμά, τη σέβεται και την αποδέχεται πλήρως, όχι γιατί είναι το παιδί του, αλλά γιατί έχει αναγνωρίσει τις ποιότητες που κατέχει εκείνη ως αυτόνομη προσωπικότητα. «Τα φαινομενικά κανακέματα δε μ’ ευχαριστούν πια, ούτε και οι λεγόμενες σοβαρές συζητήσεις. Περιμένω από τον πατέρα κάτι που δεν είναι ικανός να μου δώσει... το μόνο που ζητώ είναι την αγάπη του πατέρα, την αληθινή στοργή του, όχι μόνο για το παιδί του, αλλά για την Άννα, αυτή που είναι.»

Η Άννα αισθάνεται την ανάγκη να της αναγνωρίσουν την αξία που έχει ως άτομο και ως προσωπικότητα, και επιθυμεί να λάβει αυτή την αναγνώριση κυρίως και πρωτίστως από τον πατέρα της, μιας κι είναι το μόνο μέλος της οικογένειας που της προκαλεί πια αυτά τα αισθήματα οικειότητας και αγάπης που αναλογούν στα πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος. Έχοντας αποξενωθεί από τη μητέρα και την αδερφή της, θεωρεί και αισθάνεται πως ο πατέρας είναι ο μόνος που εκπροσωπεί την ιδιαίτερη αξία του οικογενειακού συναισθηματικού δεσμού. «Γαντζώνομαι στον πατέρα, γιατί είναι ο μόνος που διατηρεί σε μένα τα τελευταία υπολείμματα του οικογενειακού αισθήματος.»

Επιπλέον, η Άννα θα ήθελε να λάβει από τον πατέρα της μια ακόμη μορφή συμπαράστασης, θα ήθελε να μπορούσε να του εκφράσει τα παράπονα που έχει για τη μητέρα της, αλλά εκείνος δεν της το επιτρέπει. Είναι εμφανές, άρα, πως η Άννα βλέπει στο πρόσωπο του πατέρα της έναν φίλο τη γνώμη, την εκτίμηση και τη συμπαράσταση του οποίου έχει μεγάλη ανάγκη, προκειμένου να κατορθώσει να αντέξει τις συνεχείς απογοητεύσεις που βιώνει από τα άλλα μέλη της οικογένειάς της. «Ο πατέρας δε θέλει να καταλάβει ότι μερικές φορές έχω μια ακατανίκητη ανάγκη να ανακουφιστώ, να του μιλήσω για τη μητέρα· αρνείται να με ακούσει και αποφεύγει καθετί που έχει σχέση με τα ελαττώματά της.»

-- Ποιες σκέψεις κάνει η Άννα για το ρόλο των γονέων, με αφορμή το περιστατικό με την αδερφή της;

Η Άννα θεωρεί πως οι γονείς της την αδίκησαν στη μικρή αντιδικία που είχε με την αδερφή της, καθώς πήραν κι οι δύο αμέσως το μέρος της Μαργκότ, χωρίς καν να της δώσουν έστω κι ελάχιστο χρόνο για να τους εξηγήσει τα πράγματα από τη δική της οπτική. Άλλωστε η ηρωίδα επρόκειτο να επιστρέψει πολύ σύντομα το βιβλίο στην αδερφή της, και μάλιστα θα το επέστρεφε πολύ πιο γρήγορα αν εκείνοι δεν είχαν ανακατευτεί στη μεταξύ τους φιλονικία.

Με αφορμή, λοιπόν, αυτό το περιστατικό η Άννα δηλώνει πως έχει στη σκέψη της ένα ιδεώδες παράδειγμα για το πώς θα έπρεπε να είναι οι γονείς και ιδίως μια μητέρα∙ ένα ιδεώδες παράδειγμα για τα χαρακτηριστικά που θα έπρεπε να έχουν οι ιδανικοί γονείς. Θα ήθελε τους γονείς να είναι πραγματικά παρόντες στη ζωή της, όχι με τη συμβατική έννοια της απλής παρουσίας, αλλά με την ενεργή εμπλοκή στη συναισθηματική και πνευματική της ωρίμανση. Θα ήθελε να την αποδέχονται ακριβώς γι’ αυτό που είναι και όχι να την αντιμετωπίζουν σαν να είναι ένα ανώριμο παιδί, στο οποίο και αποδίδουν τις ευθύνες για ό,τι συμβαίνει στο σπίτι. Οι γονείς θα έπρεπε να είναι το συναισθηματικό της στήριγμα, το λιμάνι στο οποίο θα μπορούσε να αράξει, τις στιγμές που νιώθει αναστατωμένη ή αδύναμη να διαχειριστεί το πλήθος των συναισθηματικών εντάσεων της εφηβικής ηλικίας.

Στη θέση της σκληρότητας και του σαρκασμού που δέχεται από τη μητέρα της, θα ήθελε να αισθάνεται την αγάπη και την αποδοχή∙ θα ήθελε μια μητέρα που να διαθέτει όλες εκείνες τις ηθικές αρετές και ποιότητες που θα την καθιστούσαν το κατάλληλο πρότυπο για μια κοπέλα εφηβικής ηλικίας, που αναζητά την ταυτότητά της. Η Άννα κατανοεί, βέβαια, πως οι γονείς της είναι κι αυτοί άνθρωποι κι έχουν ελαττώματα και ελλείψεις, θα ήθελε, εντούτοις, να έβρισκε σ’ αυτούς περισσότερη κατανόηση και δικαιοσύνη. Οι γονείς δεν πρέπει να δείχνουν αδυναμία σε ένα από τα παιδιά τους και να αδικούν το άλλο ή να το αντιμετωπίζουν σαν να είναι λιγότερο ικανό ή λιγότερο άξιο.

Οι γονείς που έχει κατά νου η Άννα, οι γονείς που θα μπορούσαν να δώσουν πλήρη ικανοποίηση στα παιδιά τους, είναι εκείνοι που θα τους έδειχναν απόλυτο σεβασμό και θα τα αντιμετώπιζαν ως ανεξάρτητες προσωπικότητες. Είναι εκείνοι που αναγνωρίζουν το πλήθος των δυνατοτήτων που έχουν τα παιδιά τους, κι είναι εκείνοι που έχουν την προθυμία να πορευτούν μαζί τους στη δύσκολη εκείνη πορεία που οδηγεί στην πνευματική ωρίμανση του νέου ατόμου και στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του.

Η Άννα δεν θέλει να την αντιμετωπίζουν τη μία μέρα σαν να είναι μια πανέξυπνη κοπέλα και την άλλη σαν να είναι μια χαζούλα που δεν καταλαβαίνει τίποτα. Θέλει από τους γονείς της συνέπεια στη συμπεριφορά και φυσικά την ικανότητα να τη βλέπουν γι’ αυτό που είναι, σαν μια νέα κοπέλα με πολλά ιδανικά και ιδέες, που προσπαθεί να αναγνωρίσει τα ελαττώματά της και να τα διορθώσει, με απώτερο στόχο να μπορέσει κάποτε να γίνει μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα με τις κατάλληλες αρχές και αξιόλογο ήθος.

-- Ποια συναισθήματα κατακλύζουν την ηρωίδα την ώρα που γράφει στο ημερολόγιο της;

Η Άννα αισθάνεται βαθιά απογοήτευση διότι νιώθει πως στο πλαίσιο της οικογένειάς της δεν έχει κανέναν που να την κατανοεί και να είναι πρόθυμος να τη στηρίξει. Η μητέρα της τής φέρεται συνεχώς με άδικο τρόπο, την κατηγορεί για όλα και την αντιμετωπίζει με σαρκασμό και ειρωνεία, ενώ την ίδια στιγμή υποστηρίζει τη Μαργκότ και παίρνει πάντοτε το δικό της μέρος. Νιώθει, έτσι, η ηρωίδα πως δεν μπορεί να βρει πουθενά τη στοργή που χρειάζεται, αφού ακόμη κι ο πατέρας που τόσο αγαπά έχει την τάση να φέρεται στην αδερφή της με διαφορετικό τρόπο και να της αναγνωρίζει περισσότερες αρετές. Η Μαργκότ είναι για τους γονείς τους η πιο έξυπνη, η πιο ευγενική, η πιο όμορφη και η πιο καλή, ενώ η Άννα αντιμετωπίζεται ως ο αποδιοπομπαίος τράγος για ό,τι συμβαίνει, εισπράττοντας διαρκώς κατηγορίες και επιπλήξεις.

Η ηρωίδα θέλει κοντά της κάποιον που να έχει την υπομονή να την ακούσει και να δείξει κατανόηση απέναντι στους προβληματισμούς και τις ανησυχίες της. Θέλει κάποιον να του μιλήσει για την άδικη και παράλογη συμπεριφορά της μητέρας της, μα δεν βρίσκει σε κανέναν αυτού του είδους τη συμπαράσταση, αφού ο πατέρας της, που είναι ο μόνος που θα μπορούσε να αναλάβει αυτό το ρόλο αρνείται ν’ ακούσει οποιαδήποτε κατηγορία εις βάρος της μητέρας. Η Άννα, επομένως, καταλήγει να εκμυστηρεύεται όλες τις σκέψεις κι όλα της τα παράπονα στην «Κίτυ», στην επινοημένη φίλη που απευθύνει όλα όσα γράφει στο ημερολόγιό της. Η Κίτυ είναι εκείνη που εκπληρώνει τελικά το ρόλο που θα έπρεπε να εκπληρώνουν οι γονείς της, κι είναι εκείνη που προσφέρει στην Άννα την κατανόηση και τη συμπαράσταση που της έχουν τόσο λείψει από τα πρόσωπα της οικογένειάς της.

-- Γράψτε ένα γράμμα στους γονείς σας (αν θέλετε μπορείτε και να τους το στείλετε!) στο οποίο θα εκφράζετε κάποια παράπονα που έχετε από τη στάση τους προς εσάς, τα αδέρφια σας, ή και για τη μεταξύ τους σχέση.

[Το γράμμα που ακολουθεί βασίζεται στις σκέψεις της Άννας Φρανκ, όπως αυτές καταγράφονται στο συγκεκριμένο απόσπασμα.]

Αγαπητοί γονείς, Τόπος, Ημερομηνία

Είναι καιρός τώρα που αισθάνομαι την ανάγκη να σας εκφράσω τις σκέψεις και τα παράπονά μου για τον τρόπο με τον οποίο με αντιμετωπίζετε και, φυσικά, για τον τρόπο που τόσο έκδηλα δείχνετε την προτίμησή σας στη Μαργκότ. Αν και καταλαβαίνω πως η αδερφή μου έχει πλήθος προτερημάτων, αφού είναι σαφώς πιο όμορφη, πιο έξυπνη και πιο καλή από μένα, αυτό δε σημαίνει όμως πως μπορείτε να με αντιμετωπίζετε σαν να μην αξίζω τίποτα! Έχω κι εγώ τις δικές μου ξεχωριστές ικανότητες κι έχω κι εγώ τη δυνατότητα να γίνω κατά πολύ καλύτερη απ’ ό,τι είμαι τώρα, αλλά χρειάζομαι και τη δική σας υποστήριξη.

Είναι παράλογο να παίρνετε πάντοτε το μέρος της αδερφής μου και να θεωρείτε δεδομένο πως είμαι εγώ που φταίω πάντοτε για όλα. Κι είναι ακόμη πιο παράλογο το να έχετε την απαίτηση να μην αντιδρώ ή να μη στεναχωριέμαι όταν με αδικείτε τόσο κατάφορα. Έχω κι εγώ την ανάγκη ν’ ακούσω έναν καλό λόγο, κι ακόμη περισσότερο έχω την ανάγκη να με δείτε γι’ αυτό που είμαι. Έχει περάσει πολύς καιρός από τότε που ήμουν το μικρό ανόητο παιδί με τα καμώματα του οποίου γελούσατε. Είμαι πια δεκατριών ετών κι έχω μεγαλώσει αρκετά για να με βλέπετε και να μου φέρεστε σαν να είμαι παιδί. Χρειάζομαι πια ανθρώπους που να με σέβονται και να μου δίνουν την προσοχή που μου αναλογεί, κι όχι ανθρώπους που να με ειρωνεύονται και να γελούν εις βάρος μου σαν να μην καταλαβαίνω τι γίνεται γύρω μου.

Ιδίως εσύ μητέρα θα πρέπει να αντιληφθείς τον αντίκτυπο που έχει η συμπεριφορά σου σ’ εμένα. Καταλαβαίνω πως δεν υπάρχει άνθρωπος χωρίς ελαττώματα, αλλά δεν μπορώ να καταλάβω ή να αποδεχτώ πως μια μητέρα δεν έχει συναίσθηση ότι οφείλει να δείχνει πάντοτε αμέριστη συμπαράσταση σε όλα της τα παιδιά και να τα αντιμετωπίζει με στοργή και αγάπη. Με πληγώνει κάθε φορά που δέχομαι ένα ακόμη σαρκαστικό και υποτιμητικό σου σχόλιο, όταν το μόνο που ζητώ είναι λίγο από το χρόνο σου κι έναν λόγο αγάπης. Με πληγώνει το γεγονός ότι δεν σκέφτεσαι καν πόσο βαθιά μ’ επηρεάζει η σκληρότητα που μου δείχνεις. Αν δεν μπορώ να βρω αγάπη κι αποδοχή από την ίδια μου τη μητέρα, τότε σε ποιον θα πρέπει να στραφώ;

Θα ήθελα να καταλάβετε πως βρίσκομαι πλέον σε μια ηλικία που μου επιτρέπει να έχω πλήρη συνείδηση του εαυτού μου. Αναγνωρίζω τα ελαττώματά μου και προσπαθώ να τα βελτιώσω, αφού ό,τι επιθυμώ περισσότερο είναι να γίνω όσο καλύτερη μπορώ. Έχω πολλά σχέδια και πολλά ιδανικά για το πώς θέλω να διαμορφώσω τη ζωή μου και για το πώς θέλω να γίνω η ίδια μεγαλώνοντας. Όλα αυτά, όμως, δεν μπορούν να γίνουν χωρίς τη δική σας συμπαράσταση και κατανόηση. Δεν μπορώ να επιτύχω αυτά που ονειρεύομαι κι επιθυμώ, αν νιώθω διαρκώς πως δεν υπάρχει γύρω μου κανένας που να θέλει να με ακούσει και να με σεβαστεί.

Ό,τι σας ζητώ, λοιπόν, είναι να αντιληφθείτε πως δεν είμαι πια ένα ανόητο παιδί, που μπορείτε να του φέρεστε όπως θέλετε. Έχω ανάγκη την αγάπη και την αποδοχή σας, κι έχω ανάγκη τη στήριξή σας στην προσπάθειά μου να γίνω ένας ολοκληρωμένος άνθρωπος με τις αναγκαίες αρετές κι όσο γίνεται λιγότερα ελαττώματα.

Με αγάπη κι εκτίμηση,

η Άννα σας

Άννα Φρανκ (1929-1945)

Γεννήθηκε στη Φρανκφούρτη και πέθανε σε στρατόπεδο συγκέντρωσης της ναζιστικής Γερμανίας, σε ηλικία 16 ετών. Ήταν κόρη του Γερμανοεβραίου επιχειρηματία Ότο Φρανκ, η οικογένεια του οποίου, μετά την κατάληψη της εξουσίας από τους Ναζί, μετανάστευσε στο Άμστερνταμ της Ολλανδίας. Οι Φρανκ, εξαιτίας του διωγμού των Εβραίων, κρύφτηκαν στην αποθήκη του εμπορικού τους καταστήματος και έζησαν εκεί μέχρι τον Αύγουστο του 1944, οπότε τους συνέλαβε η γερμανική αστυνομία. Οδηγήθηκαν στο Άουσβιτς, όπου πέθανε η μητέρα της Άννας. Η ίδια και η αδερφή της πέθαναν από τύφο σε άλλο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Επέζησε μόνο ο πατέρας, ο οποίος από Ολλανδούς φίλους της οικογένειας παρέλαβε το ημερολόγιο που είχε μαζί της η κόρη του στο κρησφύγετό τους. Το ημερολόγιο εκδόθηκε το 1947 και, με τη μεγάλη διεθνή απήχηση που είχε, έκανε γνωστή τη δοκιμασία του νεαρού κοριτσιού.

[ Πηγές:

Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

https://filologika.gr /

https://latistor.blogspot.com / ]

Αναμνήσεις της Κωνσταντίνας από τη Γερμανία, Άλκη Ζέη

Wed, 09 Sep 2026 21:15:22 +0300

"Αναμνήσεις της Κωνσταντίνας από τη Γερμανία", Άλκη Ζέη

ΘΕΜΑ

Στο μυθιστόρημα η Άλκη Ζέη αφηγείται τις περιπέτειες μιας έφηβης που έρχεται στην Ελλάδα χωρίς τους γονείς της, για να ζήσει προσωρινά με τη γιαγιά της, ύστερα από εφτάχρονη παραμονή στη Γερμανία. Στο απόσπασμα η δεκατριάχρονη ηρωίδα αναπολεί τις πρώτες μέρες στο Άαχεν και τη γνωριμία της με το περιβάλλον του γερμανικού σχολείου, στο οποίο η μητέρα της εργάζεται ως δασκάλα της ελληνικής γλώσσας.

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ

Η Κωνσταντίνα αναπολεί τις παλαιότερες στιγμές, που έζησε στη Γερμανία.

Όμορφες στιγμές της οικογενειακής και της μαθητικής ζωής

Η διαφορετικότητα και η πολυπολιτισμική σύνθεση του γερμανικού σχολείου: ένα διαπολιτισμικό σχολείο

Οι δυσκολίες του γερμανικού εκπαιδευτικού συστήματος.

Η κοινωνικοποίηση της αφηγήτριας και η προσαρμογή της στην ξένη χώρα

Ο Ελληνικός Εμφύλιος Πόλεμος

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Το απόσπασμα απευθύνεται κατεξοχήν στα παιδιά της γυμνασιακής ηλικίας εξαιτίας της ομόλογης ηλικίας που έχει η αφηγήτρια, αλλά και γιατί συνδέεται άμεσα με βιώματα και εμπειρίες της σχολικής ζωής.

Το περιβάλλον του γερμανικού σχολείου, όπως το περιγράφει η έφηβη αφηγήτρια για την εκπαιδευτική μεθοδολογία και τις αρχές του («Το γερμανικό σχολείο δεν αστειεύεται»), και η πολυπολιτισμική σύνθεση της σχολικής τάξης, η οποία διευκολύνει την ένταξη των νέων μαθητών και επηρεάζει θετικά την ομαλή τους κοινωνικοποίηση (αποδοχή της διαφορετικότητας, σύνθεση ιδεών και τρόπων ζωής, έμπρακτη καλλιέργεια του αλληλοσεβασμού και της δημοκρατικής συνείδησης) κατέχουν κεντρική θέση.

Κυρίαρχο ρόλο έχει η μνήμη, μέσω της οποίας η αφηγήτρια ανακαλεί περασμένες εμπειρίες από την παραμονή και τα μαθητικά της χρόνια στη Γερμανία, όπου έζησε για εφτά χρόνια μαζί με τους γονείς της. Μέσω της ανάμνησης ξαναζεί ευτυχισμένες οικογενειακές στιγμές και αναλογίζεται με καμάρι τη σημαντική επαγγελματική και κοινωνική αναγνώριση που είχε η μητέρα της στην ξένη χώρα.

Η αφηγήτρια δεν κρύβει την περηφάνια και τον θαυμασμό της για τη δασκάλα μητέρα της. Είναι επιπλέον χαρούμενη, γιατί στην ξένη χώρα έχει αποκατασταθεί πλήρως η εξέχουσα θέση της μητέρας στην οικογένεια, την οποία είχε επιχειρήσει στο παρελθόν να πλήξει η αντιπαθητική, όπως την παρουσιάζει, γιαγιά της (Φάρμουρ).

Ορισμένες έμμεσες αναφορές σε ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, που είχαν διχάσει στο παρελθόν τις δύο οικογένειες πριν ακόμη γνωριστούν και συνδεθούν οι γονείς της Κωνσταντίνας, φαίνεται ότι δικαιολογούν αυτές τις εντάσεις, οι οποίες ήταν πολύ συνηθισμένες τη μεταπολεμική εποχή. Η αγάπη των γονιών της στάθηκε όμως δυνατή και επιβλήθηκε, δίνοντας στην Κωνσταντίνα τη χαρά της ύπαρξης, της οικογενειακής στοργής και της αγάπης.

ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ:

Κωνσταντίνα:

Στην αρχή του κειμένου βρίσκεται σε απελπισία και απόγνωση εξαιτίας κάποιου προβλήματος που αντιμετωπίζει. Αναπολεί (=θυμάται) με νοσταλγία τις ευτυχισμένες μέρες στη Γερμανία και τις εμπειρίες της στο γερμανικό σχολείο.

Για τους γονείς της μιλά με τρυφερότητα, εκτίμηση και αγάπη. Θυμάται με νοσταλγία τις βόλτες με τον μπαμπά της.Νιώθει θαυμασμό και υπερηφάνεια για τη (δασκάλα) μητέρα της.

Νιώθει πικρία και μιλά με κάποια δόση ειρωνείας και με επικριτική διάθεση για τη γιαγιά της, τη Φαρμούρ.

Πρώτη μέρα στο σχολείο:

Νιώθει μεγάλη αγωνία, άγχος, ταραχή στην ιδέα και μόνο πως θα συναντήσει τον διευθυντή του σχολείου. Βλέποντας το ζεστό και όμορφο περιβάλλον του σχολείου με τις γλάστρες στα περβάζια και τους πίνακες στους τοίχους αρχίζει να ηρεμεί. Στη συνέχεια, πριν μπει στο γραφείο του διευθυντή κυριεύεται και πάλι από μεγάλο άγχος, αμηχανία και φόβο. Η εγκάρδια συμπεριφορά του τη βοηθά να χαλαρώσει.

Στην τάξη: Μέσα στην τάξη νιώθει άνετα, γιατί υπάρχουν και άλλοι μαθητές από διαφορετικές εθνικότητες. Η κοκκινομάλλα Σίγκριντ και ο Διαγόρας το αγόρι από την Αφρική που είναι πρώτος μαθητής στην τάξη. Δεν αισθάνεται να γίνονται διακρίσεις εις βάρος της, επειδή είναι ξένη (Ελληνίδα σε γερμανικό σχολείο) ούτε νιώθει διαφορετική και αποξενωμένη από τους άλλους μαθητές. Προσαρμόζεται στην τάξη και περνάει ευχάριστα με τους συμμαθητές της.

Η μητέρα:

Είναι πολύ ευσυνείδητη στο επάγγελμά της (είναι δασκάλα ελληνικών στο γερμανικό σχολείο), με αποτέλεσμα να έχει κερδίσει την αγάπη και τον σεβασμό των μαθητών, αλλά και του διευθυντή στο γερμανικό σχολείο. (Ο διευθυντής την ονομάζει: «το ντιαμάντι του σχολείου».)

Ο πατέρας:

Η Κωνσταντίνα θυμάται με νοσταλγία και τρυφερότητα και νοσταλγία τους περιπάτους με τον μπαμπά της και τις ατελείωτες κουβέντες που είχε μαζί του για όλα τα θέματα που την απασχολούσαν.

Ο χερ Χάινερ (ο Διευθυντής του σχολείου):

Προσιτός, ευγενικός, εγκάρδιος. Αγαπάει τα παιδιά, δεν είναι ρατσιστής απέναντι στους ξένους. Εκτιμά και επιβραβεύει το έργο των συναδέλφων του. Εκτιμά και θαυμάζει ιδιαίτερα τη μητέρα της Κωνσταντίνας.

Η Φαρμούρ (η γιαγιά της Κωνσταντίνας):

κράτησε αρχικά αρνητική στάση απέναντί της (πριν τον γάμο της με τον μπαμπά της Κωνσταντίνας) για πολιτικούς λόγους, αλλά δεν κατάφερε να τους χωρίσει και έτσι παντρεύτηκαν. Οι δύο οικογένειες των γονιών της Κωνσταντίνας είχαν διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις και ανήκαν σε διαφορετικές πολιτικές παρατάξεις.

Ο σύζυγος της γιαγιάς (ο παππούς της Κωνσταντίνας):

Διώχθηκε κατά τον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο. Μάλιστα ο άλλος παππούς της Κωνσταντίνας (ο πατέρας της μητέρας της), που ήταν αξιωματικός της χωροφυλακής, έτυχε να τον συνοδεύσει στην εξορία. Παρά το γεγονός ότι η γνωριμία και ο γάμος των δύο νέων έγινε μετά τον θάνατο των δύο παππούδων, η Φαρμούρ δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τα άσχημα βιώματα που κουβαλούσε από εκείνα τα χρόνια, με αποτέλεσμα να νιώθει αντιπάθεια για τη μελλοντική νύφη της.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ – ΔΟΜΗ:

1η ενότητα: «Λένε πως άμα πνίγεσαι... τα πιο πολλα για το σχολείο που το λάτρευα»

Οι αναμνήσεις της Κωνσταντίνας από τη ζωή της στο Άαχεν με τους γονείς της

2η ενότητα: «Το αγάπησα από τη στιγμή που το είδα. «Κυρία Στέλλα είστε το ντιαμάντι του Σχολείου.» Οι εντυπώσεις της Κωνσταντίνας από την πρώτη μέρα στο γερμανικό σχολείο – Η εγκάρδια υποδοχή του διευθυντή του σχολείου, Χερ Χάινερ

3η ενότητα: «Πού να τον άκουγε η Φαρμουρ... γιατί πέθανε κι η μητέρα της.»

Οι αντιδράσεις της γιαγιάς (Φαρμούρ) για τον γάμο των γονιών της εξαιτίας πολιτικών λόγων

4η ενότητα: «Πολύ θα στενοχωριόταν... τρία πλην ένα πόσο κάνει.»

Η επίδοση και οι φίλοι της Κωνσταντίνας στο γερμανικό σχολείο – Χαρακτηρισμός του γερμανικού εκπαιδευτικού συστήματος

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ:

Το κείμενο είναι μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση (αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο), όπου η αφηγήτρια είναι και η κεντρική ηρωίδα του κειμένου (Κωνσταντίνα). Η αφηγήτρια είναι ομοδιηγητική, δηλαδή η ιστορία εξιστορείται από ένα πρόσωπο που συμμετέχει στα γεγονότα. Έχουμε ομοδιηγητική αφηγήτρια και συγκεκριμένα αυτοδιηγητική, αφού η Κωνσταντίνα είναι η ίδια η κεντρική ηρωίδα. Η χρήση του πρώτου ρηματικού προσώπου («πήγαινα», «θυμάμαι», «μου έλεγε») προσφέρει αμεσότητα, εξομολογητικό τόνο και κάνει τον αναγνώστη να νιώθει μεγαλύτερη οικειότητα και συμπάθεια για τα συναισθήματά της.

Αναδρομική αφήγηση: Η αφήγηση των γεγονότων του παρελθόντος.

Η αφηγήτρια διακόπτει τη ροή του παρόντος (τη ζωή με τη γιαγιά στην Ελλάδα) για να μας μεταφέρει στο παρελθόν (στα χρόνια της Γερμανίας).

Επιβράδυνση: Ο χρόνος «παγώνει» ή κυλά πολύ αργά όταν η Κωνσταντίνα αναλύει συγκεκριμένες σκηνές, όπως οι διάλογοι με τον πατέρα της ή οι λεπτομέρειες για τους φίλους της (Σίγκριντ, Διαγόρας).

Σύμπτυξη (Πύκνωση): Ολόκληρα χρόνια ζωής και καθημερινότητας στη Γερμανία περιγράφονται μέσα σε λίγες μόνο προτάσεις (π.χ. η φοίτηση στο σχολείο, οι βαθμοί).

Εσωτερική εστίαση/Εσωτερική οπτική γωνία: Η ιστορία παρουσιάζεται μέσα από τα μάτια και την υποκειμενική ματιά ενός συγκεκριμένου ήρωα. Η εστίαση είναι εσωτερική, καθώς βλέπουμε τα πάντα (το σχολείο, τους γονείς, τους καθηγητές) αποκλειστικά μέσα από τα φίλτρα της δικής της μνήμης, των δικών της κρίσεων και των δικών της συναισθημάτων.

ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ:

Αφήγηση: Η εξιστόρηση των γεγονότων και των πράξεων των ηρώων.

Κυριαρχεί όταν η Κωνσταντίνα αναφέρεται στις δραστηριότητες στο σχολείο της Γερμανίας, στις επιδόσεις των μαθητών και στη ζωή της εκεί. Παράδειγμα: «Στο σχολείο μας πήγαιναν παιδιά από δεκαοκτώ εθνικότητες...».

Η Κωνσταντίνα θυμάται με νοσταλγία το παρελθόν της στη Γερμανία. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση έχει ζωντάνια και παραστατικότητα. Αποτελεί μια αυθεντική εμπειρία (εμπειρία από πρώτο χέρι) εφόσον περιγράφει γεγονότα που έχει ζήσει η ίδια.

Περιγραφή: Η αναπαράσταση προσώπων, χώρων ή αντικειμένων. Χρησιμοποιείται για να αποδοθεί η εξωτερική εμφάνιση των προσώπων (όπως της Σίγκριντ ή του Χερ Χάινερ) και τα χαρακτηριστικά τους. Παράδειγμα: «Η Σίγκριντ ήταν μια κοκκινομάλλα με φακίδες...» ή η περιγραφή του διευθυντή με τα γυαλιά του.

Διάλογος: Η απευθείας συνομιλία ανάμεσα στα πρόσωπα του έργου. Δίνει ζωντάνια, θεατρικότητα και αμεσότητα. Μέσα από τους διαλόγους (π.χ. με τον πατέρα της ή τον διευθυντή) φωτίζονται οι χαρακτήρες και οι σχέσεις τους. Παράδειγμα: Οι κουβέντες της Κωνσταντίνας με τον πατέρα της κατά τη διάρκεια των περιπάτων τους.

Εσωτερικός Μονόλογος: Η καταγραφή των σκέψεων, των συναισθημάτων και των προβληματισμών που κάνει η ηρωίδα μέσα της, χωρίς να τα εξωτερικεύει. Είναι πολύ έντονος, καθώς όλο το απόσπασμα βασίζεται στις εσωτερικές αναμνήσεις και τη νοσταλγία της Κωνσταντίνας, η οποία προσπαθεί να ξεφύγει από την τωρινή της θλίψη στην Ελλάδα.

Σχήματα λόγου - Εκφραστικά μέσα:

Μεταφορές: «βουλιάζω στη στεριά», «βλέμμα καρφωμένο πάνω μου», «το ντιαμάντι της τάξης»

Προσωποποιήσεις: «Το γερμανικό σχολείο δεν αστειεύεται», «Η καρδιά μου έπαψε να παίζει ταμπούρλο»

Παρομοιώσεις: «σαν κινηματογραφική ταινία», «έμοιαζε με λειψανάκι», «μαλλιά κόκκινα σα φλόγες»

Εικόνες: το σπίτι, βόλτα στους πεζόδρομους με τον μπαμπά, η τάξη

Γλώσσα:

Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι η δημοτική. Ο λόγος είναι μακροπερίοδος. Έχουμε περισσότερο αφηγηματική παρουσίαση των γεγονότων (διήγηση γεγονότων), παρά ψυχολογική απεικόνιση των χαρακτήρων (παρουσίαση της ψυχολογίας (= πώς νιώθουν) των χαρακτήρων)

Ύφος:

Είναι απλό (όχι περίτεχνο), νοσταλγικό (η Κωνσταντίνα αναπολεί το παρελθόν της στη Γερμανία), αυτοβιογραφικό (αναφέρεται στα γεγονότα της ζωής της) και ρεαλιστικό (αποδίδει τα γεγονότα όπως έγιναν).

– Πώς περιγράφει η Κωνσταντίνα την τάξη και τους συμμαθητές της; Ποιους ξεχωρίζει από την πρώτη μέρα και στη συνέχεια τους κάνει φίλους της; Μπορείτε να δώσετε κάποια εξήγηση για τις προτιμήσεις της;

Από την πρώτη στιγμή η Κωνσταντίνα εντυπωσιάστηκε από τα μεγάλα παράθυρα με τις γλάστρες στα περβάζια, από τις ζωγραφιές στους τοίχους της τάξης της και από τον τεράστιο μαυροπίνακα. Παρατήρησε μετά τους συμμαθητές της. Κάθε παιδί καθόταν στο δικό του θρανίο και ήταν όλα κατάξανθα με γαλανά μάτια. Ξεχώρισε, όμως, ένα παιδί με λοξά σκούρα μάτια και ένα μαυράκι με σγουρά μαλλιά. Αμέσως μετά πρόσεξε ένα κοριτσάκι με μαλλιά κόκκινα σαν φλόγες. Η Κωνσταντίνα ήταν νεοφερμένη στη Γερμανία και στο σχολείο. Όπως και εκείνη, έτσι και τα παιδιά που ξεχώρισε διέφεραν από τα υπόλοιπα. Τα εξωτερικά χαρακτηριστικά τους πρόδιδαν και την ξενική καταγωγή τους. Έτσι προαισθάνθηκε ότι με την Σίγκριντ, την κοκκινομάλλα και τον Διαγόρα, το «μαυράκι», είχε κοινές εμπειρίες και κοινές αγωνίες. Πράγματι, μ’ αυτά τα παιδιά, που ήταν επίσης μετανάστες, ανέπτυξε στενή φιλική σχέση.

[Ο χώρος του σχολείου γοήτευσε την Κωνσταντίνα, γιατί ήταν επιμελημένα φροντισμένος, πολύχρωμος, σχεδόν πολυτελής και προέβαλε έντονα το προσωπικό στοιχείο των μαθητών. Το οργανωμένο γερμανικό σχολείο με τα χρωματιστά παράθυρα, τις σκάλες με την κουπαστή, τα μεταλλικά δίχτυα, τις γλάστρες με κάθε λογής λουλούδια, τους πίνακες, έρχεται σε αντίθεση με το ελληνικό σχολείο, για το οποίο σε άλλο κεφάλαιο του βιβλίου η Κωνσταντίνα θα πει: "απ΄ έξω μοιάζει φυλακή, με ψηλά κάγκελα που φράζουν τη μικρή αυλή που δεν έχει ούτε ένα λουλούδι, μόνο ξερό τσιμέντο, και μια μεγάλη σιδερένια αυλόπορτα".]

– Το γερμανικό σχολείο δεν αστειεύεται…υπόλοιπη ζωή του». Να συγκρίνετε το εκπαιδευτικό σύστημα του γερμανικού σχολείου με αυτό που γνωρίσατε εσείς στο δικό σας δημοτικό. Ποια είναι η άποψη της δασκάλας-μαμάς της Κωνσταντίνας και ποια η δική σας για το ζήτημα αυτό;

Το γερμανικό εκπαιδευτικό σύστημα, όπως περιγράφεται στο απόσπασμα, παρουσιάζει αρκετές διαφορές σε σχέση με το ελληνικό. Στη Γερμανία το δημοτικό σχολείο έχει τέσσερις τάξεις σε αντίθεση με την Ελλάδα, που είναι εξατάξιο. Πρόσβαση στο Γυμνάσιο και εν συνεχεία στο Πανεπιστήμιο έχουν μόνο οι μαθητές με αποδεδειγμένα υψηλές επιδόσεις, ενώ οι υπόλοιποι φοιτούν σε ένα κατώτερο σχολείο και ακολουθούν επαγγελματικές ή τεχνικές σχολές.

Η μαμά της Κωνσταντίνας, η οποία είναι δασκάλα, θεωρεί άδικο και αντιπαιδαγωγικό να κρίνεται ένα παιδί από τα δέκα του χρόνια για την υπόλοιπη ζωή του. Η θέση της προφανώς βασίζεται στη σκέψη ότι οι οριακές αποφάσεις για τη ζωή μας (το επίπεδο της μόρφωσής μας ή το επάγγελμά μας) δεν μπορεί να λαμβάνονται σε πολύ μικρή ηλικία, όταν ακόμα δεν έχουν κατασταλάξει τα όνειρα και οι δυνατότητές μας. Ασφαλώς η θέση της στηρίζεται και στην παιδαγωγική εμπειρία, καθώς γνωρίζει ότι οι επιδόσεις των παιδιών επηρεάζονται από πολλούς παράγοντες (οικογενειακούς, ψυχολογικούς, κοινωνικούς, ακόμη και πολιτικούς), που δεν σχετίζονται με τις αντικειμενικές δεξιότητες και τα χαρίσματα ενός ανθρώπου. Γι’ αυτόν τον λόγο και σε διαφορετικές χρονικές περιόδους οι επιδόσεις του ίδιου μαθητή παρουσιάζουν διακυμάνσεις.

Άλλωστε, πολλοί διακεκριμένοι στον χώρο του πνεύματος, επιστήμονες και καλλιτέχνες, που προήγαγαν με το έργο τους τον πολιτισμό, επέδειξαν ανησυχητικά χαμηλές επιδόσεις στο σχολείο, όταν ήταν παιδιά. Εξάλλου, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι είναι ειδικός, αλάθητος και αυτεξούσιος να αποφαίνεται για τις δυνατότητες ενός παιδιού και να προβλέπει την πνευματική διαδρομή του. Όσον αφορά στη μόρφωση, που είναι ύψιστο ατομικό και κοινωνικό αγαθό, ο καθένας δικαιούται πολλές ευκαιρίες. Είναι, επομένως, και ιστορικά και ηθικά τεκμηριωμένο ότι το καλύτερο σχολείο δεν είναι αυτό που κατηγοριοποιεί τους μαθητές με πρόσχημα να επιταχύνει την εξέλιξή τους, αλλά αυτό που δίνει κίνητρα και ουσιαστικές ευκαιρίες να ανακαλύψουν τον εαυτό τους και να τον πλάσουν όπως ονειρεύονται.

(Σε περίπτωση που διαφωνείτε με την άποψη της μητέρας, αφού ερμηνεύσετε τη γνώμη της, καταγράψτε ελεύθερα τις αντιρρήσεις σας αναπτύσσοντας τις σκέψεις σας ή αντικρούστε τα παραπάνω επιχειρήματα)

– Γιατί η γιαγιά της Κωνσταντίνας δεν ενέκρινε το γάμο του πατέρα της Κωνσταντίνας με τη μαμά της; Με ποια περίοδο της ελληνικής ιστορίας συνδέονται οι αντιλήψεις αυτές και πώς τις αντιμετωπίζει η μικρή ηρωίδα;

Η γιαγιά Φάρμουρ είχε ενστάσεις για το γάμο των γονιών της Κωνσταντίνας. Είναι φανερό ότι δεν ενέκρινε τη νύφη της. Ο λόγος δεν σχετίζεται με το ήθος της γυναίκας ούτε με την εξωτερική της εμφάνιση. Η Κωνσταντίνα έμμεσα αναφέρεται σε ιδεολογικές αντιπαραθέσεις, που είχαν διχάσει στο παρελθόν τις δυο οικογένειες, του πατέρα της και της μητέρας της, πριν ακόμη γνωριστούν και συνδεθούν. Η γιαγιά και ο σύζυγός της ανήκαν σε διαφορετική πολιτική παράταξη από τον πατέρα της νύφης (αριστεροί οι πρώτοι – δεξιοί οι δεύτεροι) και ονειρεύονταν μια νύφη από την ίδια «όχθη», το ίδιο στρατόπεδο. Στη μεταπολεμική εποχή η Ελλάδα ήταν διχασμένη από την αντιπαλότητα και το

πολιτικό μίσος, καθώς τα τραύματα του εμφυλίου πολέμου(1946-1949) ήταν νωπά. Οι δύο πολιτικές παρατάξεις ήταν σε συνεχή και ανηλεή σύγκρουση. Οι διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις και η πολιτική δράση ακόμη κι ενός μέλους μιας οικογένειας στιγμάτιζε για πάντα όλη την οικογένεια και καθόριζε τις κοινωνικές της σχέσεις. Η Κωνσταντίνα αφενός δεν έχει βιώματα και μνήμες από αυτή την εποχή, άρα δυσκολεύεται να καταλάβει πώς η πολιτική τοποθέτηση και μάλιστα των προγόνων κάποιου ήταν κριτήριο για τις προσωπικές και κοινωνικές σχέσεις των ανθρώπων και αφετέρου, θεωρεί άδικο και παράλογο να εμποδίζεται η ένωση δύο ανθρώπων που αγαπιούνται, επειδή γεννήθηκαν σε ένα σπίτι της μιας ή της άλλης πλευράς.

Άλκη Ζέη

Η Άλκη Ζέη, της οποίας το πραγματικό όνομα ήταν Αγγελική, ήταν Ελληνίδα συγγραφέας. Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1923 και απεβίωσε το 2020. Χρειάστηκε να περάσει την παιδική της ηλικία με την αδελφή της στη Σάμο, πατρίδα της μητέρας τους καθώς εκείνη ανάρρωνε στο σανατόριο της Πάρνηθας. Φοίτησε στην Ιόνιο Σχολή και στη Σχολή Αηδονόπουλου. Σπούδασε φιλοσοφία στη Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών και υποκριτική στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Ωδείου Αθηνών όπου γνωρίστηκε με τον μέλλοντα σύζυγό της Γιώργο Σεβαστίκογλου, με τον οποίο απέκτησε δύο παιδιά. Είχε την τύχη να γνωρίσει τη Διδώ Σωτηρίου, αφού παντρεύτηκε τον θείο της Άλκης από την πλευρά της μητέρας της, Πλάτωνα Σωτηρίου. Η Διδώ θα μυήσει την Άλκη στα μυστικά της συγγραφής. Βίωσε τα ταραγμένα χρόνια της Κατοχής συμμετέχοντας στην ΕΠΟΝ. Στην προσπάθειά της να μεταβεί στην Τασκένδη, όπου είχε καταφύγει ο σύζυγός της το 1948 μετά την ήττα του ΔΣΕ στον εμφύλιο, συνελήφθη και εξορίστηκε στη Χίο για τα πολιτικά της φρονήματα. Το 1954 κατάφερε να φτάσει στην Τασκένδη, το 1957 μετέβη με τον σύζυγό της στη Μόσχα, όπου πραγματοποίησε τις σπουδές της στο Ινστιτούτο Κινηματογράφου της Μόσχας. Το 1964 ήρθε στην Ελλάδα, ενώ το 1967 έφυγε για το Παρίσι με την έλευση της Χούντας. Μετά την πτώση της Χούντας επέστρεψε πάλι στην Ελλάδα, ενώ το 1971 ξαναεξορίστηκε στο Παρίσι.

Έλαβε πολλά βραβεία και τιμητικές διακρίσεις για το έργο της, το οποίο έχει μεταφραστεί σε 20 γλώσσες. Η πένα της απευθύνεται κυρίως σε παιδιά και εφήβους. Η γραφή της είναι καθαρή, η γλώσσα της άρτια και η ματιά της κριτική απέναντι στα γεγονότα, ενώ από το ύφος δεν λείπει και το χιούμορ. Αξιοσημείωτο, τέλος, είναι να αναφερθεί η φιλία που την έδενε με την επίσης διακεκριμένη στη νεανική λογοτεχνία Άλκη Ζέη, με την οποία συνέγραψαν το βιβλίο Ε.Π..

[ Πηγές:

Νεοελληνική Λογοτεχνία Β' Γυμνασίου, ΙΕΠ, "Διόφαντος"

Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Σ. Χατζησαββιδης, Α. Χατζησαββιδου, ΙΕΠ, Διόφαντος

http://ebooks.edu.gr /

https://e-didaskalia.blogspot.com /

https://filologika.gr /

https://latistor.blogspot.com / ]