Μάθημα : Νεοελληνική Γλώσσα Α΄Λυκείου

Στην ενότητα αυτή θα δούμε τη  θεωρία από την Ενότητα Ι. Τα όρια της γλώσσας του σχολ. εγχειριδίου και θα κάνουμε και μερικές ασκήσεις.

Την ενότητα σε ψηφιακή μορφή μπορείτε να τη βρείτε στο ψηφιακό βιβλίο, στον ακόλουθο σύνδεσμο:

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A110/246/1822,5868/

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Τα όρια της γλώσσας- Θεωρία

2. Κείμενο με ερωτήσεις κατανόησης

3. Κειμενικό είδος- Το άρθρο

4. Γλωσσικές ασκήσεις

Η γλώσσα είναι πολύμορφη και πολύπλοκη, όπως  και η γλωσσική κοινότητα που τη χρησιμοποιεί. Άλλωστε η γλώσσα είναι κοινωνικό προϊόν. Γι' αυτό και είναι τόσο πολυκύμαντη, όσο και η κοινωνία από την οποία αναδύεται και την οποία εκφράζει και υπηρετεί. Aυτά σημαίνουν ότι η γλωσσική κοινότητα δε χαρακτηρίζεται από γλωσσική ομοιομορφία/ομοιογένεια, δεν αποτελεί δηλαδή ένα σύνολο ομιλητών οι οποίοι χρησιμοποιούν παντού και πάντοτε τους ίδιους γλωσσικούς τρόπους. Αντίθετα μάλιστα χαρακτηρίζεται από μια πολυμορφία/ετερογένεια γλωσσικής συμπεριφοράς, η οποία όμως δεν τη διασπά ούτε και την υποβαθμίζει. Μια προσεκτικότερη εξέταση θα μας έπειθε ότι χάρη σ' αυτήν (την ετερογένεια) η γλώσσα υπάρχει και λειτουργεί. Είναι επομένως η γλώσσα συνισταμένη πολλών και ποικίλων συνιστωσών.

Έτσι, σε μια γλωσσική κοινότητα, διαφορετικές ομάδες ομιλητών χρησιμοποιούν διαφορετικές γλωσσικές ποικιλίες/διαλέκτους που τα κοινά χαρακτηριστικά τους τις διακρίνουν από άλλες ποικιλίες/διαλέκτους της ίδιας γλώσσας. Οι ποικιλίες αυτές με κριτήρια τη γεωγραφική καταγωγή του ομιλητή και την κοινωνική/γλωσσική συμπεριφορά του διακρίνονται αντίστοιχα σε γεωγραφικές ποικιλίες/διαλέκτους (οριζόντια κατάταξη) και σε κοινωνικές ποικιλίες/διαλέκτους (κάθετη κατάταξη). Σ' αυτές πάλι τις κοινωνικές ποικιλίες εντάσσονται, εκτός από τα άλλα, τα ποικίλα είδη των κειμένων και οι ειδικές γλώσσες. Όλες μαζί οι ποικιλίες συναποτελούν και τροφοδοτούν την εθνική μας γλώσσα.

Στην ενότητα αυτή θα δούμε τη θεωρία για τις Γεωγραφικές γλωσσικές ποικιλίες και την Επιστολή ως κειμενικό είδος, μέσα από κέιμενα και ασκήσεις.

Στο ψηφιακό βιβλίο η ύλη της ενότητας βρίσκεται στο σύνδεσμο που ακολουθεί:

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A110/246/1822,5869/

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 

1. Τα τοπικά ιδιώματα και οι διάλεκτοι

2.  Η Επιστολή

3. Γλωσσικές ασκήσεις: Οι ποικιλίες της γλώσσας

Στην ενότητα αυτή σας δίνεται ένα κριτήριο αξιολόγησης με βάση το περιεχόμενο των παραπάνω ενοτήτων.

Το κείμενο και οι ασκήσεις που ακολουθούν προέρχονται από την Τράπεζα Θεμάτων.

Κάθετη διαίρεση: κοινωνικές διάλεκτοι

Σήμερα παρατηρείται η τάση οι γεωγραφικές γλωσσικές ποικιλίες (διάλεκτοι) να περιορίζονται ή να εξαφανίζονται με την επίδραση της Κοινής Νεοελληνικής, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί, και διαμορφώνεται, στα αστικά κέντρα της χώρας μας, και όπως διδάσκεται στα σχολεία μας.

Δεν παρατηρείται όμως το ίδιο και με τις κοινωνικές γλωσσικές ποικιλίες. Αυτές κάνουν πάντοτε αισθητή την παρουσία τους στη γλωσσική κοινότητα και υφαίνουν τις ποικίλες μορφές της ζωής της που δεν είναι άσχετες με τους ποικίλους παράγοντες που τις δημιουργούν: ηλικία, μόρφωση, κοινωνική τάξη, φύλο, ιδεολογία, επάγγελμα, καταγωγή, περίσταση, πλήθος παράγοντες που συνθέτουν την ποικιλώνυμη κοινοτική ζωή και που ανακλώνται στις διάφορες γλωσσικές χρήσεις των μελών της.

Στην ενότητα αυτή θα δούμε ποιες είναι οι κοινωνικές διάλεκτοι και ποια τα χαρακτηριστικά τους με ιδιαίτερη αναφορά στη γλώσσα των νέων. Επίσης, θα θυμηθούμε τι ονομάζουμε ύφος και πώς το χαρακτηρίζουμε. Όλα αυτά μέσα από κείμενα και ασκήσεις.

Στο ψηφιακό βιβλίο η ύλη της ενότητας βρίσκεται στον παρακάτω σύνδεσμο:

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A110/246/1822,5869/

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Κοινωνικές γλωσσικές ποικιλίες

2. Η γλώσσα των νέων

3. Γλωσσικές ασκήσεις: ύφος, η γλώσσας των νέων

Οι λειτουργίες της γλώσσας: αναφορική και ποιητική λειτουργία

 Η γλώσσα λειτουργεί με πολλούς τρόπους, γιατί πολλές είναι και οι ανάγκες του ανθρώπου. Δείχνει κι αυτό τη δύναμή της. Από τους τρόπους αυτούς οι λογοτέχνες και οι γλωσσολόγοι επισημαίνουν κυρίως δύο: «τον έναν που αφορά το λογικό μας, και τον άλλο που αφορά τις συγκινήσεις μας» (Γ. Σεφέρης). Στην πρώτη περίπτωση οι γλωσσολόγοι μιλούν για αναφορική λειτουργία της γλώσσας, στη δεύτερη για ποιητική λειτουργία.

 Η γλώσσα λειτουργεί με δύο τρόπους: τη μια φορά με το λογικό τρόπο και την άλλη με το συγκινησιακό.

Στην ενότητα αυτή θα δούμε επίσης τη δομή και τους τρόπους ανάπτυξης παραγράφου

Την ενότητα σε ψηφιακή μορφή μπορείτε να τη βρέιτε στον ακόλουθο σύνδεσμο:

Η δημιουργικότητα της Γλώσσας

 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Αναφορική -ποιητική λειτουργία (θεωρία)

2. Τρόποι ανάπτυξης παραγράφων

3. Γλωσσικές ασκήσεις

Ανάμεσα στις γλωσσικές ποικιλίες συγκαταλέγονται και εκείνες που συνδέονται με τον καταμερισμό της κοινωνικής / επαγγελματικής δραστηριότητας. Πρόκειται για ευδιάκριτες γλωσσικές ποικιλίες που δημιουργούνται από τις διάφορες επαγγελματικές ομάδες. Μια επαγγελματική ομάδα δηλαδή, για να εξυπηρετήσει τους επαγγελματικούς της σκοπούς, διαμορφώνει στο πλαίσιο της εθνικής γλώσσας τη δική της γλωσσική ποικιλία με ιδιότυπους όρους της ειδικότητάς της. Μερικοί ονομάζουν τις γλωσσικές αυτές ποικιλίες ειδικές γλώσσες.

Η ύλη της ενότητας αυτής στο ψηφιακό βιβλίο βρίσκεται στον ακόλουθο σύνδεσμο:

Ειδικές γλώσσες

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Ειδικές γλώσσες: ορισμός

2. Ασκήσεις

Η οργάνωση του λόγου και η πειθώ

Στην καθημερινή ή στη σχολική ζωή χρειάζεται να εκφράσεις και να στηρίξεις τη δική σου θέση, την άποψη που έχεις σχηματίσει για τα διάφορα θέματα. Σου έχει ζητηθεί δηλαδή να παρουσιάσεις αυτά που εσύ πιστεύεις, κοιτάζοντας και εξετάζοντας τα θέματα/πράγματα/προβλήματα από τη δική σου οπτική γωνία. Αυτό βέβαια σημαίνει ότι πρέπει να έχεις – και έχεις – απόψεις. Παράλληλα να είσαι σε θέση να στηρίζεις τις απόψεις σου και να πείθεις για την ορθότητά τους· να πείθεις τους ακροατές ή τους αναγνώστες ότι η άποψή σου είναι σωστή, να πείθεις δηλαδή γιατί (για ποιους λόγους) αυτά που υποστηρίζεις είναι όπως τα νομίζεις/αισθάνεσαι εσύ. Με άλλα λόγια θα πρέπει να αιτιολογείς τις θέσεις σου: να λες γιατί είναι έτσι και όχι διαφορετικά.

Σε μια τέτοια περίπτωση, πρέπει πρώτα να βρίσκεις το αποδεικτικό σου υλικό (σκέψεις, επιχειρήματα, συλλογισμούς, παραδείγματα, γεγονότα, περιστατικά κτλ.) και ύστερα να το κατατάσσεις οργανώνοντάς το πειστικά πάνω σε ένα (οικο)δομικό σχέδιο. Και δεν είναι καθόλου περίεργο ότι στο σημείο αυτό μοιάζουν όλοι οι ομιλητές και οι συγγραφείς που προσπαθούν να πείσουν για την άποψή τους. Εξάλλου, η τέχνη να πείθεις για τις απόψεις σου – είτε πολιτικός είσαι είτε δικηγόρος είτε μαθηματικός κτλ. – είναι πανάρχαια και φτάνει ως εμάς από την αρχαία Ελλάδα.

Την ύλη για τη συγκεκριμένη ενότητα θα τη βρείτε στο ψηφιακό βιβλίο στον παρακάτω σύνδεσμο

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-A110/246/1822,5874/

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

1. Το επιχείρημα

2. Συλλογισμός. Είδη συλλογισμών

3. Ασκήσεις "επιχειρηματολογίας"

Η γλωσσομάθεια και η χρησιμότητά της

Ο προφορικός λόγος είναι εφήμερος· η ευθύγραμμη ροή του γρήγορα σβήνει με τις στιγμές του χρόνου, καθώς τα ακουστικά αισθήματα που προκαλεί έρχονται και παρέρχονται με γοργό ρυθμό, μένοντας τόσο μόνο όσο το ακουστικό μας αισθητήριο ή η συνείδησή μας και η μνήμη μας είναι δυνατόν να τα συγκρατήσουν. Γι' αυτό και ακούμε συχνά να λένε ότι ο προφορικός λόγος γίνεται αθάνατος με το γραπτό λόγο. Ωστόσο, στην εποχή μας, υπάρχουν κάποια τεχνικά μέσα, όπως η μαγνητοφώνηση και η μαγνητοσκόπηση /κινηματογράφηση, που μας δίνουν τη δυνατότητα να «δεσμεύουμε» τον προφορικό λόγο και έτσι να παρατείνουμε την εφήμερη «ζωή» του, αφού μπορούμε να τον ακούμε όσες φορές θέλουμε.

Περιεχόμενα

1. Συγκρίνω τον γραπτό με τον προφορικό λόγο

2. Κειμενικό είδος: Ομιλία

3. Θέματα για έκφραση έκθεση σχετικά με τον αναλφαβητισμό