Μάθημα : ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΄Β Λυκείου

 Ένας πολύ ξεχωριστός συνθέτης της εποχής μπαρόκ δεν είναι άλλος από τον Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ(1685-1750).Χιλιάδες πράγματα έχουν γραφτεί γι αυτόν τον άνθρωπο αλλα και εκατομμύρια μουσικοί σε ολα τα επίπεδα έχουν ασχοληθεί με την εκμάθηση κάποιου έργου του. Άλλοι τόσοι μαθητές θεωρίας της μουσικής αρμονίας και αντίστιξης ασχολούνται με το να μάθουν τους κανόνες σύνθεσης που θέσπισε μέσα από τις συνθέσεις του. Ταυτόχρονα ο “ήχος” του είναι από τους πιό αναγνωρίσιμους στο ευρύ κοινό χωρίς να χρειάζεται κανείς να είναι μυημένος στην κλασική μουσική. Ένας συνθέτης που πραγματικά κάθε σπουδαστής μουσικής αξίζει να γνωρίσει και να τον έχει συντροφιά σε όλη του τη ζωή. Δεν είναι δύσκολο βέβαια καθώς έχει γράψει πάρα πολλά έργα ,θέλεις πραγματικά μια ζωή για να τα γνωρίσεις όλα!

Αυτός ο άνθρωπος παρόλο το ταλέντο του και τον όγκο δουλειάς του δεν είχε ιδέα ότι κάποτε θα είναι από τους πιό αναγνωρίσιμους και μελετιμένους μουσικούς της ανθρωπότητας. Αυτό γιατι στην εποχή του δεν ήταν διάσημος όπως ο Χαίντελ η ο Βιβάλντι. Αυτό έχει να κάνει και με το ότι υπηρετούσε σχεδόν αποκλειστικά την εκκλησία και δεν ασχολήθηκε καθόλου με τη σύνθεση οπερών που ήταν πολύ της μόδας τότε. Ήταν ένας απλός άνθρωπος βαθιά θρησκευόμενος και πίστευε πως με τη μουσική του υπηρετεί το Θεό. Δούλεψε ώς μουσικός σε διάφορες αυλές ηγεμόνων και στην εκκλησία, μέχρι τα 37 του χρόνια που διορίστηκε αρχιμουσικός στον καθεδρικό Ναό της Λειψίας. Μέχρι καί εκείνη την περίοδο είχε ήδη μεγάλη παραγωγή συνθέσεων ανάμεσα τους και 6 κονσέρτα γνωστά ώς Βραδεμβούργια κονσέρτα:https://www.youtube.com/watch?v=fMm2bShS2cY

Από τη στιγμή που διορίστηκε ώς αρχιμουσικός ήταν υποχρεωμένος να γραφει και από μία καντάτα την εβδομάδα για τις ανάγκες της κυριακάτικης λειτουργίας.Παρακάτω μια καντάτα απ τις πολλές που έχει γράψει ως δείγμα για το πόσο δύσκολο μπορεί να είναι να γράψει κανείς ένα τέτοιο έργο σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα και αυτό να είναι και ποιοτικό.https://www.youtube.com/watch?v=CwGWocp80-o

Ο Μπαχ ήταν υποστηρικτής της εκκλησίας των διαμαρτυρομένων και συμφωνούσε με τις ιδέες του Λούθηρου για τη μουσική στις εκκλησίες. Έγραψε λοιπόν πολλά χορικά για τις ανάγκες του ποιμνίου και θέσπισε κανόνες σύνθεσης τόσο για τη σύνθεση χoρικών οσο και πολυφωνικών κομματιών αντίστιξης που μελετώνται ευρέως από τους σπουδαστές των ανωτέρων θεωρητικών μουσικής. Παρακάτω 15 χορικά Μπαχ ως δείγμα της μουσικής αυτής: 

https://www.youtube.com/watch?v=Khn9jLIYE4A Μάλιστα είναι ευρέως διαδεδομένη πρακτική οι σπουδαστές θεωρητικών να παίζουν χορικά Μπαχ στο πιάνο για να κατανοήσουν τη δομή της αρμονίας των πτώσεων κτλ. Ακούγοντας τα εύκολα μπορεί να κατανοήσει κανείς το γιατί!

Άλλη μια μουσική μορφή πάνω στην οποία μπορούμε να πούμε ότι ο Μπαχ άφησε ανεξίτηλο στίγμα είναι η φούγκα (στα ελληνικά φυγή). “Η  “φούγκα” είναι ένας τρόπος μουσικής κατασκευής όπου τρεις,τέσσερις η και έξι ξεχωριστές μελωδίες ακούγονται ταυτόχρονα “ συμπλέκονται” δηλαδή με τέτοιο τρόπο ώστε να ταιριάζουν και μελωδικά και αρμoνικά” https://www.youtube.com/watch?v=ddbxFi3-UO4 

Παρακάτω prelude & fuga no4 απο τον Κωνσταντινο Κακάμπουρα σε μια πολύ όμορφη εκτέλεση:https://www.youtube.com/watch?v=IDsCyOGiXzQ&feature=youtu.be&fbclid=IwAR2T418yBf9zEvC9Cn33w2GeAESWfQs8OzQCgXqEdoe9cwm_4EZo7HB-2gA

Έγραψε και πολλά έργα οργανικής μουσικής τόσο για σύνολα (κονσέρτα) όσο και για σόλο όργανα όπως σονάτες για σόλο βιολί ,βιολοντσέλο, τσέμπαλο και εκκλησιαστικό όργανο. Να θυμίσουμε οτι το πιάνο εφευρέθηκε το 1711 και μέχρι να διαδοθεί ευρέως πέρασαν πολλά χρόνια. Έτσι παρόλο που κάθε πιανίστας όλων των επιπέδων έχει στο ρεπερτόριο του Μπαχ τα έργα αυτά γράφτηκαν για να παίζονται στο κλαβεσέν( τσέμπαλο) και το εκκλησιαστικό όργανο. Παρακάτω το βιβλίο “Το καλοκουρδισμένο κλειδοκύμβαλο” ένα από τα πιο γνωστά βιβλία που μελετούν οι πιανιστες παιγμένο ολόκληρο :https://www.youtube.com/watch?v=Ugc5FZsycAw

Είναι πραγματικά δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς ποιό έργο του Μπαχ ξεχωρίζει γιατι έχει γράψει τεράστιο υλικό τόσο για σόλο όργανα όσο και για ορχηστρικά σύνολα χορωδιακά κτλ. Αυτό που τον κάνει να ξεχωρίζει σε σχέση με τους άλλους συνθέτες μπαρόκ είναι η περιπλεκτικότητα της μουσικής του όχι για τον εντυπωσιασμό του ακροατή αλλα για να επιτευχθει το τέλειο ,το θείο, αυτο που και ο ίδιος υπηρετούσε. Κατα τη γνώμη μου ξεφεύγει από τη σφαιρα του χριστιανισμού και μπορεί η μουσική αυτή να σε κάνει να αγγιξεις κομμάτια της ψυχής που δε φαίνονται με γυμνό μάτι.

Όπως ήδη έχετε καταλάβει η μουσική ακρόαση είναι ενα καίριο σημείο του μαθήματος αλλιώς μιλάμε για λόγια χωρίς νόημα.

Παρακάτω σας παραθέτω ακόμη κάποια έργα που αξίζει να ακούσετε:

Ενα απο αυτά είναι το Magnificat έργο για σολιστες χορωδία και ορχηστρα στα λατινικά με κείμενα σχετικά με τη γέννηση του χριστού. Συνήθως παίζεται κοντά στα χριστούγεννα. https://www.youtube.com/watch?v=EsUWG2axB3w .

Ένα άλλο έργο, μεγαλύτερο σε διάρκεια, είναι τα κατα Ματθαίου πάθη του που ταιριάζουν και με την πασχαλινη εποχή που διανύουμε https://www.youtube.com/watch?v=ZwVW1ttVhuQ

Στην οργανική μουσική είναι πολλά τα διαμάντια του παρακάτω ένα κοντσέρτο για 2 βιολιά μια απο τις γνωστές μελωδίες του συνθέτη αυτού με την Janin Jansen και τον παγκοσμίου φήμης έλληνα Λεωνίδα Καβάκο https://www.youtube.com/watch?v=_ohsBg6onXY

Είπαμε και παραπάνω ότι πολλοί μουσικοί καταπιάνονται με το να μελετούν Μπαχ στα όργανα τους για να βελτιώσουν την τεχνική τους έτσι έχουμε έργα του μπαχ παιγμένα και σε πιό σύγχρονα όργανα δημιουργώντας νέες προκλήσεις. 

https://www.youtube.com/watch?v=ZPFG33lMBKo

Having fun with Bach!!!! :)

Why is Bach a Genius?

What is a Fugue?

Ιστορίες μεγάλων συνθετών: Ο Μπαχ

1 reasons why JSBach was THE BOSS!!!

Bach εναντίον υπολογιστή:Βρείτε τις διαφορές στον ήχο!!!

Μπαχ για διάβασμα ,gaming και γενικά τον ελεύθερο χρόνο!

Μπαχ για διάβασμα

3 Ωρες με κονσέρτα για τσέμπαλο 

2 Ωρες με κονσέρτα για βιολί:

To βιβλίο "Η τέχνη της φούγκας" παιγμένο ολόκληρο σε εκκλησιστικό όργανο

σελ.91-93

Την εποχή του κλασικισμού είχαμε σημαντικές καινοτομίες ώς προς τις πατέντες σύνθεσης οργανικής μουσικής. Πλέον η μουσική χωρίς φωνές, όπως κομμάτια για σόλο πιάνο ή βιολί κτλ.,ακούγονταν συχνά στα σαλόνια των ευγενών, ενώ οι ορχήστρες έπαιζαν συνθέσεις φτιαγμένες ειδικά για αυτές. Οι συνθέτες του κλασικισμού, προσπαθόντας να έχουν μια δομή στα έργα αυτά ,καθιέρωσαν τη χρήση της μορφής σονάτας. Τη μορφή ή φόρμα θα μπορούσαμε να την παρομοιάσουμε με μια φόρμα για κεικ! Το μείγμα θα παρει τη μορφή της φόρμας όταν το κέικ ψηθεί. Το μείγμα όμως μπορεί να έχει άλλα υλικά η διαφορετικη διάρκεια ψησίματος! Κάπως έτσι λειτουργεί και η μορφή σονάτας! Με τα κατάλληλα “υλικά” δημιουργούνται διαφορετικές συνθέσεις είτε για σόλο όργανα ,είτε για σόλο όργανα και ορχήστρα, είτε για ολόκληρη την ορχήστρα!

Η μορφή σονάτας αποτελείται από 3 μέρη:

Έκθεση

Ανάπτυξη

Επανέκθεση

Στην έκθεση παρουσιάζεται το πρώτο κύριο θέμα/μουσικη ιδέα (τονική) και στη συνέχεια ένα δεύτερο θέμα/μουσική ιδέα (δεσπόζουσα).Οι δύο αυτές μουσικές ιδέες έχουν διαφορετικό χαρακτήρα.Μόλις και οι 2 ιδέες εκφραστούν η έκθεση τελειώνει και η σύνθεση προχωράει στην ανάπτυξη. Εδώ ο συνθέτης παίρνει τις 2 μουσικές ιδέες της έκθεσης και τις εξελίσσει προσθέτοντας η αφαιρώντας υλικό στις ιδέες αυτές που δεν υπήρχε πριν, τις μπλεκει και φτιάχνει κάτι νέο. Οταν και αυτή η διαδικασία φτάσει στην κορύφωση της, η σύνθεση περνάει στην επανέκθεση. Η επανέκθεση μας γυρίζει στη βάση από όπου ξεκίνησαν οι 2 μουσικές ιδέες της έκθεσης και είναι σαν ο συνθέτης να μας δείχνει τα “συμπεράσματα” που έβγαλε με τις 2 μουσικές του ιδέες στην περιπέτεια που λέγεται μορφή σονάτας!!! Όλα αυτά φυσικά δεν έχουν κανένα νόημα η προκαλούν μπέρδεμα αλλα γίνονται πολύ πιο κατανοητά εάν ακούσουμε μια σονάτα!!!

 Παρακάτω μια σονατίνα του Μότσαρτ σε Ντο Μείζονα που κάποιοι από σας μπορεί και να την μελετάτε/έχετε ήδη μελετήσει ή ακούσει. Η σονατίνα είναι έργο με τη δομή της μορφής σονάτας μικρό σε διάρκεια και εύκολο στο παιξιμο (το εύκολο είναι σχετικό γι αυτό μελετήστε!!!)

Στο 1.58 τελειώνει η έκθεση με τα 2 θέματα και μέχρι το 2.12 ακολουθεί μια σύντομη ανάπτυξη. Απο το 2.12 και έπειτα έχουμε την επανέκθεση των 2 θεμάτων της έκθεσης εμπλουτισμένα και γραμμένα με τρόπο ώστε να καταλάβουμε ότι το έργο τελείωσε (happy end!!!).

Καταλύγουμε στην εξής δομή:

Έκθεση: Θέμα Α , Θέμα Β Codetta

Aνάπτυξη: επεξέργασία των θεμάτων

Επανέκθεση: Θεμα Α,μουσική γέφυρα,Θεμα Β, Coda

Οι συνθέτες χρησιμοποίησαν αυτή τη δομή όπως ακριβώς χρησιμοποιούμε κι εμείς την σύνταξη για να γράψουμε μια έκθεση! Τους δόθηκε μεγαλύτερη ελευθερία για να εκφραστούν αλλα και να κρατούν το ενδιαφέρον του ακροατή. Έτσι γράφτηκαν έργα για σόλο όργανα όπως πχ σονάτες για πιάνο, και για σόλο όργανα με τη συνοδεία πιάνου πχ σονάτα για βιολί, συνθέσεις για τρίο (τρία όργανα), κουαρτέτα (τέσσερα όργανα)κτλ.Τα έργα αυτά έχουν 3 η 4 μέρη/κινήσεις,η  πρώτη κίνηση γραμμένη σε μορφή σονάτας, η δεύτερη κίνηση πιό αργή, η τρίτη πιο “παιχνιδιάρικη”και χορευτική (menuetto,scherzo) και η τέταρτη/τελευταία κίνηση πάλι με μορφή σονάτας.

 Πάνω σε αυτή τη λογική άρχισαν να συντίθενται οι πρώτες συμφωνίες. Η συμφωνία είναι έργο με πρωταγωνιστή την ίδια την ορχήστρα. Χωρίζεται σε 3 η 4 μέρη/κινήσεις. To πρώτο μέρος/κινηση ακολουθεί τη δομή της μορφής σονάτας. Το δεύτερο μέρος/κίνηση είναι πιό αργό και το τρίτο (όπου υπάρχει) είναι πιο χορευτικό. Το τελευταίο μέρος/κίνηση συχνά ακολουθεί και αυτό τη μορφή σονάτας.

Beethoven σονάτα του σεληνόφωτος....

κίνηση πρώτη

Κίνηση δευτερή

Kίνηση τρίτη

 Απο τα πιο γνωστά έργα του Mozart Symphony no40 

1. 0:32

2. 9:05

3. 17:18

4: 22:20

What is a sonata form?

How to listen to classical music? Sonata form

Δηλαδή ΑΛΛΟ η σονάτα και ΑΛΛΟ η μορφή σονάτας;;;;

σελ.105-109

Πόσα χριστουγεννιάτικα τραγούδια μπορείτε να αναγνωρίσετε μόνο απ το μοτίβο τους;