Μάθημα : ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ: Κλασικισμός (Γ Γυμνασίου)

Βρισκόμαστε στο 18ο αιώνα (1700-1800) και η ανθρωπότητα δέχεται τη μια αλλαγή μετά την άλλη σε όλα τα επίπεδα. Πλέον υπάρχουν αποικίες στις νέες χώρες (Αμερική,Αφρική κτλ) , η διάδοση της γνώσης γίνεται πολύ γρήγορα και η επιστήμη αρχίζει να πρωτοστατεί στις εξελίξεις. Η τέχνη και τα γράμματα απευθύνονται πέρα από τους βασιλιάδες και στον απλό λαό δημιουργώντας μια δυνατή σκεπτόμενη μεσαία τάξη.

Η λογική και η φυσική ικανότητα του ανθρώπου να κατακτήσει τους στόχους του, αρχίζουν να περνούν στη συνείδηση των ανθρώπων ως κάτι φυσιολογικό. Οι λαοί της Ευρώπης με πρωτη τη Γαλλία άρχισαν να αμφισβητούν την βασιλική εξουσία και τον τρόπο που οργανώνονταν η κοινωνία και αντιστοιχα ο πλούτος. Θεωρούσαν ότι ο άνθρωπος είναι ένα σκεπτόμενο ον και οτι όλοι είναι ίσοι, πράγμα που δεν πολυάρεσε στους αρχόντους της εποχής που ενιωσαν την εξουσία τους να απειλείται. Κάπως έτσι ξεκίνησε στη Γαλλία η Γαλλική Επανάσταση ,που έφερε τη δημοκρατία και επηρέασε όλη την Ευρώπη.

Μικρό ιστορικό της Αμερικάνικης και της Γαλλικής Επανάστασης.

https://www.youtube.com/watch?v=Ez713FnUP1Y

Όλες αυτές οι ιδέες εκφράστηκαν και απο τις τέχνες της εποχής. Η περίοδος αυτή στις τέχνες ονομάζεται κλασικισμός.https://www.youtube.com/watch?v=d1unsZmK1YU

Το ύφος Μπαρόκ βασίζονταν στην πολυτέλεια και τον εντυπωσιασμό και και συνεχίστηκε με τέχνη ακόμα πιο φανταχτερή και ανάλαφρη με το όνομα Ροκοκο η “κομψο στύλ” https://www.youtube.com/watch?v=TvlMyFXiMSc

Οι διανοούμενοι της εποχής όμως ,είχαν άλλη άποψη. Θεωρούσαν όλη αυτή τη λάμψη υπερβολική και μη αληθινή ,προτιμούσαν να γυρίσει ο κόσμος σε κάτι πιο απλό,ι να αντιμετωπίσει την αλήθεια αλλα και να δεχτεί τη φύση. 

Opera seria και Opera Buffa!

Η όπερα έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις της εποχής όσον αφορά τη διάδοση των ιδεών αυτών. Όπως είπαμε ,στα προηγούμενα χρόνια ,το να πηγαίνει κάποιος στην όπερα ήταν ένας συνηθισμένος τρόπος διασκέδασης. Υπήρχαν κτίρια όπερας με παραγωγές που απευθύνονταν στους υψηλά ιστάμενους της εποχής, αλλα και κτήρια για τον απλό λαό. Το κοινό λοιπόν διαφέρει ταξικά. Σχηματίζονται λοιπόν 2 διαφορετικά ρευματα όσον αφορά τα έργα όπερας της εποχής. Από τη μία έχουμε τη σοβαρή όπερα(opera seria) που λίγο πολύ ακολουθεί το πνεύμα της Μπαρόκ όπερας. Θέματα από την αρχαία Ελλάδα, ιστορίες ηρώων κτλ. Τώρα όμως εμφανίζεται και ένα άλλου είδους όπερας η όπερα μπούφα (Opera buffa) .Το είδος αυτό με το πολύ αστείο όνομα είχε θεματολογία που άρεσε ιδιαίτερα στο λαό της εποχής. Πρόγονος της ήταν η κομέντια ντελ άρτε και τα θέματα της είχαν να κάνουν με απλές καθημερινές ιστορίες μεταξύ φτωχών και πλουσίων. Οι ιστορίες αυτές ξεμπρόστιαζαν τους άρχοντες της εποχής δείχνοντας τους πολλές φορές σαν κουτοπόνηρους που οι πιό φτωχοί συμπρωταγωνιστές επρεπε να ανέχονται λόγω της εξουσίας τους.  Έτσι άρχισαν για πρώτη φορά να εκφράζονται και πολιτικές ιδέες για την κοινωνική ανισότητα μέσα από την όπερα. https://www.youtube.com/watch?v=QY9PdmfwbLs 

Ένας νέος τρόπος μουσικής σκέψης

Πολλές φορές η μουσική βοήθησε με τον τρόπο της τις κοινωνικές αλλαγές γιατί είναι μια ζωντανή γλώσσα. Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε μπορούν να αποκτήσουν διαφορετική σημασία ανάλογα με το πως θα τις εκφέρουμε. Το ίδιο μπορεί να συμβεί με τη μουσική. Μπαίνοντας σε μια περίοδο έντονου προβληματισμού όπως ο διαφωτισμός η μουσική γλώσσα που χρησιμοποιείται από τους συνθέτες παρουσιάζει πέρα από χαρά και λύπη, ,συναισθήματα αγωνίας η θυμού και γενικότερη εναλλαγή συναισθημάτων και διαθέσεων. Οι κύριοι εκφραστές της περιόδου αυτής είναι 3 μουσικοί που επηρέασαν βαθιά την ανθρωπότητα μέχρι και τις μέρες μας. Ο ένας είναι ο δάσκαλος των άλλων 2 και επηρέασε το στυλ τους ,μιλάμε για τον Γιόζεφ Χάυδν. Οι άλλοι 2 είναι 2 τεράστια κεφάλαια στην Ιστορια της Μουσικής : Ο Μότσαρτ και ο Μπετόβεν. Μέσα από τα έργα των τριών αυτών συνθετών δημιουργήθηκε η μορφή σονάτας και η συμφωνία. Όοοολα αυτα θα τα δούμε αναλυτικά στα επόμενα κεφάλαια.

σελ.97-103

Στο προηγούμενο κεφάλαιο είδαμε αναλυτικά το στυλ Μπαρόκ και τι αυτό εκπροσωπούσε. Όπως είπαμε η μουσική στην εποχή αυτή διαδόθηκε ευρέως. Τόσο στα σπίτια των ανθρώπων,όσο και σε χώρους όπως δημόσια κτίρια όπερας και στις αυλές των ευγενών και των αρχόντων. Για το σκοπό αυτό αναπτύχθηκαν και είδη συνθέσεων που δεν είχαν μέσα τους τραγούδι, με βάση τους ρυθμούς των χορών που ήταν στη μόδα. Έτσι προέκυψε η σονάτα μπαρόκ και η σουίτα. Η σονάτα μπαρόκ ήταν σύνθεση για σόλο όργανο η για 3 όργανα μαζί και προορίζονταν σαν μουσική για ακρόαση στα σπίτια των ευγενών. Η σουίτα ήταν συνθεση για μικρή ορχήστρα και παίζονταν για να χορεύουν οι ευγενείς στους ρυθμούς της εποχής. Η μουσική αποτελούσε γόητρο και μέσο επίδειξης του πλούτου και της δύναμης. Αποτέλεσμα οι  συνθέτες-υπηρέτες της εποχής να πρέπει να γράφουν έργα με βάση το τι θεωρούνταν “κομψό στυλ”. 

Ακούγοντας μουσικη μπαρόκ εύκολα παρατηρεί κανείς κάποια στοιχεία χαρακτηριστικα της εποχής. Επιδειξη ικανοτήτων στα σόλο. Οι φωνές έπρεπε να ταιριάζουν και οριζόντια και κάθετα (συγχορδίες). Η συναισθηματική έκφραση έπρεπε να γίνεται εντός αυτών των ορίων του καλού γούστου αλλιώς θεωρούνταν κακόγουστη.Οι νέες ιδέες όμως επηρέασαν τον “ήχο” των συνθετών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ένας από τους γιούς του Γ.Σ.Μπαχ. Ο Μπαχ είχε μεγάλη οικογένεια και τα παιδιά του ακολούθησαν το επάγγελμα του πατέρα τους. Όπως πολλές φορές μας έχει δείξει η ζωή τα παιδιά μπορεί να βρουν τον τρόπο να εκφράσουν τις δικές τους ιδέες που μπορεί να είναι διαφορετικές από των γονιών και να εξελιχθούν. Ο C.P.E. Bach κατάφερε να κάνει μεγαλύτερη καριέρα από τον πατέρα του και να γίνει ευρέως γνωστός για την εποχή του.Τόσο μέσω των συνθέσεων του που χαρακτηρίζονται απο την ευαισθησία του όσο και για τις σολιστικές τους ικανότητες στο τσέμπαλο και το πρωτοεμφανιζόμενο πιάνο. Βοήθησε με την παρουσία του τόσο σαν συνθέτης όσο και σαν σολίστ στη μετάβαση από το τσέμπαλο στο πιάνο.Η μουσική του προσωπικότητα επηρέασε και τους τρεις μεγάλους συνθέτες του κλασικισμού. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο Μότσαρτ αναφέρθηκε πολλές φορές με θαυμασμό για τον CPE Bach και μελέτησε το έργο του. Στην εποχή μας συμβαινει ο πατέρας να είναι παντού διάσημος ενώ ο γιος σχετικά άγνωστος στο μουσικό κοινό. Έπαιξε το ρόλο του όμως και αυτό έχει μεγάλη σημασία για το πως εξελίχθηκε η μουσική μετά από αυτόν.

Δύο έργα για φλάουτο το πρώτο του πατέρα ,το δεύτερο του γιού! Ακούστε τις διαφορές στο στυλ:

https://www.youtube.com/watch?v=X0T6KysSejQ

https://www.youtube.com/watch?v=RpRJhhHI0E8

Όσον αφορά το πιάνο αξίζει να τονίσουμε ότι όπως και ο πρόγονος του το τσέμπαλο, είναι ένα όργανο πληκτροφόρο με περίπλοκο μηχανισμό. Όταν πατήσει κανείς ένα πλήκτρο στο τσέμπαλο δεν έχει σημασια αν θα πατηθεί με δύναμη η απαλά. Το ηχητικό αποτέλεσμα θα είναι πάντα ίδιο στην ένταση. Το πιάνο έρχεται να το αλλάξει αυτό. Οταν πατηθεί το πλήκτρο στο πιάνο απαλά η νότα θα ακουστεί απαλά (piano). Όταν θα πατηθεί δυνατά θα ακουστεί δυνατά (forte). Αν σκεφτούμε ότι βρισκόμαστε σε μια εποχή ανάγκης έκφρασης περισσότερων συναισθημάτων μπορούμε να πούμε ότι το πιάνο ήρθε κουτί στους συνθέτες της εποχής, και ήρθε για να μείνει. Την εποχή του κλασικισμού γράφτηκαν σονάτες και κονσέρτα για πιάνο απίθανης μαεστρίας απο τους συνθέτες εκπροσώπους του κλασικισμού, έργα μεγάλης ομορφιάς που θα συναντήσουμε στα επόμενα μαθήματα. 

Σύντομη ιστορία του πιάνου 

https://www.youtube.com/watch?v=FGXY0ZXF44o

Οι εξελίξεις στη μουσική δεν άφησαν ανεπηρρέαστη και τη σοβαρή όπερα με το “κομψό στυλ” και έγιναν προσπάθειες απο τους συνθέτες που βρίσκονταν στο προσκήνιο να ενταχθεί το νέο ύφος στις ανάγκες της. Ο Gluck ήταν ο συνθέτης που το προσπάθησε πιο πολύ αφήνοντας πίσω αξιόλογα έργα που στο άκουσμα τους βρισκόμαστε ακουστικά με το ένα πόδι στο στυλ μπαρόκ και με το άλλο στην εκφραστικότητα του κλασικισμού. 

Παρακάτω μια απο τις πιό γνωστές άριες της εποχής “Que faro senza Euridice” (Τι θα κάνω χωρίς την Ευρυδίκη;). Όπως θα έχετε παρατηρήσει ο Ορφέας και η Ευρυδίκη ήταν αγαπημένο θέμα των συνθετών της εποχής Μπαρόκ. Εδώ ακόμα μια μεταφορά του μύθου από τον Gluck.

Επηρεασμένη μουσικά απο το νέο ρεύμα της Opera Buffa ήταν και μια ομάδα συνθετών  με το όνομα “Η σχολή Μανχάιμ” . Προσπάθησαν να δημιουργήσουν ένα μουσικό ρεύμα στο πνεύμα της εποχής παρουσιάζοντας συναισθηματικές αντιθέσεις και έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην πορεία της εξέλιξης της μουσικής. Παρακάτω ένα κοντσέρτο για κλαρινέτο του J. Stamitz του κύριου εκπροσώπου της σχολής Μανχάιμ.https://www.youtube.com/watch?v=ZLMlo_3m0KE

σελ.103-105

Την εποχή του κλασικισμού είχαμε σημαντικές καινοτομίες ώς προς τις πατέντες σύνθεσης οργανικής μουσικής. Πλέον η μουσική χωρίς φωνές, όπως κομμάτια για σόλο πιάνο ή βιολί κτλ.,ακούγονταν συχνά στα σαλόνια των ευγενών, ενώ οι ορχήστρες έπαιζαν συνθέσεις φτιαγμένες ειδικά για αυτές. Οι συνθέτες του κλασικισμού, προσπαθόντας να έχουν μια δομή στα έργα αυτά ,καθιέρωσαν τη χρήση της μορφής σονάτας. Τη μορφή ή φόρμα θα μπορούσαμε να την παρομοιάσουμε με μια φόρμα για κεικ! Το μείγμα θα παρει τη μορφή της φόρμας όταν το κέικ ψηθεί. Το μείγμα όμως μπορεί να έχει άλλα υλικά η διαφορετικη διάρκεια ψησίματος! Κάπως έτσι λειτουργεί και η μορφή σονάτας! Με τα κατάλληλα “υλικά” δημιουργούνται διαφορετικές συνθέσεις είτε για σόλο όργανα ,είτε για σόλο όργανα και ορχήστρα, είτε για ολόκληρη την ορχήστρα!

Η μορφή σονάτας αποτελείται από 3 μέρη:

Έκθεση

Ανάπτυξη

Επανέκθεση

Στην έκθεση παρουσιάζεται το πρώτο κύριο θέμα/μουσικη ιδέα (τονική) και στη συνέχεια ένα δεύτερο θέμα/μουσική ιδέα (δεσπόζουσα).Οι δύο αυτές μουσικές ιδέες έχουν διαφορετικό χαρακτήρα.Μόλις και οι 2 ιδέες εκφραστούν η έκθεση τελειώνει και η σύνθεση προχωράει στην ανάπτυξη. Εδώ ο συνθέτης παίρνει τις 2 μουσικές ιδέες της έκθεσης και τις εξελίσσει προσθέτοντας η αφαιρώντας υλικό στις ιδέες αυτές που δεν υπήρχε πριν, τις μπλεκει και φτιάχνει κάτι νέο. Οταν και αυτή η διαδικασία φτάσει στην κορύφωση της, η σύνθεση περνάει στην επανέκθεση. Η επανέκθεση μας γυρίζει στη βάση από όπου ξεκίνησαν οι 2 μουσικές ιδέες της έκθεσης και είναι σαν ο συνθέτης να μας δείχνει τα “συμπεράσματα” που έβγαλε με τις 2 μουσικές του ιδέες στην περιπέτεια που λέγεται μορφή σονάτας!!! Όλα αυτά φυσικά δεν έχουν κανένα νόημα η προκαλούν μπέρδεμα αλλα γίνονται πολύ πιο κατανοητά εάν ακούσουμε μια σονάτα!!!

 Παρακάτω μια σονατίνα του Μότσαρτ σε Ντο Μείζονα που κάποιοι από σας μπορεί και να την μελετάτε/έχετε ήδη μελετήσει ή ακούσει. Η σονατίνα είναι έργο με τη δομή της μορφής σονάτας μικρό σε διάρκεια και εύκολο στο παιξιμο (το εύκολο είναι σχετικό γι αυτό μελετήστε!!!)

Στο 1.58 τελειώνει η έκθεση με τα 2 θέματα και μέχρι το 2.12 ακολουθεί μια σύντομη ανάπτυξη. Απο το 2.12 και έπειτα έχουμε την επανέκθεση των 2 θεμάτων της έκθεσης εμπλουτισμένα και γραμμένα με τρόπο ώστε να καταλάβουμε ότι το έργο τελείωσε (happy end!!!).

Καταλύγουμε στην εξής δομή:

Έκθεση: Θέμα Α , Θέμα Β Codetta

Aνάπτυξη: επεξέργασία των θεμάτων

Επανέκθεση: Θεμα Α,μουσική γέφυρα,Θεμα Β, Coda

Οι συνθέτες χρησιμοποίησαν αυτή τη δομή όπως ακριβώς χρησιμοποιούμε κι εμείς την σύνταξη για να γράψουμε μια έκθεση! Τους δόθηκε μεγαλύτερη ελευθερία για να εκφραστούν αλλα και να κρατούν το ενδιαφέρον του ακροατή. Έτσι γράφτηκαν έργα για σόλο όργανα όπως πχ σονάτες για πιάνο, και για σόλο όργανα με τη συνοδεία πιάνου πχ σονάτα για βιολί, συνθέσεις για τρίο (τρία όργανα), κουαρτέτα (τέσσερα όργανα)κτλ.Τα έργα αυτά έχουν 3 η 4 μέρη/κινήσεις,η  πρώτη κίνηση γραμμένη σε μορφή σονάτας, η δεύτερη κίνηση πιό αργή, η τρίτη πιο “παιχνιδιάρικη”και χορευτική (menuetto,scherzo) και η τέταρτη/τελευταία κίνηση πάλι με μορφή σονάτας.

 Πάνω σε αυτή τη λογική άρχισαν να συντίθενται οι πρώτες συμφωνίες. Η συμφωνία είναι έργο με πρωταγωνιστή την ίδια την ορχήστρα. Χωρίζεται σε 3 η 4 μέρη/κινήσεις. To πρώτο μέρος/κινηση ακολουθεί τη δομή της μορφής σονάτας. Το δεύτερο μέρος/κίνηση είναι πιό αργό και το τρίτο (όπου υπάρχει) είναι πιο χορευτικό. Το τελευταίο μέρος/κίνηση συχνά ακολουθεί και αυτό τη μορφή σονάτας.

Beethoven σονάτα του σεληνόφωτος....

κίνηση πρώτη

Κίνηση δευτερή

Kίνηση τρίτη

 Απο τα πιο γνωστά έργα του Mozart Symphony no40 

1. 0:32

2. 9:05

3. 17:18

4: 22:20

What is a sonata form?

How to listen to classical music? Sonata form

Δηλαδή ΑΛΛΟ η σονάτα και ΑΛΛΟ η μορφή σονάτας;;;;

σελ.105-109

Την εποχή του κλασικισμού (18ος αι) η σονάτα και η συμφωνία σταθεροποιήθηκαν σαν συνθέσεις. Αυτό έγινε για να καλυφθούν οι ανάγκες του κοινού της εποχής. Το κέντρο των εξελίξεων δεν ήταν αυτή τη φορά η Ιταλία όπως στην Αναγέννηση και το Μπαρόκ, αλλα η Αυστρία και συγκεκριμένα η Βιέννη. Αυτό γιατί η κοινωνία και η οικονομία της Βιέννης ήταν ανεπτυγμένη, η μουσική ήταν της μόδας και είχε μεγάλη ζήτηση. 

Οι συνθέτες της σχολής Μανχάιμ έγραψαν έργα για ορχήστρα που παίζονταν στα πάρκα και τις εξοχές των Βιεννεζων, αλλά επειδή δεν ήταν πρακτικό να κουβαλάνε και ένα πληκτροφόρο όργανο σε αυτές τις συναυλίες, άρχισαν να γράφονται συνθέσεις χωρίς αυτό. Η βάση της αρμονίας πέρασε σε άλλα όργανα, και έτσι σιγά σιγά μέσα από αυτό το πρακτικό θέμα ,η ορχήστρα άρχισε να παίρνει τη μορφή που ξέρουμε σήμερα.

 Κάτι άλλο αξιόλογο είναι ότι εμφανίστηκαν οι πρώτοι εκδοτικοί οίκοι ειδικοί στην έκδοση παρτιτούρας στο ευρύ κοινό για να καλυφθούν οι ανάγκες των φιλόμουσων. Η μουσική ήταν σημαντικό κομμάτι της κουλτούρας της εποχής και έπρεπε να υπάρχει σε κάθε σπίτι. Η νέα συνήθεια έφερε και τη μουσική δωματίου δηλαδή συνθέσεις για 2 η 3 όργανα φτιαγμένες για να παίζονται στα σπίτια. Μέχρι τότε οι συνθέτες θεωρούνταν ότι προσφέρουν υπηρεσίες όπως οι υπηρέτες. Με τη ζήτηση για νέες συνθέσεις άρχισαν να δουλεύουν και ώς ελεύθεροι επαγγελματίες.Όπως και σήμερα όμως ,το ελεύθερο επάγγελμα έχει πολλά ρίσκα κι έτσι ένας συνθέτης της εποχής προτιμούσε να γράφει μουσική για έναν άρχοντα. Αυτό βέβαια έχει όρια σε σχέση με το πόσο πρωτοποριακά μπορεί να είναι τα έργα αυτά , μόνο αν το επιτρέπει ο εργοδότης.

Ο Γιοζεφ Χαυδν (Haydn) ήταν κι εκείνος ένας μουσικός που ξεκίνησε να δουλεύει σαν υπηρέτης-συνθέτης για τον πρίγκιπα Εστερχάζυ. Ο πρίγκιπας αυτός σαν εργοδότης ήθελε να έχει πρωτοποριακές συνθέσεις στο πνεύμα του κλασικισμού και έτσι ο Χαυδν παρόλο που δούλευε γι΄αυτόν βρήκε την ελευθερία που ήθελε ωστε να εκφραστεί. Έγραψε έργα τα οποία ενώ είναι χαριτωμένα, έχουν αυτό το φρέσκο αέρα και ξεφεύγουν από τη στατικότητα και το καθωσπρέπει του μπαρόκ ,που το 1760 που δρούσε ο Χαυδν έμοιαζε παλιομοδίτικο. Επηρεάστηκε τόσο από τους συνθέτες της σχολής Μανχάιμ ,όσο και απο τον CPE Bach. Μπόρεσε να παράξει πολύ μεγάλο αριθμό έργων τόσο φωνητικής όσο και οργανικής μουσικής. Είναι γνωστός κυρίως για το ότι με τις συμφωνίες του και τις σονάτες του καθιέρωσε τα είδη αυτά και το πως πρέπει να γράφονται αλλα και ποιός πρέπει να είναι ο νέος “ήχος” της εποχής.

 Καταπιάστηκε επίσης με το να κάνει μεταγραφές έργων γραμμένων για μεγάλα μουσικά σύνολα για να παίζονται στο πιάνο ,η αν είχαν φωνές να τα κάνει για φωνή και πιάνο. Η μεταγραφή είναι μια δουλειά που ο συνθέτης πρέπει να δείξει ιδιαίτερη μαεστρία, γιατι ακομα και αν το κομμάτι δεν είναι συνθεση δική του, καλείται να βρει την “ψυχή” του έργου και να τη μεταφέρει ωστε να ακούγεται αντιπροσωπευτικά από ένα μόνο όργανο η ένα όργανο και μια φωνή. Παράδειγμα θα μπορούσε ο πρίγκιπας μας να ζήτησε από τον υπηρέτη του να μεταγράψει μια άρια που άκουσε στην όπερα και του άρεσε για να την τραγουδάει η κόρη του και να παίζει πιάνο η άλλη του κορη στο σπίτι!! Έπρεπε λοιπόν ο συνθέτης μας να μεταφέρει μια μουσική αρχικά παιγμένη από τόσα όργανα ορχήστρας, στο πιάνο,καθόλου εύκολο!

Ο Χάυδν όντας απο τους τυχερούς υπηρέτες ,αφού είχε το σεβασμό και την εμπιστοσύνη του εργοδότη του σε σχέση με τη δουλεία του,κατάφερε να αποκτήσει μεγάλη φήμη για την εποχή του. Μάλιστα ταξίδεψε για δουλειά και στο Λονδίνο (τα ταξίδια δεν ήταν εύκολη ούτε φτηνή υπόθεση) για να κάνει μεταγραφές αγγλικών κομματιών για πιάνο και φωνή.

Παρακάτω θα ακούσουμε πώς μετέφερε τα παραδοσιακά αγγλικα κομμάτια.Παρατηρήστε ότι κρατάει την αίσθηση του φολκλόρ αλλα το παρουσιάζει με το εκφραστικό στυλ της εποχής του.

Το μουσικό πνεύμα του Χαυδν ήταν αυτό που επηρέασε και προκάλεσε θαυμασμό για τους 2 διαδόχους του, που τον θεωρούσαν μεγάλο δάσκαλο, τον Μότσαρτ και τον Μπετόβεν που θα δούμε παρακάτω. Αν και ο Haydn δεν είναι τοσο γνωστός όσο ο Μοτσαρτ η ο Μπετόβεν τους επηρρέασε βαθειά και οφείλουν πολλά σε αυτόν.

Haydn Greatest Hits!!!!!!

Η συμφωνία της έκπληξης σε παρτιτούρα

Joseph Haydn:

Symphony No. 94 in G major "Surprise Symphony" (with Score)https://www.youtube.com/watch?v=gbf1LVE4UKM&t=8s

0:00 I. Adagio – Vivace assai

8:25 II. Andante

14:12 III. Menuetto: Allegro molto

19:44 IV. Finale: Allegro molto

Georg Solti: London Philharmonic Orchestra

Farewell Symphony https://www.youtube.com/watch?v=OpD9ofCm6Ak

2nd Mvt- 5:01 

 3rd Mvt-14:49 

 4th Mvt-18:34

Haydn the London years,easy listening:

μεταγραφές σκοτσέζικων παραδοσιακών τραγουδιών

https://www.youtube.com/watch?v=10ptRXi3-os&t=197s

Haydn for kids!!!

https://www.youtube.com/watch?v=1bQNFZZWVc4

σελ. 109-113

Ενας θρυλος του μουσικού στερεώματος που άφησε το στίγμα του όσο λίγοι στο άκουσμα της μουσικής του είναι ο Wolfgang Amadeus Mozart. Χιλιάδες πράγματα έχουν γραφτεί γι αυτόν και πολλοί τον χαρακτηρίζουν ώς μια διάνοια της ανθρωπότητας. Εκατομμύρια άνθρωποι ανα τον κόσμο νιώθουν το μουσικό του άγγιγμα ,την χαρά και την περιπαικτικότητα του , την σκανταλιά και το πονηρό κλείσιμο του ματιού, αλλά και βαθιά συγκίνηση, πράγματα που μεταφέρονται στον ακροατή με τον δικό του μοναδικό χαρακτήρα. Μέσα στη σύντομη και πολυτάραχη ζωή του μας άφησε μια τεράστια μουσική κληρονομιά που αγγίζει το τέλειο. Ας δούμε μερικά πράγματα για το ποιος ήταν ο Μότσαρτ και γιατί αξίζει να τον γνωρίσει κανείς αλλα και να τον αγαπήσει.

Γεννήθηκε το 1756 και ήδη από μικρή ηλικία έδειξε και αυτός, και η αδερφή του, Nannerl Μοτσαρτ, την αγάπη τους για τη μουσική. Έπαιζαν βιολί και κλαβίχορδο (όπως έχουμε δει ειναι μια πρώιμη μορφή του πιάνου) μαζί με τον πατέρα τους Leopold σε παλάτια και σε αυλές ευγενών.Η Nannerl όταν έφτασε σε ηλικία γάμου, σταμάτησε τις εμφανίσεις γιατί σε εκείνες τις εποχές δεν θεωρούνταν πρέπον για μια κοπελα να ασχολείται με κάτι άλλο πέρα από το νοικοκυριό. Όπως και ο Μότσαρτ έγραψε και εκείνη μουσική από μικρή ηλικία αλλα μόνο ο αδερφός της μπόρεσε να συνεχίσει την καριέρα του. Οι κοινωνικες ανισοτητες μεταξύ των φύλων, δεν επέτρεψαν να αναπτυχθεί ένα ταλέντο που από πολλούς μελετητές θεωρείται ισάξιο της διάνοιας του Wolfgang.

Nannerl Mozart

Ως παιδι και ως έφηβος ήταν ήδη γνωστος ,τόσο για τις συνθέσεις του,όσο και ως βιρτουόζος μουσικός/παιδί θαύμα (child prodigy) σε όλη την Ευρώπη. Η φήμη, του ήταν ανάλογη με ενός ποπ σταρ της εποχής μας, αν αναλογιστούμε το πόσο δυσκολότερα ταξίδευε η πληροφορία τότε σε σχέση με τώρα. Ο Μότσαρτ ήταν ένα ανήσυχο πνεύμα ,γεμάτο σπιρτάδα, πού από πολύ νωρίς, ένιωσε τον περιορισμό του να συνθέτει και να παίζει μουσική με βάση την λογική του καθωσπρέπει των ευγενών. ‘Ήταν κι αυτός μουσικός- υπηρέτης και δεν ειχε ελευθερία έκφρασης ,ένιωθε πολύ έντονη την ανάγκη να εξελιχθεί, και να γράψει ελεύθερα. Αν λαβουμε υπ όψιν ότι σαν βιρτουόζος παιδί θαύμα ,περασε απο όλα τα σαλόνια της αριστοκρατίας και το οτι ακόμα οι συνθέτες ελεύθεροι επαγγελματίες δυσκολεύονταν οικονομικα, το να παραιτηθεί απο την υπηρεσία του στον πρίγκιπα- αρχιεπίσκοπο του Σάλτσμπουργκ (θέση που του εξασφάλισε ο πατέρας του) , ήταν μια επιλογή συνειδητή με βάση τα πιστεύω του . Από οικονομικής μεριάς καθόλου εύκολη. Βλέπετε ο ελεύθερος επαγγελματίας μουσικός ήταν μια δύσκολη υπόθεση τότε. Το γεγονός ότι ο Μότσαρτ ήταν μουσικά τόσο “δυνατός παίκτης” παρά του ότι ήταν πολύ νέος, προκαλούσε τους ανταγωνιστές του που άλλο που δεν ήθελαν να απομονωθεί. Οικονομικά ,δεν τον συνέφερε καθολου αυτή η κίνηση, αλλά καλλιτεχνικά του απέδωσε καρπούς, γιατί μπόρεσε να εκφραστεί με βαση τις ιδεες του, αλλα και το μουσικο του επίπεδο, που ήταν πολυ πιο πανω  από το να γραφει χαριτωμενες συνθεσεις για τις αναγκες καποιας αυλης. Έτσι στα 25 του ,εγκατέλειψε το Σάλτσμπουργκ και μετακόμισε στην πολύβουη Βιέννη. Αυτή η απόφαση εξόργισε τον πατέρα του και η σχέση τους ποτέ δεν αποκαταστάθηκε, κάτι που κόστισε πολύ στον Wolfgang

Έγραψε εξακόσια έργα, συμφωνίες, κοντσέρτα για πιάνο, για βιολί κτλ ,λειτουργιες. Στην όπερα όμως πραγματικά άφησε το στίγμα του. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμα και την ορχηστρική του μουσική σου έρχεται να την τραγουδήσεις !(πχ.μικρη νυχτερινη μουσικη) Όταν λοιπόν έγραφε έργα για φωνή, όπως πχ. μια όπερα, ήξερε πραγματικά πως να γράψει μελωδίες που  κατάφερναν να κάνουν οποιαδήποτε φωνή να αναδειχθεί ,τόσο στο χρώμα όσο και σε μουσικότητα. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι ,ακόμα και σήμερα, κάθε μαθητής τραγουδιού περνά μια περίοδο μελετώντας αποκλειστικά άριες από όπερες του Μότσαρτ, ενώ στις ακροάσεις/εξετάσεις οποιουδήποτε επιπέδου για φωνή, σίγουρα ,μια άρια Μότσαρτ είναι απαραίτητη προϋπόθεση από τους υποψήφιους τραγουδιστες.

Ο Μότσαρτ και η Όπερα

 Αγαπούσε τις φωνές λοιπόν ο αγαπημένος μας συνθέτης, και μας άφησε μια σειρά από όπερες για να το αποδείξει. Παρόλο που είναι αυστριακός στην καταγωγή τα έργα του, ακόμα και αυτά που έγραψε στην γερμανική γλώσσα ,κατατάσσονται στην Ιταλική μουσική ,λόγω στυλ. “Οι γάμοι του Φίγκαρο” (Le nozze di Figaro) είναι από τις πιο γνωστές όπερες του ρεπερτορίου. Είναι μια χαρακτηριστική Opera Buffa ,στην οποία ο Μότσαρτ με τη μουσική του, τόλμησε να καυτηριάσει τις τάξεις των αρχόντων. Η όπερα εκτυλίσσεται συνοπτικά από το τι σκαρφίζεται μια υπηρέτρια με την αρχόντισσα της, για να αποφύγει την ερωτική πίεση του άρχοντα, ο οποίος θέλει να την κάνει “δική του” εκμεταλλευόμενος τη θέση ισχύος του. Είναι λοιπόν μια κωμωδία που σχολιάζει ευθέως τους άρχοντες της εποχής και τις “αμαρτίες” τους. Και το μήνυμα πέρασε ακόμα πιο δυνατά λόγω της αψεγάδιαστη μουσικής επένδυσης του Μότσαρτ. Ο τρόπος που σκιαγραφεί τους χαρακτήρες των έργων του, κάνοντας τους πολυδιάστατους και αληθινούς, αλλά και το πως διαχειρίζεται τη μουσική για να κινήσει τη δράση είναι κάτι πρωτοποριακό. Είναι χαρακτηριστικοί οι μουσικοί "καυγάδες" μεταξύ των χαρακτήρων αλλα και το γαλήνιο φινάλε της όπερας αυτής οπου εξυψώνεται η ομορφιά της απλότητας της ανθρώπινης φύσης.https://www.youtube.com/watch?v=t2yrDWEoCpc

 Για κάποια χρόνια μετακόμισε στην Πράγα και έγραψε την όπερα “Έτσι κάνουν όλες” (“Cosi fan tutte”) μια επίσης δυνατή σύνθεση μουσικά, με μια υπόθεση που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ρομαντική κομεντί,με πολλές στιγμες γέλιου αλλα και ρομάντζου! https://www.youtube.com/watch?v=id8CFpbBNiA

Δε θα μπορούσαμε να μην αναφέρουμε τον Ντον Τζοβάννι, μια όπερα μπούφα που μιλάει για τις περιπέτειες και τα μπλεξίματα, τις κατακτήσεις και τις ερωτικές περιπτύξεις του πρωταγωνιστή. Όλο το έργο δε, απαιτεί σολίστ ,μαέστρο και ορχήστρα ,που έχουν πολλά χιλιόμετρα στο ενεργητικό τους καθ ότι είναι πολύ δυνατό μουσικά. Έγινε και πολύ αγαπητό απο το κοινό το οποίο τραγουδούσε τις μελωδίες της όπερας και ιδιαίτερα του ντουέτου “La ci darem la mano” σκηνή όπου ο Ντον τζοβάννι αποπλανεί την νεαρή υπηρέτρια Τσερλίνα λίγο πριν το γάμο της! Είναι χαρακτηριστικό το σκοτεινό τέλος του έργου μουσικά, πράγμα που σκιαγραφεί και την διάθεση του ίδιου του συνθέτη την εποχή που το έγραψε. O Κομαντατορε το φάντασμα έρχεται να καταραστεί και να τραβήξει τον Ντόν Τζιοβαννι στην κόλαση για να πληρώσει για τις αμαρτίες του!https://www.youtube.com/watch?v=hY_bQpmEBc0

Παρόλο που είχε παντρευτεί ,πολλές φορες έπινε παρασύρονταν απο τα τυχερά παιχνίδια, και είχε ερωτικές περιπέτειες που επηρέασαν την υγεία του και την ψυχοσύνθεση του. Λέγεται ότι όταν έγραψε τη μουσική για το “Έτσι κάνουν όλες” τη διέθεσε σε μια πάρα πολύ χαμηλή τιμή γιατί τον πέτυχαν στην ανάγκη. Παρόλο που είχε τρομερά δομημένες τις μουσικές του ιδέες αυτά που ζούσε και οι συχνές του επιπολαιότητες ,τον παρέσυραν και άφηνε πράγματα για την τελευταία στιγμή!Είναι γνωστό ότι η εισαγωγή για την όπερα Ντον Τζοβάννι δόθηκε στην ορχήστρα την ημέρα της πρεμιέρας,αφου ο Μότσαρτ την έγραψε το προηγούμενο βράδυ μέχρι τα ξημερώματα!Παρόλο που γράφτηκε τελευταία στιγμή ήταν μια πάρα πολύ εντυπωσιακή σύνθεση! https://www.youtube.com/watch?v=cNJKeBEzWC0

Ενδιάμεσα έγραψε κι άλλες όπερες, οι οποίες είχαν κανονικό διάλογο και γερμανικά κείμενα, γνωστές ως Singspiele. Μία από αυτές είναι “Η απαγωγή απ το Σεράι”που εκτυλίσσεται σε ένα χαρέμι στην Τουρκία! Υπάρχει η φήμη ότι η άρια “Marten aller Arten” γράφτηκε ειδικά για την σοπράνο Cavalieri που λέγεται ότι ήταν ερωμένη του Mozart την εποχή αυτή. Αξίζει να την ακούσετε.https://www.youtube.com/watch?v=5F9pTAsNGhM

Η πιο διάσημη όπερα singspiele δεν είναι άλλη από το Μαγικό αυλό (“Die Zauberflote” ). Η όπερα αυτή γράφτηκε 1791 ,την τελευταία χρονιά της ζωής του Μότσαρτ. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες όπερες αυτή είναι ένα ιδιόρρυθμο παραμύθι που εκτυλίσσεται σε ένα φανταστικό κόσμο. Οι ήρωες περνούν μια σειρά από δοκιμασίες και εμπόδια απο τα δύο βασίλεια που κυριαρχούν ,της νύχτας και του ήλιου. Το θυμωμένο ξέσπασμα της βασίλισσας της νύχτας είναι ίσως η πιο αναγνωρίσιμη άρια της όπερας γενικότερα, ενω το ντουέτο του μαγικού πλάσματος Παπαγκένο όταν γνωρίζει το ταίρι του την Παπαγκένα είναι ενα μουσικό παιχνίδι χαρακτηριστικό του παιδικού κομματιού της ψυχής του Μότσαρτ.

Όπως έχουμε πεί και σε προηγούμενα μαθήματα η ακρόαση είναι αυτή που σε κάνει να κατανοήσεις έναν συνθέτη. Παρακάτω ακολουθούν μια σειρά απο παραγωγές για να παρακολουθήσετε.

Mozart’s Netflix!!!!

Οι γάμοι του Φίγκαρο σε παραγωγή του 2017 με ελληνικούς υπότιτλους . Συμμετέχει στο ρόλο της κοντέσσας η Μυρτώ Παπαθανασίου μια απο τις διασημότερες σοπράνο της εποχής μας διεθνώς. https://www.youtube.com/watch?v=OXVqLAez-YU

“‘Έτσι κάνουν όλες” Μια παραγωγή του Royal Opera House του Λονδίνου με σύγχρονη σκηνοθέσία https://www.youtube.com/watch?v=WXThvgdXfeA

“Ο Μαγικός Αυλός” παραγωγή πάλι απο το Royal Opera House με την πιο γνωστή “βασίλισσα” της εποχής μας Diana Damrau

https://www.youtube.com/watch?v=cVT1SKq029E

“Don Giovanni” παραγωγή του2001 στη Ζυρίχη. Στο ρόλο της donna Elvira η πολύ γνωστή σοπράνο Cecilia Bartoli  https://www.youtube.com/watch?v=aL2VdxseTvE

 Draw my life: Wolfgang Amadeus Mozart

Τα μυστικά του Μαγικού Αυλού

Καλή ακρόαση!!!!!

σελ.113-116

Ο Μότσαρτ από πολύ μικρή ηλικία ξεκίνησε να παίζει μουσική αλλά και να συνθέτει. Ο πατέρας του ,Λέοπολντ Μότσαρτ ώντας ο ίδιος βιολιστής, ήταν ο πρώτος δάσκαλος των παιδιών του. Όταν κατάλαβε τις δυνατότητες τους ξεκίνησε μια σειρά συναυλιών σε όλη την Ευρώπη. Λονδίνο,Βιέννη ,Ρώμη,Παρίσι είναι μερικοί από τους σταθμούς των περιοδειών του κατα τη διάρκεια των οποίων όχι μόνο έδινε συναυλίες, αλλα δοκίμαζε τις δυνάμεις του και στη σύνθεση. Από πολύ μικρός έγραφε έργα κυρίως για σύνολα μουσικής δωματίου και μικρές ορχήστρες. Τα περισσότερα ήταν παραγγελίες από το Σάλτσμπουργκ για διάφορες περιστάσεις πχ.μουσική για γενέθλια ,γάμους κτλ. Στις περιοδείες του συνέθεσε και όπερες που γνώρισαν επιτυχία. 

Στα ταξίδια του είχε την τύχη να γνωρίσει μεγάλους μουσικούς της εποχής του όπως ο Gluck, ο Γιόχαν Κρίστιαν Μπαχ (γιός κι αυτός του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ) ,ο διάσημος καστράτο Farinelli και αλλοι. Ανάμεσά τους και ο Γιόζεφ Χάυδν, τον οποίον ο Μότσαρτ θαύμασε απεριόριστα. Αυτές οι συναντήσεις και συνεργασίες, έπαιξαν το ρόλο τους στην εξέλιξη του μουσικού στυλ του Μότσαρτ, πράγμα που φαίνεται και στις συνθέσεις του. Τα πρώτα του έργα ακολουθούν το ύφος ροκοκό,πράγμα λογικό εφόσον τότε ακόμα ώντας παιδί υπάκουε στον πατέρα του και στο τι ζητάει μια αυλη ευγενών απο ένα ταλαντούχο παιδί θαύμα. Τα ταξίδια όμως και η επαφή με ανθρώπους που εξέφρασαν τις νέες μουσικές ιδέες του κλασικισμού, έδωσαν άλλη πνοή στο έργο του. Ιδιαίτερα η μουσική και οι οδηγίες του Haydn τον επηρέασαν και οδήγησε τη σύνθεση του σε άλλο επίπεδο.

Το 1771 γεμάτος εμπειρίες και εικόνες , εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Βιέννη και άρχισε να ζει ως ελεύθερος επαγγελματίας μουσικός. Ζούσε απο τις συναυλίες που έδινε, τις παραγγελίες έργων που του ανέθεταν διάφοροι ευγενείς ,ανάμεσα τους και ο αυτοκράτορας της Βιέννης, και απο ιδιαίτερα μαθήματα μουσικής που παρέδιδε. Σε αυτά τα τελευταία δέκα χρόνια της σύντομης ζωής του κατάφερε να συνθέσει πολύ μεγάλο αριθμό έργων που επηρέασαν μια για πάντα την πορεία της μουσικής. 

Ο Μότσαρτ και η οργανική μουσική

Στην προηγούμενη ενότητα ασχοληθήκαμε με τις όπερες που έγραψε την περίοδο της Βιέννης. Ο Μότσαρτ ήταν δεξιοτέχνης του πιάνου και ήταν ιδιαίτερα καλός στους αυτοσχεδιασμούς και τις παραλλαγές. Αυτά τα στοιχεία υιοθέτησε και στις πιανιστικές του συνθέσεις (φαντασίες για πιάνο, σονάτες, παραλλαγές κτλ).Έγραψε και κοντσέρτα για πιάνο και ορχήστρα με σκοπό να τα παίξει εκείνος ώς σολίστ.

Φεγγαράκι μου λαμπρό σε 12 παραλλαγές!!!

Έγραψε έργα μουσικής δωματίου για πιάνο ,βιολί και βιολοντσέλο ,κουαρτέτα εγχόρδων κτλ. έργα που έπαιξαν το ρόλο τους στις απαιτήσεις της εποχής. Έγραψε επίσης κοντσέρτα για βιολί, για κλαρινέτο κτλ. Έγραψε φυσικά και συμφωνίες με την πιό γνωστή τη συμφωνία no 40 η οποία γράφτηκε προς το τέλος της ζωής του και είναι άγνωστο αν παίχτηκε όσο ο Μότσαρτ ήταν εν ζωή. Συνέθετε όλα τα έργα του από μνήμης “Πρέπει να γράφω όσο πιο γρήγορα μπορώ! Η σύνθεση είναι τελειωμένη αλλα όχι γραμμένη!” έλεγε.

Wolfgang Amadeus Mozart, Συμφωνία αρ. 40 σε σολ ελάσσονα, Κ.550 - Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών

Μουσική διεύθυνση: Μίλτος Λογιάδης

Ι. Molto Allegro 00:00

ΙΙ. Andante 08:20

ΙΙΙ. Menuetto: Allegretto 16:04 c

Allegro assai 19:31

Κονσέρτο για κλαρινέττο σε Ρε μείζονα -Συμφωνική ορχήστρα της Ισλανδίας

Ο Μότσαρτ και η θρησκευτική μουσική.

Μέχρι τα 25 του που ήταν στην υπηρεσία του πρίγκιπα-αρχιεπισκόπου του Σάλτσμπουργκ έγραψε και 200 λειτουργίες. Αυτό ήταν λογικό μιας και ήταν υπάλληλος ενός σημαντικού προσώπου της εκκλησίας. Όπως και παλαιότεροι συνθέτες έτσι κι εκείνος στα πλαίσια της υπηρεσίας του έγραψε έργα για χορωδία, για μικρές ορχήστρες κτλ για να πλαισιωθεί η θεία λειτουργία. Από τα πιό γνωστά έργα τέτοιας μουσικής του ειναι το Ave verum corpus. 

Το έργο αυτό αποτελεί και ένα από τα πιό αναγνωρίσιμα έργα χορωδιακής μουσικής.

Η ΣΟΔΘ συναντά τη ΜΟΥΣΑ και τη ΧΟΡΩΔΙΑ του Α.Π.Θ. τραγουδώντας το Ave verum corpus

Όταν έφυγε από το Σάλτσμπουργκ δεν ξανα ασχοληθηκε με τη θρησκευτική μουσική για πολύ καιρό. Προς το τέλος της ζωής του έγραψε  ξανά έργα θρησκευτικής μουσικής. Ένα από αυτά είναι μια δραματική σύνθεση με το όνομα  Μεγάλη λειτουργία σε Ντό ελάσσονα. Το έργο αυτό γράφτηκε προς το τέλος της ζωής του και ήδη φαίνονται οι σκοτεινές πινελιές στη διάθεση του συνθέτη. Αυτό το έργο σε συνδυασμό με τον Ντον Τζοβάννι προλογίζουν ένα από τα πιο σημαντικά έργα στη μουσική γενικότερα, το ρέκβιεμ του Μότσαρτ.

Το ρέκβιεμ είναι μια σύνθεση για τη νεκρώσιμη ακολουθία των καθολικών. Όπως και οι λειτουργίες, τα κείμενα είναι στα λατινικά και μιλούν για την αποκάλυψη την ανάσταση και την κάθαρση της ψυχής. Κάποιος άρχοντας παρήγγειλε απο τον Μότσαρτ να του γράψει ένα τέτοιο έργο. Η υγεία του Μότσαρτ ήταν ήδη σε κακή κατάσταση όταν ξεκίνησε να το δουλεύει. Καθώς έγραφε όλο και χειροτέρευε ώσπου πέθανε στα 36 του χρόνια καθώς δούλευε συνθέτοντας το Lacrymosa το 6ο κομμάτι του Ρέκβιεμ. Το συγκεκριμένο έργο είναι τόσο δυνατό, γεμάτο ηλεκτρισμό, που δεν έχει πια καμία σημασία ποιό είναι το θρήσκευμα του ακροατή. Είναι από τα έργα που σε κάνουν να νιώθεις δέος για την ανθρώπινη φύση,τον ανθρώπινο πόνο,το θάνατο. Το έργο έμεινε ημιτελές και το υπόλοιπο το συμπλήρωσε ένας μαθητής του στη μορφή που παίζεται σήμερα. Πέθανε πάμπτωχος, ξεχασμένος από όλους και θάφτηκε σε ομαδικό τάφο. 

Η Μικτή Χορωδία Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με την Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, ερμήνευσαν το συγκλονιστικό Ρέκβιεμ σε ρε ελάσσονα του Μότσαρτ, στην Πασχαλινή Συναυλία της 1ης Απριλίου 2018, στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης.

Διεύθυνση: Μιχάλης Οικονόμου

Εξτραδάκι!!!!!!!

Τι είναι και κατα πόσο ισχύει το “Φαινόμενο Μότσαρτ”

Mozart brain power!!!!!!

Τα ερωτικά γράμματα του Μότσαρτ στη γυναίκα του Κονστάντσα 

σελ.113-117

Ένας πραγματικά ξεχωριστός συνθέτης που αποτελεί ένα  σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της μουσικής και της ανθρωπότητας είναι ο Μπετόβεν. Η προσωπικότητα του έφερε τη μουσική σε άλλα επίπεδα έκφρασης. Οι συνθέσεις του είναι ένας ύμνος της ανθρώπινης σκέψης και του πνεύματος. Ακούγοντας τη μουσική του ο ακροατής μπορεί να ταξιδέψει σε μέρη της ψυχής του που ίσως δεν μπορεί να δει με γυμνό μάτι. Είναι πολύ δύσκολο να εκφράσει κανείς με λόγια τα συναισθήματα και τις σκέψεις που δημιουργούνται μέσα από αυτές τις συνθέσεις. Μια πολύ καλά μελετημένη τελειότητα χωρίς ίχνος επιτήδευσης. Έργα τόσο ζωντανά συναισθηματικά ,σαν να υπήρχαν ήδη κάπου “γραμμένα” και ο Μπετόβεν τα “έφερε στη ζωή”. Σαν όλα τα σημαντικά πνευματικά επιτεύγματα του ανθρώπου μετουσιώθηκαν σε μουσικη. Μια μουσική τοσο απόλυτη που είναι ικανή να αγκαλιάσει τον οποιονδήποτε ακροατή και να τον αγγίξει στο πνεύμα του ανεξάρτητα από το ποιός είναι και σε ποιά εποχή ζει. Και φυσικά αυτή η μουσικότητα δε χαρίστηκε στον Μπετόβεν ούτε ήταν κάποιο είδους θεόσταλτο ταλέντο. Ο ίδιος δούλεψε πολύ σκληρά με τον εαυτό του σε όλη τη διάρκεια της ζωής του για να μπορέσει να ανακαλύψει όλα αυτά που μετέφερε στο χαρτί.

Στα έργα του χρησιμοποίησε τη μορφή σονάτας στο απόγειο της μέσα απο τις συνθέσεις του. Σονάτες και κονσέρτα για πιάνο, για βιολί,τρίο και κουαρτέτα εγχόρδων,μία λειτουργία και μία όπερα καθώς και οι περίφημες 9 συμφωνίες του άφησαν το στίγμα τους μια για πάντα στην ανθρωπότητα.

Γεννήθηκε το 1770 στη Βόννη της Γερμανίας. Ο πατέρας του ώντας μουσικός ο ίδιος ξεκίνησε τα μαθήματα στο γιό του από πολύ μικρή ηλικία θέλωντας να τον προωθήσει ως παιδί θαύμα, όπως ακριβώς έκανε ο πατέρας του Μότσαρτ. Η ζωή δεν ήταν εύκολη όμως για τον μικρό Μπετόβεν καθώς τα μαθήματα με έναν πότη ,όπως ο πατέρας του, ήταν βασανιστικά. Παρόλ’ αυτα απέκτησε πολύ γερές βάσεις και έγινε ένας δεινός εκτελεστής πιάνου και βιολιού. Στα 17 του χρόνια ξεκίνησε να παίζει επαγγελματικά εκκλησιαστικό όργανο στην εκκλησία της περιοχής του. Ο τότε δάσκαλος του τον μύησε στην μουσική του Μπαχ τον οποίο ο Μπετόβεν θαύμασε και μελέτησε τα έργα του. Τότε ήταν που έκανε το πρώτο του ταξίδι στη Βιέννη σαν νέος ταλαντούχος πιανίστας. Εκεί λέγεται οτι ο Μότσαρτ ήρθε σε μια απο τις συναυλίες του ενώ ο Χαυδν βλέποντας τις συνθέσεις του τον δέχτηκε ως μαθητή. Η παραμονή στη Βιέννη διακόπηκε απότομα καθώς ο Μπετόβεν έπρεπε να γυρίσει εσπευσμένα στην πόλη του γιατί η μητέρα του πέθανε. Η απώλεια αυτή στοιχησε στον Μπετόβεν καθώς είχε ήδη χάσει άλλα τρία αδέρφια, και ο πατέρας του λόγω του αλκοολισμού του δεν μπορούσε να συντηρήσει την οικογένεια. Έτσι αφού έθαψε την “καλύτερη του φίλη ανάμεσα σε όλες τις γυναίκες” ανέλαβε το καθηκον να συντηρεί τον πατέρα του αλλα και τα δύο μικρότερα αδέρφια. 

Στη Βόννη έπιασε δουλειά ως παίκτης βιόλας στην ορχήστρα του Εκλέκτορα και απο τη θέση αυτή έπαιξε έργα του Gluck και του Mozart τον οποίο θαύμαζε. Παράλληλα έκανε παρέα με τον κόμη Waldstein που το χάρισε ένα πιάνο στα πλαίσια της φιλίας του. Όταν ο Χαηδν ταξίδεψε πρός και από το Λονδίνο στο ταξίδι του σταμάτησε στη Βόννη χάρη στον Μπετόβεν. Αυτές οι συναντήσεις τον βοήθησαν ώστε να πάρει την απόφαση να μετακομίσει οριστικά στη Βιέννη, ένα χρόνο αφότου πέθανε ο Μότσαρτ. 

Η πρώτη περίοδος

 Η ζωή και οι συνθέσεις του Μπετόβεν συνηθίζεται να χωρίζεται από τους μελετητές σε τρεις περιόδους. Αυτές χωρίζονται με βάση τι συνέβαινε και τι βίωνε ο συνθέτης την εκάστοτε περίοδο ,πράγμα που αποτυπώνεται στα έργα του.Η πρώτη περίοδος λοιπόν ξεκινάει με τον Μπετόβεν στη Βιέννη σε ηλικία 19 ετών. γεμάτο ελπίδα και όρεξη για δουλειά και εξέλιξη. Ο Χαυδν τον στήριξε πολυ σαν δάσκαλος ώστε να καταφέρει να επιβιώσει σε μια μεγαλούπολη οπου ακόμα οι ευγενείς αντιμετώπιζαν τους συνθέτες σαν υπηρετικό προσωπικό. Βοήθησε και το οτι ο Εκλέκτορας συμφώνησε ο Μπετόβεν να συνεχίζει να πληρώνεται για τη θέση του στην ορχήστρα. Ήταν πολύ τυχερός καθώς τον φιλοξενούσε για μεγάλο διάστημα ενας πρίγκιπας, ο πρίγκιπας Λιχνοβσκι και από νωρίς άρχισε να δίνει συναυλίες και να διαθέτει τις συνθέσεις του σε διάφορους ευγενείς έναντι κάποιου αντιτίμου. Παράλληλα έδινε τα έργα του προς έκδοση στους εκδοτικούς οίκους. Έτσι συγκεντρωτικά μπόρεσε να αποκτήσει ένα εισόδημα που του εξασφάλισε την ελευθερία που αναζητούσε. Αυτές οι αποφάσεις του και οι συγκυρίες βοήθησαν στο να αλλάξει η δυναμική μεταξύ των συνθετών και των ευγενών που ζητούσαν να γραφτεί κάποιο έργο. Πλέον ο συνθέτης έγραψε για τον εαυτό του και χωρίς το έργο αυτό να γράφεται για κάποιο συγκεκριμένο σκοπό. Έτσι οι συνθέτες άρχισαν να γράφουν με βάση το δικό τους προσωπικό στυλ. Ο Χάυδν και ο Μότσαρτ προετοίμασαν το έδαφος για αυτή τη συνθήκη και ο Μπετόβεν με τη στάση του καθιέρωσε ο συνθέτης να είναι ένα πρόσωπο που χρήζει σεβασμού από όλους. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο συγκεκριμένο διάστημα σπούδασε και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Αυτό μας δείχνει ότι ο Μπετόβεν είχε από πολύ νωρίς την ανάγκη της πνευματικής αναζήτησης και καλλιέργειας και θεώρησε τις γνώσεις αυτές βάσεις για να γίνει ένας ολοκληρωμένος διανοούμενος. Πολύ σύντομα αναγνωρίστηκε ως ο διάδοχός του Μότσαρτ. Αυτο φάνηκε φυσικά και στα έργα του. Τότε έγραψε και τις πρώτες του σονάτες τις οποίες τις αφιέρωσε στον δάσκαλο του τον Χαηδν. Οι επιρροές του απο τη μουσική του Μότσαρτ είναι εμφανείς στα έργα του το διάστημα αυτό.Το 1800 παρουσίασε τις πρώτες 2 συμφωνίες του. Ακόμα και σε αυτήν την πρώτη περίοδο είναι εμφανές ένα χαρακτηριστικό της μουσικής του γλώσσας , αυτό της εναλλαγής των συναισθημάτων. Δυναμικά φορτε ,τρυφερά πιανισιμι και παιχνίδια με την ταχύτητα στα έργα είναι μερικά απο αυτά. Τίποτα όπως απ αυτα δεν γινεται κατανοητό εαν κάποιος δεν ακούσε αυτά τα έργα. Παρακάτω μερικά απο τα έργα που γράφτηκαν εκείνη την εποχή.

Μία απο τις πιό γνωστές σονάτες για πιάνο η Παθητική γράφτηκε εκείνη την εποχή. Παρακάτω παιγμένη απο τον πολύ γνωστο Kristian Zimmerman

Σονάτα Νο 8 σε Ντο ελάσσονα Οp13

I Grave -- Allegro di molto e con brio - 0:00

II Adagio cantabile - 10:59

III Rondo Allegro - 16:04

Συμφωνία νο1 με μαέστρο τον Leonard Bernstein

Το πρώτο κουαρτέτο εγχόρδων του Μπετόβεν με παρτιτούρα 

Beethoven in a nutshell

10 facts about Ludvig Van Beethoven

Η ζωή του Μπετόβεν απο τη χιουμοριστική ματιά των youtubers @twosetviolin

H ζωή του Μπετόβεν παρουσιασμένη με ζωγραφική

σελ. 119-125

Τον καιρό που ο Μπετόβεν άρχισε την σταδιοδρομία του στη Βιέννη, η Ευρώπη διανύει μια περίοδο πολιτικών αναταραχών. Όπως είχαμε δεί σε προηγούμενα μαθήματα η περίοδος αυτή διακατέχεται από τις ιδέες του διαφωτισμού. Ο λαός αρχίζει να αμφισβητεί την εξουσία των βασιλιάδων και αρχίζει να περνά στις συνειδήσεις το ότι η κάθε ανθρώπινη ζωή είναι σημαντική και μπορεί η σκέψη μπορεί να καλλιεργηθεί και να εξεληχθεί. Μέσα από την τέχνη έγιναν προσπάθειες έκφρασης αυτών των ιδεών. 

Η δεύτερη περίοδος

Μετά από δέκα χρόνια στη Βιέννη και βρισκόμενος στην αλλαγή του αιώνα (1800) ο Μπετόβεν μπήκε σε μία περίοδο προσωπικού προβληματισμού. Την περίοδο αυτή το πρόβλημα με την ακοή του άρχισε να επιδεινώνεται πράγμα που τον ανάγκασε να σταματήσει να δινει συναυλίες ο ίδιος.Χρησιμοποίησε τη μουσική σύνθεση σαν ένα μέσο έκφρασης για να μπορέσει να βγει αλώβητος απο τα προσωπικά του προβλήματα. Ήδη από την προηγούμενη περίοδο ήταν γνωστός για το έργο του. Τώρα το όνομα του ήταν γνωστο σε όλη την Ευρώπη. Την εποχή αυτή έγραψε τις συμφωνίες no. 3, 4, 5, 6, 7  και 8.Χρησιμοποίησε τη μορφή σονάτας στα έργα του και ιδιαίτερα στις συμφωνίες έκανε πρωτοποριακές κινησεις για την εποχή του όπως το να προσθέσει φωνές και χορωδία. 

 Τα πολιτικά πράγματα της εποχής του διαφωτισμού και ιδιαίτερα η Γαλλικη Επανάσταση με τον Ναπολέοντα τον απασχολούσαν ιδιαίτερα. Μάλιστα την τρίτη συμφωνία του ,γνωστή και ως ηρωική ,την αφιέρωσε στον Ναπολέοντα γιατί πίστευε ότι μάχονταν για την ανθρώπινη ισότητα. Αργότερα όταν ο Ναπολέοντας αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτορας της Γαλλίας, ο Μπετόβεν έσβησε την αφιέρωση, θεωρώντας ότι πρόδωσε τα ιδανικά αυτά. H αρχή της πέμπτης συμφωνίας του έχει μια απο τις πιό αναγνωρίσιμες φράσεις στη μουσική γενικότερα. Ξεχωρίζει και η έκτη συμφωνία γνωστή ως Pastorale (ποιμενική) στην οποία ο Μπετόβεν εξυμνεί την ομορφιά της φύσης και είναι από τα πιό όμορφα έργα της εποχής γενικότερα.

Στο πιάνο,έγραψε έργα που ο ίδιος θεώρησε ότι ήταν μπροστά από την εποχή τους, και μουσικά ,αλλα και όσον αφορά τις προκλήσεις που έπρεπε να αντιμετωπίσει ένας πιανίστας τεχνικά. Ξεχωρίζει η σονάτα του σεληνόφωτος.  Στην δεύτερη περίοδο του Μπετόβεν ανήκουν ακόμα τα τρία τελευταία κοντσέρτα για πιάνο, το μοναδικό κοντσέρτο για βιολί, πέντε κουαρτέτα εγχόρδων (7-11) και έξι επιπλέον σονάτες για πιάνο στις οποίες περιλαμβάνεται η σονάτα Waldstein και η Appassionata.

Με το που τελείωσε η Γαλλική Επανάσταση και μετά την ήττα του Ναπολέοντα στο Βατερλώ, οι μονάρχες ξαναπήραν την εξουσία. Έτσι οι φωνές που υποστήριζαν τις ιδέες του διαφωτισμού περιορίστηκαν, και δεν εκφράζονταν δημόσια. Αυτό το στοιχείο σε συνδυασμό με την εσωστρέφεια που χαρακτήριζε κατα καιρούς τον Μπετόβεν τον έκανε να γράψει πολλά έργα μουσικής δωματίου. Τα έργα αυτά προορίζονται για μικρό κοινό και αυτή η ιδιωτικότητα άρεσε στον Μπετόβεν. Ακούγοντας όμως τα έργα αυτά καταλαβαίνουμε οτι δεν προορίζονταν πια για μουσική πλαισίωση μιας γιορτής κτλ. Η ανάγκη για συναισθηματική έκφραση και ανάπτυξη του πνεύματος είχε έρθει για να μείνει και η παρουσία του Μπετόβεν στα μουσικά πράγματα έπαιξε το ρόλο της.

Μέχρι τώρα οι προκάτοχοι του Μπετόβεν γίνονταν γνωστοί μέσα από τις όπερες τους. Το μουσικό είδος αυτό δεν εξέφραζε ιδιαίτερα με τον Μπετόβεν και αυτό φαίνεται και απο το γεγονός οτι έγραψε μόνο μια όπερα τον Fidelio. Σε σχέση με τις όπερες του Μότσαρτ είναι πολύ πιο βαριά καθώς το θέμα της είναι κοινωνικού και πολιτικού χαρακτήρα. Ο Fidelio είναι φυλακισμένος για τις πολιτικές του ιδέες και η γυναίκα του η Lenora προσλαμβάνεται στις υπηρεσίες της φυλακης. Με τις κινήσεις της προσπαθεί να απελευθερώσει τον Fidelio και να βοηθήσει την επανάσταση. Και εδώ ο Μπετόβεν προσπάθησε να περάσει τις ιδέες του διαφωτισμού. 

Beethoven easy listening!!!!

Piano:

Moonlight sonata 

Appasionata 

Κοντσέρτο για πιάνο νο.3 ,σολίστ ο Κωνσταντίνος Αλεξόπουλος

1st movement 

2nd movement 

3rd movement

Fur Elise

Ποιά είναι η "Elise" της γνωστής σύνθεσης;;;;

To μοναδικό κοντσέρτο για βιολί από την πολύ γνωστή βιολινίστα της εποχης μας Hillary Hahn

Symphonies

Ηρωική συμφωνία! 

Πέμπτη συμφωνία (νταν νταν νταν ντααααν!!!)

Η έκτη συμφωνία (Pastorale) όπως την εμπεύστηκε ο Walt Disney στην ταινία Fantasia (1940)

Fidelio: το χορωδιακό των φυλακισμένων

BEETHOVEN BRAIN POWER!!!(μουσική δωματίου ιδανική για διάβασμα)

complete violin sonatas

complete piano trios

complete cello sonatas

σελ.122-128