Μάθημα : Κοινωνική και Πολιτική αγωγή

1.1. Άτομο: "φύσει κοινωνικό ον"

1.2 Τι είναι κοινωνία

1.3 Ατομική και κοινωνική συμπεριφορά

Σε αυτό το κεφάλαιο θα δούμε τη σχέση ανάμεσα στο άτομο και την κοινωνία, θα εξετάσουμε την έννοια και τη δυναμική του πολιτισμού, καθώς και την αλληλεπίδραση ανάμεσα στα ιδιαίτερα ατομικά χαρακτηριστικά του κάθε ανθρώπου και τα κοινωνικά/ πολιτισμικά χαρακτηριστικά που μεταβιβάζει η κοινωνία στα μέλη της 

          ΣΥΝΟΨΗ ΚΑΙ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

- Τι είναι μια κοινωνική ομάδα;  (2.1.1)

- Ποια είναι τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα μιας κοινωνικής ομάδας; (2.1.1)

( οργανωμένη μορφή, συχνή επικοινωνία των μελών της, η απόκτηση της αίσθησης του "εμείς")

- Πώς διακρίνονται οι κοινωνικές ομάδες; (2.1..2)

με βάση το μέγεθος:             μικρές/μεγάλες

"       "     την οργάνωση:       περισσότερο ή λιγότερο οργανωμένες (σχολείο/ παρέα)

"      "       τη διάρκεια:            μεγαλύτερης διάρκειας/ στιγμιαίες ή προσωρινές

- Ποιες κοινωνικές ομάδες θεωρούνται πρωτογενείς και ποιες δευτερογενείς;  Ποιες ανοιχτές και ποιες κλειστές; (2.1.2)

   Πρωτογενείς: εντάσσονται όλα τα άτομα / επηρεάζουν όλες τις όψεις της ζωής του ανθρώπου και διαμορφώνουν συνολικά την προσωπικότητά του         (οικογένεια κ παρέα)

    Δευτερογενείς: οι επαγγελματικές, οι ομάδες συμφερόντων και οι πολιτικές οργανώσεις. επιδρούν μόνο σε ορισμένες πλευρές της ζωής του ανθρώπου.

- Ανοιχτές: είναι όταν το άτομο συμμμετέχει ελεύθερα και με τη θέλησή του σ' αυτές. Σχεδόν όλες οι οργανώσεις στις σύγχρονες κοινωνίες

- κλειστές: θέτουν περιορισμούς και προϋποθέσεις για να ενταχθείς σε αυτές (π.χ, συμμορίες).

- Τι ονομάζουμε προκαταλήψεις και πού οδηγούν αυτές; (2.1.2)

   Αρνητικές εικόνες και στερεότυπα απέναντι σε άτομα άλλων κοινωνικών ομάδων που δεν  ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.  οδηγούν σε αρνητικές διακρίσεις σε βάρος ευάλωτων κοιωννικών ομάδων και στον ρατσισμό.

-  Ποιοι είναι οι λόγοι ένταξης σε μια κοινωνική ομάδα; (2.2)

 (κοινά ενδιαφέροντα ή συμφέροντα, η τάση για ταύτιση-μίμηση και η ανάγκη απόκτησης προσωπικής και απολύτως διακριτής ταυτότητας, η ανάγκη κάποιων να αναδειχτούν σε ηγέτες)

- Πώς εξασφαλίζεται και διατηρείται η συνοχή μας κοινωνικής ομάδας; (2.3)

   Για ποιους λόγους διαλύεται μια κοινωνική ομάδα;  (2.3)

    Συνοχή: όσο διατηρείται ο σκοπός και επιτυγχάνονται οι στόχοι, τόσο ενισχύεται η συνοχή της ομάδας  (υπάρχει μια κοινή "γλώσσα, επικοινωνία τακτική, κοινοί κανόνες, κοινές αξίες και εμπειρίες).

Διάλυση της ομάδας: ο σκοπός παύει να υπάρχει, είτε γιατί επιτεύχθηκε, είτε γιατί άλλαξαν τα ενδιαφέροντα των ατόμων. Όταν υπάρχουν διαφωνίες και συγκρούσεις στους κόλπους της ομάδας, όταν δημιουργούνται νέες ανάγκες ή μεταβάλλονται οι κοινωνικές συνθήκες.

-  

- 

- Τι είναι μια ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΣΗ; (3.1)

- Τι σημαίνει ότι το κάθε άτομο κα΄τεχει μια συγκεκριμένη κοινωνική θέση εντός μιας συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας; 

   σημαίνει ότι κατέχει περισσότερη ή  λιγότερη εξουσία/ δύναμη σε σχέση με άλλους  και έχει περισσότερες ή λιγότερες ευθύνες από αυτούς

- Πώς καταλαμβάνει κάποιος-α μια κοινωνική θέση;

  καταλαμβάνονται με βάση τα κοινωνικά τους χαρακτηριστικά (φλυλο, ηλικία, εκπαίδευση, κύρος κλπ). 

Άλλα από αυτά είναι ΕΚ ΓΕΝΕΤΗΣ και άλλα ΕΠΙΚΤΗΤΑ

- Ποια θεωρούνται εκ γενετής και ποια επίκτητα κοινωνικά χαρακτηριστικά; 

εκ γενετής: από τη γέννηση, όπως φύλο, ηλικία, εθνική ή κοινωνική προέλευση. Αυτά οδηγούν σε ΔΟΤΕΣ κοινωνικές θέσεις

επίκτητα: τα αποκτά το άτομο στη διάρλεια της ζωής του, όπως μόρφωση, επάγγελμα, κύρος, εισόδημα, κοινωνικές σχέσεις. Οδηγούν σε ΚΑΤΑΚΤΗΜΕΝΕΣ κοινωνικές θέσεις.

- Ποια κοινωνικά χαρακτηριστικά είναι περισσότερο κυρίαρχα στις παραδοσιακές κοινωνίες και ποια στις σύγχρονες; Δηλ σε ποια είδους κοινωνία επικρατούν οι δοτές κοινωνικές σχέσεις και σε ποιες οι κατακτημένες;   (δείτε και την φωτογραφία 3.3, σελ 19 του σχολ βιβλίου και τον σχολιασμό κάτω από αυτήν)

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ είναι οι συμπεριφορές που οφείλει να έχει το άτομο που κατέχει μία θέση σε μια κοινωνική ομάδα. 

- οι κοινωνικοί ρόλοι μαθαίνονται από τα πρώτα στάδια της ζωής του ανθρώπου, συνδέονται με συγκεκριμένες υποχρεώσεις και δικαιώματα και προσδιορίζονται από τους κοινωνικούς κανόνες που κυριαρχούν σε κάθε κοινωνία.

- Στις σύγχρονες κοινωνίες υπάρχει μεγαλύτερη ελευθερία να προσαρμόσει κάποιος τον κοινωνικό του ρόλο στην προσωπικότητά του. Οι παραδοσιακές κοινωνίες είναι πιο άκαμπτες και αφήνουν μικρότερα περιθώρια δράσης στην προσωπική έκφραση του ατόμου.

- Η σύγκρουση ρόλων γεννιέται όταν  οι υποχρεώσεις που συνεπάγεται ένας ρόλος έρχεται σε σύγκρουση με τις υποχρεώσεις του άλλου

• Δείτε και σχολιάστε την φωτογραφία 3.6 της σελ 23. Ποια είναι τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ηλικιωμένοι για την προσαρμογή τους στις νέες συνθήκες της ζωής τους;
• το πείραμα του Stratford: Τι προσπαθεί να μας δείξει το πείραμα όσον αφορά τους κοινωνικούς ρόλους που επιτελεί το άτομο;

• Οι συμπεριφορές των μελών μιας κοινωνίας πρέπει να συμφωνούν και να συμβαδίζουν με τις κοινωνικές αξίες της συγκεκριμενης κοινωνίας
• Οι κοινωνικοί κανόνες είναι αυτοί που αναλαμβάνουν να καθοδηγήσουν το άτομο στην υιοθέτηση ή στο σεβασμό αυτών των αξιών
• Οι κοινωνικοί κανόνες δηλαδή είναι πρότυπα συμπεριφοράς. Διαμορφώνονται με βάση τις κοινωνικές αξίες και κάνουν το άτομο να κατανοεί πότε μια συμπεριφορά, ένας τρόπος ομιλίας ή ντυσίματος είναι "σωστός", "κατάλληλος" 'η "αρμόζει" στην περίσταση.       
•                                 ΕΙΔΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ
• Γενικοί και ειδικοί κοινωνικοί κανόνες (οι γενικοί αφορούν όλο το κοινωνικό σύνολο, ενώ οι ειδικοί επιμέρους κοινωνικές ομάδες, π.χ. καθηγητές)
• Αυστηροί και ελαστικοί ή χαλαροί κοινωνικοί κανόνες  (Οι αυστηροί προσβλέπουν ποινές, ενώ οι ελαστικοί ή χαλαροί δίνουν περιθώρια ελευθερίας στους ανθρώπους)
• Τυπικοί και άτυποι κοινωνικοί κανόνες   (τυπικοί θεωρούνται οι γραπτοί νόμοι, ενώ άτυποι λογίζονται τα άγραφα έθιμα και συνήθειες)

Κοινωνική οργάνωση και κοινωνική μεταβολή